Dodaj do ulubionych

COS DLO HANYSA i jego zony!

14.07.06, 23:45
Hanys, uobejrzi i przeczytej to dokuadnie:
www.nsi.pl/almanach/art-ludzie/zyndram_z_maszkowic.htm
"Irena Styczyñska

ZYNDRAM Z MASZKOWIC

Has³o encyklopedyczne bohatera grunwaldzkiego, wodza lewego skrzyd³a wojsk
polsko-litewskich, tego skrzyd³a, które samo niemal zwar³o siê z Krzy¿akami w
ciê¿kim boju i odnios³o nad nimi zwyciêstwo, jest zwiêz³e i krótkie: „... rok
urodzenia nie znany- zmar³ w 1414. Miecznik krakowski od 1404. Pochodzi³ z
rodziny mieszczañskiej. W roku 1390 podczas obrony Litwy przed Krzy¿akami
popieraj¹cymi ksiêcia Witolda otrzyma³ dowództwo zamku w Kamieñcu Litewskim
zdobytym przez Jagie³³owe wojska. Przed bitw¹ grunwaldzk¹ mianowany oboŸnym,
na polecenie króla rozstawia³ wojska do bitwy".

Jan D³ugosz podaje cenn¹ wiadomoœæ o pochodzeniu Zyndrama, i¿ posiada³ w
herbie „S³oñce". Imiê i jego znak skierowa³y badaczy do heraldyki zachodnio­
europejskiej. Imiê Sintrammus, Sinthram, Sindram znane by³o zw³aszcza w
Niemczech, choæ ma³o u¿ywane.

Ród, w którym to imiê by³o dziedziczne, znajdowa³ siê na prze³omie wieku
XIII/XIV na Œl¹sku w Bielawie pod Raciborzem. Dziedzicznym so³tysem tej wsi
by³ w wieku XIII Zyndram, który mia³ trzech synów: Piotra, Zyndrama i
Henryka. Ci dwaj ostatni znów mieli synów Zyndramów.

Na prze³omie wieku XIII/XIV istotne by³y stosunki S¹cza ze Œl¹skiem.
Pochodz¹ca ze Œl¹ska rodzina Divesów, która sta³a u korzeni S¹czów, by³a na
Œl¹sku w wieku XIII-XIV silnie rozrodzona. Rajca s¹decki Jan Dives (Bogacz)
pojawia siê w S¹czu wspó³czeœnie z Zyndramem - ojcem Miko³aja. Ten¿e Miko³aj
œwiadczy w roku 1329 na jednym dokumencie z dwoma synami Jana Divesa. Z kolei
na jednym z dokumentów klasztoru henrykowskiego na Œl¹sku œwiadczy (jest jego
œwiadkiem) w roku 1321 Piotr z Bielawy - syn Zyndrama razem z Janem Divesem.
Koloniœci niemieccy zasiedlaj¹c miasta polskie nie zrywali od razu stosunków
z krajem macierzystym, z którym ³¹czy³y ich interesy prawne, gospodarcze i
spo³eczne. Wykrycie œl¹skiego pochodzenia rodziny Divesów i stwierdzenie ich
bliskich stosunków zarówno z polskimi Zyndramami i dziedzicami Bielawy,
powi¹zania œl¹skich i s¹deckich Zyndramów.

Maszkowice s¹deckie wi¹¿e tradycja z imieniem Zyndrama, a potwierdza tê
³¹cznoœæ we wspó³czesnych Ÿród³ach historycznych wystêpowanie Zyndrama jako
ziemianina krakowskiego.

Z Maszkowicami spotykamy siê pierwszy raz w dokumencie ksiê¿nej Kingi
wystawionym dla klarysek staros¹deckich w roku 1280. Maszkowice przetrwa³y
jako wieœ klasztorna do kasaty józefiñskiej, tj. do roku 1782.

Jan D³ugosz podaje w swojej Liber Beneficiorum (Ksiêdze uposa¿eñ), ¿e w
Maszkowicach istnia³ gródek. Nie okreœli³ jednak jego charakteru, ani nie
poda³ w³aœciciela. Po³o¿enie maszkowickiego gródka na wzgórzu, które do
dzisiaj zw¹ „góry Zyndrama" wskazuje, ¿e s³u¿y³ on jako zabezpieczenie
biegn¹cej brzegiem Dunajca drogi z Wêgier do Polski. Prócz Maszkowic
zachowa³y œlady gródków obronnych wsie: Wietrznica, Zabrze¿, Czarny Potok.
By³y one w³asnoœci¹ staros¹deckiego klasztoru i rajcowie s¹deccy pe³nili
so³ectwo w tych wsiach. W roku 1325 rajca s¹decki Pelerman Dives rz¹dzi³ w
charakterze klasztornego so³tysa w Czarnym Potoku. Przeznaczeniem tych
gródków by³o broniæ klasztoru i jego w³oœci po³o¿onych wzd³u¿ Dunajca, a
osadzenie na nich rajców s¹deckich jako so³tysów, by³o wynikiem wspólnoty
interesów klasztoru i miasta - potrzeba wspólnej obrony. Za³o¿yciela gródka w
Maszkowicach szukaæ wiêc nale¿y poœród pierwszych mieszczan (staro) -
s¹deckich na prze³omie XIII/XIV w.

W szeregu rajców s¹deckich, którzy w roku 1329 zawarli uk³ad z mieszczañstwem
krakowskim o drogê handlow¹ z Wêgier do Torunia by³ Miko³aj syn Zyndrama.
Ten¿e Miko³aj, syn Zyndrama, wystêpuje samodzielnie w roku 1329 poœród
drugiej generacji mieszczan s¹deckich - st¹d wniosek, ¿e ojciec jego ¿y³ u
schy³ku wieku XIII. On¿e móg³ byæ jako pierwszy z Zyndramów dzier¿¹cych
so³ectwo w gródku w Maszkowicach.

Najstarsza wzmianka Ÿród³owa o Zyndramie z Maszkowic znajduje siê w roku 1388
w aktach s¹du leñskiego bieckiego. W akcie pod dat¹ 2 czerwca niejaki Piotr
so³tys powierza Zyndramowi prowadzenie swojej sprawy. Z kart ksi¹g s¹dowych w
Bieczu imiê Zyndrama nie schodzi przez blisko æwieræ wieku. Zwi¹zek Zyndrama
z s¹dem w Bieczu stwierdza dokument samego Zyndrama wydany w Jaœle dnia 4
paŸdziernika 1389 r., znany tylko z zatwierdzenia królewskiego z roku 1428.
Kontakty Zyndrama z s¹dem w Bieczu œwiadcz¹, ¿e ten¿e posiada³ w ziemi
bieckiej swe dobra. Z dokumentu wydanego ju¿ po œmierci Zyndrama przez króla
W³adys³awa Jagie³³ê w roku 1426 wynika, ¿e Zyndram z Maszkowic posiada³ z
nadania królewskiego w ziemi bieckiej wsie: Jaœliska, Zyndranowa, Lubatowa,
Jasionka i Królików. W DOKUMENCIE TYM ZAZNACZONA JEST SIEDZIBA RYCERZA-
MASZKOWICE. Dokument królewski nie podaje daty nadania tych dóbr. W ksiêgach
s¹du w Bieczu wzmianki o Zyndramie rozpoczynaj¹ siê w latach miêdzy 1386 a
1388. Oprócz wsi w³asnej - Maszkowic - oraz nadanych Jaœlisk z
przyleg³oœciami posiada³ Zyndram tenutê z królewszczyzn, dzier¿awi³ bowiem
klucz ma³ogojski i jasielski.

Zyndram z Maszkowic, dziedzic so³tysiego gródka w dobrach staros¹deckich
klarysek, zdo³a³ stworzyæ sobie w pó³nocno-wschodniej Ma³opolsce doœæ znaczn¹
fortunê.

Jedynym Ÿród³em do dziejów Zyndrama z Maszkowic w okresie wojny grunwaldzkiej
s¹ Roczniki Jana D³ugosza. W ich czêœci, w których historyk opowiada o
zdarzeniach pod Grunwaldem w dniach 9 i 10 lipca 1410 r. odczytaæ mo¿na, ¿e
Zyndram zosta³ mianowany przez W³adys³awa Jagie³³ê „officium principis
militae" - dowodz¹cym wypraw¹ wojenn¹.

Doœwiadczenia wojenne Zyndrama i jego zdolnoœci wodzowskie musia³y byæ dobrze
znane królowi i rycerstwu, skoro poruczono mu tak wa¿n¹ funkcjê. Potomek, co
prawda szlacheckiego, ale so³tysiego rodu, ani tradycj¹, ani fortun¹
g³oœnego, przewodzi³ dygnitarzom królestwa-wojewodom i kasztelanom. W³adza
Zyndrama rozci¹ga³a siê na wojska królewskie i ksiêstwa mazowieckiego. Wojska
litewskie poddane by³y w³adzy ksiêcia Witolda, który mia³ z Zyndramem
równorzêdne stanowisko.

