Nie mogłeś inny talerz wziąć, czy innego talerza

03.05.12, 10:27
Zależy mi na wyjaśnieniu na podstawie zasad gramatycznych niż na przypuszczeniach.
    • dar61 Nie mogłeś inny talerz wziąć? 03.05.12, 13:36
      I znowu mam kłopot/ mamakłopotA, bo nie wiadomo, z kim gwarzymy:
      „... tommyek napisał(a): ..."
      'On' ci to, czy 'ona'?

      ***

      {Tommyek} napisało:

      ... >>'Nie mogłeś inny talerz wziąć', czy: 'innego talerza'<<
      Zależy mi na wyjaśnieniu na podstawie zasad gramatycznych[,] niż na przypuszczeniach. ...


      Temat rzeka.
      To nie jest czyste zaprzeczenie, którym rządziłby dopełniacz:
      'Nie wziął innego {kogo, czego} talerza, bo zwichnął obie ręce i pił soczki słomką.'

      Tu jest [domyślny] tryb przypuszczający:
      'Nie mogłeś {kogo, co} inny talerz wziąć? Znów bierzesz ten świąteczny, ze złoceniami! A przecież wiesz, że to ostatni z mego wiana.'

      Użycie powyżej - zamiast biernika - dopełniacza byłoby nieuzasadnione tradycją językową [dla męskich rzeczowników w wariancie pojedynczym męskoNIEżywotnym] - wszak talerza kawałek wziąć nie można, a jedynie cały.

      Fala językowej mody na rozszerzanie zastosowania dopełniacza cząstkowego [genetivus partitivus], stosowanego przy określaniu części całości [zastosowanie typowe] lub w sformułowaniach typu 'tańczyć walca'
      chwaści język polski, moim zdaniem.

      A że mnóstwo osób starszych - i większość młodszych - mawia 'przytrzasnąłem palcA w drzwiach' - zamiast: '... palec' - to i moda na 'niebranie innego talerza' pewnie się nadal rozszerzy. Choć szkoda.

      - - -

      Są jednak przykłady zapewne tradycyjnie regionalne, rodzinne, środowiskowe:
      - Dotykasz talerz.
      - Dotykasz się talerza.
      Z czego mogą wynikać? Z tradycji językowej polszczyzny. W niej był już dość dawno taki etap, że mawiano po równi dla dowolnego rzeczownika:
      - Dotykasz pies i kura. [ widać to w gwarach Śląska - dziś: 'dotykasz psa i kurę']
      - Dotykasz oyciec i macierz swych.
      - Dotykasz {on} płot/ {ono} ogrodzenie/ {ona} palisada. [dziś: '... płotu/ ogrodzenia/ palisady']

      Rozdział w gramatyce na inny wzór odmiany przez przypadki nastąpił z czasem.
      Dziś rodzajów gramatycznych rzeczowników - i różne ich odmiany - mamy więcej niż trzy, co streszcza ta porada Rady [zwanej czasem samozwańczą] tu:

      www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=357&Itemid=73
      • tommyek Re: Nie mogłeś inny talerz wziąć? 03.05.12, 14:10
        Dziękuję dar61. Teraz już wiem czego dalej szukać aby doprowadzić moją delkinację do oczekiwanych standardów.

        PS. Uzupełniłem profil o płeć. Nie wiem jak inaczej pomaga się tutaj rozstrzygać takie wątpliwości.
    • andrzej256 przeczenie 07.05.12, 01:02
      tommyek napisał(a):

      > Zależy mi na wyjaśnieniu na podstawie zasad gramatycznych niż na przypuszczenia
      > ch.

      Przeczenie wymaga w jezyku polskim jednak zawsze dopelniacza:
      "Nie chcialem TEGO zrobic." ( a nie "Nie chcialem TO zrobic.").
      "Nie mogłeś innego talerza wziąć." (a nie "Nie mogłeś inny talerz wziąć.")
      ale:
      "Chcialem TO zrobic"
      "Mogłeś inny talerz wziąć."

      Przeczenie wymaga ZAWSZE zamiany biernika na dopelniacz, nawet jesli dopelnienie nie jest bezposr4ednio i najblizej zwiazane z zaprzeczanym czasownikiem:
      wziąć talerz / nie wziąć talerza
      móc wziąć talerz / nie móc wziąć talerza
      móc talerz wziąć / nie móc talerza wziąć
Pełna wersja