Chrupki i omlety:)

09.05.12, 15:17
Mam 2 pytania:
1.Mówi się "nie ma chrupek kukurydzianych" czy "chrupków"? Używam pierwszej formy, ale często słyszę drugą...
2. Mówimy " zrobię/zjem omlet/tort" czy "omleta/torta"?
    • stefan4 Re: Chrupki i omlety:) 09.05.12, 15:49
      senait:
      > 1.Mówi się "nie ma chrupek kukurydzianych" czy "chrupków"? Używam
      > pierwszej formy, ale często słyszę drugą...

      Czyli pytasz, jakiego rodzaju gramatycznego są ,,chrupki''. Jeśli uważasz, że ,,ten chrupek'', to powinieneś mówić ,,nie ma chrupków''; jeśli uważasz, że ,,ta chrupka'' to ,,nie ma chrupek''. Kategoria rodzaju gramatycznego jest trochę mglista i może zależeć od osobistego upodobania mówiącego, ale lepiej, żeby ten mówiący był konsekwentny.

      A jak Ci się rozsypią, to potem je zbierasz ,,do ostatniego chrupka'' czy ,,do ostatniej chrupki''?

      senait:
      > 2. Mówimy " zrobię/zjem omlet/tort" czy "omleta/torta"?

      Kategoria żywotności też jest nieco mglista. Mam wrażenie, że dla większości Polaków żywotne są owoce (,,jem banana'' a nie ,,banan'') słodycze (,,jem cukierka'', ,,liżę loda'' a nie ,,cukierek'', ,,lód''), ale już bardziej skomplikowane potrawy nie są żywotne (,,jem omlet'' a nie ,,omleta''). Ale to znowu może zależeć od preferencji mówiącego.

      Uwaga do Dara61: wiem, że Tobie to się znowu skojarzy z genetivo partitivo, ale od razu się od takiego skojarzenia odcinam.

      Trochę lepiej ustalona wydaje mi się kategoria osobowości. Ale i tu na przestrzeni dziejów zachodziły przemiany. Dla Kochanowskiego osobowy był np. żuraw, bo ,,żurawie czując zimę precz lecieli''. A jeszcze u kogoś innego ,,wilcy wyli, psi szczekali''. Albo nagle osoby traciły swoją gramatyczną osobowość, stąd ,,rodzice'' zamiast ,,rodzicowie''...

      - Stefan
      • andrzej256 i kotlety 09.05.12, 18:20
        stefan4 napisał:

        ...
        > e potrawy nie są żywotne (,,jem omlet'' a nie ,,omleta''). Ale to znowu może z
        > ależeć od preferencji mówiącego.
        ...

        Jednak "przygotuje i zjem omleta" brzmi rownie dobrze. Tak samo jak kotleta...
        • stefan4 Re: i kotlety 09.05.12, 18:59
          andrzej256:
          > Jednak "przygotuje i zjem omleta" brzmi rownie dobrze. Tak samo jak kotleta...

          Mnie ,,zjem omleta'' brzmi ciut gorzej niż ,,zjem omlet''. ,,Zjem torta'' sporo gorzej niż ,,zjem tort''. A ,,zjem deseru'' już całkiem źle. Zresztą może podjąłbym się obrony form ,,zjem deseru'' i ,,zjem tortu'', ale tylko na tej zasadzie, że jest tam domyślny (niewypowiedziany głośno) rzeczownik oznaczający ilość; np. ,,zjem porcję deseru'', ,,zjem kawałek tortu''. Ale wtedy problem nie miałby związku z żywotnością, bo to byłby już dopełniacz a nie biernik; w dodatku tym razem faktycznie genetivus partitivus.

          Ale to wszystko zależy od preferencji mówiącego, Twoje stanowisko jest równie dobre jak moje. A jak Senait chce mieć jednoznaczną i kategoryczną odpowiedź na pytanie, jak Się mówi, to niech zapyta rzeczone Się i potem niech nam napisze, co Się jej odpowiedziało.

          - Stefan
          • andrzej256 Re: i kotlety 11.05.12, 00:07
            A kotlet? Robisz i jesz kotlet, czy robisz i jesz kotleta?
            • stefan4 Re: i kotlety 11.05.12, 04:18
              andrzej256:
              > A kotlet? Robisz i jesz kotlet, czy robisz i jesz kotleta?

              Nie jadam i nie rabiam kotletów...

              - Stefan
    • bimota Re: Chrupki i omlety:) 09.05.12, 16:05
      1. Ja to drugie rzadko slysze, moze dlatego, ze nie przepadam za chrupkami. smile
      2. Tak i tak.
    • andrzej256 jedno i drugie 09.05.12, 18:17
      senait napisała:

      > Mam 2 pytania:
      > 1.Mówi się "nie ma chrupek kukurydzianych" czy "chrupków"? Używam pierwszej for
      > my, ale często słyszę drugą...

      Obie formy sa poprawne, za lezy czy ktos uwaza, czy to jest ten chrupek czy ta chrupka. Jak spadnie na podloge to co robisz - podnosisz tego chrupka czy te chrupke?

      > 2. Mówimy " zrobię/zjem omlet/tort" czy "omleta/torta"?

      Obie formy sa poprawne. Ale jesli chodzi o loda to tylko "zrobic loda" jest poprawne ; )
      • beata_ Re: jedno i drugie 09.05.12, 21:43
        andrzej256 napisał:

        > [...] Ale jesli chodzi o loda to tylko "zrobic loda" jest poprawne ; )

        Oooo, przepraszam, ale do koktajli/koktaili/cocktaili, to się robi LÓD w zamrażalniku, ew. kostki LODU w tymże... tongue_out
        Jada się też LODA na patyku np albo LODY z pucharka/miseczki/pojemniczka... reszta jest milczeniem. wink
        • andrzej256 Re: jedno i drugie 11.05.12, 00:05
          beata_ napisała:

          > andrzej256 napisał:
          >
          > > [...] Ale jesli chodzi o loda to tylko "zrobic loda" jest poprawne ; )
          >
          > Oooo, przepraszam, ale do koktajli/koktaili/cocktaili, to się robi LÓD w zamraż
          > alniku, ew. kostki LODU w tymże... tongue_out
          > Jada się też LODA na patyku np albo LODY z pucharka/miseczki/pojemniczka... res
          > zta jest milczeniem. wink

          No dobrze, zrobic LÓD w zamrazalniku smile
    • randybvain Re: Chrupki i omlety:) 09.05.12, 19:02
      PWN podaje, że to jest ta chrupka, więc nie ma chrupek.
      Jeśli chodzi o omlet i tort, to ja powiedziałbym inaczej, jeżeli chodziłoby o cały (Zjedz ten tort, jest pyszny!) a inaczej o kawałek (No, zjedz jeszcze tortu)
      • bimota Re: Chrupki i omlety:) 09.05.12, 22:46
        Nie ma chrupka tongue_out
    • dar61 Banany i kotlety 10.05.12, 13:25
      {Senait} ma 2 pytania:

      1. [Czy] mówi się „nie ma chrupek kukurydzianych" czy: „chrupków"?

      {Senait} używa pierwszej formy, ale często słyszy [tę] drugą...

      2. [Czy] Mówimy „zrobię/ zjem omlet/ tort" czy: „omleta/ torta"?

      Na tak postawione pytanie odpowiedzi są proste, w stylu {Stefanowym}:
      ad 1. - mówi się tak, i tak.
      ad 2. - mówią i tak, i tak.

      Pytanie: czy tak należy mówić - jest pytaniem o normę, a tu różnie bywa.

      Od setek dziesiątków/ dziesiątek lat mieliśwa dylematy, czy są w ogóle warianty pojedyncze słów:
      a) <ta> rodzynka/ <ten> rodzynek
      b) <ta> wykopka/ <ten> wykopek
      c) <ta> dziesiątka/ <ten> dziesiątek
      Tu językoznawcy twierdzą, że nie ma pojedynczego b), w słownikach tak zaznaczają - ale nikt z nich nie zabroni, by w jakieś rodzinie sobie takowe wymyślano.
      Potem dopiero pojawia się pytanie o płeć rodzynki czy chrupki - o tym czasem normy/ słowniki stanowią, ale częściej dają wolność płciowości rodzynki/ -ka czy chrupki/ -ka.

      Niektóre z podobnych słów zostały skodyfikowane naukowo - stąd botanicy sobie odgórnie postanowili, że jest np. (warzywo) <ten> por [nie <ta> pora], ale lud mawia różnie, nawet w skórze ów lud ma i 'por', i 'porę'.

      Dylemat drugi zatrąca też o płeć wyrazu. Ale bardziej o to, czy dane słowo należy do kategorii policzalnych, jesli chce pominąć {Stefan} podwariant dopełniacza.

      Najkrócej mówiąc - jeśli ktoś chce zrobić jeden omlet/ tort - zrobi jeden. Jeśli chce zrobić [policzalność] porcję omletu/ tortu, zrobi porcję omletu/ tortu. Ale powinien w zdaniu np. tę 'porcja' użyć.

      Ci, co mówią 'zrobię omleta/ tortu', niech nie myślą, że to jest pierwszopozycyjna w normach lingwistycznych prawda. To tam - w normach i słownikach najbardziej wyważonych -
      na razie pozycja z określeniem 'niepoprawnie', 'popularnie' itp. .

      Bo tradycja jest tu klasyką:
      Zrobię/ zjem omlet/ tort.

      Przy okazji: istnieje tylko 'porcja tortu', lepsza jest 'porcja omletu', niż 'porcja omleta', bo te z końcówką -a do niedawna były zarezerwowane - prócz 'wołu', dla np. żywych stworzeń. Ekspansja branżowego początkowo'komputera' tu jest nowością i niepotrzebnie się panoszy, psując normy.

      Stosowanie form <mam> jeden kotlet, pilot, dąb, więc i <zrobię> '...omlet, tort' pozwala je odróżniać od osoby pilota, od pana Dęba w każdych przypadkach zależych, bez dodatkowych określeń. Nie tworzy nieporozumień, czy ktoś 'chcąc jabłka' chce jedno, czy więcej.
      I pozwoli na niezaginięcie polskiej językowej normy.
      To, że nawet nauczyciele w przedszkolu chcą 'nadmuchać balona', że dziecku 'podają buta' lub 'porcjują banana' jest zaprzeczeniem pedagogiki ... słowa.
      • dar61 Bierniki i dopełniacze 10.05.12, 16:34
        Dar61:

        ... pominąć (...) podwariant dopełniacza ...

        Ojojoj...

        >>>

        „pominąć (...) podwariant biernika".
Inne wątki na temat:
Pełna wersja