8. nosówki rozłożone z wyjątkiem odpowiednika ogolnopolskiego „ę” na
końcu –
8.1. rozkład przed spółgłoskami zwartymi i zwarto-szczelinowymi taki
sam, jak w polszczyźnie, czyli:
a) -om-, -em- przed wargowymi (wymowa i zapis)
b) -on-, -en- przed przedniojęzykowymi (zębowymi i dziąsłowymi) i
tylnojęzykowymi (w tym drugim przypadku jako graficzny odpowiednik
[ŋ])
c) -oń-, -eń- przed środkowojęzykowymi;
8.2. z kolei przed szczelinowymi zapis odzwierciedla nosowość
konsonantyczną, czyli -on-, -en- (Ślōnzok, Ślōnsk, mynża),
8.3. w wygłosie -ōm jako odpowiednik ogólnopolskiego grafemu -ą

9. odpowiedniki ogólnopolskiego grafemu -ę w wygłosie mają trzy
realizacje fonetyczne zdecydowanie różniące się w trzech
podstawowych regionach Śląska, niedające się pogodzić w jednym typie
zapisu – zostają wiec przyjęte trzy sposoby zapisu:
a) na Górnym Śląsku przemysłowym (w katowickim) -a,
b) na Śląsku Opolskim a z tyldą,
c) w cieszyńskim w czasownikach w 1. osobie -ym, w bierniku –e

10. wstawne d i t w formach historycznie uprawnionych – zdrzadło i
strzoda

11. przedrostek stopnia najwyższego przymiotników i przysłówków w
postaci noj-: nojlepszy, nojgryfnij

UWAGA:
a) możliwa jest jego wymowa z dyftongiem i w związku z tym zapisem
odpowiednim: nŏ-, nŏlepszy, nŏgryfnij
b) możliwa jest jego wymowa z samogłoską –e-: nej-: nejlepszy,
nejgryfnij
Oba te regionalne typy wymowy i zapisu uważane są za równorzędne i
mogą być używane na terenach, na których taka wymowa występuje. W
niektórych regionach będą one nawet przeważające lub jedyne.

12. w 1. os. liczby pojedynczej czasu przeszłego występuje (na wzór
dawnego aorystu) końcówka -ch (ruchoma): godałach, godołech /
godołch / joch godoł / jożech godoł / godołżech

13. samogłoska kończąca temat czasu przeszłego (odpowiednik
ogólnopolskiego -y-/-i-) może być zapisywana zgodnie z przeważającym
u danej osoby/w danym regionie sposobem wymowy:
a) ō: bōł, bōła, bōły; robiōł, robiōła, robiōły
b) y-: był, była, były; robiył, robiyła, robiyły

UWAGA: regionalnie możliwa jest wymowa i tym samym zapis w tych
pozycjach -i- po spółgloskach miękkich: robił, robiła, robiły

14. usunięcie (w stosunku do stanu ogólnopolskiego) w zapisie -ć
jako wyznacznika bezokolicznika po ś-, ź-: wlyź, niyś, kraś; tym
samym dla tematów samogłoskowych wykładnikiem morfologicznym
bezokolicznika jest -ć: godać, prać, kitnōńć, a dla tematów
spółgłoskowych, czyli zakończonych na ś-, ź- wykładnikiem
morfologicznym bezokolicznika jest Ø: wlyź, niyś, kraś; są też –
oczywiście – bezokoliczniki o innych zakończeniach, np. pōmōż (moga
ci pōmōż)


Zasady dotyczące pisowni germanizmów:

Germanizmy to niezbywalna część etnolektu górnośląskiego na każdym
poziomie języka: fonetycznym, morfologicznym, składniowym,
leksykalnym. Ze względu na ich pochodzenie, czasem uświadamiane
przez mówiących, a czasem nie, należy ustalić jednolite sposoby
zapisu. W związku z tym, że ogólnie przyjęto zasadę, by nie
odstępować od ogólnopolskich reguł i przyzwyczajeń ortograficznych,
stosowne byłoby i w tym przypadku te normy zastosować. Przyjmuje się
wobec tego następujące rozwiązania szczegółowe zgodne z wymową w
śląszczyźnie:

1. litera u w miejscu drugiego segmentu niemieckiego dyftongu, jako
odpowiednik drugiego elementu niemieckiej grupy grafemów au: jak w
polskich wyrazach obcego pochodzenia typu auto, Australia: ausdruk,
ausgus, autobana

2. brak w ortografii śląskiej niemego „h” przed spółgłoską
wydłużającego wymowę poprzedniej samogłoski: autobana, bana, banka,
na banhofie

3. zapis litery z na oznaczenie głoski [z], nawet gdy w źródłowym
haśle niemieckim występuje litera s: szlagzana, z zachowaniem jednak
zapisu aus- w funkcji prefiksoidu: ausdruk,

4. zapis litery c na oznaczenie głoski [c], nawet gdy w źródłowym
haśle niemieckim występuje litera z: cug, ancug

5. zapis dwuznaku sz w miejscu źródłowego sch: szlagzana, szlauch

UWAGA: w nawiązaniu do tej zasady i do rozszerzania się wymowy sz
przed społgłoskami także w wyrazach nieniemieckiego pochodzenia
przyjmuje się możliwości zapisów wariantywnych: za równorzędne uważa
się możliwości zapisu s i sz przed spółgłoskami w germanizmach i w
niektórych innych wyrazach, także we współczesnych zapożyczeniach:
skarbnik / szkarbnik, snikers / sznikers, stympel / sztympel

6. zapis połączenia literowego aj w miejscu źródłowego niemieckiego
ei: ajerkuchy, ajerkoniak, majzel

7. zapis oj w miejscu niemieckiego eu w wyrazach typu: Ojgyn


Drugim etapem prac powinno być sformułowanie zasad ortofonicznych,
które pokażą: a) obligatoryjną, b) dopuszczalną, c) wariantywną, d)
regionalną wymowę.