Dodaj do ulubionych

Prosze o info nt.wsi o nazwie Nederdorf

IP: *.internetia.pl 12.12.01, 09:33
Interesuja mnie informacje dotyczące wsi Nederdorf k Pilchowic powiat gliwicki.
Widziałem ją na mapach z XVI wieku w muzeum w Opawie.
Robert
Edytor zaawansowany
  • Gość: ober IP: 193.194.145.* 12.12.01, 10:48
    Pilchowice -> kennst du vielleicht die deutsche bezeichnung für diese stadt im
    kreis tost/gleiwitz? ohne dies komme ich leider nicht weiter.
  • Gość: Hermann IP: *.dip.t-dialin.net 12.12.01, 11:37

    Pilchowice (niemieckie Pilchowitz O/S, a w latach 1936-1945 Bilchergrund O/S)
    leżą pośród łagodnych wzgórz w dolinie rzeki Bierawki, na wysokości 234 m n.p.m.
    Okoliczne lasy to przeważnie bory sosnowe z domieszką brzozy - z rzadka występują
    tu też świerk i dąb. Miejscowość - pierwotnie rozległa wieś, potem miasteczko
    targowe, dzisiaj gmina w powiecie gliwickim i w Województwie Śląskim - należy do
    najstarszych na Górnym Śląsku. Gmina Pilchowice liczy obecnie 83 km2 i 11 tysięcy
    mieszkańców. W ciągu wieków powstawały liczne kolonie-przysiółki Pilchowic: Dolna
    Wieś (niem. Niederdorf), Wielopole (Wielopole-Pilchowitz), Młyn nad Bierawką
    (Birawka-Mühle), Leboszowice (Leboschowitz), Kolonia Seminaryjna, Kolonia
    Gliwicka, a w 1934 r. Kolonia Stanicka i Trześniówka.
    Pierwotnie Pilchowice należały do powstałej w początkach XIII w. kasztelanii
    toszeckiej, potem weszły w skład powiatu toszeckiego, a w czasach pruskich do
    powiatu rybnickiego, który znalazł się wtedy w granicach rejencji opolskiej. Po
    podziale Śląska w 1922 roku Pilchowice pozostały w granicach Niemiec i należały
    do powiatu raciborskiego - Rybnik przyłączono wtedy do polskiego autonomicznego
    Województwa Śląskiego. Mapa obok przedstawia sytuację nazewniczą w końcu okresu
    pruskiego (przed rokiem 1922). Linia graniczna oddziela miejscowości, które w
    wyniku III powstania śląskiego znalazły się w Polsce (poniżej linii) od tych,
    które pozostały w Niemczech (powyżej linii).
    Herb gminy Pilchowice to czarny koń i włócznia ze złotym grotem na srebrnym tle.
    Najstarsza znana pieczęć gminy pochodzi z 1817 roku - widnieje na niej napis:
    STAEDTLEIN PILCHOWITZ 1817. Na nowszej pieczęci umieszczono zdanie: STAEDTEL
    PILCHOWITZ RUBNIKER KREIS (reprodukcja obok). Herb ten obowiązywał przez cały
    okres pruski (oficjalną wersję zamieszczam obok). Obowiązuje też dziś będąc
    znakiem urzędowym samorządowej gminy Pilchowice w powiecie gliwickim.Nazwa osady
    powstała jeszcze w XIII wieku i w niemal identycznej postaci przetrwała do dziś.

    Jej najstarszy zapis pochodzi z ostatniego dziesięciolecia XIII w. i ma postać
    Pilchowitz. Jest to częściowo zgermanizowana forma właściwej słowiańskiej nazwy
    Pilchowicy (dopiero w XIV w. Pilchowice), która należy do grupy patronimicznych
    nazw miejscowych. Nazwa wskazuje, że w XIII wieku zamieszkiwali we wsi
    Pilchowicy - dziedzice jakiegoś Pilcha (imię to zarejestrowano po raz pierwszy w
    1403 r.). Kolejne zapisy potwierdzają trwanie słowiańskiej formy - Pilchowicz
    1363, Pylchowicz (1411), Pylchowitze (1531). Nazwy patronimiczne były bardzo
    żywotne na wielu obszarach słowiańskich, w tym również na Śląsku. W dzielnicy tej
    znajdujemy aż 1200 nazw z przyrostkiem -ice. Zanim przyjrzymy się przebiegowi
    osadnictwa średniowiecznego na ziemi pilchowickiej i w kasztelani toszeckiej,
    powiedzieć trzeba kilka słów o najdawniejszych mieszkańcach tej części Śląska.
    O najdawniejszych, prehistorycznych dziejach ziemi pilchowickiej mówią nam
    okoliczne wykopaliska archeologiczne i nazewnictwo rzek czyli hydronimy, które
    przechowują nierzadko ślady języka codziennego dawnych przedhistorycznych
    mieszkańców danego terytorium. Rzeczka Bierawka, wcześniej Bierawa zdaniem
    językoznawcy Henryka Borka nosi nazwę przedsłowiańską, przechowującą stary
    indoeuropejski temat *bher- ‘płynąć, ciec’, który przyswojono za pomocą równie
    starej końcówki wodnej *-awa. Możliwe, że jest to nazwa germańska (przed
    przybyciem na te tereny Słowian w VI w. zamieszkiwali tu prawdopodobnie germańscy
    Wandalowie) z typową końcówką -(a)hwa ‘rzeka, woda’. Wówczas pierwotna nazwa
    rzeczki brzmiałaby *Berahwa.

    W okresie wędrówek ludów (V w.) ziemie te opustoszały. Słowianie pojawili się
    tutaj dopiero w VII wieku. W Toszku, zwanym wówczas prawdopodobnie Toszecz (czyt.
    Tošeč - od imienia Toszek, które było zdrobnieniem od Tolisław) założyli swój
    gród Słowianie górnośląscy - prawdopodobnie Gołęszyce. Sam teren Pilchowic
    należał do pogranicza śląsko-małopolskiego. Zaledwie kilkanaście kilometrów na
    wschód od naszej wsi przebiegała granica między powstałymi w roku 1000 diecezjami
    wrocławską i małopolską.
    W czasach pierwszych Piastów okolice naszej wsi porastała prawdopodobnie gęsta
    puszcza o charakterze pierwotnym. Teren ten trwał niezamieszkały aż do początków
    XIII w. Po śmierci księcia Władysława I opolskiego, 27 sierpnia roku Pańskiego
    1281, Władysławowi dziedzice, czterej jego czcigodni synowie rozdzielili między
    siebie ojcowską dziedzinę - kraj określany dziś w literaturze jako ‘księstwo
    opolsko-raciborskie’. Drugi starszeństwem, blisko trzydziestoletni Kazimierz
    (1253/1257 – 10 III 1312; jego pieczęć obok), został wówczas panem małego
    księstwa bytomskiego zwanego też bytomsko-kozielskim.


    Księstwo ze stolicą w Bytomiu i z miastami Siewierzem, Toszkiem i Koźlem istniało
    74 lata - do roku 1355, gdy po śmierci księcia Bolesława, Kazimierzowego syna,
    nastąpił podział tego kraju. Tak krótki czas wystarczył jednak aby ziemia
    bytomska wspaniale rozkwitła pod rządami Kazimierza – z jego panowaniem znalazła
    się ona również pod politycznym patronatem królów czeskich, bo oto w roku 1289
    Kazimierz złożył w Pradze hołd lenny królowi Wacławowi II i brał później udział w
    klęsce polskiego księcia Władysława Łokietka.

    Księstwo Kazimierza bytomskiego złożone było z dwóch różnych części: z dawnej
    cząstki księstwa opolskiego znajdującej się w diecezji wrocławskiej (kasztelanie
    w Koźlu i Toszku) i z fragmentu ziemi krakowskiej włączonej do monarchii Mieszka
    Plątonogiego na mocy postanowienia Kazimierza Sprawiedliwego w 1179 roku, która
    przez wiele wieków należała do diecezji krakowskiej (kasztelania bytomska i
    siewierska). Gdy młody Władysławowic obejmował władzę w księstwie sytuacja
    osadnicza wyglądała nader skromnie. Cztery osady wczesnomiejskie i garść wsi,
    zazwyczaj na przestarzałym prawie zwyczajowym polskim, to kapitał nie mogący
    zadowolić ambitnego monarchy. Kazimierz postanawia więc wesprzeć nowe lokacje
    wiejskie i miejskie według prawa zachodniego, zwanego niemieckim. I oto pojawia
    się w kasztelani toszeckiej miejscowość Pilchowice... Powstanie księstwa
    bytomskiego w 1281 roku dało impuls do ożywienia osadniczego tego regionu.
    Utworzono tu wówczas 51 wsi, z których 9 potem w nieznanym czasie zaginęło.
    Kasztelania toszecka zajmowała powierzchnię niespełna 1200 km² - jedna osada
    przypadała tu na około 13 km² terenu. Pilchowice należały wraz ze Smolnicą, Nową
    Wsią, Żernicą i Stanicami do skupiska osadniczego nad Bierawką na peryferiach
    kasztelanii toszeckiej i nad granicą księstwa bytomskiego z księstwem cieszyńskim.

    Pierwszą wzmiankę o Pilchowicach znajdujemy w dokumencie datowanym na ostanie
    dziesięciolecie XIII wieku, zwanym Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis,
    powstałym zapewne z inicjatywy biskupa krakowskiego Jana Muskaty, pełniącego w
    latach 1285-1293 obowiązki poborcy świętopietrza w metropolii gnieźnieńskiej,
    której podporządkowana była diecezja wrocławska. Jest to urzędowy wykaz dóbr i
    dochodów, a więc zawiera dokładne dane dotyczące zasięgu własności biskupstwa
    wrocławskiego na Śląsku, wykaz miast, wsi i osad, będących własnością biskupa
    bądź diecezji oraz zestawienie dochodów Kościoła z należnej dziesięciny. Spis
    miał uporządkować finanse biskupstwa, posiadającego na całym Śląsku liczne
    posiadłości, uzyskane dzięki przywilejom i darowiznom panujących tu piastowskich
    książąt i wielmożów. Dobra te podlegały regionalnym ośrodkom administracyjnym w
    Nysie, Wrocławiu, Legnicy, Głogowie i Ujeździe. Klucz ujazdowski (w oryginale
    Procuracia Wyasdensis) powstał w XII wieku i obejmował blisko 400 górnośląskich
    miast, wsi i osad. W części Liber fundationis... obejmującej okręg gliwicki
    (circa Glywitz) czytamy:
    Item in Pilchovitz expleta libertate erunt octuaginta mansi

    solven
  • Gość: Hermann IP: *.dip.t-dialin.net 12.12.01, 11:40
    Item in Pilchovitz expleta libertate erunt octuaginta mansi

    solventes fertones



    ‘także w Pilchowicach całkowicie zwolnionych od [płacenia] wiardunków będzie 80
    łanów’ (Codex diplomaticus Silesiae XIV, str. 97.)



    Zapis ten świadczy o relatywnie niedawnej lokalizacji wsi. Pilchowice są tu
    zwolnione nawet od płacenia dziesięciny pieniężnej.

    Z Liber fundationis... dowiadujemy się wiele o strukturze osadniczej okolic
    naszej miejscowości. W najbliższym sąsiedztwie Pilchowic istniały już: Smolnica
    (zapisana jako Smolitz), Knurów (Knurowitz), Żernica (Syrdnitza) i Sośnicowice
    (Sossnessowitz). Wszystkie te osady wchodziły w skład skupienia osadniczego nad
    rzeczką Bierawą. Z innych dokumentów wiemy, że w okolicy istniały również inne
    miejscowości: Stanice (Stanicia 1258), Nowa Wieś (Nova Villa 1226), a przede
    wszystkim klasztor cystersów w Rudach, założony w 1258 r. przez księcia
    Władysława I opolskiego, ojca Kazimierza bytomskiego. Z klasztoru w Rudach,
    odległego od Pilchowic o kilkanaście kilometrów, pochodził brat Rudolf - autor
    unikalnego świadectwa wierzeń i obyczajów okolicznych mieszkańców - Katalogu
    magii, do którego jeszcze powrócimy.

    Pilchowice ulokowano na prawie niemieckim - iure theutonico - najpewniej po
    powstaniu księstwa bytomskiego w 1281 r. W dokumencie Liber fundationis...
    przysługiwały jeszcze mieszkańcom Pilchowic lata wolnizny. Wieś należała do
    największych na Śląsku - obszar 80 łanów (sołtys 13 łanów [?], pleban 2 łany
    [?], kmiece rodziny po jednym łanie) był niezwykły jak na tamte czasy. Była to
    jedna z największych wsi na Śląsku. Według moich obliczeń zamieszkiwać ją mogło
    ok. 300 osób. Wsie założone na prawie niemieckim, zwanym też czynszowym,
    zwolnione były w początkowym okresie z wszelkich danin i powinności, zgodnie z
    umową lokacyjną. Prawo chłopów do ziemi określano jako posiadanie dziedziczne,
    które jednak w zasadzie stanowiło własność podległą, użytkową. Obok nadziałów
    indywidualnych - zazwyczaj w wysokości 1 łanu - wieś otrzymywała do wspólnego
    użytku pastwiska, łąki, lasy, itp. W zamian za to osadnicy płacili czynsz
    pieniężny, a ponadto zobowiązani byli do pewnych zwyczajowych świadczeń w
    naturze i kilku dni robocizny w czasie wiosennych prac polowych i żniw.

    Na czele wsi stał sołtys - w nowo lokowanej “na surowym korzeniu” był to
    zazwyczaj zasadźca, zwany też lokatorem. Reprezentował on wieś wobec pana, za
    co otrzymywał zwolniony od czynszu i dziesięciny co szósty łan, jedną szóstą
    pobieranych dla feudalnego pana czynszów i jedną trzecią kar sądowych. Osadnicy
    otrzymywali do użytkowania po jednym łanie ziemi - w przypadku osad na terenach
    leśnych i piaszczystych był to łan frankoński czyli odpowiednik 24,2 ha.

    Podstawowym ciężarem ludności wiejskiej na rzecz Kościoła była dziesięcina. Do
    połowy XIII w. płacili ją książęta z własnych dochodów - jednak z chwilą
    wzrostu ilości kościołów i zakonów przerzucili ciężar utrzymywania coraz
    liczniejszego duchowieństwa na swoich poddanych. Mieszkańcy Pilchowic w końcu
    lat 90-tych XIII w. zwolnieni byli od płacenia dziesięciny, jak i od wszystkich
    innych ciężarów - związane to było z niedawną lokacją wsi na prawie niemieckim.

    Wieś była też siedzibą parafii. Zapewne tuż po lokacji wsi wybudowano tu także
    kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela. Zdaniem Jerzego Horwata powstał on
    około roku 1290. Była to z pewnością budowla drewniana. Parafia pilchowicka
    należała do dekanatu gliwickiego, ten zaś do archidiakonatu opolskiego. Dopiero
    około roku 1725 Pilchowice znalazły się w nowo utworzonym dekanacie z siedzibą
    w Wielkim Dubieńsku.

    O słowiańskim pochodzeniu mieszkańców wsi Pilchowicy świadczy sama nazwa osady,
    jak i imię przypuszczalnego zasadźcy - może i pierwszego sołtysa - Pilcha (imię
    to musi być przydomkiem od gryzonia polnego pilcha. Przez jakiś czas wsią
    rządzić musieli dziedzice Pilcha - Pilchowicy.

    Możliwe też, że już wtedy zamieszkali we wsi osadnicy niemieccy, a zatem że
    populacja wsi była słowiańsko-germańska. Analogią niech będą pobliskie wsie o
    słowiańskich nazwach i sporej populacji niemieckiej w wieku XVI - Ostropa i
    Żernica. O tym, że na omawianym terenie mieszały się wpływy kulturowe
    słowiańskie i germańskie świadczy niezwykły XIII-wieczny dokument - Katalog
    magii brata Rudolfa. To etnograficzne źródło z XIII wieku - jak je określa
    Edward Karwot - jest unikalnym zapisem wierzeń na poły wciąż pogańskiej, na
    poły chrześcijańskiej wsi śląskiej w dobie kolonizacji niemieckiej.

    Rudolf - zakonnik niemieckiego lub francuskiego pochodzenia - wspomina w swym
    dziele o przeróżnych istotach demonicznych. Przynajmniej niektóre z nich
    pochodzą z demonologii ludowej staropolskiej - inne znajdują swe odpowiedniki w
    Niemczech i w krajach germańskich. Brat Rudolf wspomina między innymi “Królową
    Nieba”: W nocy Bożego Narodzenia zastawiają stół dla królowej nieba, którą
    powszechnie nazywają panią Holdą, aby ich wspomagała. W innym miejscu pisze
    Rudolf o duchach domowych stetewaldiu: W nowych domach albo w takich, w których
    mają od nowa zamieszkać, zakopują do ziemi w różnych kątach mieszkania, a
    czasem za piecem garnki wypełnione różnymi rzeczami na cześć bogów domowych,
    których w mowie potocznej nazywają stetewaldiu [opiekunami domu]. Jeszcze w
    innym miejscu czytamy o trzech demonach życia ludzkiego, które niczym norny
    czuwają nad całym ludzkim życiem. Dowiadujemy się też o znanym z Niemiec
    zwyczaju ustawiania drzewek majowych, czyli gaików, przed domem w dniu
    apostołów Filipa i Jakuba (1 maja).



    Wieś Pilchowice była pierwotnie własnością biskupów wrocławskich. Później
    znalazła się w rękach świeckiego możnowładztwa śląskiego. Jan Chrząszcz w
    swojej książce Festschrift zum hundertjährigen Jubiläum des Klosters der
    Barmherzigen Brüder in Pilchowitz, pisze że w roku 1360 książe Mikołaj II
    raciborski nadał rycerzowi Staszkowi (Stossako) szlacheckie wójtostwo w
    Pilchowicach. Być może w 1363 r. właścicielem Pilchowic był Lutold de
    Pilchowicz (brat wojewody wielkopolskiego Wierzbięty, wymieniony w dokumencie
    księcia Mikołaja II opawskiego), a w roku 1379 Paszko Złodziej de Pilchowicz
    (wymieniony w dokumencie Elżbiety, królowej polskiej i węgierskiej).

    W 1411 roku rycerz Sigismund Smos wydzierżawił folwark w Pilchowicach gminie w
    Zakrzowie. Smos sprzedał swój folwark z wszystkimi przynależnościami (z
    poddanymi kmieciami i zagrodnikami) za jednorazową wpłatę 44 grzywien i dalszy
    stały czynsz roczny 4 grzywien. Gmina Zakrzów stała się dzierżawcą folwarku i
    panem w stosunku do ludności Pilchowic.

    Z kolei wieś przeszła w ręce Holych - rodziny pochodzenia czeskiego. Być może
    właścicielem Pilchowic był już Piotr Holy wzmiankowany w 1425 r. Potem wieś
    stała się własnością Mikosza (Mikołaja) Holego z Panietic, który występuje w
    dokumencie księcia Wacława opawskiego z 1445 r. Nieznanego pochodzenia
    informacja o księciu Wacławie raciborskim, właścicielu ziemskim z Pilchowic,
    która według Jana Chrząszcza ma pochodzić z 1437 jest tutaj trochę myląca.
    Kolejnym właścicielem Pilchowic był Jan Holy z Panietic, a potem jego następca,
    Mikulas (Mikołaj) Holy, którego znamy z dokumentów datowanych na 1509 i 1519
    rok. W roku 1486 rycerz Jan Holy z Pilchowic pożyczył od księży altarystów z
    kościoła parafialnego pod wezwaniem Wszystkich Świętych w Gliwicach (niem.
    Gleiwitz) 75 marek (jedna “marka” była odpowiednikiem 27 reichsmarek), a w
    zamian oddał im 7 ½ marek czynszu.

    Wspomniana rodzina Holych była w posiadaniu Pilchowic przez dwa stulecia,
    całkowicie lub częściowo. Z czasów ich panowania pochodzi wzmianka o
    dziesięcinie jaką w Pilchowicach posiadała kolegiata Świętego Krzyża w Opolu
    (biskup Jakub von Salza). Dowiadujemy się też ze wzmianki w protokole
    wizytacyjnym z roku 1679, że w roku 1666 dobrami w Pilchowic
  • Gość: Hermann IP: *.dip.t-dialin.net 12.12.01, 11:43
    Wspomniana rodzina Holych była w posiadaniu Pilchowic przez dwa stulecia,
    całkowicie lub częściowo. Z czasów ich panowania pochodzi wzmianka o
    dziesięcinie jaką w Pilchowicach posiadała kolegiata Świętego Krzyża w Opolu
    (biskup Jakub von Salza). Dowiadujemy się też ze wzmianki w protokole
    wizytacyjnym z roku 1679, że w roku 1666 dobrami w Pilchowicach zarządzali
    bracia Heinrich i Johann von Holy, w roku 1679 natomiast Johann von Holy i
    Georg Koslowski.

    Dziesięć lat później - w roku 1689 - jako właścicielka Pilchowic pojawia się
    pani Helene Eleonore von Reiswitz, z domu Gotschalkowska von Gotschalkowitz.
    Miasteczkiem władali później Friedrich von Reisewitz i Carl Friedrich von
    Reisewitz. Z kolei ten ostatni sprzedał Pilchowice klasztorowi cystersów w
    Rudach.
    Kolejne lata to czasy rodziny von Wengersky. Carl Gabriel hrabia Wengersky
    (niem. Graf Wengersky) w roku 1727 zakupił Pilchowice i Nieborowice wraz z
    przyległościami za 107 tysięcy talarów. Tenże był jednocześnie właścicielem
    rozległego Państwa Rybnickiego, które obejmowało miasto Rybnik wraz z 26
    wsiami. Następcą Carla Emanuela był jego syn, Franz Carl hrabia Wengersky (do
    1747 roku), a następnie syn tegoż, Emanuel hrabia Wengersky (do 1768 roku).
    Anton hrabia Wengersky, syn ostatnio wymienionego, z początku małoletni wraz z
    osiągnięciem pełnoletności wraz z Państwem Rybnickim sprzedał w roku 1788
    pruskiemu skarbowi pewien instytut dla inwalidów, a przy sobie zatrzymał
    jedynie posiadłości pilchowickie. Za jego władania powstał nowy kościół
    parafialny - w stylu późnobarokowym (patrz obok). Hrabia Anton zmarł w roku
    1814. W tym też roku powstaje w Pilchowicach klasztor.


    W czasach swej świetności ród Wengerskych wybudował sobie przestronny zamek, do
    którego tymczasowo przeniesiono klasztor, a który później został przekształcony
    w królewski zakład karny, od 1867 w seminarium nauczycielskie. Niedaleko od
    owego zamku od niepamiętnych czasów stoi stara siedziba pańska zwana starym
    zamkiem. Pisze o tym Triest w Topographisches Handbuch von Oberschlesien: W
    Pilchowicach w budynku dawnego, przestronnego zamku, wybudowanego przez hrabiów
    Wengerskych, znajduje się od roku 1858 Królewski Zakład Karny, który może
    pomieścić 100 więźniów. Obok stoi stary budynek zamkowy, położony kiedyś na
    wyspie otoczonej głębokimi fosami, urządzony wygodnie przez obecnego
    właściciela. Fosy są obecnie zasypane i teren ten przemieniono w ogród (obecny
    zamek!). W szlamie fosy znajdywano niegdyś różne elementy uzbrojenia – ślad
    potyczek i obrony jakie miały miejsce w dawnych wiekach.

    Już w XVI znaczenie Pilchowic jako ośrodka lokalnego handlu wzrosło na tyle, że
    wieś stała się miasteczkiem. Na pierwszej mapie Śląska z 1561 roku miejscowość
    ta figuruje jako oppidum czyli właśnie jako miasteczko.

    Twórca mapy - Martin Heilwig z Nysy - zapisał jego nazwę jako Pilhowitz. W
    Tabelach podatku gruntowego i ludności wsi śląskich z około 1765 roku czytamy o
    Städtel Pilchowitz czyli miasteczku Pilchowice. Zamieszkiwało tu wówczas 54
    gospodarzy, 2 chałupników i 9 rzemieślników.

    Według spisu Topographisches Handbuch von Oberschlesien Felixa Triesta z roku
    1865 w Pilchowicach, miasteczku targowym i dobrach rycerskich (Marktflecken u.
    Rittergut), w roku 1855 żyło 720 mieszkańców, a w 1861 roku 942 - w tym 884
    katolików, 41 ewangelików i 17 żydów. W miasteczku znajdował się kościół,
    kaplica szpitalna oraz szkoła, 3 budynki urzędowe, 94 domy prywatne, jeden
    zakład rzemieślniczy i 109 gospodarstw rolnych - łącznie znajdowało się tu 165
    gospodarstw domowych. Spośród 942 mieszkańców, 786 posługiwało się polską mową.

    Pilchowice znajdowały się 2 mile pruskie na północ od Rybnika i 1/3 mili od
    szosy Rybnik - Gliwice. Niedaleko od miasteczka leżał młyn wodny Birawka-Mühle,
    gdzie pracowało i mieszkało 14 dusz. Szkoła pilchowicka zatrudniała trzech
    nauczycieli. Uczyło się w niej 247 dzieci z Pilchowic, Dolnej Wsi i Wielopola.
    Cztery razy do roku organizowano w Pilchowicach jarmark - dzień przed
    jarmarkiem odbywał się zawsze targ bydła.

    Miasteczkiem Pilchowice zarządzał burmistrz (niem. Bürgermeister), mający do
    pomocy dwóch członków Rady. Razem tworzyli oni magistrat, który jednak podlegał
    władzy właściciela dóbr pilchowickich. W przypadku ożywienia wymiany handlowej,
    zezwalano w Pilchowicach na organizowanie cotygodniowych, poniedziałkowych
    targów.

    Najbliższym miastem targowym były oddalone o 1 i trzy czwarte mili pruskiej
    Gliwice. Do Gliwic prowadziła bita droga - taką drogę nazywano na Śląsku szosą
    (niem. Chausee). Miasteczko słynęło z dobrej rudy wydobywanej w pobliżu.

    Blisko pięćdziesiąt lat później, w roku 1912 Jan Chrząszcz pisze: Miasteczko
    targowe Pilchowice liczy 1127 mieszkańców wyznania katolickiego, 12 ewangelików
    i 6 pochodzenia żydowskiego.



  • Gość: Hermann IP: *.dip.t-dialin.net 12.12.01, 11:46
    W tym czasie notuje się we wsi liczny odpływ ludności na wschód, do
    przemysłowych osad okolic Katowic. Między innymi w roku 1913 przeniosła się z
    Pilchowic do Szopienic i Roździenia cała rodzina Wolfów.

    W czasach pruskich niechlubnie jako “polakożerca” wsławił się w okolicy
    proboszcz Pilchowic – ks. Kubis.

    W założonym w 1867 r. seminarium nauczycielskim w latach 1868-1871 pracował
    ksiądz Konstanty Damrot (1841-1895), działacz społeczny i poeta piszący po
    polsku. Grób księdza Damrota znajduje się na starym cmentarzu na tyłach
    szpitala.

    Koniec I wojny światowej i burzliwe wydarzenia początku lat dwudziestych
    dotknęły również Pilchowice. W przeprowadzonym w roku 1921 plebiscycie
    większość Pilchowiczan opowiedziała się za pozostaniem Górnego Śląska w obrębie
    państwa niemieckiego. Okres ten wymaga jeszcze dalszych badań.



    W roku 1925 Pilchowice zamieszkiwało już tylko 1025 mieszkańców. W roku 1936 w
    myśl narodowo-socjalistycznego ustawodawstwa nadano Pilchowicom nową nazwę -
    Bilchergrund. Funkcjonowała ona do końca II wojny światowej. Burmistrzem
    miasteczka Bilchergrund był wówczas Richard Kuczera. W roku 1940 nie obsadzono
    ponownie tego stanowiska. W 1941 burmistrzem został Vinzent Hahn. Zamieszkiwały
    wówczas w Pilchowicach 2264 osoby.



    Dziś Pilchowice zamieszkuje 2850 osób. Osada jest siedzibą gminy (dawny zamek
    pilchowicki). Po utworzeniu Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie do
    tego skansenu przeniesiono ciekawy proboszczowski drewniany spichlerz.



    Ryszard Derdziński


  • Gość: Hermann IP: *.dip.t-dialin.net 12.12.01, 23:48
    Gość portalu: Mirek napisał(a):

    > Zwlaszcza do Hermanna; jaki jest cel w zamieszczaniu postow zywcem wzietych z
    > demagogii Twojego immiennika z przed szescdziesieciu lat? (tak chyba mozna
    > nazwac o wpisy o germanskim Biskupinie, czy germanskich osiedlach na Krymie).
    > Nie zrozum mnie zle, prosze! - ja nie polemizuje z tymi opiniami ani ich nie
    > atakuje, ale jestem ciekaw; po co? Co chesz pokazac, udowodnic czy osignac?

    Ryszard Derdziński
    PILCHOWICE

    Pilchowice (niemieckie Pilchowitz O/S, a w latach 1936-1945 Bilchergrund O/S)
    leżą pośród łagodnych wzgórz w dolinie rzeki Bierawki, na wysokości 234 m
    n.p.m. Okoliczne lasy to przeważnie bory sosnowe z domieszką brzozy - z rzadka
    występują tu też świerk i dąb. Miejscowość - pierwotnie rozległa wieś, potem
    miasteczko targowe, dzisiaj gmina w powiecie gliwickim i w Województwie
    Śląskim - należy do najstarszych na Górnym Śląsku. Gmina Pilchowice liczy
    obecnie 83 km2 i 11 tysięcy mieszkańców. W ciągu wieków powstawały liczne
    kolonie-przysiółki Pilchowic: Dolna Wieś (niem. Niederdorf), Wielopole..........

    Klaudia i Ryszard Derdzińcy

    O autorach

    Od Bożego Narodzenia 1999 małżeństwo. Absolwenci politologii na Uniwersytecie
    Śląskim w Katowicach. Klaudia jest na menedżerskich studiach podyplomowych na
    Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Rysiek jest doktorantem na politolgii.
    Skończył również studia podyplomowe Public Relations na Akademii Ekonomicznej.

    www.kki.net.pl/~derdzinscy/pilchowice.htm
    www.kki.net.pl/~derdzinscy/
  • Gość: Robert IP: *.internetia.pl 13.12.01, 09:49
    Bardzo dziękuję za wiele informacji.
    Robert

Popularne wątki

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka