Siła D w przedrostkach

30.04.10, 20:10
na - nad, po - pod.

Czy słusznie zakładam, że "pod" wywodzi się z "po" i wzbogacone
zostało o "D"? Czy w takim razie można kontynuować:

za - zad, o - od?

A może jeszcze:

prze - przed?

To może jeszcze przykład z przyimkiem "ku" i wariacja "kędy"?
    • randybvain Re: Siła D w przedrostkach 01.05.10, 01:31
      D w nad, pod, przed i zad pochodzi prawdopodobnie od
      do z o skróconym do ъ. (nadъ, podъ, itd).

      Od to pierwotnie otъ, zachowało się w takich wyrazach,
      jak otworzyć, otchłań, otawa.

      Kędy nie pochodzi od ku, ale jest związane z -kąd
      w dokąd.
      • kotulina Re: Siła D w przedrostkach 01.05.10, 07:43
        randybvain napisał:

        > D w nad, pod, przed i zad pochodzi prawdopodobnie od
        > do z o skróconym do ъ. (nadъ, podъ
        > ], itd).
        >
        > Od to pierwotnie otъ, zachowało się w takich
        wyrazach,
        > jak otworzyć, otchłań, otawa.

        >
        > Kędy nie pochodzi od ku, ale jest związane z -kąd
        >
        w dokąd.
        >
        >


        Dziękuję za odpowiedź.

        Wykazujesz się ogromną wiedzą, można powiedzieć, "ostateczną", jak
        na to forum. Ty na prawdę to wszystko wiesz, czy masz pod ręką jakiś
        podręcznik?

        Śliczne jest podobieństwo "od" i "do". Widząc ten napis na drzwiach
        sklepu urzeka mnie jego prostota. (zwłaszcza, gdy się stoi w
        kolejce, wyląda on na czarodziejski wink )

        Aż dziwne, że pochodzi z zupełnie innych słów.

        dъ o otъ

        Czy "otъ" ma coś wspólnego z angielskich "out"?

        Niesamowite jest podobieństwo słów:

        "od-staj-ący" i "out-stand-ing".

        Niesamowite, bo to słowa złożone, więc pewnie nowsze, a wyglądają,
        jakby mimo odrębnych środowisk twórczych, powstały według podobnego
        wzoru.

        Jeszcze podobniejszy byłby "outstaying", ale "outstanding" też jest
        OK.

        Jesteś pewien, że ku i kędy nie maja ze sobą nic wspólnego?
        • kotulina Re: Siła D w przedrostkach 01.05.10, 07:45
          > Śliczne jest podobieństwo "od" i "do". Widząc ten napis na
          drzwiach

          Śliczne jest podobieństwo "od" i "do". Widząc je w napisie na
          drzwiach
        • randybvain Re: Siła D w przedrostkach 01.05.10, 17:42
          Otъ nie jest spokrewnione z angielskim out. Pochodzi
          od wczesnosłowiańskiego at- , które określało coś w oddali.
          Podobne znaczenie jest w walijskim i łacinie. Walijskie słowo atal
          - powstrzymywać - znaczy dosłownie 'trzymać w pewnej odległości
          od siebie' (at+dal). Łaciński atavus to dalszy dziadek
          (at+avus) - od niego pochodzi atawizm.
          Prawdopodobnie był to rzeczownik *atos, w bierniku *atom
          , co daje nasze prasłowiańskie otъ. Od *atos może
          pochodzić *atikos, co daje otьcь, staropolskie ociec
          , obecnie ojciec; nazwa trafna, jeśli uznamy, że dotyczy
          społeczeństwa kobiecego, w którym mężczyźni przez większą część roku
          przebywali poza domem, polując albo pasąc zwierzęta.
          *Atos domous, w którym domous jest w dopełniaczu, to
          tak jakby 'otoczenie, okolica, zewnętrze domu'. W bierniku *atom
          domous
          . Biernik był używany we wczesnosłowiańskim na określenie
          celu; obecnie w polskim masz to w wyrażeniach przyimkowych z
          biernikiem: gość w dom, oprzeć o ścianę, sięgać po
          kolana
          , nałożyć na głowę. Przyimki dostały się do tych
          wyrażeń później, pierwotnie były to "przysłówki" uściślające
          miejsce. Można było użyć samego rzeczownika, jak gdyby *chodzę
          dom w
          znaczyło wchodzę w dom.
          Stąd uważam, że pierwotnie w owym *atom domous, które da
          prasłowiańskie otъ domu, pierwszy wyraz był dopełnieniem
          orzeczenia, mówiącym o celu, a drugi przydawką go określającą;
          odwrotnie niż obecnie, gdzie w zdaniu Odchodzę od domu
          uważamy domu za objekt!

          Nowsze znaczenia otъ, już jako od, powstały przy tłumaczeniach
          tekstów obcojęzycznych, stąd takie paradoksy jak odtłuścić i
          odchudzić, znaczące poniekąd to samo (usunąć tłuszcz).

          Tymczasem angielskie out wywodzi się ze staroangielskiego
          ūt
          . We wczesnogermańskim byłoby to *ūd i jest wiązane z
          sanskryckim ud-, występującym tylko jako przedrostek i
          odnoszącym się głównie do góry, czegoś nad (np. udeti 'wznosi
          się'), oraz z greckim ὕστερος 'późniejszy' (ud-teros).
          Długie ū dałoby u nas wy- , więc może out
          odpowiada właśnie naszemu wy- (go out = wyjść)

          Podobieństwo naszego odstający do angielskiego outstanding
          wynika prawdopodobnie z tego, że oba słowa zostały utworzone
          sztucznie na bazie jakiegoś innego słowa, chyba łacińskiego extans
          . Zwróć uwagę na to, że prasłowiańskie otъstajet(i) dało
          w polskim (z)ostaje, więc zbitka odst- jest sztuczna.

          (Korzystam głównie z masy słowników i własnego mózgu, nie mam
          dostępu do całej literatury etymologicznej, więc muszę trochę
          główkowaćsmile
          • kotulina Re: Siła D w przedrostkach 14.06.10, 23:55
            Zwróć uwagę na to, że prasłowiańskie otъstajet(i) dało
            > w polskim (z)ostaje, więc zbitka odst- jest sztuczna.
            >


            A rzeczywiście.

            Czyli tu się "T" starło?

            A co powiesz/cie na jugosłowiańskie otworiti zatvoriti? U
            nas "zad" odnalazł się jako rzeczownik, ale jako przedrostek już nie.

            A może tematem tutaj jest "tworzyć"? O-tworzyć, a nie "Ot-worzyć?

            AAA

            Wór to coś takiego co za-wiera? tak mi teraz do głowy takie
            skojarzenie przyszło... smile Może dziura ma więcej wspólnego z
            tworzeniem, niż z -wieraniem?
            _
            kołtunlina
            • randybvain Re: Siła D w przedrostkach 16.06.10, 22:54
              Tak, istniał chyba czasownik za-tworzyć i ot-tworzyć, według moich
              informacji chodziło o formowanie twarogu.
Pełna wersja