Moje drogie!
Przez wasze świetne interpretacje kilka razy musiałam zmieniać
rozwiązanie, bo wyciągałyście elementy, o których nawet nie
pomyślałam, że wyjdą. To już ostateczna wersja. Drobne detale
dotyczące powieści znajdziecie bezpośrednio w omówieniu waszych
interpretacji.
W ostatniej klasie podstawówki, a potem przez całe liceum
fascynowałam się twórczością egzystencjalistów oraz prekursorów tego
nurtu: Nietzsche, Dostojewski, Beckett i Camus. Ze zmienną
amplitudą – tzn. ta czwórka zamieniała się co chwila miejscami.
Autorów różnią wprawdzie epoki, ale przekaz pozostaje ten sam. W
warsztatach chodziło mi konkretnie o Fiodora Dostojewskiego, jego
powieść „Bracia Karamazow”, i moją ulubioną postać, Iwana Karamazow.
1. Główny kierunek, nurt, przekaz:
Nazwisko mówi samo za siebie, ale jedno z najpiękniejszych określeń
tego nurtu to „filozofia tragedii” czyli „szanować wielkie
nieszczęście, wielką brzydotę, wielkie chybienie”. Walka o
zachowanie godności i niezgoda na świat i panujący w nim porządek to
przekaz tych powieści i jednocześnie odpowiedź na pytanie za co
cenię tak bardzo autora.
2. Autor:
Typowy Skorpion. Bardzo pięknie i trafnie określony jako „okrutny
talent”. Jak mało kto interesował się wszelkimi przejawami
okrucieństwa, zgłębiał je w swoich powieściach z rozkoszą niemalże,
ale też z wyjątkową intensywnością. To znawca ludzkiej duszy i
psychiki. Odkrywa jej najgłębsze mroki i grzechy, nawet tam, gdzie
nie spodziewalibyśmy się, że istnieją.
3. Klimat i tematyka:
Klimat powieści Dostojewskiego jest mroczny, zimny i dosłownie
zimowy (bo zazwyczaj właśnie w zimie, wręcz syberyjskiej, toczy się
akcja). Osadzone są w realiach XIX-wiecznej Rosji Carskiej,
przeważnie na wsiach, w majątkach drobnej szlachty, podupadającej
arystokracji albo słabo sytuowanej inteligencji i z trudem wiążących
koniec z końcem urzędników. Szczęście miesza się tu z klęską, radość
z rozpaczą, miłość z nienawiścią, wiara z bluźnierstwem, jasność
umysłu z szaleństwem i obłędem. To też niesamowita intensywność
przeżyć, duchowych i moralnych rozterek, nagłych zwrotów akcji.
Jednocześnie akcja w powieściach Dostojewskiego jest jedynie tłem
dla wewnętrznych rozterek i rozważań bohaterów. To też były lata
cenzury i specyficznej moralności, która zmusiła pisarzy takich jak
Dostojewski do "skrywania pod płaszczykiem” rzeczywistego przekazu.
4. Bohaterowie:
Jego bohaterowie – od głównych po najdrobniejszych – to
ludzie „biedni” w przeróżnych znaczeniach tego słowa (nieszczęśliwi,
brzydcy i chybieni!). Wszystkim czegoś brakuje. Takie zagubione
dusze, wiecznie cierpiące, udręczone, szukające swojego miejsca na
ziemi i nie mogące go znaleźć. To ludzie dobrzy i okrutni zarazem,
bo granica między złem a dobrem jest tu cienka, prawie niewidoczna.
W tle jest też cała plejada różnej maści łajdaków. Główny typ
bohatera to „człowiek podziemny”, nietzscheański „uebermensch” (nie
kojarzyć z Hitlerem), który dostrzega absurdalność ludzkich losów i
buntuje się przeciwko temu porządkowi.
5. Akcja „Braci Karamazow”:
Tu są zasadniczo dwie płaszczyzny. Losy 3 braci – Iwana, Dymitra i
Aloszy, które zazębiają się z losami innych osób. Bracia są w
konflikcie ze swoim ojcem a powodem jest wątek miłosny – dwie
kobiety. Piękna arystokratka Katia, która kocha Dymitra, a którą z
kolei kocha Iwan. Grzuszeńka – piękna ale prosta kobieta o wątpliwej
reputacji – którą kocha Dymitr, a która romansuje z ojcem braci
Karamazow. Ojciec zostaje zamordowany i tu pojawia się wątek
kryminalny. O morderstwo oskarżony zostaje Dymitr. Druga płaszczyzna-
ta właściwa, która nie stanowi de facto akcji – po prostu
przekazuje to, co chce zakomunikować autor w monologu Iwana
Karamazowa. To piękny wywód na temat ludzkiej kondycji i jest on
sednem powieści. Monolog Iwana w ujęciu ówczesnej (ale i dzisiejszej
moralności) to bunt wobec Boga i bluźnierstwo.
6. „Mój bohater”
Wrażliwy ale mroczny, typowy intelektualista i buntownik Iwan
Karamazow. Ukrywa swoje uczucia, chce być twardy. Ma misję do
wypełnienia. Iwan walczy z tym co, Albert Camus określił ponad 100
lat później jako absurd – niezgodność między człowiekiem a
naturą, „aktorem a dekoracją”. Iwan odrzuca Boga, bo nie godzi się
na to by ludzkie cierpienie (tu powołuje się na przykłady biednych,
wyzyskiwanych i umierających z głodu i przepracowania poddanych
cara, często dzieci) służyło uzyskaniu przepustki do przyszłego
szczęścia (raju). W ten raj wierzy jego najmłodszy brat, uczeń
seminarium, Alosza Karamzow.
W szerszym kontekście „mój bohater” to też Raskolnikow ze „Zbrodni i
Kary”, Kiriłow w „Idioty”.
Dlaczego lubię Dostojewskiego i za co go cenię? Za to wszystko co
napisałam powyżej. Jest pierwszym z tej w/w „czwórki”, który
poruszył temat ludzkiej kondycji w świecie w taki właśnie sposób. W
ówczesnych czasach to był przełom.
Dziękuję wam bardzo za udział w tym warsztacie i wasze
interpretacje. Nawet nie wiecie jak dużo szczegółów przypomniałam
sobie po latach dzięki wam. Konkrety znajdziecie w omówieniu waszych
kart.
Jeszcze raz dziękuję i przepraszam za ten powyższy przydługi wykład
na temat Dostojewskiego.
A teraz chwila cierpliwości, wkleję komentarz do waszych
interpretacji i za ok. 20 minut ogłoszę kto jest zwycięzcą.
