czterysta, piętnaście, trzydzieści

22.10.10, 23:07
Rozumiem, że w liczebnikach takich jak 200, 500 użyły się różnorakie liczby mnogie.

Dwie ście - a więc ście jest liczbą podwójną dla pojedyńczej "sto".
Trzy sta, cztery sta - a więc sta jest właściwą liczbą mnogą dla "sto".

Pięć set, sześć set - od piątki liczbę mnogą rzeczy (poza rzeczami)* podaje się w dopełniaczu - a więc set jest liczbą mnogą w dopełniaczu dla "sto".

*Trzy klacze, pięć klaczy. Trzy rzeczy, pieć rzeczy. Czemu nie "trzy rzecze"? Czemu rzeczownik "rzecz" jest taki wyjątkowy w odmianie i cała jego liczba mnoga brzmi tak samo?

Porównajmy "sto" do "okno".
Dwie ście - dwie oknie.
Trzy sta - trzy okna.
Pięć set - pięć okien.

Zgadza się ta droga?

A co z "nastkami"?

Od czego pochodzą "stki" w "nastkach"?

Co dosłownie oznacza trzy na ście i czemu nie ma pięćnaście?

    • imponeross Re: czterysta, piętnaście, trzydzieści 23.10.10, 00:01
      kotulina napisała:

      ...
      > *Trzy klacze, pięć klaczy. Trzy rzeczy, pieć rzeczy. Czemu nie "trzy rzecze"? C
      > zemu rzeczownik "rzecz" jest taki wyjątkowy w odmianie i cała jego liczba mnoga
      > brzmi tak samo?

      Tak jak 'kosci' i pare innych rzeczownikow tego typu. Taka odmiana...

      > Porównajmy "sto" do "okno".
      > Dwie ście - dwie oknie.
      > Trzy sta - trzy okna.
      > Pięć set - pięć okien.
      >
      > Zgadza się ta droga?
      >
      > A co z "nastkami"?
      >
      > Od czego pochodzą "stki" w "nastkach"?
      >
      > Co dosłownie oznacza trzy na ście i czemu nie ma pięćnaście?

      Pięćnaście i piętnaście to to samo, troszke sie tylko uproscilo w wymowie i potem w pisowni.
    • randybvain Re: czterysta, piętnaście, trzydzieści 23.10.10, 01:04
      Różnica między klaczą a rzeczą polega na tym, że ta pierwsza została zapożyczona z Ukrainy; polskim słowem było klęcza < klęč-ja. Tymczasem rzecz z rĕč-ь.

      Piętnaście pochodzi od wyrażenia pięć na dziesięcie, które się skróciło. N powodowało dyspalatalizację, więc np. chęć - chętny.

      Odmiana w liczbie podwójnej wyglądała tak:
      M. B. W. sto
      D. Msc. dwoju stoju > dwu stu
      C. N. dwiema stoma
      • kotulina Re: czterysta, piętnaście, trzydzieści 23.10.10, 05:52
        Dziekuję za odpowiedzi.

        > Piętnaście pochodzi od wyrażenia pięć na dziesięcie, które się sk
        > róciło. N powodowało dyspalatalizację, więc np. chęć - chętny.
        >

        Na tyle na ile znam inne języki słowiańskie, skrót z "pięć na dziesięcie" do "piętnaście" również w nich występuje.

        Pozostały jeszcze dwudziestki, siedemdziesiątki.

        Odmieńmy pięć jak dziesięć

        Dwa dzieścia, dwa pcia,
        Trzy dzieści, trzy pci
        sześć dziesiąt, sześć piąt

        Szkoda, że mi nie przychodzi do głowy żaden rzeczownik męski lub nijaki zakończony na -ięć.

        • stefan4 Re: czterysta, piętnaście, trzydzieści 23.10.10, 09:21
          kotulina:
          > Szkoda, że mi nie przychodzi do głowy żaden rzeczownik męski lub nijaki
          > zakończony na -ięć.

          Zięć.

          Ale w badaniu liczb mnogich on Ci chyba nie pomoże
Pełna wersja