Dodaj do ulubionych

75 lat po zamieszkach antyżydowskich w Mińsku

03.06.11, 13:10
Trochę szkoda, że TPMM tak słabo rozpropagowało wykład dr Jolanty Żyndul z Instytutu Historycznego UW poświęcony 75 rocznicy zamieszek antyżydowskich w Mińsku, który odbył się w środę 1 czerwca w sali konferencyjnej w bibliotece. Przyszło zaledwie kilka osób, a i ja dowiedziałem się o tym spotkaniu fuksem. I w sumie teraz pluję sobie w brodę, że nie dałem info na forum.

A powiem szczerze, że warto było przyjść. Nie sądziłem, że dowiem się czegoś ponad to, co już krąży w obiegu – że 1 czerwca Żyd Judka Chaskielewicz zabił rotmistrza 7 pułku Bujaka, a potem przez tydzień w mieście, z różnym natężeniem, szalał chaos. Spodziewałem się, że badaczka rzuci sprawę na szersze tło i nie zawiodłem się. Choć summa summarum nie to było najważniejsze. Ale po kolei.

Dr Żyndul mówiła o stopniowym narastaniu antysemickich nastrojów w Polsce od połowy lat 30. Postawiła tezę, że w dużej mierze stało się to możliwe po śmierci Józefa Piłsudskiego, który swoją charyzmą spajał różne środowiska, a gdy go zabrakło, stłamszona po zamachu majowym endecja nabrała większej odwagi i jeszcze mocniej się zradykalizowała. A z kolei obóz sanacyjny, który zaczął dzielić się na różne frakcje zajęte głównie zwalczaniem konkurentów, nie mógł temu przeciwdziałać. Sam Marszałek – jak podkreśliła prelegentka – nigdy na temat Żydów się nie wypowiadał, poza kilkoma wypadkami, kiedy stwierdził, że skoro żyją w Polsce, powinni znać polski język i szanować polskie prawo.

Kolejnym istotnym czynnikiem, na który wskazywała dr Żyndul, były ustawy ograniczające tzw. rytualny ubój zwierząt. Zostały one zresztą zatwierdzone nie tylko w Polsce. Na tym tle było kilka spięć w prowincjonalnych miasteczkach – choćby w Myślenicach, gdzie policjant odkrył nielegalną jatkę, a gdy do niej wszedł, żydowski rzeźnik pchnął go nożem w brzuch, co wywołało falę zamieszek.

W Mińsku prochem, który dodatkowo wzmocnił iskrę nienawiści, było duże bezrobocie – skutek kryzysu, w którym w owym czasie znajdował się cały kraj. A nim Judka zastrzelił Bujaka, w maju dokonano napadu na młodego działacza jednej z żydowskich partii, który zmarł w wyniku obrażeń po pobiciu. Badaczka potwierdziła, że zamieszki po śmierci Bujaka były inspirowane przez bojówki ONR, które częściowo ściągnęły do Mińska z Warszawy. A eskalacja przemocy nastąpiła po pogrzebie rotmistrza w środę 4 czerwca.

Przez długi czas nie było wiadomo, co stało się z Chaskielewiczem. Wiemy, że sąd skazał go na karę śmierci, którą potem zamieniono na dożywocie, i tu w zasadzie ślad się urywa. Ale w środę na sali pojawił się wnuk rotmistrza Bujaka, który opowiedział, że kilka lat temu był na Monte Casino i znalazł grób z nazwiskiem Chaskielewicza i miejscem pochodzenia Kałuszyn. Nie sposób na pewno uznać, że chodzi o tego Judkę, ale Jolanta Żyndul obiecała, że sprawdzi ten trop.

Na gorąco powstała robocza hipoteza, że po wkroczeniu Niemców Chaskielewicz mógł zostać wypuszczony z więzienia i wcielony do armii. Gdyby rzeczywiście tak się okazało, byłby to nader literacki finał.

Przepraszam, że piszę odrobinę nieskładnie, ale notuję na szybko z pamięci, dokonując sporych skrótów. Może jak znajdę czas, opracuję materiał z prelekcji i wrzucę go na bloga w bardziej uładzonej i dokładniejszej postaci.
--
Marcin Królik
czlowiekwsrodluster.wordpress.com/
Edytor zaawansowany
  • 03.06.11, 23:40
    Kilka zdjęć Mińska Mazowieckiego z okresu międzywojennego. Zdjęcia z zamieszek też sam są. www.audiovis.nac.gov.pl/search/
  • 04.06.11, 00:06
    A ja, korzystając z okazji, zachęcam do "polubienia" strony TPMM na Facebooku.
    www.facebook.com/pages/Towarzystwo-Przyjaci%C3%B3%C5%82-Mi%C5%84ska-Mazowieckiego/178473615538913
    --
    Marcin Królik
    czlowiekwsrodluster.wordpress.com/
  • 04.06.11, 00:18
    O - widzę Panie Marcinie, że poważnie wziął Pan sobie do serca uwagę naszego ulubionego redaktora o obywatelskich powinnościach wobec rodzinnego miasta :) A tak w ogóle dzięki za notkę... może najważniejszy tygodnik w powiecie skorzysta?
  • 04.06.11, 00:22
    Przepraszam za błędny link ale dokładnego nie umiem wkleić. Na stronie www.audiovis.nac.gov.pl/search/ w oknie "Zaawansowane »" po wpisaniu frazy Mińsk Mazowiecki pojawią się zdjęcia.
  • 04.06.11, 00:43
    No rzeczywiście, link nie do końca działa, jak powinien. Wklejam jeszcze raz. Może to coś da.
    www.audiovis.nac.gov.pl/search/
    Pani Księżycówko - działam na rzecz miasta jak umiem i w sprawach, które wydają mi się tego warte. Upamiętnianie ważnych wydarzeń z jego historii - szczególnie wobec daleko posuniętej obojętności współczesnych - to z pewnością rzecz, którą będę wspierał. Komuś może się wydawać, że zdarzenia z 1936 roku to jakaś zmurszała baśń, o której powinni rozprawiać co najwyżej historycy. A przecież takie sprawy dzieją się w różnym natężeniu wszędzie wokół. Bałkany i Ruanda spłynęły krwią bardzo niedawno - żyją jeszcze sprawcy i niektóre z ich ofiar. Oczywiście - gdzie Mińsk, a gdzie Jedwabne, Kielce, czy rzeź Tutsi, ale mechanizmy, które do tego doprowadziły, są zadziwiająco podobne. Czytam właśnie "Dzisiaj narysujemy śmierć" Wojciecha Tochmana i system sączenia nienawiści, o którym on tam pisze, a który miał krwawy epilog w 1994 roku w Ruandzie, jest uderzająco podobny do tego, o czym mówiła w środę dr Żyndul, zarysowując socjologiczne tło, na jakim doszło do mińskich zamieszek.
    A najważniejszy powiatowy tygodnik i tak ze mnie korzysta - mój blog co jakiś czas staje się źródłem inspiracji do wstępniaków. Jeszcze raz, a chyba zażądam tantiem :)
    --
    Marcin Królik
    czlowiekwsrodluster.wordpress.com/
  • 04.06.11, 11:44
    Miasto po rozruchach:
    www.audiovis.nac.gov.pl/obraz/140163/3c47df2a5e537af97e93d9c5bf958bcc/
    Zdjęcia z pogrzebu Jana Bujaka:
    www.audiovis.nac.gov.pl/obraz/58060/3c47df2a5e537af97e93d9c5bf958bcc/
    Według mnie Jan Bujak był wachmistrzem a nie rotmistrzem.

    Przeglądając Archiwum trafiłem na to zdjęcie:
    www.audiovis.nac.gov.pl/obraz/140160/3c47df2a5e537af97e93d9c5bf958bcc/
    Czy ktoś wie gdzie znajdywała się ulica Legionów w MM?
  • 04.06.11, 14:12
    Bujak rzeczywiście był wachmistrzem, a ulica Legionów to Wyszyńskiego.
  • 04.06.11, 14:28
    ok - dzięki za link do zdjęć. A za pomyłkę kładę uszy po sobie :)
    --
    Marcin Królik
    czlowiekwsrodluster.wordpress.com/
  • 09.06.11, 21:54
    Witam. Pragnę wtrącić swoje 3 grosze i rozwiać wątpliwości co do domniemanych losów wojennych Chaskielewicza. Jako że temat II Korpusu, a zwłaszcza walczących w kampanii włoskiej jest mi bliski ponieważ członek mojej rodziny poległ pod Monte Cassino znam wygląd i treści zawarte na nagrobkach tamtejszego cmentarza. Ciekawi mnie jak potomek naszego wachmistrza wyczytał miejscowość z jakiej pochodził żołnierz skoro takowych informacji tam nie ma. Ale faktem jest że osoba o nazwisku wspomnianym na wstępie i miejscowością zgadza się.

    kanonier Mordko Chaskielewicz, 5 pułk artylerii ppancernej urodzony w Kałuszynie pow. Mińsk Mazowiecki 5 VI 1914, poległy 19 V 1944. Nr kwatery na cmentarzu Monte Cassino - (1-F-19)

    Pozdrawiam
  • 09.06.11, 22:24
    Dzięki za informację.
    --
    Marcin Królik
    czlowiekwsrodluster.wordpress.com/

Nie pamiętasz hasła lub ?

Zapamiętaj mnie

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka
Agora S.A. - wydawca portalu Gazeta.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść wypowiedzi zamieszczanych przez użytkowników Forum. Osoby zamieszczające wypowiedzi naruszające prawo lub prawem chronione dobra osób trzecich mogą ponieść z tego tytułu odpowiedzialność karną lub cywilną. Regulamin.