Z czego powstało słowa wziąć i zdjąć?

30.04.10, 20:00
Z czego powstało słowa wziąć i zdjąć?

Wyglądają jakby do wspólnej podstawy "jąć" dodano inne przedrostki.

Dlaczego jednak w przypadku wziąć "z" się zmiękcza, a w
przypaku "zdjąć" "d" nie zmiękcza się?

Co to jest to samo "d"?
    • randybvain Re: Z czego powstało słowa wziąć i zdjąć? 01.05.10, 01:27
      W pewnym momencie rozwoju języka prasłowiańskiego przed e- na
      początku wyrazu pojawiło się j. Wziąć pochodzi sprzed tego
      czasu, jest to vъz-ęti. Stąd normalna palatalizacja z.
      Inne czasowniki pochodne zostały już utworzone od jęti, więc
      mamy np. podjąć < podъ-jęti.
      Zdjąć pochodzić ma od jьz-jęti, ale nie mam pojęcia,
      dlaczego pojawiło się tu d. Powinno być *zjąć.
      • kotulina Re: Z czego powstało słowa wziąć i zdjąć? 01.05.10, 08:01
        Dziękuję.

        Wydaje mi się, że głoski "z" i "d" mocno oddziałują na siebie.

        Np. z jednej strony czeskie "pozdni", jako nasze "późny", z drugiej
        zanik "d" u nas, np: Gniez(d)no, Drez(d)no.

        Czesi wtącają "t" po "s", a przed "r" np: strzebro, strzeda.

        Ale tracą "d" w naszym "dz": Praze, cizi.

        Może w tym tkwi tajemnica "zdjęcia"?
        • randybvain Re: Z czego powstało słowa wziąć i zdjąć? 01.05.10, 18:02
          Dlatego mamy np. zdrajca zamiast *zradźca i zdrój
          zamiast *zrój.
          Jednak w późny, Gniezno czy Drezno, zd jest
          oryginalne, np. zdrobniale mamy Drezdenko.
          Wydaje mi się, że skoro prasłowiańskie połączenie zj daje w
          polskim ż, to jьzjęti powinno dać *jżąć, co
          uległoby przekształceniu w *żżąć, *żjąć, *zżjąć, *zzjąć, *zdzjąć
          aż do zdjąć.
          Albo stało się coś takiego jak z . Pochodzi od niego
          zuć, zuje
          , które uznano za osobny czasownik i zdublowano z:
          zzuć, zzuje
          . Może więc zdejmę pochodzi od zzejmę z
          prawie regularnego zejmę?
          (Uć oznacza "owinąć nogę": ob-uć, ob-uw-ie, on-u-ca)
      • imponeross Re: Z czego powstało słowa wziąć i zdjąć? 01.05.10, 12:57
        randybvain napisał:

        > W pewnym momencie rozwoju języka prasłowiańskiego przed e-
        na
        > początku wyrazu pojawiło się j. Wziąć pochodzi sprzed tego
        > czasu, jest to vъz-ęti. Stąd normalna palatalizacja z
        .
        > Inne czasowniki pochodne zostały już utworzone od jęti,
        więc
        > mamy np. podjąć < podъ-jęti.
        > Zdjąć pochodzić ma od jьz-jęti, ale nie mam pojęcia,
        > dlaczego pojawiło się tu d. Powinno być *zjąć.

        Ale porosyjsku jest wzjat...
        • randybvain Re: Z czego powstało słowa wziąć i zdjąć? 01.05.10, 17:50
          Prawda. Stąd ta wyjątkowość wziąć strasznie razi. Gdyby było
          vъz-jęti, to obecnie mielibyśmy *wżąć. Gdyby można
          było prześledzić zapisy tego wyrazu w manusjryotach i starodrukach,
          może to by rozjaśniło trochę jego genezę.
          Oprócz wziąść słyszy się wziąś, na pewno jest to
          fonetyczne, bo nikt tak nie pisze, więc pochodzenia tych form należy
          szukać w gwarach.
          Zwróć też uwagę, że zamiast regularnego weźmij mówimy weź
          .
          • imponeross Re: Z czego powstało słowa wziąć i zdjąć? 01.05.10, 18:51
            randybvain napisał:

            > Prawda. Stąd ta wyjątkowość wziąć strasznie razi. Gdyby
            było
            > vъz-jęti, to obecnie mielibyśmy *wżąć. Gdyby można
            > było prześledzić zapisy tego wyrazu w manusjryotach i
            starodrukach,
            > może to by rozjaśniło trochę jego genezę.
            > Oprócz wziąść słyszy się wziąś, na pewno jest to
            > fonetyczne, bo nikt tak nie pisze, więc pochodzenia tych form
            należy
            > szukać w gwarach.
            > Zwróć też uwagę, że zamiast regularnego weźmij mówimy weź
            >
            .

            Po rosyjsku jest wzjat moze dlatego, ze tam nie ma innej mozliwosci?
            Nie maja przeciez 'ź', maja tylko 'z' i 'ż', a w polskim
            jest 'z', 'ź' i 'ż'. W rosyjskim 'i' nie zmiekcza tak spolglosek jak
            w polskim.
    • imponeross zdziąć i wziąć, albo zdjąć i wzjąć? 01.05.10, 12:55
      kotulina napisała:

      > Z czego powstało słowa wziąć i zdjąć?
      >
      > Wyglądają jakby do wspólnej podstawy "jąć" dodano inne przedrostki.
      >
      > Dlaczego jednak w przypadku wziąć "z" się zmiękcza, a w
      > przypaku "zdjąć" "d" nie zmiękcza się?
      >
      > Co to jest to samo "d"?

      Wg ciebie powinno byc albo zdziąć i wziąć, albo zdjąć i wzjąć?
      Nielogiczne sa natomiast pary zdziąć i wzjąć, ani zdjąć i wziąć?
      Zauwaz tez, ze wiele osob mowi wziąść.
    • mmslow Re: Z czego powstało słowa wziąć i zdjąć? 06.05.10, 18:51
      kotulina napisała:

      > Z czego powstało słowa wziąć i zdjąć?
      >
      > Wyglądają jakby do wspólnej podstawy "jąć" dodano inne przedrostki.

      Tak.

      >
      > Dlaczego jednak w przypadku wziąć "z" się zmiękcza, a w
      > przypaku "zdjąć" "d" nie zmiękcza się?

      To jest "d" zmiękczone - d'


Pełna wersja