Uzasadnienie projektu ustawy o ob.PL (2)

sTryb postępowania w tych sprawach zaproponowany został w Rozdziale 3 projektu, a zgodnie z art.
28 projektu Prezydenta RP w drodze rozporządzenia określi wzór formularza wniosku, wymogi
dotyczące fotografii wniosku, wymogi dotyczące fotografii oraz wzór aktu o nadaniu obywatelstwa
polskiego (art.26 zawiera również wytyczne do przedmiotowego rozporządzenia).

W sposób odmienny od dotychczas obowiązujących przepisów o obywatelstwie proponuje się
uregulowanie nabycia obywatelstwa przez uznanie, rozszerzając kompetencje wojewody (rozdział 4
projektu). Zaproponowane rozwiązania jednoznaczne określają warunki, które cudzoziemcy muszą
spełnić, aby wojewoda mógł wydać decyzję administracyjną o uznaniu za obywatela polskiego i
zapewniają jednolite traktowanie cudzoziemców ubiegających się o uznanie za obywatela polskiego,
likwidują bowiem element uznaniowości w postępowaniu przed wojewodą. W tym trybie o obywatelstwo
polskie będą mogli ubiegać się cudzoziemcy, którzy w toku długoletniego pobytu w RP zintegrowali się
ze społeczeństwem polskim, znają język polski, mają zapewnione mieszkanie i źródła utrzymania,
respektują polski porządek prawny oraz nie stanowią zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa
państwa. W wyniku postępowania administracyjnego, będą mogli nabyć obywatelstwo polskie również
cudzoziemcy dla których ułatwienia w nabyciu obywatelstwa zaleca Rada Europy w przywołanej wyżej
Europejskiej Konwencji o obywatelstwie ( uchodźcy, osoby bez obywatelstwa, dziecko obywatela
polskiego, małżonek obywatela polskiego).

Zgodnie z zasadami ww. Konwencji dotyczącymi zaskarżalności decyzji w sprawach obywatelstwa,
konieczności ich uzasadniania i zapewniania kontroli sądowej - proponuje się, by postępowanie w
sprawach o uznanie za obywatela polskiego toczyło się zgodnie z przepisami KPA.

Nowym tytułem nabycia obywatelstwa polskiego jest jego przywrócenie. Wprowadzenie instytucji
przywrócenia obywatelstwa polskiego spełnia oczekiwania znacznej liczby byłych obywateli polskich,
którzy utracili obywatelstwo polskie z przyczyn politycznych chcą dzisiaj do niego powrócić. Kryteria
podmiotowe warunkujące nabycie obywatelstwa polskiego przez jego przywrócenie określone zostały w
art. 36 projektu. Proponuje się, aby osoby uprawnione, mogły złożyć wniosek o przywrócenie
obywatelstwa. Zauważyć należy, że uzależnienie przywrócenia obywatelstwa polskiego od wniesienia
przez zainteresowanego wniosku w tej sprawie, może budzić sprzeciw w środowiskach polonijnych. W
2000 r. podczas dyskusji w Sejmie i Senacie nad projektem ustawy o obywatelstwie polskim podnosiły
się głosy Polonii, że obywatelstwo polskie powinno być przywracane automatycznie, z mocy prawa. W
opinii Urzędu przyjęcie takiego rozwiązania mogłoby spowodować negatywne konsekwencje w
stosunkach Polski z innymi państwami, a niekiedy byłoby to sprzeczne z interesem danej osoby ( mi.n.
gdy zajmuje stanowisko w służbie publicznej). Mogłoby też wywołać poważne problemy dla osób
posiadających dzisiaj obywatelstwo państwa, które wyklucza możliwość posiadania podwójnego
obywatelstwa.

Problemem, który niewątpliwie zostanie podniesiony w toku dalszych prac nad ustawą jest wyłączenie z
możliwości przywrócenia obywatelstwa polskiego, osób które opuściły terytorium RP z powodu innej
niż polska przynależności narodowej i nabyły obywatelstwo państwa ojczystego tej narodowości.
Proponowana regulacja powtarza zapis przyjęty w projekcie ustawy z roku 2000 i zaakceptowany w
toku prac komisji parlamentarnych. Uznano wówczas za celowe wprowadzenie ograniczania w
nabywaniu obywatelstwa polskiego w trybie uprzywilejowanym wobec osób, które migrowały z Polski w
konsekwencji II wojny światowej oraz zmian geopolitycznych jakie miały miejsce począwszy od roku
1945.

Projekt wprowadza również (obowiązującą już w aktualnej ustawie) zasadę względnej niezbywalności
obywatelstwa polskiego, sprowadzającą się w praktyce do zakazu pozbawiania obywatelstwa polskiego
wbrew woli zainteresowanych. Zgodnie z proponowanym przepisem art. 42 , obywatel polski, który
zrzekł się obywatelstwa polskiego traci obywatelstwo po uzyskaniu na to zgody Prezydenta RP. Utrata
obywatelstwa polskiego będzie następować po upływie 30 dni od daty wydania postanowienia
Prezydenta RP (art. 42 ust. 2) lub w terminie krótszym, jeżeli Prezydent tak zadecyduje ( art. 48 ust. 3).
Ponadto zgodnie z oczekiwaniami wielu środowisk polonijnych uproszczony został tryb zrzekania się
obywatelstwa polskiego , a w szczególności zostały ograniczone wymogi dot. przedkładanych w tym
postępowaniu dokumentów.

Szczegółowo zostały uregulowane kwestie związane z postępowaniem w sprawie potwierdzenia
obywatelstwa polskiego. Tryb ten wykorzystywany będzie również w przypadku pojawienia się w toku
postępowań o nabycie obywatelstwa polskiego i wyrażenie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa
polskiego wątpliwości związanych z ustaleniem, czy wnioskodawca posiada lub utracił obywatelstwo
polskie. W takich przypadkach organ właściwy tj. wojewoda zobowiązany będzie do przeprowadzenia z
urzędu postępowania w tej sprawie.

Projekt ustawy upraszcza też postępowanie rejestrowe, odbarczając Konsulów od obowiązku
prowadzenia rejestru spraw obywatelskich. Projekt nowej ustawy o obywatelstwie polskim spełnia
wymogi Konstytucji RP oraz umożliwia ratyfikowanie przez Polskę Europejskiej Konwencji o
Obywatelstwie. Nie pociąga on za sobą dodatkowych kosztów obciążających budżet państwa.