Dodaj do ulubionych

maciupki słowniczek staropolskiej łaciny sądowej

12.01.05, 21:14
Nie rości sobie żadnych pretensji. Ot, stworzony trochę dla zabawki w ciągu jednego dnia.
O ile dobrze pamiętam, to głównie na podstawie pracy O. Balzera "Przewód sądowy polski w zarysie", choć nie tylko.
Teraz jest już co prawda słownik Sondela (dla prawników i historyków), ale i ten tutaj może się tam komuś przyda. Mały, ale za darmo :-)
--
kocibrzuszki będzie wiosna
Edytor zaawansowany
  • 12.01.05, 21:15
    abintestatus – zmarły bez testamentu
    abiuratum – świadectwo dane pod przysięgą
    abrenuntiata uxor – która się zrzekła majątku męża
    abrenuntio – wyrzec się, pozbyć
    absque omni iuris strepitu – bez konsekwencji sądowej
    accisa – czopowe
    accommodare – pożyczać
    acquisitio – wygranie procesu przez powoda
    acticatio – zapisanie aktu do ksiąg
    actor – powód (żałobnik); inaczej quaerulator, pars actorea, quaerulans
    actuarius – pisarz sądowy
    ad campum – sądy podkomorskie (graniczne) odbywały się na terenie spornym, stąd takie określenie miejsca stawienia się
    adcitatio – przypozew, pozew dodatkowy; w wypadku zmiany którejś ze stron, króla lub sędziego oraz dla uwiadomienia strony nieobecnej o nowym terminie
    adulterinus – fałszywy
    affines – powinowaci
    affinitas – powinowactwo; było przeszkodą małżeństwa wedle prawa kościelnego i świeckiego
    alienatio – pozbycie oddalenie, przeniesienie umowne prawa z jednej osoby na drugą (zamiana, przedaż, darowizna, spółka, najem)
    allophylus – cudzoziemiec
    angaria – powinności (poczta, podwody, szarwarki)
    apodixa – wypis z ksiąg
    apprehensio – uwięzienie, zatrzymanie
    arenda – dzierżawa
    arrha (pecunia principalis) – zadatek
    asscendentes – krewni wstępni
    astrictus – natężony; ścisły; związany, podległy
    attinentiae (pertinentiae) – przynależności, zarówno ruchome, jak nieruchome
    auctoramentum – potwierdzenie
  • 12.01.05, 21:15
    bannum – zapowiedź małżeństwa z ambony
    bissextilis annus – rok przestępny
    bona in perlucris possessea – dobra w przezyskach dzierżone, dobra oddane w zastaw skutkiem egzekucji

    C
    calumnia – potwarz
    camerarius – komornik
    canon – czynsz roczny z nieruchomości oddanej do użytku
    capilaturia – postrzyżyny
    capitaneus – starosta
    casus fortuitus – przypadek nieprzejrzany, wypadek losowy
    causae hereditariae
    causae personales vel simplices, fundum non tangentes
    causae petitoriae
    causae possessoriae
    causae reales fundum tangentes – sprawy rzeczowe gruntu dotyczące
    circumferentiae – części albo działy leżące obok
    citatio – pozew (pisemny)
    citatio curialis (in curia) – rok nadworny
    citatio vitiosa (inordinata) – pozew nierządny
    citationis deportatio – zniesienie pozwu, jeśli np. zostałyby przy egzekucji wyroku naruszone dobra innych osób
    citationis melioratio – wydanie nowego, poprawnego pozwu
    cognatio regalis – pokrewieństwo sztuczne
    cognatus – krewny po kądzieli
    collaterales – krewni linii bocznej
    collaterales – sąsiedzi
    collusio – tajemne porozumienie w celach oszustwa
    comes – towarzysz książęcy, wójt wyższego prawa, hrabia
    competentia annorum – dojrzałość
    complex – pomocnik, współwinny
    concitatio – przypowiast
    condescensio – zjazd sądu na miejsce sporu
    condictamen – pojednanie
    condictator – jednacz, rozjemca
    consul – rajca miejski
    consummo 1 – dokonać, dopełnić
    contributio – składka, danina, pobór, podatek
    controversia – piśmienne streszczenie wywodów, dostarczone przez stronę
    contumacia – niestanie strony, zaoczność
    contumaciter – zaocznie
    contumax – krnąbrny, nieposłuszny; winny niestawienia się na rozprawę sądową
    contumelia – obelga
    copula carnalis – pokładziny
    crida – ogłoszenie upadłości
    crimen – culpa, delictum, excessus
  • 12.01.05, 21:16
    damnum (terrestre) – umowna kara, ustalona wcześniej, za niedotrzymanie terminu zwrotu długu; et totidem damni – szkoda wynosiła drugie tyle, ile suma główna
    dapifer – stolnik
    de [omnibus] bonis tuis [mobilibus et] immobilibus ubilibet in Regno habitis et possessis – oznaczenie przedmiotu odpowiedzialności procesowej, skierowane względem posesjonata; ~habitis et habendis – jeżeli powód chciał podciągnąć pod egzekucję także ewentualną przyszłą własność pozwanego; względem imposesjonata: de persona tua; gdy powód nie był pewien: si es possessionatus, de bonis tuis mobilibus et immobilibus, ubilibet in Regno habitis et possessis, uti possessionato; sin minus, de persona tua, uti impossessionato
    decollatio (truncatio capitis) – ścięcie
    denegatio intromissionis – wzbronienie intromisji (pierwszego stopnia, wystarczało słowne)
    descendentes – krewni zstępni
    desponsatio – zaręczyny
    diffamatio – osławienie
    diffugium iuris – wybieg prawny
    dilatio ad annos – odkład do lat, przesunięcie rozprawy do osiągnięcia dojrzałości
    disbrigatio – pojednanie
    discretionis annus – pełnoletniość
    dispositio – rozporządzenie
    documenta – instrumenta, munimenta, litterae
    dostagium – fant, zastaw, zakład
    dotalitium – wiano; d. reformare – wywianować

    E
    elocutio – wynagrodzenie, zadośćuczynienie
    evasio – zwolnienie od skargi
    evictor – zachodźca
    exfideiubere – uwolnić od zastawu, wyręczyć
    exhibeo – wystawić na widok, okazywać
    expedit – jest przydatnym
    expeditio generalis – pospolite ruszenie
    expropriatio – wywłaszczenie
    expurgatores (com~) – świadkowie przysięgi
    extenuatio – płacenie długu ratami z dochodów

    F
    feria – dzień powszedni tygodnia, np. feria tertia post festum S. Bartholomaei – wtorek po św. Bartłomieju
    fideiussio – poręczenie, rękojmia
    fiscalia – podatki, opłaty
    fiscalis – należący do skarbu
    fiscus – kosz; kasa państwowa, skarb

    G
    gagium – vadium
    generalitas – powszechność, ogół; pro g. – dla dobra ogółu, ojczyzny, społeczeństwa
    generosus – w odniesieniu do szlachty na oznaczenie urzędników ziemskich
    homo desertus (sterilis) – bezdzietny
  • 12.01.05, 21:17
    illustris – w odniesieniu do szlachty na oznaczenie rodzin książęcych
    impignoratio – zastawienie
    incapacitas cuiusvis functionis – utrata zdolności piastowania urzędów
    incensio luminis – pora zapalenia świateł, po zachodzie słońca
    indemnis – bez szkody
    indundatio aquae – zalewek, prawo spuszczania wody ze stawów na grunt sąsiada
    innotescentia – osobny pozew, wydany przez egzekwenta do opornego egzekuta, by stawił się w oznaczonym terminie przed starostą; 1) innotescentia pro interponendis vadiis triplicatis, 2) innotescentia pro decernendis vadiis triplicatis
    innotescimus – nakaz sędziego do pozwanego (jeżeli w tytule wymieniona jest jakakolwiek inna niż król osoba)
    inpraescriptibilis – nie podlegający prawu dawności
    integer – nieuszkodzony, pierwotny, zupełny; nie zepsuty; integrum est – jest dozwolone, słuszne, prawne; in integrum – na nowo, całkowicie, w pełni
    intercedo – zastępować kogoś, występować w czyimś imieniu, spełniać czyjąś funkcję
    interrogatoria – protokół śledztwa
    intromissio – wwiązanie
    intromittendum in bona – wwiedzenie w posiadanie
    iudicialiter (sis) responsurus – wezwanie pozwanego do sądowej odpowiedzialności
    iudicialiter attentaturus – egzekut ma się stawić
    iudicialiter satisfacturus – wezwanie do zadośćuczynienia zgodnie z wyrokiem
    iudicida – sędzic
    iuramentum proprium – przysięga własna (w odróżnieniu od przysięgi ze świadkami – iuramentum partis cum testibus)
    iuramentum remittere ad districtum – przysięgi nie składano przed trybunałem czy sądem nadwornym, lecz odsyłano ją wówczas do właściwego sądu ziemskiego lub grodzkiego
    iuribus aliarum personarum nihil ibidem nocendo – klauzula, że powód nie chce naruszać praw innych osób na dobrach pozwanego
    ius aggratiandi – prawo łaski
    ius albinagii – prawo kaduka
    ius communicativum – prawo posiadania służące żonie po śmierci męża
    ius emphitheuticum – prawo lenne
    ius melleficatorum – prawo bartne, obelne
    ius obligatorium – prawo zastawne
    ius provinciale – prawo ziemskie
    ius proximitatis – prawo bliższości
    ius retractius – prawo retraktu, skupu
    iuxta – blisko, obok, wedle

    L
    laboriosus – w odniesieniu do włościan
    lictor (tortor, suspensor) – kat
    limitatio – odłożenie sprawy ze względu na sam sąd
    linea directa – o krewnych w linii prostej
    litem contestari nequeunt – o osobach niezdolnych do prowadzenia procesu osobiście
    litis consortes – uczestnicy sporu
    litis consortium – uczestnictwo w sporze
    littera manca – błąd literowy
    littera reformatoria – list wienny, wzdowny
    litterae diffidatoriae – list wyrażający nieufność, ujawniający złą wolę drugiej strony
    litterae emunitatis – list żelazny
    litterae executorales – listy egzekucyjne królewskie: 1) nakazujący staroście wykonanie wyroku nawet przemocą, 2) uniwersał do szlachty całego powiatu, aby na żądanie starosty udzieliła mu pomocy (manu forti et armata; inequitatio)
    litterae moratoriae (salvi conductus) – moratorium
    litterae significatoriae – list otworzysty starosty, mający być doręczony egzekutowi, zawierający treść dekretu
    locatio – posada gruntowa, nazwa obejmuje rozliczne stosunki dzierżenia ziemi
    locator – posadźca
    locum standi in iudicio non habent – o nie mogących dochodzić swego prawa w sądzie
    lucrum – zysk; pojęcie to obejmuje przyznane powodowi wyrokiem roszczenia (główne i dodatkowe), czyli to wszystko, co powód w sprawie zyskuje
  • 12.01.05, 21:18
    magnificus – w odniesieniu do szlachty na oznaczenie urzędników senatorskich
    maiorennitas (discretio annorum) – lata sprawne, roztropne, wiek niedojrzały, do 24 lat
    mandamus – nakaz sędziego do pozwanego (jeżeli w tytule jest wymieniona osoba króla)
    manumissio – puszczenie na wolność
    manus fidelis (depositum) – pokład
    maxillatio – spoliczkowanie
    medietas – połowa, środek; równy podział
    memoriale – pamiętne, tresczne, opłata na rzecz sądu składana przez stronę wygrywającą
    ministerialis – woźny
    minorennis – małoletni
    minorennitas – nieletność, do 12 lat dziewczęta i chłopcy (XIV – pocz. XV w.) lub do 14 i 15 lat chłopcy (XV – poł. XVII)
    moderamen inculpatae tutelae – przekroczenie granic obrony
    mortificare – umorzyć sprawę
    mortuarium – puścizna, spadek
    munimen – przyłożenie pieczęci
    mutilatio (truncatio) – obcięcie członka, ochromienie
    mutuum – pożyczka

    N
    necessitas molendi – przymus mlewa
    negotium accessorium – sprawa uboczna, akcesorja
    negotium principale – sprawa główna
    nobilis – w odniesieniu do szlachty, jako stopień najniższy

    O
    obligo – zastawić
    obmortuarium – dziedzina bez spadkobiercy

    P
    palatinatus – województwo, kasztelania
    peculatus 4 – kradzież skarbu publicznego
    pedagium – kopytkowe
    percepta – dochód
    percipio – pobierać, ściągać (podatki, daniny, długi)
    perfidus – w odniesieniu do żydów
    periurus – krzywoprzysiężca
    perrogatio – forma pokory przez podanie sobie rąk
    pignoratio – ciąża, egzekucja na ruchomościach
    pincerna – cześnik (wcześniej też podczaszy)
    poena pepli reginalis – ruszczyca, dodatkowa kara pieniężna za zabicie kobiety
    possessor – dzierżawca
    post fusum (cognati) – po kądzieli
    post gladium (agnati) – po mieczu
    praescriptio (diuturnitas, antiquitas) – dawność
    praetextus 4 – ozdoba, chluba; pozór
    privatio activitatis – pozbawienie możliwości piastowania urzędów i udziału w życiu publicznym
    pro capite – główszczyzna
    proclamationes – zapowiedzi
    procuratio – urząd; magna p. – wielkorząd
    procuratores mercenarii – płatni zastępcy
    procuratorium – pełnomocnictwo
    propinqui (proximi) – bliżsi krewni, także: amici
    propositio (propositum) – skarga, pretensja jednej strony do drugiej
    protestatio (manifestatio) – oświadczenie pisemne, stwierdzające jakiś fakt, na który w przyszłym procesie zamierza się ktoś powołać
    prothoconsul – burmistrz
    providus (famatus, famosus, honestus) – w odniesieniu do mieszczan
  • 12.01.05, 21:18
    quaestiones facti – sprawy uczynkowe
    quaestiones iuris – sprawy prawne (o nieruchomości)
    quaestiones status – sprawy o stan
    quarentana – Wielki Post
    qui te adcitat ad paratam citationem primam – formuła przypozwu
    quod sibi contra te pensat ad […] marcas – formuła taksy; vel prout ius decernet – jeśli oznaczenie ostatecznej wysokości taksy pozostawiał powód sądowi

    R
    rebellis in iure – skazany, który na astycji nie czyni zadość wyrokowi
    recipere ad deliberandum – jeśli sąd odwleka na później wydanie wyroku
    recognosco – potwierdzać
    recursiva – wstecza, ogół czynności zmierzających do dostarczenia świadectwa sądowego; ad recursivam sumere – wziąć po wsteczy, odwołać się do świadectwa sądowego (ale także: pro baculo, pro corulo, ad stateram sumere)
    reformatio dotis – zapis (zabezpieczenie) posagu
    regestra maleficorum – księgi czarne, smolne
    regestrum contraventionum – rejestr spraw sprzeciwieństwa (na dekrety trybunału litewskiego)
    regestrum iniuratorum – rejestr skarg na zniewagi ze strony wojska
    regestrum remissarum – spis remisyjny (spraw odsyłanych do innych sądów)
    regestrum summarii processus – rejestr sumaryjny (spraw cywilnych majątkowych)
    regestrum termini tacti – spis taktowy (spraw karnych)
    relatio positae citationis – zeznanie woźnego, iż pozew został złożony w tym a tym czasie
    relicta – wdowa
    remoti (remotiores) – dalsi krewni
    repercussio pignorationis – odbicie ciąży
    reprobatio – odwód
    reprotestatio – remanifestatio
    resignatio – wywiązanie
    reus – pozwany (sąpierz); inaczej citatus, pars rea, pars citata
    reus excipiendo fit actor – gdy pozew staje się powodem i odwrotnie
    reverendus (reverendissimus) – w odniesieniu do duchownych; odnośnie duchownych unickich i protestanckich tylko honestus
    revificatolialiter – przez odwołanie
    roboro – wzmocnić (sigillo)
    rumatio – wyrzucenie egzekuta z dóbr; wyprowadzenie się osoby, której służyło prawo czasowe na cudzej ziemi

    S
    scabinus – ławnik
    scartabellus – świeżo nobilitowany; włodyka
    scriptio termini – odroczenie sprawy za zgodą obu stron
    scrutinium – wizja lub inkwizycja
    scultetialis – sołtysi
    scultetus – kniaź, sołtys, wybraniec
    sententia deffinitiva – wyrok ostateczny (sprawy głównej)
    sententia interlocutoria – wyrok przedstanowczy, interlokut (sprawy ubocznej)
    siccarius – zwadźca
    sine strepitu iuris – bez udziału sądu
    smerdo – kmieć
    sollertia – zręczność, przebiegłość
    stuprum (oppresio feminae) – gwałt
    subdapifer – podstoli
    subpincerna – podczaszy
    succamerarius – podkomorzy
    summisque pecuniariis, si quas te apud quemcumque habere praetendis atque asseris
    superioritas – namiestnikowstwo
    susceptum – notatka na dokumencie o zapisaniu go do ksiąg grodzkich lub ziemskich
    suspendium – powieszenie
  • 12.01.05, 21:19
    tactus 4 – przestępstwo popełnione w dniu odbywania się sądów
    tenor – treść, zawartość; tenore praesentium (litterarum) – na podstawie przedłożonego pisma
    terminus – rok, pozew ustny; rok, posiedzenie sądowe
    terminus arestatus (facionatus) – rok licowany
    terminus capitanealis – rok starościński
    terminus concitatus (satisfactionis, astitatus, astitio) – rok przypowieszczony (przypowiastowy), dodatkowy termin rozprawy sądowej, zwł. wyznaczony w celu wykonania wyroku przez stronę, która proces przegrała
    terminus curialis – rok zadworny
    terminus peremptorius – rok zawity
    terminus quaerelarum – rok skargowy, np. ut in proximis terminis capitanealibus (quaerelarum) [sc. compareas]
    terminus scriptus – ex consensu partium, voluntarius, benivolus, prorogatus
    terminus tactus – rok przytkniony
    terminus translaptus – rok przepełzły, czyli taki, na którym nie stawił się powód
    terragium (terrarium) – opłata czynszowa albo z oddanej (przez króla) w posiadanie ziemi

    U
    usura – lichwa

    V
    vadium – zakład czyli kara pieniężna; rękojmia, kaucja
    vicini – świadkowie (opole)
    vicinia – opole, osada
    viduae sui iuris sunt – także odnośnie żon skazanych na banicję
    vituperatio militiae – nagana szlachectwa

Nie pamiętasz hasła lub ?

Zapamiętaj mnie

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka
Agora S.A. - wydawca portalu Gazeta.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść wypowiedzi zamieszczanych przez użytkowników Forum. Osoby zamieszczające wypowiedzi naruszające prawo lub prawem chronione dobra osób trzecich mogą ponieść z tego tytułu odpowiedzialność karną lub cywilną. Regulamin.