Król W³adys³aw Jagie³³o by³ g³ównodowodz¹cym wojsk, ale rada wojenna
postanowi³a, aby król nie bra&
Obserwuj wątek
    • ballest Re: COS dlo Hanysa i jego zony! 14.07.06, 23:47
      "Król W³adys³aw Jagie³³o by³ g³ównodowodz¹cym wojsk, ale rada wojenna
      postanowi³a, aby król nie bra³ udzia³u w walce, gdy¿ ceniono jego ¿ycie „za
      dziesiêæ tysiêcy rycerzy" (Jan D³ugosz). Król pozostaæ mia³ poza obozem wojsk,
      otoczony siln¹ stra¿¹ z³o¿on¹ z szeœædziesiêciu rycerzy, a rozstawione tajemnie
      a¿ do granicy najszybsze konie u³atwiæ mia³y królowi ucieczkê w razie klêski.
      Król bêd¹c poza obozem nie bra³ udzia³u w uk³adaniu szyku wojennego. To Zyndram
      z Maszkowic ustawia³ wojska królewskie w hufce i chor¹gwie, a przede wszystkim
      dowodzi³ osobiœcie - w imieniu króla - wielk¹ chor¹gwi¹ królewsk¹, która by³a
      pniem armii i w sk³ad jej wchodzi³o doborowe rycerstwo z ca³ej Polski. Ona to
      w³aœnie odegra³a w bitwie grunwaldzkiej rozstrzygaj¹c¹ rolê. Roztropnoœæ
      Zyndrama po³¹czona ze œmia³oœci¹, panowanie nad sytuacj¹ i sprawnoœæ w
      dzia³aniu zawa¿y³y na wyniku bitwy.

      Spe³nia³ Zyndram jeszcze jeden wa¿ny warunek obrania go na stratega - on pozna³
      sposoby walki Krzy¿aków w dawniejszych z nimi bojach.

      W D³ugoszowych zapisach istniej¹ wyraŸne œlady, ¿e jeszcze przed Grunwaldem
      zmaga³ siê Zyndram z Krzy¿akami. Ksi¹¿e Witold po³¹czy³ siê w roku 1389 z
      Krzy¿akami celem wywalczenia sobie nale¿nego stanowiska na Litwie, co
      doprowadzi³o do wojny z W³adys³awem Jagie³³¹. Król wyruszy³ w roku 1390 z
      garstk¹ rycerstwa przeciw Witoldowi. Zdoby³ grody litewskie i w jednym z nich,
      w granicznym Kamieñcu Litewskim osadzi³ Zyndrama. Poœwiadcza to, i¿ król ju¿
      wówczas zna³ jego zdolnoœci wojenne, skoro jego pieczy powierzy³ wa¿ny
      graniczny gród. (Kamieniec Litewski po³o¿ony nad rzek¹ Luœni¹, u wrót Puszczy
      Bia³owieskiej, na drodze z Polski na Litwê by³ celem rejz krzy¿ackich w latach
      1373, 1377 i 1378).

      Nie dociec dzisiaj jak d³ugo Zyndram przebywa³ na Litwie. W aktach s¹du
      bieckiego zapiski z lat 1393 i 1394 mówi¹, ¿e sam król Jagie³³o wstawia³ siê za
      Zyndramem o odroczenie roków s¹dowych, na które pozwany nie móg³ siê stawiæ.
      Znaczy³o to, ¿e z rozkazu króla by³ poza granicami kraju, o czym œwiadczy
      równie¿ zapisek w „Rachunkach dworu" Jagie³³y, i¿ „Zyndram ma pobraæ ze skarbu
      królewskiego dziesiêæ grzywien na dwie kopie, które ma wyprowadziæ na wyprawê
      wojenn¹". W tym te¿ czasie wys³u¿y³ sobie Zyndram dobra w ziemi bieckiej, na co
      wyraŸnie powo³uje siê w akcie s¹du w Bieczu z dnia 16 lutego 1393 r. w procesie
      z dzier¿awc¹ dziedziny, „któr¹ wys³u¿y³ sobie w³asn¹ kopi¹".

      Znów zatraca siê œlad po Zyndramie tak w Ÿród³ach dziejowych, jak i w zapiskach
      akt s¹dowych w latach 1395 - 1400. Dowodzi to, ¿e bawi³ poza krajem. Znawcy
      strategii œredniowiecznej dopatrzyli siê analogii bitwy pod Grunwaldem z bitw¹
      pod Nikopolis z roku 1396.

      (Nikopolis- miasto w pó³nocnej Bu³garii, gdzie rozegra³a siê bitwa 28 wrzeœnia
      1396 r., w której wojska tureckie pod wodz¹ Bajazyta I rozgromi³y wielk¹ armiê
      krzy¿owców pod dowództwem króla wêgierskiego Zygmunta Luksemburczyka. Po tej
      bitwie Turcy ostatecznie zajêli pañstwo bu³garskie).

      Przebieg bitwy grunwaldzkiej by³ taki sam, jakim by³ plan bitwy pod Nikopolis,
      z tym, ¿e Polacy nie pope³nili b³êdu krzy¿owców i nie poszli poszczególnymi
      hufcami, ale ruszyli ca³ym frontem, a takiej nawa³y nie zdo³a³y powstrzymaæ
      wojska krzy¿ackie. Nieobecnoœæ Zyndrama w kraju w latach 1395-1400 i
      zastosowana przez niego w bitwie pod Grunwaldem strategia wojsk tureckich z
      boju pod Nikopolis uzasadnia przypuszczenie, i¿ Zyndram uczestniczy³ tak¿e w
      tej bitwie z „pó³ksiê¿ycem".

      Rzecz szczególna, ¿e Zyndram nie otrzyma³ ¿adnej nagrody w postaci wy¿szego
      urzêdu, ani wydatniejszego nadania po bitwie pod Grunwaldem - tym bardziej, ¿e
      król Jagie³³o umia³ hojnie nagradzaæ zas³ugi wojenne.

      Po bitwie grunwaldzkiej znika Zyndram z Maszkowic z widowni ¿ycia publicznego.
      Wróci³ do pieleszy domowych, o czym œwiadcz¹ zapiski s¹du bieckiego, w których
      od roku 1411 czêsto spotykaæ siê znów zaczê³o imiê Zyndrama. Wynika z nich, ¿e
      przed wypraw¹ grunwaldzk¹ sprzeda³ Zyndram za trzysta grzywien wieœ Lubatow¹
      biskupowi Maciejowi z Przemyœla, zastrzegaj¹c sobie jej wykup do lat trzech.
      Liczy³ na bogaty ³up wojenny - wyprawa poch³onê³a widaæ ca³¹ kwotê, a zysku nie
      przynios³a, bo Zyndram wsi nie odzyska³. Wytoczy³ natomiast biskupowi Maciejowi
      proces o sumê siedmiuset grzywien d³u¿n¹ mu z tytu³u kontraktu o wieœ Jasionkê.
      Nie jest znany przebieg tego procesu, ale znany epilog tej sprawy.

      Z akt s¹du w Bieczu, w zwi¹zku z zapisem pod dat¹ 18 paŸdziernika 1412 r., jest
      wiadomym, ¿e „Krystyn z Ostrowia kasztelan krakowski i sêdzia przez króla
      wyznaczony rozstrzyga na korzyœæ biskupa Macieja spór z Zyndramem, uznaj¹c, ¿e
      przez niego przedstawiony s¹dowi dokument jest sfa³szowany". Data tego wyroku
      jest ostatni¹ wzmiank¹ Ÿród³ow¹ o Zyndramie z Maszkowic. W czerwcu roku 1414 w
      zapiskach s¹dowych wystêpuje ju¿ Anna - wdowa po Zyndramie. Zmar³ przed t¹ dat¹.

      Zyndram o¿eniony by³ z Ann¹ - mieszczank¹ krakowsk¹, która w zapiskach s¹du w
      Bieczu zjawi³a siê po raz pierwszy w roku 1393, a ostatnia o niej wzmianka
      pochodzi w nich z roku 1425. Zyndram nie posiada³ mêskiego potomka, mia³
      natomiast córkê, która wysz³a za m¹¿ za Jana - mieszczanina i rajcê
      krakowskiego. Przybra³ on po teœciu przydomek „Zyndram".

      Dobra w ziemi jasielskiej posiadane przez Zyndrama z ³aski W³adys³awa Jagie³³y
      powróci³y z powrotem do króla. Maszkowice wraz z gródkiem pozosta³y w³asnoœci¹
      staros¹deckich klarysek."

      ;)

      --
      pyrsk
      Ballest
      "Dobra retoryka jest tarcza niewiedzy"

Popularne wątki

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka