Dodaj do ulubionych

O kieleckich imionach - w XVI wieku i współcześnie

05.10.19, 13:03
Jestem właśnie po lekturze ciekawego artykułu Kopertowskiej "Ewolucja motywacji w imiennictwie", Język Polski LXXIV styczeń-luty 1994, który oczywiście polecam; zacytuję tu i zrelacjonuję kilka fragmentów, które uznałam za najciekawsze. Cytaty są bardzo dokładne, ale mgą być nieco zmodyfikowane - oczywiście nie w odniesieniu do meritum; jeśli skomentuję sama w szerszym zakresie, to oznaczę ten fragment. Pogrubienia pochodzą ode mnie, nie było ich w artykule.

W XVI-XVII wieku najpopularniejsze w Kielcach było imię Jan z nieporównywalnie wielką liczbą 425 użyć (w jednym wypadku był to Jan Kanty); następnie kolejno: Stanisław (298 użyć). Albert (234) - w formie Albertus, Maciej (177), Jakub (155), Marcin (108), Andrzej (102); a dalej: Szymon (72), Tomasz: (68), Walenty (66), Adam (63), Paweł (60), Kasper (58), Krzysztof (56). Miejsca Od 15 do 29 zajmują imiona: Wawrzyniec (44 użycia), Mikołaj (43), Franciszek (42), Piotr (35), Grzegorz (31), Sebastian (29), Bartłomiej (26), Benedykt (25), Kazimierz (15), Józef (12), Aleksander i Wacław (po 11), Michał (10), Błażej (9), Feliks, Florian i Łukasz (po 7). Pozostałe imiona należą do rzadkich; są to: Aleksy, Antoni, Augustyn, Seweryn, Stefan (po 6 poświadczeń); Ambroży, Bernard. Daniel, Filip, Gabriel, Hiacynt, Hieronim, Ignacy, Joachim, Karol, Klemens, Leonard, Marek, Mateusz, Melchior, Walerian, Wincenty, Wojciech, Zygmunt (od 5 do 2 poświadczeń), Do odosobnionych należą: Balcer, Baltazar, Felicjan (jako imię drugie), Hermes, Janusz, Konstancjusz, Ludwik, Sylwester, Teodor, Urban i Wit.

W liczbie 43 imion żeńskich najpopularniejszym imieniem w Kielcach była Katarzyna (łącznie 501 użyć). Imię to zajmuje pierwsze miejsce zarówno w grupie osób dorosłych, jak i wśród imion nadanych dzieciom, Częste w użyciu są ponadto imiona: Anna (469 użyć), Zofia (348), Regina (293), Agnieszka (201), Jadwiga (153), Dorota (131), Maryna (123), Elżbieta (97), Barbara (78), Ewa (77). Miejsca od 12 do 25 zajmują kolejno: Krystyna (28 użyć), Apolonia (26), Zuzanna (24), Marianna (15), Helena (12), Łucja. Róża i Urszula (po 11), Magdalena i Małgorzata (po 10), Felicyta (9), Rozalia (7), Florentyna (6), Anastazja (5), Franciszka i Teresa (po 4), Gertruda (3). Po dwa poświadczenia mają: Hanna, Konstancja, Potencja i Salomea, do odosobnionych należą: Agata, Cecylia, Joanna, Krescencja, Marta, Marusza (czyli imię nadane w formie zdrobniałej - g.), Monika, Petronela, Polita (nie wiem, co to za imię - g.), Polonia i Szczęsna. Zasób imion żeńskich jest w porównaniu z męskimi uboższy, natomiast łączna liczba poświadczeń większa; w męskich imionach wynosiła ona 2409 w żeńskich — 2686.

Na popularność określonych imion w danym regionie ma niewątpliwie wpływ tradycja lokalna. Potwierdza to zestawienie frekwencji imion w Bytomiu, w parafii Rudawa koło Krakowa i w Kielcach. W Bytomiu wysoką, drugą pozycję zajmował Mateusz (262 poświadczenia), a w Kielcach należał on do imion wyjątkowych (trzy nadania: w latach 1596, 1608, 1615). W Bytomiu wysoko notowany był również Jerzy (piąte miejsce, 202 poświadczenia), dla Kielc nie ma ani jednego zapisu tego imienia.

Preferencje w żeńskim imiennictwie historycznym porównywalne są jedynie dla Kielc i Bytomia, Lokalne, tradycją usankcjonowane zwyczaje i w tych miastach znalazły swoje potwierdzenie. Wystarczy zestawić choćby trzy przykłady. 1. W Bytomiu najwięcej zaświadczeń miała Anna (378), a Katarzyna zajmowała trzecie miejsce z 308 użyciami, natomiast w Kielcach Katarzyna należała do najpopularniejszych (501 użyć), a Anna była druga (462 poświadczenia). 2. W Bytomiu Marianna była w grupie imion bardzo częstych (druga lokata, 335 użyć), a Magdalena zajmowała ósme miejsce (100 poświadczeń), w Kielcach zaś imiona te należały do rzadkich (Marianna miała 15 poświadczeń, Magdalena tylko 10)z z kolei Regina była w Kielcach bardzo popularna (czwarta pozycja, 293 użycia), w dokumentach bytomskich zaświadczona została jedynie 72 razy (12 lokata) (nadal wysoko - g.); podobnie z Dorotą: w Kielcach uplasowała się na miejscu siódmym (131 poświadczeń), w źródłach bytomskich pojawiła się tylko 58 razy (14 lokata). 3. Piętnaście bytomskich niewiast nosiło w badanym okresie imię Maria (19 pozycja), społeczność kielecka była — jak z dokumentów wynika — bardziej zachowawcza: zastrzeżone przez wieki święte imię Matki Boskiej nie pojawiło się do końca XVII wieku ani razu.

