Ponowne zakusy na pomnik "czterech śpiących"

Autor: A. Nienko (projekt), Stanisław Sikora, Stefan Momot, Józef
Trenarowski,Józef Gazy, Bohdan Lachert (wykonanie), Jerzy Jarnuszkiewicz
(powiększenie rzeźb)
Data odsłonięcia: 18 listopada 1945
Materiał: brąz, wapień kielecki
Wymiary: wysokość ok. 6 m
Napisy: "Chwała bohaterom Armii Radzieckiej, towarzyszom broni, którzy oddali
swe życie za wolność i niepodległość narodu polskiego,Pomnik ten wznieśli
mieszkańcy Warszawy.1945 r.

Pierwszy pomnik powojennej Warszawy. I jak pokazała historia,jeden z
najlepszych. Świetna, realistyczna rzeźba figuralna, dobre proporcje, umiejętne
połączenie dynamizmu grupy górnej z wyciszeniem i zadumą postaci dolnych.
Szkicowy zaledwie projekt radzieckiego oficera-rzeźbiarza został zrealizowany
przez pracowników Biura Odbudowy Stolicy (BOS), wśród których wyróżnia się
szereg wybitnych postaci polskiego środowiska architektoniczno-rzeźbiarskiego. Z
powodów oczywistych, niemożliwe było odlanie brązowych rzeźb już w 1945 roku. W
dniu odsłonięcia pomnika, zaprezentowano odlewy gipsowe (wykonane w berlińskiej
Akademii Sztuk Pięknych), pomalowane farbą imitującą brąz. Dopiero dwa lata
później, w jednej z fabryk radzieckiej strefy okupacyjnej w Niemczech, wykonano
odlewy z brązu i ustawiono na cokole w dniu 29 sierpnia 1947 roku. W latach
1960-61 Pracownie Sztuk Plastycznych dokonały wymiany kiepskiej jakości okładzin
cokołu (obecnie czerwony wapień kielecki) oraz konserwacji elementów brązowych
pomnika.Całość podwyższono, dodając do kompozycji cztery tarasowate stopnie
schodów. W 1966 roku monument przesunięto nieznacznie na wschód (ok. 8 m) z
powodu przebudowy skrzyżowania ulicy Targowej z aleją gen. Karola
Świerczewskiego (dziś Solidarności).
Pomimo obłudnego napisu na cokole i ciężkich dziś czasów dla dzieł propagandy
poprzedniej epoki, jest to wartościowy przykład rzeźby monumentalnej, tym
bardziej cenny, że wykonany przez polskich artystów. Prażanie nazywają go
dowcipnie pomnikiem "Czterech śpiących, trzech walczących".
Opracowanie: Paweł Giergoń