Dodaj do ulubionych

Godomy po śląsku. Gdzie? Na fejsie

06.12.10, 23:32
zamknięty
Godomy po śląsku. Gdzie? Na fejsie

Aleksandra Klich 2010-12-04, ostatnia aktualizacja 2010-12-03 22:08

Internet to prawdziwa kopalnia języka śląskiego. "Godajom" użytkownicy Naszej Klasy i Facebooka, jak grzyby po deszczu powstają nowe strony
Trzy mandaty do sejmiku województwa śląskiego i ponad sto miejsc w radach miast i gmin zgarnęli działacze Ruchu Autonomii Śląska - stowarzyszenia, które za cel stawia sobie m.in. wprowadzenie autonomii finansowej Górnego Śląska, a także wzmocnienie edukacji oraz rozwój kultury "po ślonsku". "Godajom" po śląsku coraz częściej także ci, którym do polityki daleko: księża, poeci, malarze, informatycy.
Gdy moja koleżanka, nauczycielka, świeżo upieczona matka, umieściła na tylnej szybie swojego samochodu naklejkę "Dej se pozór, bajtel we aucie*", zdziwiłam się: - Dlaczego po śląsku?
- A jaką powinnam nakleić, po polsku? Jesteśmy na Śląsku, godomy po ślonsku - roześmiała się.
Jeszcze dekadę temu inteligentowi przy zdrowych zmysłach nie przyszłoby do głowy, by wysyłać jakikolwiek sygnał, że wie, co to żymła, dziołcha i gruba. Dziś ten kto "fest godo po ślonsku", ma powód do chluby. Bo śląski na naszych oczach zagarnia coraz to nowe obszary: codzienności, edukacji, sztuki.
Wielu naukowców i polityków jest bezradnych. Nie tak miało być. Śląski miał być umierającą gwarą, a tu aspiruje do miana języka regionalnego. Co teraz z tym zrobić?
Skoro dziadowie opisywali świat
- Długo żyliśmy w stanie dyglosji - śląska mowa była ograniczona do określonych sfer, poza którymi nie wypadało jej używać - mówi Mirosław Syniawa, poliglota, z zawodu chemik, fan śląskiego, jeden z twórców stowarzyszenia Pro Loquela Silesiana.
Przez kilkadziesiąt lat po wojnie "dwujęzyczni" inteligenci szeptali po śląsku podczas przerw w szkole, na uczelniach. Nie było mowy o tym, żeby używać "godki" podczas oficjalnych spotkań, w urzędach, kościele. Po 1989 roku coś ruszyło, pojawiły się konkursy śląskich piosenek, kabaretów i monologów. Ale ciągle mocne tabu spychało śląski - język wielu tysięcy rodzin - do domu, karczmy i kopalni.
Dziś Kazimierz Kutz wtrąca śląskie zdania podczas rozmów z czytelnikami swojej książki "Piąta strona świata" (częściowo pisana jest po śląsku), a poseł Marek Plura z PO "godo" z uczniami w Zabrzu. W Bytomiu kazania po śląsku wygłasza misjonarz Joachim Zok. Opowiada, że gdy był na misjach w Ghanie, też nie mówił do ludzi po angielsku, tylko w języku ich plemienia.
23-letni didżej i producent muzyki elektronicznej Karol Gwóźdź z Siemianowic Śląskich właśnie wydał tomik wierszy po śląsku "Myśli ukryte". Jego "ficjalno zajta internetowo" jest po śląsku, włącznie z zaproszeniem na "rajza po ukrytych myślach, coby się skamracić z refleksjum". Deklaruje, że o śmierci czy przemijaniu można pisać w "brudnym, chacharskim języku".
Rozmówki śląsko-polskie, czyli co znaczą: ciućmok, ciaplyta, lać się żurem, rzić, gynsipympek...
Gwóźdź używa przedwojennego alfabetu stworzonego przed Feliksa Steuera. Tego samego, z którego korzysta powstała dwa lata temu śląska Wikipedia, czyli Wikipedyjo Wolno Yncyklopedyjo. Jest w niej prawie 2 tys. artykułów, a korzysta z niej prawie 5 tys. zarejestrowanych użytkowników z całego świata. Ze strony można ściągnąć program do pisania po śląsku w internecie.
Internet to zresztą prawdziwa kopalnia śląskiego. "Godajom" użytkownicy Naszej Klasy i Facebooka, jak grzyby po deszczu powstają nowe strony.
Co jeszcze można po śląsku? Przygotować komiks (o św. Jadwidze), grę edukacyjną (o Karolu Goduli, śląskim miliarderze, dorobił się na wydobyciu cynku), śpiewać (jak choćby Irek Dudek), kręcić mniej lub bardziej udane filmy (z tych pierwszych - komedia "Zgorszenie publiczne", z drugich - "Angelus" Lecha Majewskiego ), napisać wielotomową sagę o ojcu, którego siłą wcielono do Wehrmachtu (jak to zrobił Alojzy Lysko spod Pszczyny, były poseł PiS) lub wystawić sztukę (jak Teatr Korez, który od lat z wielkim powodzeniem gra "Cholonka" Janoscha).
Mirosław Syniawa sprawdza "giętkość" uznawanego za toporny śląskiego, tłumacząc na niego m.in. Borgesa, Leona-Portilli, Yeatsa, Mistrala. - Przez stulecia moi przodkowie potrafili opisywać z pomocą "godki" świat, co oznacza, że jest to język o takich samych możliwościach jak każdy inny - mówi Syniawa.
Syniawa i wielu innych regionalistów ma nadzieję, że da się od śląskiego odkleić powszechne w Polsce przekonanie, że to język kultury niskiej, serialu o Berciku, kiczowatych piosenek z nurtu "hajmat" czy kabaretowych występów typu "Gwiezdne wojny po śląsku". Jednak ciągle na forach internetowych łatwo znaleźć następujące określenia śląskiego: "grypsera", "pijacki bełkot", "bełkot żuli", "zniemczona, zbełkoczona polszczyzna", "obciach", "relikt analfabetów od łopaty", "gwara nieuków".
- Wrażenie toporności śląskiego mam tylko wtedy, gdy słyszę to, co niektórzy usiłują sprzedawać jako niby to śląskie, ale takie, żeby ich w całej Polsce rozumiano. Nieraz cała "śląskość" takich "produktów" sprowadza się do kilku niemieckich "ausdruków" - mówi Syniawa.
A że śląski ma nieograniczone możliwości, udowodnił Zbigniew Kadłubek, filolog i komparatysta z Uniwersytetu Śląskiego, który kilka lat temu wydał pisane po śląsku "Listy z Rzymu" - erudycyjne, filozoficzne eseje. - Język śląski jest tak chropowaty, a przecież tyle słodyczy w nim. Jeśli się rozwinie, wtedy może zbudujemy jakiś lepszy dom myślenia i oddychania - mówi Kadłubek.
Pro Loquela Silesiana razem z Towarzystwem Piastowania Mowy Śląskiej "Danga" (czyli Tęcza) i z pomocą Jolanty Tambor, profesor językoznawstwa z Uniwersytetu Śląskiego, przygotowali pierwszy profesjonalny ślabikorz, czyli śląski elementarz. Wydali go za 40 tys. zł, które dostali od Fundacji Inicjatyw Obywatelskich, i za symboliczne 2 zł i 50 gr rozdali szkołom, bibliotekom i miejskich świetlicom.
Już myślą o dodruku, bo pierwszy nakład zniknął błyskawicznie. Podobnie jak "Najpiękniejszego śląskiego słowa" - antologii wydanej przez "Gazetę Wyborczą".

Źródło: Gazeta Wyborcza


Więcej... wyborcza.pl/1,76842,8764397,Godomy_po_slonsku__Gdzie__Na_fejsie.html#ixzz17NDfxGW4



--
Inne wątki na temat:

Popularne wątki

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka