16.11.15, 22:04
Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z 2 połowy XIII w. Gród był od 1281 ośrodkiem kasztelanii. Miasto lokowano na prawie niemieckim za sprawą księcia Przemysła II, który w 1283 r. wydał nakaz by wszystkie miasta w Kaliskiem wzorowały swoje prawa miejskie na jego stolicy. Do tych miast zaliczał się również Wieluń.
Ulokowano go wzdłuż istniejącego szlaku handlowego biegnącego ze wschodu na zachód, rozszerzającego się w tym miejscu w kształt wrzeciona. Taki wrzecionowaty układ miasta z szachownicowym układ ulic dominował na Śląsku.

Po wielkim pożarze miasta w roku 1335 król Kazimierz Wielki kazał otoczyć Wieluń murami. Wewnątrz pierścienia murów znalazł się obszar ok. 12 ha. Dodatkowo wokół miasta wykopano fosy. Wewnątrz założenia wytyczono rynek z dwoma równoległymi do siebie pierzejami. Prostopadle do głównych ulic prowadziły ulice boczne. Wzdłuż nich i wokół rynku wydzielono działki dla mieszczan a w północno-zachodnim narożniku miasta ulokowano zespół klasztorny eremitów. Z kolei na krańcu południowo-wschodnim znajdował się kościół parafialny i siedziba kasztelani – murowany zamek, który powstał na miejscu wcześniejszej warowni. Obecnie na fundamentach zamkowych stoi klasycystyczny budynek Starostwa Powiatowego.

Obszar średniowiecznego Wielunia zamykają dziś ulice: Krakowskie Przedmieście, Piłsudskiego, Zamenhoffa i Reformacka. Plac Legionów to dawny rynek. Wieluń jest jednym z nielicznych miast województwa łódzkiego, w którym mimo zniszczeń ostatniej wojny średniowieczny układ ulic zachował się w tak czytelny sposób.

W 1402 r. pojawiły się w źródłach pierwsze wzmianki o ratuszu miejskim, wybudowanym po środku rynku. Rynek ten jest natomiast pozostałością po owalnym placu targowym, przebudowanym z czasem na planie prostokąta.


Mury obronne Wielunia miały długość około 1200-1300 metrów i obejmowały teren miasta o powierzchni ok. 12 ha. Zbudowane zostały na planie nieregularnego owalu złożonego z prostych odcinków z kamienia wapiennego. Miały wysokość 8-8,5 m, o czym świadczy ślad na północnej ścianie Bramy Krakowskiej, zwieńczone były krenelażem. Pierwotnie mury nie posiadały żadnych baszt i jedynie dwie bramy: Kaliską (Dąbrowską) od zachodu i Krakowską (Rudzką) od wschodu. W nich zbiegały dwie główne ulice miasta tworzące wrzeciono z rynkiem pośrodku.
Mury otoczone były dodatkowo fosą, na którą składały się uregulowane, istniejące tu wcześniej stawy i strumienie zasilane licznymi źródłami. Ponadto między fosą a murami znajdował się wał ziemny (przypuszcza się, że wraz z drewnianymi bramami stanowił pierwotne umocnienia grodu). Sama fosa miała szerokość dochodzącą do 40 metrów. Plan z 1799 r. wymienia ponadto osiem przejść przez fosę powstałych w XVII-XVIII w.

miastowielun.ovh.org/zabytki.php?str=Mury%20Obronne
pl.wikipedia.org/wiki/Mury_obronne_w_Wieluniu
m.turystyka.wielun.pl/poi/index/poi/2570/page/1/obj/
www.historiawielunia.uni.lodz.pl/przestrzenny.html
Edytor zaawansowany
  • petronella.kozlowska 16.11.15, 22:07
    Wszystkie informacje o Wieluniu pochodzą z zalinkowanych stron, dlatego też niektóre są w tekście podwójnie.

    Wieluń miasto na pograniczu wielkopolsko-śląskim lokowane w 1283 r. otrzymało układ przestrzenny miast śląskich. Po pożarze miasto otoczono murami obronnymi i zbudowano murowany zamek - 50 lat po lokacji rozpoczęto budowę na miejscu drewnianego grodu!

    120 lat po lokacji na prawie niemieckim jest po raz pierwszy wspomniany ratusz!

    Wieluń jako domena królewska był siedzibą kasztelanii i twierdzą przygraniczną, rezultatem czego były planowane z rozmachem umocnienia obronne. Mało które miasta mialy szeroką na 40 m fosę!

    Kasztelan rezydował w zamku który znajdował się w obrębie murów miejskich co widać na planach starego Wielunia. Zamek oddzielono z czasem fosą od miasta ale nie całkowicie .

    www.historiawielunia.uni.lodz.pl/fortyfikacje2/obwod.jpg
    res.turystyka.wielun.pl/z_2/o_2570/900x600_pegaz_2570_9.jpg
  • petronella.kozlowska 17.11.15, 11:35
    galeria.forum.nysa.pl/obrazy/113411stadtkern.jpg
    pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%82ac_Biskupi_w_Nysie
    podobnie jak w Wieluniu zamek był częścią systemu obronnego miasta - był od miasta odgrodzony fosą, potem to był dwór biskupa Bischofshof, widoczny po prawej stronie.
    Rynek nie było prostokątny, co jeszcze dzisiaj widać

    galeria.forum.nysa.pl/obrazy/205649rynek.jpg

    po lewej stronie na górze widać Asyl - to jest przytułek i więzienie miejskie, po lokacji miasta musiały łożyć też na biednych i więźniów



  • petronella.kozlowska 17.11.15, 11:44
    www.zamki.pl/?idzamku=ziebice
    www.liiil.pl/1337335512,BEDZIE-TAKA.htm
    Zamek w Ziębicach znajdował się jednoznacznie w obrębie murów miejskich, od miasta był odgrodzony zabudowaniami - po opuszczeniu zamku przez książąt był siedzibą administracji.

    Znaczenie militarne takich zamków było minimalne, bo jego wieża spełniała tą samą funkcję jak wszystkie inne wieże przy murach miejskich. Dlatego też po zamkach w obrębie murów miejskich nie pozostało wiele śladów.

    www.zamki.pl/xz/r_ziebice1.jpg
  • petronella.kozlowska 17.11.15, 12:00
    Zamek
    Ulokowany w pn-zach. części miasta i sprzężony z jego fortyfikacjami zamek stanowił rozległe założenie o powierzchni 3000 metrów2, na planie nieregularnego trójkąta z łamanym bokiem wschodnim. Najstarszy jego człon stanowiła prostokątna wieża mieszkalna zbudowana z kruszywa na osi wschód-zachód, chroniona początkowo jedynie przez wał i fosę. Skład rozsypiska pierwotnego obwodu wskazuje na konstrukcję izbicową zwieńczoną palisadą z drewna, w podstawie szeroką na 6 metrów i wysoką na ok. 2,7 metra. W murowany obwód warowny zamek ujęty został dopiero pod koniec XIII stulecia, przypuszczalnie za panowania księcia Bolka I. Wcześniej jednak, bo w połowie wieku XIII do zachodniej ściany starej wieży dostawiono drugą wieżę - dwukondygnacyjny gmach o wymiarach 9x11 metrów, a następnie tę pierwszą rozebrano. Czternaste stulecie zamek przeszedł praktycznie bez zmian, dopiero w 1408 z inicjatywy króla czeskiego Karola IV nastąpiła jego przebudowa według najnowszych standardów zachodnioeuropejskich. Zlikwidowano wieżę mieszkalną, wzdłuż zachodniej linii kurtyny zamkowej wzniesiono okazałe skrzydło mieszkalne o wymiarach ok. 10x25 metrów, niepodpiwniczone, o dwóch obszernych izbach na każdej kondygnacji, oraz drugi budynek, od strony południowej, podzielony w części przyziemia na sześć wąskich komór. Aby uzyskać miejsce dla dziedzińca rozebrano wieżę chroniącą zamek od strony bramy, naprawiono też i nadbudowano do wysokości drugiego piętra otaczający warownię mur obronny.

    Przemiany w sztuce wojennej piętnastego stulecia, zwłaszcza zastosowanie na szeroką skalę artylerii wymusiły radykalne zmiany w fortyfikacji obiektów obronnych, które nie ominęły również zamku w Jaworze. W połowie XVI wieku lub nieco wcześniej postawiono wydłużoną basteję w formie baszty na planie podkowy z otworami strzelniczymi na każdej z dwóch kondygnacji, stanowiącą aktywny element obrony artyleryjskiej kompleksu zamkowo -miejskiego. Przebudowano stare mury kurtynowe: krenelaż pozbawiono prześwitów między blankami, od wschodniej ściany kaplicy aż do styku z murami miejskimi wyburzono gotycką kurtynę i basztę narożną, a na ich fundamentach wzniesiono z cegieł prosty odcinek muru z rozmieszczonymi cyklicznie strzelnicami. W części zachodniej dziedzińca zbudowano smukłą wieżę, a w pobliżu kaplicy - podpiwniczony dwupiętrowy człon południowy. Przekształcono też wnętrza skrzydła wschodniego, gdzie powstała sklepiona krzyżowo przestrzenna komnata, pełniąca w przyszłości funkcję sali obrad (...)

    www.zamkipolskie.com/jawor/jawor.html
    plan Jawora z zamkiem w kształcie trójkąta

    www.zamkipolskie.com/jawor/14.gif
    co się z tekstu dowiadujemy:

    1. skrzydło mieszkalne zbudowane po 1400 r. miało dwie kondygnacje, każda po dwie izby(!); wymiary ok. 10x25 metrów

    2. Przemiany w sztuce wojennej piętnastego stulecia - konieczność budowy nowych fortyfikacji

  • petronella.kozlowska 17.11.15, 12:11
    poprzez zmiany w sztuce wojennej nastąpiła konieczność budowy nowych fortyfikacji tak jak np. w Toruniu

    cmentarium.sowa.website.pl/Cmentarze/Cmentarze0f_02.jpg
    po prawej stronie "stary" zamek był początkowo częścią systemu obronnego miasta, z czasem dopiero odgrodzony od miasta.
    Po lewej widzimy nowe zaplanowane miasto z zamkiem zaplanowanym od początku poza miastem
    Jak widać na rycinie z 1652 roku mur odgradzający Nowy Toruń od Starego Torunia nie rozebrano, on też spełniał funkcję militarną - Toruń był twierdzą.


  • kubiss 17.11.15, 20:25
    Warto dodac ze Wielun zawdziecza Niemcom ciezkie naloty na poczatku 2 wojny swiatowej
  • petronella.kozlowska 18.11.15, 08:42
    Wieluń był pierwszą ofiarą napaści niemieckiej. Miasto w którym nie było obiektów wojskowych zostało zbombardowane. W okolicy miasta odbyły się pierwsze rozstrzelania ludności cywilnej. Barbarzyństwo niemieckie nie zna granic.
  • petronella.kozlowska 18.11.15, 08:43
    Nowy Radom otrzymał kształt typowy dla europejskich miast średniowiecznych. Nową przestrzeń miejską wymierzono bardzo precyzyjnie na planie wydłużonego owalu o wymiarach około 230 – 430 metrów. Owal ten, obejmujący w sumie przestrzeń 9 hektarów, został usytuowany równoleżnikowo, a więc zgodnie z przebiegiem głównego dla grodu traktu handlowego, biegnącego ze wschodu na zachód.6
    Według dziewiętnasto i dwudziestowiecznej tradycji przed rokiem 1370 wzniesiono farę, zamek i ratusz, jednak Janko z Czarnkowa i Jan Długosz informują, że król zakładając nowe miasto otoczył je jedynie murami.7 Kolejna wzmianka źródłowa dotycząca murów miejskich pochodzi z 1388 r., kiedy to król Władysław Jagiełło zezwolił mieszczanom na wybudowanie łaźni poza murami.8
    Mury obronne wzniesione na obwodzie miasta miały początkowo wysokość około 5,5 m w związku z czym nie można ich było uznać za wysokie. Miały za to imponującą, jak na owe czasy, grubość ponad 2,5 m. W wiekach XVI i XVII były kilkukrotnie modernizowane i podwyższone o ok 1,5 metra miejscami dochodząc do 8 metrów.9 Były to budowle ceglane zbudowane na fundamentach z kamieni polnych. Ich przebieg wytyczają zachowane do dnia dzisiejszego fragmenty oraz podziały własnościowe. Mury ciągnęły się wzdłuż ul. Wałowej, gdzie do dziś zachowane są fragmenty w pełnej wysokości, do narożnika południowo-zachodniego na wprost wylotu dzisiejszej ul. Stare Miasto, następnie niemal prostopadle do ulic Żytniej i Szpitalnej, wzdłuż granic ostatnich posesji przy ulicach, a dalej łukiem wewnątrz posesji przy dzisiejszej ul. Reja do bramy Lubelskiej, która znajdowała się na osi ul. Rwańskiej przy posesji nr 16. Ich łączna długość wynosiła ponad 1100 metrów.10

    przezhistorie.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=11:zespo-zamkowy-i-mury-obronne-radomia&catid=16:varia-artykuy&Itemid=65
    Zamek radomski zbudowano na niewielkiej wyniosłości w części południowej obwodu miejskiego miasta, narzucając mu plan zbliżony do prostokąta. Zasadniczy budynek mieszkalny, zwany wielkim domem, o wymiarach 10,5x38 metrów, zajmował południowy obszar zespołu i prawdopodobnie wystawał nieco poza mur miejski. Był to gmach dwu- lub trójkondygnacyjny, murowany z cegły na kamiennej podmurówce, z krużgankami od strony dziedzińca,

    www.zamkipolskie.com/radom/radom.html
    www.polskaniezwykla.pl/web/place/29004,radom-zamek.html
  • petronella.kozlowska 18.11.15, 08:48
    Radom wzmiankowany po raz pierwszy w 1155 r. był przed lokacją sporym miasteczkiem o czym świadczy budowa drugiego kościoła w 1216 r. W II poł. XIII w. Radom otrzymał od Bolesława Wstydliwego średzkie prawo lokacyjne, od roku 1340 zaczęto wytyczać Nowy Radom lokowany w 1350 roku też na prawie średzkim, zmienionym na magdeburskie w 1364 r. W 1360 r. przeniesiono wójtostwo ze Starego do Nowego Radomia.
    Z opisu średniowiecznego Radomia wynika, że miasto było rezydencją książęcą/królewską (dwory przenosiły się wówczas z miasta do miasta), w mieście rezydował kasztelan i wójt. Zamek znajdował się pomiędzy kościółem pw. św. Jana Chrzciciela a fosą z trzema wieżami obronnymi, jego pozostałością jest dzisiejsza plebania kościoła farnego. Zamek radomski był od 1376 r. siedzibą kasztelana.

    Zamek z trzema wieżami symobolizował tylko władzę królewską (łacznie było 25 wież, poza zamkiem 22!) ponieważ funkcję obronną sprawowały mury miejskie rozbudowywane przez 300 lat (!) oraz pozostałe wieże obronne. Zamek w Radomiu był typowym zamkiem miejskim z minimalnymi funkcjami militarnymi.



    kazimierzwielki.pl/grody/mazowieckie/
    dawnekieleckie.pl/radom-kosciol-i-klasztor-bernardynow/
    Jako ciekawostkę dodam, że niedawno odkryto fundamenty starego ratusza w Radomiu zbudowanego na planie prostokąta o wymiarach 21m na 10,5m, przy czym na parterze znajdowały się kramy (które finansowały pożyczki zaciągnięte na jego budowę). Podobnie było też gdzie indziej, znane są też wymiary tzw. domu głównego zamku radomskiego 10,5x38 metrów, zameczki typu miejskiego w innych miastach były podobne.

    Radom miał formę owalu o wymiarach 230-430 m i powierzchni 9 ha, mury obronne miały długość 1100 m. W Wieluniu było to odpowiednio 12 ha i 1300 m. Mury obronne Gliwic polokacyjnych liczyły 1125 metrów, zatem miasto około 10-11 ha powierzchni.

    Po zebraniu kilku informacji widać głupotę tego samozwańczego historyka z Offenbach. W wielu notkach jest podana literatura fachowa, niedostępna mi. W pierwszej publikacji zawarta jest typologia lub klasyfikacja zamków np. kasztele obronne poza murami miejskimi, zamki typu miejskiego - istnienie tych negował ballest i oburzał się jeszcze, że go ośmieszono w gliwickiej willi Caro.

    www.zamki.pl/?idzamku=radom&dzial=bibliografia
    Bohdan Guerquin‎, Stefan Muszyński, Zamki w Polsce, 1974

    Jarosław Widawski, Miejskie mury obronne w Państwie Polskim do początku XV wieku. Wydawn. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1973.

    Ryszard Rogiński, Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy, 1990.
  • petronella.kozlowska 19.11.15, 10:11
    Przemysł i Bolesław lokują Poznań w 1253 roku: „Tomaszowi i jego potomstwu dajemy dla lokowania na prawie niemieckim miasto, które powszechnie zwane jest Poznań, potwierdzając w nim ośmioletnią wolność”.

    Książęta nadają miastu Poznań jedną milę rzeki Warty, wymienione jest rybołóstwo, młynarstwo, łowiectwo, wypas bydła, karczowanie lasów, zezwolenie na jarmarki i opłaty celne.
    Lokacja zawiera zezwolenie na budowę kościoła.
    Lokacja regulowała opodatkowanie po upływie wolnizny: „Z każdego zaś dworu, zbudowanego w owym mieście i z każdego ogrodu i ze wszystkich aptek, które w nim mogą być zbudowane, po ukończeniu wolności płacić będą mieszczanie wspomnianego miasta pół skojca srebra”.
    Lokacja zabraniała osobom zadłużonym opuszczanie miasta, to samo dotyczyło osiedleńców z Niemiec („aby żaden Niemiec znajdujący się na obszarze naszego panowania nie śmiał gdzie indziej poszukiwać poza owym miastem prawa w razie nagany”).
    Lokacja regulowała autonomię sądowniczą. Pierwszym wójtem z nominacji został Tomasz z Gubina, wójtostwo było dziedziczne.

    W lokacji są wymienione wsie (16) przyznane miastu, przyznanie 30 łanów wójtowi (720 ha) oraz 20 łanów łąk miastu (480 ha). Wójt czyli Tomasz z Gubina miał dopiero osadzić Niemców w istniejących już wioskach i w istniejącym mieście Poznań.
    „Wsie zaś poniższe darujemy wspomnianemu miastu, mianowicie Pole Ratajskie, Petrowo, Zegrow, Staralanka, Nyenchów, Spithcow, obie wsie zwane Vyrbyce, Yssycz, Panczlaw, Nyestathow, Panthcow, Schidlow, obie wsie Winiarów za wyjątkiem winnic, wieś Boguty i wieś Unolfa, w których daliśmy w wieczyste posiadanie wymienionemu wójtowi i jego potomstwu 30 łanów na pola uprawne, a wymienionym mieszczanom 20 łanów na pastwiska dla bydła. Ponieważ zaś wójt do wymienionego miasta i wsi powyższych przywoła Niemców i osadzi ich, po upływie wolności zatrzyma w tych wsiach co piąty łan wolny wieczyście pod tym warunkiem, aby z każdego łanu pół grzywny srebra płacił w oznaczonym czasie zamiast dziesięciny”.

    W lokacji miasto zostało zobowiązane do udziału w wojnie defensywnej, straż miejska była opłacana z kasy księżęcej.
    W wyprawie poza granice państwa mieszczanie owego miasta nie są obowiązani brać udziału, do obrony zaś kraju są obowiązani, aby tym dzielniej odparty został najazd wroga. Również, aby wspomniane miasto było zupełnie zabezpieczone, obiecaliśmy również mieszczanom jego wystawić dla pilnowania miasta 4 stróżów i 2 strzelców z kuszami, zaopatrując ich naszym kosztem.

    pl.wikisource.org/wiki/Przywilej_lokacyjny_Poznania
    poznan.wikia.com/wiki/Przywilej_Lokacyjny_Poznania
    pl.wikipedia.org/wiki/Przemys%C5%82_I
    Dokument lokacyjny Poznania zaginął ale jest znany z odpisu z 1298 roku.

    pl.wikipedia.org/wiki/Tomasz_z_Gubina
    pl.wikipedia.org/wiki/Ratusz_w_Poznaniu
    Pierwszym wójtem z nominacji został Tomasz z Gubina. Dziedziczne wójtostwo wyklucza powstanie rady miejskiej i budowę ratusza (Rat-Haus - dom rady). Potomkowie Tomasza z Gubina byli do wójtami do 1314 r. do chwili konfiskaty urzędu przez Władysława Łokietka. Ratusz a raczej Dom Wójtowski w Poznaniu jest po raz pierwszy wzmiankowany w dokumentach w 1313 roku jako Domus consulum. Ratusz to błędny termin, który utarł się w literaturze popularno-naukowej.

    de.wikipedia.org/wiki/Sorben
    Gubin otrzymał w 1235 roku prawo magdeburskie, Tomasz był być może pracownikiem administracji miasta lub kancelarii margrabiowskiej. Jeżeli koloniści pochodzili też z Gubina i okolic to termin Niemiec określał też Łużyczan, jeszcze w XIV/XV wieku w Gubinie mieszkało poniżej 30% Sorbów, po wsiach ponad 50%.
  • petronella.kozlowska 19.11.15, 10:19
    www.piastowie.kei.pl/piast/mapy/5.jpg
    pl.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Jeziora_i_rzeki_Poznania
    Według planu Poznania przedlokacyjnego miasto znajdowało się na wyspie, jego dwa podgrodzia na innych brzegach rzek, dwie wioski należały do miasta, ale mogły być własnością księcia. Do Warty wpadały w Poznaniu jej dopływy lewobrzeżne Bogdanka i Wierzbak oraz prawobrzeżne Cybina i Główna. Na terenie wokół Poznania Warta dzieliła się na kilka ramion i odnóg tworzących wyspy. Położenie miasta było zatem bardzo dogodne, zapewniało wodę, żywność i obronę. Tamże na Ostrowiu obok katedry znajdował się gród książęcy.

    Na zachód od właściwego Poznania znajdowało się Podgrodzie Biskupie położone od centrum dalej niż te dwie wioski oraz inne podgrodzie z kościołem i wioska należąca do kapituły katedralnej. Biskup rezydował w grodzie - zameczku obronnym przylegającym do wałów i palisady otaczającej Podgrodzie Biskupie.


    poznan.wyborcza.pl/poznan/1,36037,1496183.html
    Po zamianie grodów z biskupem w 1244 r. oraz wymianie terenów z bratem w 1249 r. rozpoczęto lokację Poznania na terenie dawnego Podgrodzia Biskupiego. Całe miasto Poznań zostało przeniesione na zachodni brzeg rzeki Warty. Wytyczanie Nowego Poznania było zatem procesem rozpoczętym już w roku 1244. Najważniejszym z wielu przywilejów wydanych dla miasta był niewątpliwie przywilej lokacyjny z 1253 r.


    www.walkowiak.pl/Poznan_mapy/slides/poznan1253.html
    www.walkowiak.pl/Poznan_mapy/slides/poznan1400-XVw.html
    Na planie Poznania polokacyjnego wyspa Ostrów była w posiadaniu biskupa i kapituły katedralnej. Z czasem miasto zostało otoczone murem obronnym, a nowo zbudowany zamek książęcy oddzielony dodatkowym murem od miasta został wkomponowany w miasto.
  • petronella.kozlowska 26.11.15, 09:53
    Dariusz Główka
    (Instytut Archeologii i Etnologii PAN)

    Z dziejów Różana i ziemi różanskiej w średniowieczu i czasach nowożytnych

    Interesujący nas obszar dość późno został obesłany źródłami pisanymi. Dlatego też aż do XIV wieku najważniejszymi źródłami do poznania przeszłości stają się materiały archeologiczne.


    Na interesującym nas obszarze odkryto i zbadano tylko jedno stanowisko archeologiczne - Sypniewo. Istniejący tam gród powstały na przełomie IX i X wieku stał się zaczątkiem większego zespołu osadniczego. W tym też czasie oraz w pierwszych dwóch dekadach X wieku na Mazowszu wzniesiono kilkanaście gródków, m. in. na terenie dzisiejszych miejscowości: Wola Szydłowska, Raciąż, Słupno, Mokrzk, Święck oraz prawdopodobnie Bródno, Ciechanów i Szreńsk[5]. Jako przyczynę wybudowania tej sieci grodów wskazuje się zewnętrzne zagrożenia militarne, bądź powstanie bliżej nieznanej terytorialnej struktury władzy w dorzeczu środkowej Wisły lub rywalizację pomiędzy przywódcami lokalnych jednostek terytorialnych[6]. Owalny gród w Sypniewie o wymiarach zewnętrznych 60 x 70 metrów, otoczony był wałem ziemno-drewnianym, który być może z zewnątrz był jeszcze wzmocniony kamieniami oraz fosą. Podgrodzia zaś bronił półkolisty wał[7]. Na wewnętrznym majdanie, o wymiarach 25 x 25 metrów, wydrążone były w dwóch fazach użytkowania dwie studnie.

    Nieodzownym elementem wzmacniającej się struktury osadniczej i zapleczem dla procesu zakładania nowych wsi stał się Różan jako miasto lokowane w 1403 r. na prawie niemieckim. Inną opinię przedstawił przed laty S. Pazyra, przesuwając lokację na rok 1378 i panowanie Siemowita III, ale data ta wydaje się niepotwierdzona[20]. Nie znamy oryginału przywileju korzystania z prawa chełmińskiego wydanego przez Janusza I w 1403 roku, ale opublikował go H. W Gawarecki. Mieszkańcy miasta uzyskali w nim autonomię sądową i prawo do orzekania wedle prawa chełmińskiego. Cieszyli się też zwolnieniem od opłat celnych w granicach księstwa, otrzymali także zezwolenie na założenie postrzygalni, wagi i łaźni oraz czerpania z nich dochodów[21]. Przywilej ten potwierdzali następnie Zygmunt August w 1566 roku, Stefan Batory w 1579, Zygmunt III w 1613, August III w 1748 i Stanisław August Poniatowski w 1764[22]. Sam wydawca tego dokumentu przypuszczał, że nie był to najstarszy przywilej dla miasta, gdyż w 1401 roku Janusz I miał nadać „Koprzywkowi za wierne usługi dwudziestu włók gruntu do wóytostwa Różana"[23]. Prawo miejskie różańskie stało się wzorem przy wydaniu przywileju w 1434 roku dla miasta Nur[24]. Bardziej prawdopodobna jest lokacja miasta za panowania Janusza I, gdyż to ten władca wydał podczas swego panowania aż 41 dokumentów nadających prawo niemieckie miastom[25]. Dokument z 1403 roku jest dość podobny do innych wydawanych przez kancelarię książęcą, a za przykład mogą służyć przywileje dla Makowa z 1421[26] i z 1427 roku dla Ostrołęki[27].


    Po włączeniu do Korony ziemia różańska weszła w skład województwa mazowieckiego. Dzieliła się ona na dwa powiaty: mniejszy, makowski, o powierzchni 353 km2, i większy, różański, o powierzchni 569 km2 [38]. Na terenie powiatu różańskiego w połowie XVI wieku istniały 144 osady, a w powiecie makowskim 66[39]. Stolica powiatu szacunkowo liczyła w tym czasie 2000 mieszkańców. Ustępowała pod tym względem miastom sąsiednim, z wyjątkiem Makowa, którego zaludnienie szacowano na 1000 do 2000 mieszkańców[40].
    Najważniejszymi źródłami do dziejów miasta i starostwa w czasach nowożytnych są odpowiednie fragmenty dwu lustracji. Pierwsza z nich, z 1565 roku, przynosi dość istotne informacje o mieście. Miasto było uposażone dość dużym obszarem rolnym, liczącym 36 ½ włóki. Wśród nich sześć stanowiło uposażenie wójtostwa, a trzy kościoła parafialnego[47].
    Miasto liczyło wtedy „domów wszystkich i z siedliskami 330, z których domów ani od rzemiosł żadnego czynszu, ani świętomarskiego nie płacą wedle starego zwyczaju i praw miesckich"[50].

    Na mocy przywilejów królewskich mieszczanie także czerpali zyski z łaźni i postrzygalni oraz z mostowego, z którego płacili czynsz w wysokości 40 złotych[54].

    Ze wzmianek w lustracji wiemy, że w mieście działali rzeźnicy, rybacy, piwowarowie i zduni. Rybaków wyliczono 26, płacących po 4 grosze, a mogli oni łowić ryby w rozlewiskach Narwi, nazwanych w lustracji „jeziorkami przy Narwy",

    Gospodarstwa kmiece liczyły, jak się zdaje, w większości wypadków po pół włóki. Zważywszy, że lustratorzy podawali obciążenia całej włóki, możemy wnosić, że od czasów lokacji liczba nadziałów chłopskich podwoiła się. Każda włóka obciążona była 30-groszowym lub, jak w przypadku Perzanowa, 28-groszowym czynszem, danią w wysokości siedmiu korców owsa, dwoma kapłonami, jedną gęsią i 30 jajkami. Pańszczyzna tygodniowa wynosiła albo dwa dni, albo, jak w Perzanowie, cztery. Ponadto były one zobowiązane do tłuk w wysokości trzech dni w roku, uciążliwa stróża zaś została zamieniona na opłatę pieniężną w wysokości 16 groszy z włóki. Wzywane były także do wożenia trzy dni w roku drzewa z tytułu stacji oraz tyluż dni przewodu do Makowa i Różana[59].


    (lustracja 1617 rok)
    W Perzanowie areał ziemi kmiecej liczył 12 włók, w Janikowie pięć, a w Rzańcu już tylko 20, które użytkowało 40 kmieci. W tej wsi, jak zapisali lustratorzy, „pustych włók część piasek z gór przyległych zawiał (dla którego i wsi część na insze miesce przenieść się musiała)"[66] We wsiach wcześniej należących do starostwa różańskiego areał chłopski wyraźnie się zmniejszył. W Łaszu odnotowano tylko osiem osiadłych wobec 15,5 pustych włók[67], a w Załużu na 14 osiadłych 11 było pustych[68]. Część tych pustek była zagospodarowana, w Łaszu siedem włók przyłączono do folwarku, a sześć w Załużu dzierżawiono chłopom[69]. Odpowiada to ogólnemu poziomowi regresu gospodarki w królewszczyznach. Ustalono, że w porównaniu do roku 1569, w 1616 liczba gospodarstw chłopskich spadła o jedną czwartą, z których 40% zajęto pod uprawę folwarczną, a 60% dzierżawili chłopi[70].
    W mieście w 1617 roku było 226 domów oraz 89 opustoszałych siedlisk[71]. Widoczny spadek zamieszkałych domostw został potwierdzony także w 18 innych miastach i wynosił on 38%[72]. Lustratorzy wśród rzemieślników miejskich wymieniają zdunów, piwowarów, rzeźników oraz 12 rybaków.

  • petronella.kozlowska 26.11.15, 10:00
    Podaję kilka interesujących fragmentów tekstu o Różanie na Mazowszu północnym, które też skomentuję.

    Mamy do czynienia z obszarem dogodnie położonym z wieloma rzekami, osiedla ludzkie zawsze powstają w pobliżu wody, gdzie też trzymają się zwierzęta (mięso).

    Brak jest w najstarszych dokumentach niemieckich nazw miejscowości, z badań archeologicznych wynika, że gródek obronny liczył 60x70m z prostokątnym placem 25x25m w wieku IX-X (!).

    Jak złudne są imiona to widać po wojowniku litewskim Dawidzie, Litwa nie była w tym czasie chrześcijańska („Pułtusk stał się łupem wojsk dowodzonych przez Dawida”) oraz po rejestrze pogłównego z 1664 roku, w mieście były 44 rodziny, w tym trzy nazwiska jak Walkier, Rybertowa wdowa, Niemiec cyrulik oraz Bathory (?).


    Pierwszym wójtem był niejaki Koprzywka, ważna jest też informacja, że wystawca dokumentu książę Janusz lokował 41 miast. Ich spora ilość spora świadczy o tym, że były to lokacje na zapas, liczono się z wieloma lokacjmai nieudanymi i tak też było w przypadku Różana, który liczył w wieku XVI szacunkowo około 2000 mieszkańców, w 1565 roku 330 domów.

    Wymieniony jest obowiązek stróża czyli zobowiązanie do pilnowania grodów zamieniony na podatek.

    Według rejestrów podatkowych nastąpił upadek północnego Mazowsza co widać po opuszczonych gospodarstwach rolnych i miastach – ubytek ludności w 18 miastach wynosił 38%. W Różanie naliczono w 1617 roku 226 domów oraz 89 opustoszałych siedlisk, w ciągu 52 lat bez wojen i epidemii liczba domów zmniejszyła się o 104 czyli o 31,5%.

    Różan jest dobrym przykładem nieudanej lokacji.

    W 1565 roku naliczono 26 rybaków, w 1617 roku zaledwie 12, pomimo tego, że ryba była za darmo, soloną lub wędzoną można było łato transportować na sprzedaż.

    Ludność wiejska odchodziła do Prus (Mazurzy) gdzie otrzymywała zwolnienia podatkowe, odchodziła też z mieszczanami do rosnących miast jak np. Warszawa, która stała się wówczas stolicą, też i na Litwę do Brześcia lub Grodna, z pewnością nie do innych miast w okolicy.


    Według rejestru pogłównego z 1664 roku w mieście były 44 rodziny, autor nie podaje ile osób liczyła rodzina i nie podaje liczby mieszkańców, być może ponad 300, a były to lata po potopie szwedzkim. Liczba wzrosła na 65 dymów (rodzin?) w 1777 r. (tabela). Rejestr z 1777 r. wykazuje agrarny charakter miast w tym regionie, z których żadne nie rozwinęło się jako lokalna „metropolia”.

    Upadek regionu tłumaczy rejestr pogłównego z 1664 roku (po potopie) w którym podane są liczby gospodarstw rolnych uprawianych przez szlachtą zagrodową. Szlachcic uprawiał ziemię sam, bo w mieście stałby się plebsem bez szlachectwa i wypędzał chłopów – tutaj dwie przypadkowe linijki: Brzoze Szlachta (2), Mroczki Kawki (8), Napierki Kmotry (5), Napierki Ciężkie (6), Napierki Gardziatki (7), Napierki Łudne (8), Boruty (10), Mrozy (2), Chrczony (14), Mroczki Bliższe (9).

    Przyjemnej lektury!

    swierszcz.gouk.pl/content/view/142/39/#_ftn20
    P.S. W rejestrach nie ma wzmianki o zegarmistrzach na rynku i nie było tam FOSSY!


  • petronella.kozlowska 28.11.15, 14:05
    Janusz Grabowski Warszawa
    Dzieje Różana w okresie panowania książąt mazowieckich.


    Warto jednak pamiętać, że lokacje na Mazowszu były wielostopniowe. Składały się one z ustanowienia sołectwa, a następnie z nadania prawa chełmińskiego, niejednokrotnie później rozszerzanego i ponawianego[18]. Ten proces dotyczył również, Różana, który został lokowany w 1378 r., tj. 25 lat wcześniej niż otrzymał przywilej na pełne prawo miejskie, chełmińskie. Książęta mazowieccy od II poł. XIV w. co raz częściej przybywają do Różana. 25 VIII 1377 r. zatrzymał się w tej osadzie targowej Janusz I, gdzie wystawił m.in. dokument dla szlachetnych Stanisława, Andrzeja, Jaśka, Gardomira, Wiktora, Zbyluta, Jarosława i Świętosławowi. Książę sprzedał wymienionym rycerzom Dąbrowę zwaną Załężę leżącą w districtus różańskim[19]. Janusz I przy okazji sprzedaży tych dóbr przeniósł je na prawo niemieckie. Być może w czasie obecności w Różanie 25 VIII 1377 r. książę na prośbę mieszkańców osady, podjął decyzje o przyszłej lokacji miasta. Dlatego już 2 III 1378 r. w Warszawie, wystawił dokument, w którym zobowiązał niejakiego Pokrzywę (przyszłego wójta miasta) do przeprowadzenia lokacji tego ośrodka[20].

    motywy wystawienia dokumentu lokacyjnego dla Różana. We wszystkich prawie dokumentach lokacyjnych wystawionych dla osad targowych leżących w północno-wschodniej części księstwa Janusza I, kancelaria używało stereotypowych sformułowań, które mówiły o zamiarach władcy polegających poprzez wykarczowanie terenów lesistych i lokacje miast zwiększenie dobrobytu księstwa. W dalszej części dokumentu jest mowa, że Janusz I powierza opatrznemu mężowi zw. Pokrzywa, przeprowadzenie lokacji na prawie chełmińskim, miasteczka Różana, leżącego w ziemi zakroczymskiej. Natomiast w dyspozycji dokumentu stwierdzono, że książę nadaje Koprzywie i jego spadkobiercom wójtostwo w Różanie wraz z 6 wolnymi łanami i 3 denarem od kar sądowych oraz ze wszystkimi użytecznościami, oraz innymi prawami z tego wynikającymi. Nadanie 6 wolnych łanów ziemi uprawnej było w skali Mazowsza sporym nadaniem, najczęściej wójtowie otrzymywali 1 do 10 łanów[23].

    Dwadzieścia pięć lat po ustanowienia wójtostwa w Różanie, Janusz I wystawił 30 VII 1403 r. kolejny przywilej dla tego ośrodka, rozszerzający prawo miejskie[28]. Odbiorcą wspomnianego dyplomu była już rada z burmistrzem, która się zapewne ukonstytuowała w niedługim czasie po lokacji miasta. Janusz I we wspomnianym dyplomie potwierdził immunitet sądowy Różanowi,


    Janusz I zezwolił również wybudować w Różanie łaźnię, z której dochód będzie przysługiwał mieszkańcom oraz wójtowi. Książę zastrzegał jednak, że będzie miał prawo wraz ze swoją rodziną raz w tygodniu korzystać z tej łaźni bezpłatnie. Janusz I w wystawionym przywileju zezwolił również mieszkańcom Różana postawić postrzygalnię sukna i wagę, z której dochody będzie czerpało miasto wraz ze swoim wójtem.

    O rolniczym charakterze Różana świadczy fakt, że działał tu (podobnie jak w innych małych miastach mazowieckich) cech rolników, skupiający mieszkańców, których głównym zajęciem było nie tylko uprawa roli, ale również nadzór nad miejskimi łąkami i pastwiskami oraz hodowla bydła.
  • petronella.kozlowska 28.11.15, 14:18
    W pierwszej części był prezentowany artykuł etnologa o Różanie, w drugiej prezentuję artykuł historyka, mającego lepsze rozeznanie w procedurach kancelarii średniowiecznych, a także w zbiorach archiwalnych i literaturze przedmiotu.


    Przytaczam raz jeszcze fragment dotyczący lokacji:

    25 VIII 1377 r. zatrzymał się w tej osadzie targowej Janusz I, gdzie wystawił m.in. dokument dla szlachetnych Stanisława, Andrzeja, Jaśka, Gardomira, Wiktora, Zbyluta, Jarosława i Świętosławowi. Książę sprzedał wymienionym rycerzom Dąbrowę zwaną Załężę leżącą w districtus różańskim[19]. Janusz I przy okazji sprzedaży tych dóbr przeniósł je na prawo niemieckie. Być może w czasie obecności w Różanie 25 VIII 1377 r. książę na prośbę mieszkańców osady, podjął decyzje o przyszłej lokacji miasta. Dlatego już 2 III 1378 r. w Warszawie, wystawił dokument, w którym zobowiązał niejakiego Pokrzywę (przyszłego wójta miasta) do przeprowadzenia lokacji tego ośrodka[20]. (Ma być Koprzywa).


    (Rocznik) Kolejna informacja o Różanie pochodzi z 7 czerwca 1381 r., kiedy to w Ciechanowie Janusz I nadaje, a częściowo sprzedaje, sołectwo we wsiach Różanica i Łanięta, leżące - jak podano w dokumencie - prope Rosan civitatem nostram40 (w pobliżu naszego miasta Różana). Dokument ten (zachowany w oryginale41), świadczy, że pozwolenie na lokację Różana, wydane w 1378 r., powiodło się i miasteczko zaczęło się rozwijać, gdyż już we wspomnianym dyplomie z 1381 r. Różan został określony nie jako oppidum lecz jako civitas.


    Lokacja Różana rozpoczęła się w 1377/1378 roku - lokacja to jest sprzedaż ziemi i dóbr rycerzom, przeniesienie tych dóbr na prawo chełmińskie a następnie zezwolenie dla Koprzywy mianowanego na wójta na lokację miasta.

    Zasługą autora jest transkrypcja dwóch dokumentów łacińskich, ale mankiem jest brak ich tłumaczeń.

    W odpisie lokacji z 2 marca 1378 r. Różan przedlokacyjny określany jest jako „małe miasteczko - „oppidum” które ma się stać miastem - civitas:
    locacionum civitatum nostri principatus ampliari, et indesinenter augeri, extunc provido viro dicto Coprziwa, nostro fideli dilecto oppidum,

    tłumaczenie przez googla, także może być niedokładne:
    lokuję miasto, bo nasz rząd jest zainteresowany wzrostem i rozszerzeniem, naszemu opatrznemu mężowi zwanemu Coprziwa, nasze ukochane miasteczko....
    (dosłownie: Nasz rząd jest najem miasta rozszerzona, i stale wzrasta, a następnie powiedział mężczyzna Coprziwa nieufny, wierząc, że nasz ukochany miasto).


    Miasteczko lokowane z dyplomem z 1378 r., określane w dyplomie z 1381 r. jako civitas, uzyskuje 25 lat później w roku 1403 pełne (!) prawa miejskie w których gwarantowana jest autonomia sądownicza, rzemiosło, handel, opłaty celne itd., zostało też zobowiązane do wspólnej budowy trzech budynków, które następnie dzierżawiono: łaźni postrzygalni sukna i wagi.

    W dokumencie z 30 lipca 1403 Różan określany jest jako „nasze miasto Różan” którego mieszkańcom, wójtowi i przyszłym wójtom -wolą/łaską (pietate) książęcą prawa tradycyjne/zwyczajowe i prerogatywy..... (tłumaczenie przez googla, także może być niedokładne):
    et specialiter civitatem nostram Rosanensem, et inhabitatores ipsius civitatis locatos et locandos, nostra pietate ducali consveta et praerogativa,

    Biorąc dosłownie miasteczko jest lokowane jako miasteczko w 1378 r., określane jako miasto w 1381 r., i ponownie lokowane w 1403 r.

    Zasługą autora jest też, że wynotował imiona studentów różańskich immatrykulowanych na Akademii Krakowskiej. Widoczne jest zanikanie imion staropolskich nie tylko u studentów (Mikołaj s. Młodosza z Różana; Mikołaj s. Świętosława z Różana), ale też u szlachty – jak w dokumencie sprzedaży z 1377 r. i lokacji z 1403 r. (Paweł Grzymisławowic z Borzewa).


    swierszcz.gouk.pl/content/view/143/39/
    Artykuł w gazecie jest skróconą wersją artykułu w Roczniku Mazowieckim z 2009 roku, co zostało w tekście oznakowane.

    mazowsze.hist.pl/17/Rocznik_Mazowiecki/394/2009/
  • petronella.kozlowska 29.11.15, 08:52
    Autorzy opisują pomyślny rozwój miasta, w którym odbywał się handel produktami agrarnymi jak drewno, wosk oraz futra. Tutaj widzimy różnicę pomiędzy etnologiem który zwraca uwagę na zwierzynę dostarczającą mięso, futra, skóry, kości a historykiem który wymienia zaledwie futra.


    Zakonserwowane suszone lub solone mięso można było transportować na sprzedaż. Z kości lub poroża produkowano np. przedmioty sakralne jak paciorki, krzyżyki, wyposażenie ołtarzy itd., artykuły domowe jak szkatułki, puzderka, solniczki, guziki, uchwyty do noży itp. itd.
    Autor zwrócił uwagę na wosk wykorzystywany do produkcji świec - oprócz drogiego oleju jedynej możliwości oświetlania. Oprócz tego bartnicy dostarczali miodu - jedynego znanego wówczas produktu słodzącego i konserwującego np. owoce, z którego wyrabiano też nalewki.


    Tutaj widać jak ważna jest lektura prac zbiorowych na temat średniowiecza z artykułami autorów reprezentującymi kilka dziedzin nauki i reprezentujących różne punkty widzenia. W pierwszym artykule autor etnolog rozwija temat opisem warunków geofizycznych determinująacych powstanie osad ludzkich w regionie, w drugim autor historyk rozpoczyna opisem pierwszych dokumentów.

    Dobre warunki geofizyczne woda, lasy, zwierzyna powodowały szereg lokacji wsi na terenie północnego Mazowsza. Z czasem wsie stały się miastami, lokacja miasta była procesem trwającym jak w Różanie 25 lat. Początkowo w mieście urzędował wójt mianowany przez księcia jako urzędnik zwierzchni regionu, podległy był mu burmistrz wybierany przez rajców.
    Lokacje wsi i miast podejmowano na zapas, czego rezultatem było wiele lokacji nieudanych, ponieważ ludność nie rosła w tempie przybywających miejscowości - lokacji Różana i 40 innych miast dokonał książę Janusz. O zbyt dużej liczbie lokacji powodujących niezdrową konkurencję świadczą też inne dane dotyczące ziemi różańskiej obejmującej 922 km2 i 210 miejscowości, w której skład wchodziły dwa powiaty różański (569 km2, 144 osady) i makowski (353 km2, 66 osad).


    O pomyślnym rozwoju miasta położnego nad rzeką wśród lasów świadczy 330 domów i około 2000 mieszkańców Różana w roku 1565. Lasy dostarczały drewna, zwierzyny i płodów leśnych spławianych rzeką. Odpływ ludności został przyspieszony rozdrobnieniem własności ziemskiej (wieś Szygi licząca 10 osób) i wytrzebieniem lasów, ale mimo to nie jest on do końca zrozumiały. Spadek ten wynosił 31,5% do 226 domów w roku 1617.

    Miasto na dalsze stulecia - do dzisiaj stało się centrum obszaru o charakterze agrarnym o czym świadczy np. cech rolników w mieście oraz rola rybołówstwa. Podobnego losu doświadczyły inne miasta regionu.


    Cech rolników był zaskakującą informacją, cechy takie były według autora też i w innych miastach. Tutaj widać, jak ważna jest lektura artykułów o małych miastach, w których zawarte są właśnie takie ciekawe niby drobnostkowe informacje. Rzeczą wiadomą jest, że miasta posiadały setki i tysiące hektarów ziemi uprawnej, łąk i lasów - i tym zajmował się cech rolników lub też wyznaczeni do tego mieszkańcy miasta, którzy latem obrabiali pola i kosili łąki, zimą zajmowali się wyrębem lasów i też dostawą opału do łaźni, ratusza, plebani itd.

  • petronella.kozlowska 30.11.15, 13:23
    Król Zygmunt August w 1555r. ustanawia w mieście cech rybacki, a w 1568 roku uwalnia miasto od ceł na towary spławiane do Gdańska.

    W tym czasie miasto zamieszkiwało ok. 1500 osób w 263 domach.(...) a na rzece było 8 młynów wodnych, zbudowanych na sprzężonych i zakotwiczonych łodziach. Ponadto istniały tu 3 młyny wodne (1 na Nurcu i 2 na rzeczce Suszołce). Pod skarpą urządzony był port.

    Oprócz rolnictwa, zajęciem mieszczan był spław zboża, handel i rzemiosło. Było tu 9 rzeźników, 20 pędzących gorzałkę, 8 handlujących gorzałką, 10 rybaków oraz pewna liczba piwowarów, 3 grabarzy, 2 kowali, 3 szewców, 6 kupców, 12 piekarzy.

    XXXX

    W Nurze zamieszkiwało według szacunków 1500 osób w 263 domach, czyli około 6 osób na dom, 12 piekarzy oznacza że jeden przypadał na 21 domów.

    Rzeka dała miastu i jego mieszkańcom ryby, młyny, wodę na produkcję piwa i gorzałki, rozprowadzanych następnie w karczmach wiejskich, w których jako zakąskę spożywano często rybę soloną, wędzoną i pieczoną, a ich produkcją zajmowali się rybacy po połowie.

    Rybacy smołowali i naprawiali też swoje łodzie jak też i groble i stawy hodowlane.
    Rybacy zrzeszeni w cechu rybaków byli rybakami i orylami w lecie, zimą zajmowali się wyplataniem mat wiklinowych do wykładania barek transportujących zboże lub koszy wiklinowych do transportu innych towarów.

    Z wikliny wyrabiano samołówki jak np. więcierze (wereżki, wiereszki, wirażki, wiersze), raczniki, węgornie, bębenki, kłonie, cedzaki (do połowu pod lodem) oraz też maty wiklinowe stosowane jako przegrody lub przestawy do budowy zastawów i jazów.
    Oczywiście w niektórych regionach były osobne cechy zawodów jak wikliniarstwo, koszykarstwo, plecionkarstwo i rzadziej trzciniarstwo, jednakże w mniejszych miejscowościach nie było różnic między tymi zawodami.

    pl.wikipedia.org/wiki/Wi%C4%99cierz

    pl.wikipedia.org/wiki/K%C5%82onia
  • petronella.kozlowska 01.12.15, 07:45
    Cech rybaków w Krakowie

    Po procesji w oktawę Bożego Ciała odbywa się w Krakowie corocznie najweselsza uroczystość ludowa zwana "Konikiem Zwierzynieckim" [albo Lajkonikiem].
    Zwyczaj powyższy, jak niesie stare podanie Krakowian, powstał dla uwiecznienia pamięci zwycięstwa odniesionego nad Tatarami przez mieszczan w oktawę Bożego Ciała u bram Krakowa, w którym to zwycięstwie cech rybaków czy flisów z przedmieścia zwierzynieckiego główną miał zasługę. [Najdzielniejszy flisak wkroczył później triumfalnie do miasta, przebrany w zdobyczny strój chana tatarskiego.]

    www.zwoje-scrolls.com/zwoje09/text10p.htm
    Tobiasz, Mieczysław (1910-1980). Tytuł: Cech rybaków krakowskich / Mieczysław Tobiasz.
    Adres wydawniczy: Olsztyn : Wydawnictwo Wyższej Szkoły Rolniczej, 1962.


    Cech rybaków w Warszawie

    W wielu miastach nadrzecznych istniały konfraternje czyli bractwa rybackie. Cech rybaków warszawskich miał swój statut spisany po polsku w r. 1532. W kościele Panny Maryi na Nowem Mieście w Warszawie odbywało się dawniej zawsze w dniu św. Barbary nabożeństwo rybaków. Jeszcze za czasów Saskich z całemi rodzinami i swoją czeladzią zwykli oni na rannem i wieczornem znajdować się nabożeństwie, po którem rozdawali ubogim ryby, jako jałmużnę.

    pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Ryby
    XXXXXXXXXXXXXX

    Klodnitz- Zabinietz - Plawniowitz

    Bardzo dobrym przykładem nieistniejącego dzisiaj rybołóstwa rzecznego i stawnego w średniowieczu i czasach nowożytnych jest Kłodnica - rzeka niosąca kłody z wyrębu gęstych tam wówczas lasów (w herbie miasta Kłodnica jest pień z toporem i piłą).
    W rozlewiskach rzeki - o czym świadczą nazwy jak Pławniowice i Żabieniec - powstało wiele stawów hodowlanych, które zanikły w epoce industrializacji i ostatecznie z budową kanału.


    pl.wikipedia.org/wiki/Kana%C5%82_K%C5%82odnicki

    pl.wikipedia.org/wiki/K%C5%82odnica_(K%C4%99dzierzyn-Ko%C5%BAle)

    pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BBabieniec_(K%C4%99dzierzyn-Ko%C5%BAle)
  • petronella.kozlowska 07.12.15, 07:01
    JOZEF KAZIMIERSKI
    Z DZIEJÓW WĘGROWA W XV—XVII WIEKU

    Jan Kazimierz, król polski, przywilejem z kwietnia 1651 r., wydanym na życzenie Bogusława Radziwiłła, ponowił nadanie prawa magdeburskiego i „żądał, abyśmy miastu jego dziedzicznemu, Węgrów nazwanemu, trzy miasteczka Stare, Nowe i Ruskie w sobie zawierającemu...prawo brandenburskie, co i krzyżackie się nazywa, konferować i pewnymi prerogatywami i wolnościami na kształt innych miast koronnych obdarować i one nadać raczyli. My do tak wielu poważnych zasług tegoż ur. Bogusława Radziwiłła chętnie się skłoniwszy, najprzód pomienionemu miastu prawo magdeburskie albo krzyżackie... dajemy i konferujemy wiecznemi czasy".

    Następnie ustalił skład i sposób powoływania władz miejskich. Miało być 2 burmistrzów, 4 radców lub więcej, wójt, 4 ławników, 12 z pospólstwa i 10 mieszczan. Burmistrz miał sądzić sprawy cywilne, a wójt kryminalne.
    Apelacja od wyroków miała przysługiwać tylko do Bogusława Radziwiłła.


    Ponadto interesujące są tu: dzielnica żydowska przy ulicach Żydowskiej, Koziej i Tylnej (ulica Kozia nie zachowała się do dziś), dzielnica ariańska, a później ewangelicka, zamieszkana przez cudzoziemców (osada Szkotów — zajmujących się sukiennictwem), wyznaczona w planie miasta ulicami Gdańską i Niemiecką (przy tej ostatniej istniało prawdopodobnie znane i wyłączone spod prawa miejskiego do 1651 r. Osiedle Szkotów), oraz dzielnica przemysłu piwowarskiego przy ulicy Piwnej, która miała bezpośrednie połączenie z ulicą Gdańską. Szkoda jednakże, iż ze względu na brak bliższych danych źródłowych nie możemy ustalić rozmiarów oraz dokładnego rozplanowania osady Szkotów.
  • petronella.kozlowska 09.12.15, 09:49
    pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81owicz

    24 października roku 1419 arcybiskup Mikołaj Trąba potwierdził przywilej lokacyjny Łowicza i przeprowadził unifikację prawa miejskiego dla całej konurbacji, w skład której wchodziło Podgrodzie, Stare Miasto i Nowe Miasto, według prawa średzkiego. Nie ma wcześniejszych wzmianek odnośnie ratusza miejskiego. Wiadomo jednak, że już po nadaniu nowego prawa wybudowano takowy pośrodku rynku na Starym Mieście. Pełnił on swą funkcję do roku 1443 kiedy to wybudowano ratusz nowomiejski. Później stary ratusz służył jako siedziba i magazyn bractwa prasołów i w związku z nową funkcją zwany był – od kupczenia – kupusem.

    xxxx

    Ratusz zbudowany po raz pierwszy po 1419 r., prawa miejskie jeszcze przed rokiem 1300.

    Na grafikach widać, że ratusz postawiono pośrodku tych trzech dzielnic, jeden kościół znajdował się przy murze obronnym.

    www.zamki.pl/?idzamku=lowicz
    tutaj ta sama grafika z 1617 r. koloryzowana

    pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Braun_and_Hogenberg_%C5%81owicz.jpg



  • petronella.kozlowska 11.12.15, 07:11
    JOANNA KACPERSKA HISTORIA SAMORZĄDU MIASTA PŁOCKA W LATACH 1495-1975

    Przywilej Króla Zygmunta Augusta nadany w dniu 1 sierpnia 1558 roku w Krasnymstawie regulował prawo swobodnego wyboru wójta i burmistrza. Mówił, iż co roku w święty dzień katedry św. Piotra będą wybierani 4 mieszczanie, którzy posiadali stałe zamieszkanie w Płocku, a z nich starosta wybierał 1 osobę na burmistrza i 1 osobę na wójta. Wybrani ci składali przysięgę w magistracie wobec rajców i sprawowali władzę przez rok.

    ---
    Płock - tyle tutaj na forum pisano o Płocku i i co?
    Okazuje się, że 330 lat po lokacji Płock otrzymał samodzielność i to nie całkowitą, ponieważ burmistrz był nadal mianowany przez starostę z tym ograniczeniem, że kandydatów prezentowała rada miejska.
    Nadal był wójt w mieście, ten miał władzę sądowniczą i zarządzał jatkami. Czyli władza dualna z mianowania.

  • petronella.kozlowska 14.12.15, 15:04
    Corocznie wybierano dwu burmistrzów, których zatwierdzał biskup płocki i jego zarządcy dóbr pułtuskich.

    Wysokość wieży ratuszowej i małe okna świadczą o tym, że była ona punktem obserwacyjnym. Nowy ratusz został zbudowany podczas istniena starego ratusza, później rozebranego

    zabytki.ocalicodzapomnienia.eu/galeria/2243.jpg
    www.turystykakulturowa.eu/nr82/miejsca/02.jpg
    ratusz i kościół znajdowały się przy palisadzie lub pierwszych murach obronnych, były częściami systemu obronnego

    ewangelizacjapultusk.pl/wp-content/uploads/2015/04/slider3.jpg
    Wieża dawnego ratusza gotycko- renesansowa. W dolnych partiach budowla zbudowana w pocz. XV w., z elementami z pierwszej poł. XVI w. podniesiona o cztery kondygnacje podczas przebudowy w pocz. XVII w. W zabudowie staromiejskiej wieża stanowi ważny element przestrzenny, zaświadcza o średniowiecznym rodowodzie pułtuska. Usytuowana centralnie w rynku ponad 30 metrowa budowla jest dużą atrakcją turystyczną. Z siódmej kondygnacji wieży poprzez lunety oglądać można panoramę miasta i okolic.
  • petronella.kozlowska 16.12.15, 06:23
    "W imię Pańskie amen. Na wieczną rzeczy pamiątkę, ponieważ natura ludzka w swoich przyrodzonych możliwościach w różnoraki sposób osłabiana wymaga, aby to co dla przyszłych czasów ma się zachować świadectwem pisma było wzmocnione, jeśli ma wyjść poza zwykłe ludzkie pragnienie.  
    ...
    Pragnąc wsi naszej Skierniewice, w której nie tylko targ tygodniowy lecz i coroczny od najdawniejszych czasów jest uczęszczany i utrzymywany, uczynić założenie lepszym i od zamieszkania ludzi w tejże dla dopełnienia mieszkańców wezwać za zezwoleniem wielebnych braci naszych, 2 prałatów i kanoników kościoła naszego gnieźnieńskiego wspomnianego, wieś naszą Demba, z polami, rolami i ogrodami do samej wsi Skierniewice dołączamy i do tejże wcielamy i na wieczność włączamy. I samą wieś Skierniewice z jej polami, rolami i ogrodami przynależnymi i w przyszłych czasach przez mieszczan posiadanych na miasto na nowo erygujemy, zakładamy i z prawa polskiego i z innych jakichkolwiek praw na prawo niemieckie, które zwie się średzkim, przenosimy na wieczną trwałość pragnąc zresztą miasto samo Skierniewice nazwać, nominować i tytułować i przez wójtów, burmistrzów, rajców i ławników jak przedtem rządzić i administrować, tamże wszelkie prawa polskie i jakimkolwiek sposobem i ogólnymi zwyczajami, które samo niemieckie średzkie najczęściej mają zwyczaj gwałcić przekreślamy.