(Czyli, jak widać, lokalnie wcześniej już się Maria pojawiała w Polsce jako imię chrzestne, ale generalnie tradycyjnie imię to było objęte tabu. Potwierdza się też znacznie większa popularność Reginy i zarazem tradycyjność tego imienia w Polsce, niż jest to zauważalne z dzisiejszej perspektywy - pisałam o tym już wcześniej, na podstawie innych publikacji.)

Jakie są współczesne motywy wyboru, jakie motywacje decydują, co wpływa na określone preferencje — te niewątpliwie problemy stanowią dopiero przedmiot badań. Ani ankietyzacja, ani tym bardziej analiza zbieranego systematycznie materiału nie są zakończone. Jednakże z danych opracowanych dotychczas wynika, iż nadrzędne są względy estetyczno-językowe. Wypełniający ankiety (najczęściej rodzice, choć nie tylko) podają takie preferencyjne motywacje przy wyborze imienia dla dziecka, jak niepowtarzalność imienia, jego ładne brzmienie, możliwość tworzenia niebanalnych. miłych dla ucha spieszczeń, zharmonizowanie z nazwiskiem; najwyżej ceniona jest jednak oryginalność imienia. Wszystko to wygląda znakomicie i tylko cieszyć powinno, gdyby nie zderzenie owych deklaracji z rzeczywistością. A fakty są takie. Gdy o oryginalność imienia chodzi, wybór pada najczęściej na imię aktualnie modne, zatem nie rzadkie, lecz wręcz przeciwnie — częste (w określonym środowisku, w mieście, w okolicy) (na fakt ten zwracał już uwagę H, Borek w artykule: Socjolingwistyczne aspekty imiennictwa, Onomastica XXIII, 1978, s. 163-75). Możliwość tworzenia niebanalnych spieszczeń ankietowani rzadziej odnoszą do form pochodnych od danego imienia, częściej zaś do tworów typu Duszka (przy Darii!), Fito (przy Feliksie!) czy też zupełnie oderwanych, jak Bąbelek, Kuleczka, Lalunia, Miniuś... (nie mówiąc już o Kiciach, Myszkach, Żuczkach itp.), Deklarowana [przez ankietowanych] nierzadko chęć wyboru takiego imienia, aby tworzyło ono z konkretnym nazwiskiem harmonijną całość, jakże często płata figle. W najlepszym wypadku powstają dość zabawne kompozycje z tanimi «częstochowskimi» rymami, np. Iwona Wrona, Renata Wojata, czy Arkadiusz Jusz, Tomasz Komasz (nie mówiąc już o Agacie Kracie i Ziemowicie Wicie!). Z większą dysharmonią spotykamy się w zestawieniach wyszukanych, czasem pretensjonalnych imion z prozaicznymi, «przyziemnymi» nazwiskami, jak w przykładach: Malwina Żrałek, Wioletta Rosół czy Justynian Pyć, Napoleon Kapusta: zaś za wręcz komiczne uznać wypada przykłady: Aleksander Kusy, Apoloniusz Gnat, Paweł Wielgus, Razi też poczucie estetyki językowej połączenie subtelności, wdzięku czy zwiewności zawartej w imieniu z nieprzystającym do tego nazwiskiem; por. tutaj następujące zestawienia: Alina Bomba, Gracjan Tyka, Zefiryna Kloc. Chęć skomponowania dla dziecka «wiecznej» pamiątki na zasadzie antonimii (Wypełniający ankietę piszą: «żeby rozjaśnić trochę nazwisko», «aby przeciwstawić nazwisku znaczenie imienia», «dla przeciwieństwa») zadeklarowana została w takich połączeniach imienia i nazwiska, jak: Feliks Smutny, Radosław Smętek, Mirosław Wojna. Wiktor Strach.

--Tyle cytatów. Nie wierzyłam własnym oczom, czytając jest ostatnie zdanie wraz z przypisem - byłam przeświadczona, że rodzice komponują takie zestawienia mimowolnie, a tu okazało się, że potrafią to robić całkowicie świadomie i z rozmysłem. Alina nie wydaje mi się imieniem szczególnie zwiewnym, a z nazwiskiem Bomba naprawdę nie wiem, co można zestawić, żeby nie brzmiało kontrastowo - Gertrudę?

--
Religia mająca na cel wznowienie ludzi.
(Ja
Obserwuj wątek

Popularne wątki

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Wybierz imię dla dziecka

Sprawdź co znaczą nasze imiona, skąd pochodzą, kto sławny je nosił lub nosi.