Dodaj do ulubionych

Portugalska synagoga w Amsterdamie

23.06.19, 17:42
Jak to jest mozliwe? No niechby hiszpanska. Ale portugalska? Stoi jak byk w centrum Amsterdamu. Najwieksza synagoga miasta ale nie jedyna. Jest tez mniejsza synagoga dla zydow aszkenazyjskich. To ci biedni z Europy srodkowej, mowiacy Jidiszem. Jezyk Sefardyjskich to Ladino.

Gdy hiszpanska reconquista wyrzucila Zydow z Hiszpanii w XV wieku, wielu z nich osiedlilo sie w Lizbonie/Portugalii. Wiekszosc z nich przeszla, pod przymusem, na katolicyzm. Ta diaspora portugalska zachowala jednak w ukryciu obrzadki i wiare w judaizm przez cale pokolenia. Jednoczesnie wielu z nich zrobilo kariere w spoleczenstwie portugalskim i byli mile widziani przez wladze. Rozwijali handel i rzemioslo, np. obrobka diamentow.
Gdy Portugalia zaczela rozwijac swoja kolonia w Brazylii, wielu tych zydowskich konwertytow osiedlilo sie tam i szybko wzbogacilo dzieki swojej zaradnosci i wiedzy. Takze w handlu niewolnikami.
Jak wiemy Holandia (7 prowincji) opanowala na kilkadziesiat lat Brazylie i dzisiejszy Surinam. Czarni mieszkancy Surinamu mowia dzwiecznym holenderskim.

Brazylii nie udalo im sie utrzymac (nie dopisalo nam szczescie – zartuja moi brazylijscy przyjaciele) i wladza i jezyk portugalski powrocila.

Najwiekszymi jednak wygranymi holenderskiej prezencji w Brazylii stali sie zydzi, ktorzy dorobili sie wysoiej pozycji i otrzymali prawo od tolerancyjnych Holendrow na uprawianie swojej religii. Pierwsza synagoga w nowym swiecie powstala w stolicy holenderskiej kolonii – Recife.

Pozytywny wizerunek Holandii rozprzestrzenil sie wsrod diaspory portugalskiej, co sklonilo wielu z nich do emigracji do Amsterdamu. Byli to w wiekszosci bardzo zamozni i wysoko kompetentni ludzie. Np. Baruch Espinoza. Niesli ze soba najlepsze dziedzictwo wiedzy stworzonej w Hiszpanii przed reconquista.
W 1675 postawili w Amsterdamie ogromna synagoge na wzor swiatynii jerozolimskiej. I ochrzcili ja portugalska, bo takimi sie czuli. Mowili tym jezykiem i do polowy czuli sie Portugalczykami.
Synagoga stoi w niezmienionym szyku do dzisiaj. Nie ma w niej ogrzewania i elektrycznosci. Swiatlo sloneczno wpada przez 72 ogromne okna a po zmroku ze swiec na podobnie ogromnych kandelabrach.
Bimah i oltarz, a jakze sa zrobione z ciemnego drewna importowanego z Brazylii. W pomieszczeniu ”ze skarbami” w Centrum kultury zydowskiej poblizu synagogi roi sie od artefaksow ze srebra i zlota. Parafia zydowska jest rzeczywiscie bardzo bogata. Nie inaczej niz katolicka.

O tych zydach mowi sie sefardyjscy. Bo Sefardim, to Hiszpania po hebrajsku. Grupa ta uwazala sie za wyzsza od pozostalych zydow, bo maja wieksza wiedze i majetnosc. Ciekawe tez, z teologicznego punktu widzenia jest to ze ci zydzi portugalscy maja wlasna interpretacje judaizmu po pokoleniach zycia w kraju katolickim. Czcza Jeszua – Jesusa jako mesjasza i wierza w jego uczniow – apostolow. Przystosowali sie tez swietnie do tolerancyjnego ducha Kalvinizmu holenderskiego. Nie sa dogmatyczni i zamnieci. Prowadza otwarta spolecznosc religijna. Mala ale Oryginalna spolecznosc o wyjatkowym wplywie na Amsterdam i cala Holandie.







--
“...Take me out to the windy beach. Far from the twisted reach of crazy sorrow.
Silhueted by the sea. With all memory and fate. Driven deep beneath the waves.
Let me forgot about today until tomorrow. Hey, Mr. Tambourine man! Play a song for me."
Edytor zaawansowany
  • de_oakville 09.07.19, 11:32
    Mam zdjecia tych synagog w albumie pt. "Zlota ksiega Amsterdamu". Przeczytalem rowniez w jakiejs ksiazce (pewnie "Historia Holandii"), ze mieszkancy pewnej holenderskiej miejscowosci byli w tamtych czasach poczatkowo nieufni w stosunku do nowoprzybylych imigrantow. Jednak szybko nabrali ufnosci i "odetchneli z ulga", kiedy dowiedzieli sie, ze to sa Zydzi a nie katolicy. Katolicyzm kojarzyl im sie bowiem zawsze z katami i fantycznymi ciemiezcami Niderlandow rodem z Hiszpanii, przede wszystkim z owym nieslawnym ksieciem Alba (ktory po utopieniu Niderlandow "we krwi", po latach spokojnie i bezkarnie dokonal zywota w Lizbonie).
  • walter622 09.07.19, 18:15
    zeitgeist2010 napisał:

    > Jak to jest mozliwe? No niechby hiszpanska. Ale portugalska? Stoi jak byk w cen
    > trum Amsterdamu. Najwieksza synagoga miasta ale nie jedyna. Jest tez mniejsza
    > synagoga dla zydow aszkenazyjskich. To ci biedni z Europy srodkowej, mowiacy
    > Jidiszem. Jezyk Sefardyjskich to Ladino.

    Dzięki za bardzo ciekawe informacje.

    > Gdy hiszpanska reconquista wyrzucila Zydow z Hiszpanii w XV wieku, wielu z nich
    > osiedlilo sie w Lizbonie/Portugalii. Wiekszosc z nich przeszla, pod przymusem,
    > na katolicyzm.

    Ponad 50 tysięcy Sefardyjczyków, wygnanych z Hiszpanii, znalazło schronienie w Turcji.
    W obronie Granady przed Hiszpanami walczył turecki korpus pod dowództwem
    Kemal Rejs'a. Bytuje niczym nie potwierdzone przekonanie, że podległej jemu flocie sułtan İkinci Bayezid wydał polecenie ewakuowania wygnanych Żydów (faktycznie ewakuowały ich włoskie statki). Natomiast Bayezid wydał firman/ dekret, zobowiązujący wszystkich jego poddanych do udzielania Żydom wszelkiej koniecznej pomocy oraz zezwolił im osiedlać się
    wedle uznania w głównych miastach. Praktycznie przez cały XVI w. przybywały kolejne fale uchodźców z Hiszpanii- Żydów-marrar'ów/ anusim'ów.

    Rzecz jasna przybysze nie byli zmuszani do konwersji i nie byli represjonowani za pochodzenie
    lub wyznanie. Wnieśli kolosalny wkład w rozwój gospodarczy (rzemiosło, handel, finanse) i kulturowy Imperium Osmańskiego. Zgodnie z prawem Omara posiadali status prawny "zimmi" z szeregiem tylko im przynależnych przywilejów (w tym z prawem budowy synagog - np. w Bursa).

    Zupełnie odrębnym tematem jest bardzo mało znana rola Turcji w ratowaniu Żydów w czasie
    II WŚ - tysiące, między innymi francuskich, greckich i rumuńskich Żydów została uratowana i znalazła schronienie w Turcji dzięki konsekwentnych działań w tym zakresie tureckich władz.

    www.youtube.com/watch?v=jTmHQTKDWiA&list=RDUYjq09rlQL8&index=8
    www.youtube.com/watch?v=2wR1Z4oUnX8
  • walter622 09.07.19, 18:15
    zeitgeist2010 napisał:

    > Jak to jest mozliwe? No niechby hiszpanska. Ale portugalska? Stoi jak byk w cen
    > trum Amsterdamu. Najwieksza synagoga miasta ale nie jedyna. Jest tez mniejsza
    > synagoga dla zydow aszkenazyjskich. To ci biedni z Europy srodkowej, mowiacy
    > Jidiszem. Jezyk Sefardyjskich to Ladino.

    Dzięki za bardzo ciekawe informacje.

    > Gdy hiszpanska reconquista wyrzucila Zydow z Hiszpanii w XV wieku, wielu z nich
    > osiedlilo sie w Lizbonie/Portugalii. Wiekszosc z nich przeszla, pod przymusem,
    > na katolicyzm.

    Ponad 50 tysięcy Sefardyjczyków, wygnanych z Hiszpanii, znalazło schronienie w Turcji.
    W obronie Granady przed Hiszpanami walczył turecki korpus pod dowództwem
    Kemal Rejs'a. Bytuje niczym nie potwierdzone przekonanie, że podległej jemu flocie sułtan İkinci Bayezid wydał polecenie ewakuowania wygnanych Żydów (faktycznie ewakuowały ich włoskie statki). Natomiast Bayezid wydał firman/ dekret, zobowiązujący wszystkich jego poddanych do udzielania Żydom wszelkiej koniecznej pomocy oraz zezwolił im osiedlać się
    wedle uznania w głównych miastach. Praktycznie przez cały XVI w. przybywały kolejne fale uchodźców z Hiszpanii- Żydów-marrar'ów/ anusim'ów.

    Rzecz jasna przybysze nie byli zmuszani do konwersji i nie byli represjonowani za pochodzenie
    lub wyznanie. Wnieśli kolosalny wkład w rozwój gospodarczy (rzemiosło, handel, finanse) i kulturowy Imperium Osmańskiego. Zgodnie z prawem Omara posiadali status prawny "zimmi" z szeregiem tylko im przynależnych przywilejów (w tym z prawem budowy synagog - np. w Bursa).

    Zupełnie odrębnym tematem jest bardzo mało znana rola Turcji w ratowaniu Żydów w czasie
    II WŚ - tysiące, między innymi francuskich, greckich i rumuńskich Żydów została uratowana i znalazła schronienie w Turcji dzięki konsekwentnych działań w tym zakresie tureckich władz.

    www.youtube.com/watch?v=jTmHQTKDWiA&list=RDUYjq09rlQL8&index=8
    www.youtube.com/watch?v=2wR1Z4oUnX8

Popularne wątki

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka
Agora S.A. - wydawca portalu Gazeta.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść wypowiedzi zamieszczanych przez użytkowników Forum. Osoby zamieszczające wypowiedzi naruszające prawo lub prawem chronione dobra osób trzecich mogą ponieść z tego tytułu odpowiedzialność karną lub cywilną. Regulamin.