    ...
    ... Pisany przez Pabiana, notariusza dworu naszego, łaskawie nam miłego. Transumowany ręką Jana z Miłowicz kanclerza kościoła gnieźnieńskiego. Miejsce dwóch pieczęci arcybiskupa i kapituły gnieźnieńskiej w wosku wyciskanych, zawieszonych."

    www.dzienniklodzki.pl/artykul/3753887,skierniewice-beda-swietowac-558-rocznice-nadania-praw-miejskich,id,t.html


  • petronella.kozlowska 16.12.15, 06:28
    W 1531 r. Skierniewice liczyły już 124 domy, a w 1549r. liczba domów wzrosła do 165.

    Duże znaczenie dla Skierniewic miało w tym okresie rolnictwo, gdyż do miasta należało 29 łanów gruntu, tj. około 490-510 ha. Głównymi jednak filarami gospodarki miasta były: rzemiosło - nastawione na obsługę niezbyt wymagającego wiejskiego rynku lokalnego i handel. Wśród rzemieślników (najwięcej, bo aż 215 odnotowano ich w 1620 r.) najliczniejsi byli szewcy, krawcy i sukiennicy. Organizowali się oni w cechu, z których najstarszym jest prawdopodobnie cech szewców posiadający przywilej nadany mu w 1500 r. przez arcybiskupa Fryderyka Jagiellończyka. Kupcy skierniewiccy prowadzili handel zbożem, które spławiali do Gdańska, znani byli z handlu śledziami, które przewozili z Gdańska do Małopolski, handlowali również wołami, które kupowali na Podolu i pędzili do Niemiec.
    www.skierniewice.net.pl/kategorie/historia
    xxxx
    uwaga - Skierniewice wytyczono na polach należących do dwóch wiosek z prawem polskim - z ramienia arcybiskupa rządził w Skierniewicach wójt.

  • petronella.kozlowska 18.12.15, 07:40
    Okres szybkiego rozwoju miasta Łosice przypadł na czasy panowania ostatnich Jagiellonów. Pierwsza udokumentowana informacja pochodzi z 10 maja 1505 r. Wtedy to król Aleksander Jagiellończyk, wielki książę litewski, wystawił w Radomiu przywilej lokacyjny, na mocy którego miasto Łosice zostało przeniesione z prawa ruskiego i litewskiego na magdeburskie. Oznaczało to zwolnienie mieszczan od władzy i sądownictwa urzędników wielkoksiążęcych. Odtąd sądownictwo miał sprawować wójt. Sprawami miejskimi zarządzać mieli burmistrz i rajcy, obierani co roku przez wójta i przedstawicieli miasta. Na dłuższy już okres istnienia Łosic wskazuje zwrot przywileju o zachowaniu przez mieszczan wszystkich zwyczajów i wolności, którymi cieszyli się "ex antiquo" (od dawna). Przywilej zezwalał na organizowanie cotygodniowego targu i czterech jarmarków rocznie, a także na budowę siedziby władz miejskich - ratusza, jatek mięsnych, wagi i postrzygalni sukna.

    Inwentarz starostwa mielnickiego z 1551 r.
    Dokument ten dostarcza pierwszych dokładniejszych danych o stanie miasta. Zawiera szczegółowy opis zabudowań dworu Łosickiego (Polinowa!) oraz wymienia mieszczan i przypadające na nich opłaty. W sumie miasto liczyło wówczas 240 zamieszkałych domów, co daje, licząc średnio po 6 osób na dom (zgodnie z większością badaczy zajmujących się obliczeniami ludności w tym czasie) 1440 głów, a więc liczbę dosyć pokaźną (jak na ówczesne czasy). 71 gospodarstw posiadało grunty orne (obejmujące 79 włók). Ziemi nie posiadało 130 mieszczan. Dla 36 gospodarstw podstawą egzystencji była produkcja i sprzedaż napojów alkoholowych! - w 26 domach znajdowały się karczmy piwne i miodowe a w 10 karczmy gorzałczane (co raczej trudno będzie pobić). Wielu mieszczan uprawiało rzemiosło. Byli wśród nich kowale, ślusarze, szewcy, krawcy, tkacze, kuśnierze, zduni, sitnicy, balwierze, kramarze. Imiona i nazwiska znacznej części mieszkańców wskazują na ich ruskie pochodzenie.

    www.polinow.pl/historia_losic-xv_xvi_w
    Pierwszych dokładniejszych danych o stanie miasta dostarcza inwentarz starostwa mielnickiego z 1551 r. W tym czasie w Łosicach istniały dwie cerkwie  – pod wezwaniem św. Preczystej (Matki Boskiej) i św. Michała oraz dwa kościoły rzymskokatolickie pod wezwaniem św. Zygmunta i św. Ducha ufundowane i uposażone przez Zygmunta I w 1551 r. W XVI wieku Łosice weszły w okres rozwoju gospodarczego, większość mieszkańców utrzymywała się z handlu, rzemiosła oraz różnorakich usług, handlowano trunkami, skórami, futrami, a także solą. Według rejestru poborów z 1580 r. w mieście funkcjonowało 47 stolarzy, 32 krawców, 20 piekarzy, 10 rzeźników, 8 krawców, 7 zdunów, 4 kowali, po 2 kuśnierzy, kropników, cieśli i młynarzy. Był też ślusarz, tokarz, bednarz, złotnik oraz tkacz.

    www.tygieldolinybugu.pl/index.php?c=page&id=96&print=1
  • petronella.kozlowska 19.12.15, 06:56
    Magistrat, zorganizowany prawdopodobnie w początkach formowania miasta, składał się z burmistrza i dwóch rajców miejskich oraz osoby pełniącej funkcję pisarza ksiąg miejskich. Stanowiska najprawdopodobniej obsadzone były mieszczanami polskiego pochodzenia, stanowiącymi dominującą grupę wśród społeczności miasta. Posadę wójta pierwotnie powierzano staroście horodelskiemu, w czasach późniejszych (po wyodrębnieniu się starostwa dubnieńskiego) – staroście, wspomaganemu przez podstarościego.

    W 2 połowie XVIII wieku urząd miejski w składał się z dwóch burmistrzów i czterech rajców (od lat 80. zwanych ławnikami). Burmistrzowie wybierani byli w obecności przedstawiciela starosty po czym, wobec mieszczan, składali przysięgę przed krzyżem. Kadencja burmistrza, w którego domu – z uwagi na brak ratusza – odbywały się zebrania Rady Miejskiej, trwała rok.

    teatrnn.pl/leksykon/node/4501/dubienka_%E2%80%93_historia_miejscowo%C5%9Bci
  • petronella.kozlowska 19.12.15, 07:12
    Były miasta królewskie z większą autonomią i z mniejszą autonomią. Były miasta prywatne bez lokacji, z lokacją prywatną i z potwierdzeniem lokacji przez króla, oraz miasta prywatne z wielokrotnymi przywilejami królewskimi.

    Były miasta z wójtem – przedstawicielem pana feudalnego i z podległym mu burmistrzem, były miasta z radą miejską bez wójta, były miasta z sołtysem i wszystkie te miasta były zobowiązane do danin lub do powinności.


    forum.gazeta.pl/forum/w,639,158147468,158147468,Ballest_podsumowanie_zapraszam_do_dyskusji.html#p158206510

Popularne wątki

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka