Dodaj do ulubionych

Tupolew: kolejny słowiański geniusz awiacji

30.07.04, 05:03
Sława!
Przerwany lot
polityka.onet.pl/artykul.asp?DB=162&ITEM=1033951&MP=1


Ród Tupolewów-konstruktorów wygasł tuż po zapowiedzi kolejnej reformy
rosyjskiego przemysłu lotniczego

12 maja zmarł w Moskwie Aleksiej Tupolew, współtwórca ponaddźwiękowego Tu-
144 – sławnego, choć niespełnionego konkurenta Concorde’a. Status czołowego
konstruktora kraju zawdzięczał w dużej mierze osiągnięciom ojca, Andrieja,
pioniera radzieckiej awiacji, po którym odziedziczył kierownictwo w sławnym
biurze konstrukcyjnym. Kariery Tupolewów nie były jednak usłane wyłącznie
różami, podobnie jak historia państwa, z którym były związane.

Andriej Nikołajewicz Tupolew, twórca sławnej marki samolotów, urodził się w
1888 r. we wsi Pustomazowie w guberni Twerskiej. Przez dziesięć lat studiował
na imperatorskiej moskiewskiej politechnice, ale tytuł inżyniera-mechanika
uzyskał już nie w państwie carów, lecz – bolszewików, w 1918 r. Mógł teraz
wybierać pomiędzy emigracją, na którą nie bez „pomocy” nowej władzy
decydowała się znaczna część rosyjskiej inteligencji, a niepewnym losem w
pierwszym w świecie kraju robotników i chłopów.

Już pierwsze lata pracy zawodowej pokazały, że Tupolew jest niezbędny nowej
ojczyźnie, a ojczyzna – Tupolewowi. Rozpoczyna wspaniałą karierę w stworzonym
w grudniu 1918 r. Centralnym Instytucie Aerohydrodynamiki (Centralnyj
Aerogidrodynamiczeskij Institut – CAGI), stając się – obok kierownika CAGI,
ojca radzieckiej awiacji Nikołaja Żukowskiego – jednym z jego filarów. Jako
kierownik wydziału awiacji z podwydziałem hydroawiacji w istocie, jak pisze
Maksymilian Saukke w wydanej w 1993 r. książce „Nieizwiestnyj Tupolew”
(„Tupolew Nieznany”wink, staje się odpowiedzialny za rozwój krajowej produkcji
samolotów. Znaczenie i odpowiedzialność Tupolewa rosną wraz z otrzymywanymi
kolejnymi funkcjami w strukturach rozrastającego się sektora badawczo-
rozwojowego. W 1930 r. zostaje głównym konstruktorem CAGI.

Stworzone przez niego na początku lat 20. biuro konstrukcyjne skupiło grono
wybitnych specjalistów, współtworzących wielką radziecką szkołę lotniczą.
Członkowie tego zespołu stworzą w przyszłości własne, znane biura
konstruktorskie, które będą czasem konkurowały ze sobą o państwowe
zamówienia. W biurze Tupolewa pracowali tej klasy specjaliści co Władimir
Michaiłowicz Miasyszczew czy Paweł Osipowicz Suchoj. Z utworzonego przez
Suchoja biura konstrukcyjnego pochodzi główny dziś towar eksportowy
rosyjskiego przemysłu lotniczego, wielozadaniowy samolot bojowy Su-27.

Tupolew projektował jednak nie tylko samoloty, ale i sanie z napędem
śmigłowym, przydatne zimą do pokonywania ogromnych rosyjskich pustkowi,
sterowce, ścigacze i kutry torpedowe, służące radzieckiej marynarce wojennej
na frontach drugiej wojny światowej. Zasłużył się dla rozwoju jeszcze innych
działów gospodarki, choćby metalurgii lekkich stopów, niezbędnych do
produkcji maszyn o konstrukcji wyłącznie metalowej. W latach 20. w ZSRR w
produkcji samolotów wciąż dominowały bowiem konstrukcje z drewna. Lobby
mietallistow, do którego Tupolew należał, musiało toczyć ciężkie boje z
konserwatywnymi zwolennikami starej technologii o względy władzy, decydującej
o wyborze danego kierunku rozwoju.




Pozdrawiam i zapraszam na:
Forum Słowiańskie
Obserwuj wątek
    • ignorant11 Re: Tupolew: kolejny słowiański geniusz awiacji(2) 30.07.04, 05:05
      Tupolew był konsekwentny, choć nie był uparty. W kilku przypadkach poparł
      konstrukcje maszyn zbudowanych według starej technologii, mimo iż jego
      autorytet w sporach z dieriewianszczikami był niepodważalny. O pozycji Tupolewa
      i jego Doświadczalnego Biura Konstrukcyjnego w tamtych latach świadczyć może
      prestiżowe zamówienie na wykonanie... pierwszych gwiazd na kremlowskie wieże.

      Inżynier od Boga, wróg ludu

      W imperium robotników i chłopów żadne gwiazdy nie miały jednak gwarancji, że
      utrzymają swoją wysoką pozycję. Nawet wielce zasłużony, odznaczony w 1933 r.
      Orderem Lenina, główny inżynier GUAP (Gławnoje Uprawlenije Awiacyjonnoj
      Promyszlennostiu – Główny Zarząd Przemysłu Lotniczego, branżowe quasi-
      ministerstwo) Andriej Tupolew.

      „Była druga połowa 1937 roku – wspomina w swej książce Saukke (syn Borysa
      Saukke, konstruktora i współpracownika Tupolewa, również represjonowanego).
      Tupolew pełen był twórczych pomysłów. Jego sława dotarła za granicę. Naturalny
      lider, inżynier od Boga (...) zdołał zjednoczyć w swym biurze utalentowanych
      inżynierów i konstruktorów. (...) Przechodził testy TB-7 (ANT-42) – bombowiec
      nowego pokolenia. Miał bronić kraju już nie w latach 30. (jak TB-3), ale w 40.
      Wiedziało o nim niewielu, był tajnym projektem. (...) Z niecierpliwością
      oczekiwano go w Wojskach Lotniczych. Takie sukcesy można było osiągnąć jedynie
      dzięki racjonalnej organizacji pracy całego biura konstrukcyjnego”.

      21 października 1937 r., wieczorem, do gabinetu Tupolewa w budynku GUAP weszli
      ludzie w cywilnych ubraniach. Rozpętana w 1937 r. przez Stalina i NKWD czystka
      skierowana przeciwko „zdrajcom narodu” w siłach zbrojnych nie mogła też ominąć
      środowiska konstruktorów, podporządkowanych, jak cała gospodarka, strategicznej
      produkcji wojskowej.

      Pisze Saukke: „Nad krajem rozbrzmiał niesłyszalny dla ludzi i tym straszniejszy
      dla ich losów żałosny dźwięk nocnych dzwonków. Wkrótce okazało się, że w ZSRR
      jakby nie było samolotów znanych milionom ludzi, oznaczonych symbolem ANT (od
      pierwszych liter Andriej Nikołajewicz Tupolew; dopiero w czasie wojny
      nazewnictwo nowych serii samolotów związano z biurami konstrukcyjnymi i
      pojawiły się Tupolewy – Tu – czy Antonowy – An – produkowane przez zakłady
      lotnicze Antonowa pod Kijowem – przyp. red.). Zamiast nich zaczęto mówić o
      samolotach z symbolami CAGI: CAGI-25, CAGI-4... Wkrótce fala bezprawia lat 1937–
      1938 zmiotła nie tylko Tupolewa, ale praktycznie cały przemysł lotniczy”.
      Państwu przyszło zapłacić za to szaleństwo hekatombą ofiar w wojnie fińskiej i
      ojczyźnianej.


      Pozdrawiam i zapraszam na:
      Forum Słowiańskie
    • ignorant11 Re: Tupolew: kolejny słowiański geniusz awiacji(3) 30.07.04, 05:06
      Stawka większa niż życie

      Tupolewa aresztowano na podstawie najprawdopodobniej wymuszonych, jak w
      większości przypadków, zeznań i donosów. Aresztowaniu sprzyjało szlacheckie
      pochodzenie; o uznaniu za klasowego wroga przesądzał też w zasadzie fakt, iż
      jeden z braci konstruktora był duchownym.

      W więzieniu na Butyrkach spędził rok, ale wytrwał i nie przyznał się do
      fałszywych zarzutów. Był na tyle cennym dla władz specjalistą, że złożono mu
      propozycję nie do odrzucenia: pracę w CKB-9 (Centralne Konstruktorskie Biuro),
      spectiurmie – tajnym, w zamkniętym podmoskiewskim ośrodku pracy Bolszewo.
      Odrzucenie oferty groziło skierowaniem do obozu pracy, co, zważywszy na słabe
      płuca Tupolewa, groziło śmiercią. Zgodził się więc, ale – jak pisze Saukke

      – postawił warunek: musi się upewnić, że jego rodzina jest bezpieczna. „Trzeba
      sobie wyobrazić jego odwagę! (...) absolutnie bezbronny i bezwolny wobec
      nieludzi stawia warunek. I wie, że stawką jest – życie. Przyjmą go – możliwe,
      że będzie żyć, nie przyjmą – pewna śmierć”.

      Wypuszczając z aresztu żonę Juliję Nikołajewnę warunek Tupolewa spełniono.
      Tymczasem podczas pracy w spectiurmie Tupolew wykazał się nie lada wyczynem:
      odmówił wykonania zadania, powierzonego jego 17-osobowemu zespołowi
      konstruktorów-więźniów (projekt nowego czterosilnikowego bombowca nurkującego).
      Bazując na swoich wcześniejszych doświadczeniach, ośmielił się uznać zadanie za
      niewykonalne. I tym razem los okazał się dla niego łaskawy. Udało mu się
      przeforsować ideę budowy innego dwusilnikowego bombowca – Tu-2, jak się
      okazało, najlepszego radzieckiego bombowca drugiej wojny światowej.

      Zwolniony został dopiero w kilka dni po agresji Niemiec na ZSRR. Jednak jeszcze
      długo po wojnie powtarzano fantastyczne plotki – według Saukkego rozpuszczone
      nieprzypadkowo w okresie aresztowania – w których uwięzienie Tupolewa
      tłumaczono rzekomą sprzedażą przez niego planów własnego samolotu firmie
      Messerschmitt. Według jednej z takich historii, Tupolew miał umieścić plany w
      rurowych dźwigarach skrzydeł ANT-25, którym niczego nieświadomy Walerij Czkałow
      dotarł do Vancouver po swym słynnym przelocie nad biegunem północnym, w lipcu
      1937 r.


      Pozdrawiam i zapraszam na:
      Forum Słowiańskie
    • ignorant11 Re: Tupolew: kolejny słowiański geniusz awiacji(4) 30.07.04, 05:07

      Sukcesy kolejnych samolotów, zwłaszcza podczas wojny, szybko przywróciły
      Tupolewowi pozycję i sławę. Przez całe swe długie i aktywne życie odbierał
      prestiżowe nagrody i najważniejsze radzieckie odznaczenia. Uważany jest dziś w
      Rosji za najwybitniejszego konstruktora, twórcę ponad stu modeli samolotów
      różnego rodzaju. Jego wkład do rozwoju światowego lotnictwa doceniono i na
      Zachodzie. Został honorowym członkiem Brytyjskiego Królewskiego Towarzystwa
      Lotniczego, Amerykańskiego Instytutu Aeronautyki i Astronautyki, Włoskie
      Centrum Rozwoju Transportu Lotniczego przyznało mu zaś nagrodę za Tu-144.

      – Pracował niezwykle dużo. Dbał o firmę, jakby to była jego własność. Był
      świetnym organizatorem, skutecznie walczył o zamówienia, o które, co dzisiaj
      może wywoływać zdziwienie, trzeba było rywalizować, na przykład z Iljuszynem.
      Byłby dziś z pewnością znakomitym biznesmenem – mówi Władimir Rigmant,
      wieloletni pracownik zakładów, dyrektor Muzeum Tupolewa. Pionier rosyjskiego
      lotnictwa zmarł w wieku 84 lat 22 grudnia 1972 r., pełniąc funkcję deputowanego
      do Rady Najwyższej ZSRR VII kadencji.

      Supersamolot dla supermocarstwa

      Tupolew młodszy podjął pracę u ojca już w wieku siedemnastu lat, po ewakuacji
      biura do Omska w 1941 r. W 1949 r. ukończył Moskiewski Instytut Lotniczy i
      wrócił do biura, gdzie po ośmiu latach został samodzielnym konstruktorem,
      powoli wspinając się po stopniach kariery aż do stanowiska generalnego
      konstruktora. W odróżnieniu od ojca, który zajmował się projektami przede
      wszystkim wojskowymi, Aleksiej projektował głównie samoloty pasażerskie. Na
      razie senior powierzył jednak synowi nowy, modny wówczas wydział rakietowy
      biura, w którym w latach 1958–63 powstały projekty sześciu systemów. Trzy z
      nich, Tu-121, Tu-141 i Tu-143, weszły do seryjnej produkcji.

      W 1963 r. ZSRR podjął próbę dogonienia Concorde’a, pracującego nad pasażerskim
      samolotem ponaddźwiękowym. Nikita Chruszczow powierzył zadanie 75-letniemu już
      Andriejowi Tupolewowi, do końca swych dni dzierżącemu stery biura
      konstrukcyjnego. Odpowiedzialnym za realizację projektu został jednakże
      Aleksiej.


      Pozdrawiam i zapraszam na:
      Forum Słowiańskie
    • ignorant11 Re: Tupolew: kolejny słowiański geniusz awiacji(5) 30.07.04, 05:07
      31 grudnia 1968 r. powstały w pośpiechu Tu-144 wzniósł się w powietrze. Po dziś
      dzień Rosjanie spierają się, kto był pierwszy: czy oni, czy Concorde, który
      wystartował w marcu następnego roku, a którego stronnicy oskarżają Rosjan o
      kradzież know-how. W maju 1970 r. Tu-144 odbył pierwszy lot naddźwiękowy.
      Osiągnięty wówczas rekord prędkości, 2150 km na godzinę (przy wysokości ponad
      16 km), poprawiony został później do 2,4 tys. km (przy wysokości 17 km). W
      grudniu 1975 r. odbył się pierwszy lot pasażerski na trasie Moskwa–Ałma Ata–
      Moskwa.

      Tempo, w jakim pracowano przy projekcie Tu-144, miało swoją cenę. Maszyna
      okazała się wysoce zawodna, bardzo kosztowna i, podobnie zresztą jak wiele
      innych współczesnych radzieckich konstrukcji, zużywała ogromne ilości paliwa.
      Katastrofy Tu-144 podczas salonu lotniczego w Le Bourget pod Paryżem w 1972 r.
      oraz pod Jegoriewskiem oznaczały nie tylko porażkę projektu Tu-144. Zostawiły
      też niezatarte piętno na biografii Aleksieja Tupolewa. Mimo sukcesów, za jakie
      uznano jego późniejsze przedsięwzięcia (strategiczny bombowiec Tu-160,
      pasażerski Tu-204 czy prom kosmiczny Buran), z jego postacią zawsze kojarzyć
      się będzie sławny, ale nieudany Tu-144.

      W cieniu ojca

      – Stanął na czele biura w ciężkich czasach, kiedy zmniejszały się środki na
      programy projektowania awioniki – przypominają pracownicy spółki OAO Tupolew,
      powstałej na fali zmian w 1989 r. z połączenia biura konstrukcyjnego oraz
      przedsiębiorstw lotniczych w Uljanowsku i Samarze.

      Rosyjskie media przytoczyły opinie wychwalające Aleksieja Andriejewicza jako
      niemającego sobie równych w firmie oraz podkreślające, że zdołał uchronić i
      rozwinąć tradycje ojczystej szkoły awiacji, stworzonej przez ojca. – Był dla
      nas wielkim nauczycielem, zwłaszcza dla mnie. Prosto ze studenckiej ławy
      trafiłem pod jego kierownictwo i od razu zaczęliśmy projekt ponaddźwiękowych
      samolotów pasażerskich – wspomina zmarłego Aleksandr Puchow, obecny główny
      konstruktor w zakładach Tupolewa.




      Pozdrawiam i zapraszam na:
      Forum Słowiańskie
    • ignorant11 Re: Tupolew: kolejny słowiański geniusz awiacji(6) 30.07.04, 05:09
      Tymczasem prawda jest taka, że na pozycję marki i biura konstrukcyjnego
      zapracował przede wszystkim Tupolew starszy, a Aleksiej Andriejewicz niejako
      zmuszony był żyć sławą biura, w cieniu swego ojca. Czasem, jak to w życiu,
      pomaga to karierze. Czasem to duży ciężar. A czasem – i jedno, i drugie. –
      Aleksiej Andriejewicz był zupełnie innym człowiekiem niż ojciec, zamkniętym w
      sobie. Był utalentowanym inżynierem, ale za to słabszym, powiedzielibyśmy dziś,
      organizatorem i menedżerem. To się też, niestety, odbijało na sytuacji firmy –
      przekonuje Władimir Rigmant.

      Tupolew młodszy zmarł wieczorem tego samego dnia, w którym wicepremier Ilja
      Klebanow zapowiedział kolejny program reform w sektorze lotniczym. Oznajmił to –
      jak z przekąsem odnotowały media – co specjaliści wiedzieli już na początku
      lat 90.: że w Rosji nie ma miejsca dla dziesiątek samodzielnie funkcjonujących
      zakładów. Rozbudowywany przez lata przemysł, pracujący na rzecz nieistniejącego
      już imperium, okazał się po prostu nieprzystający do nowych wymogów.

      – Sytuacja na świecie zmieniła się i jesteśmy troszkę spóźnieni –
      dyplomatycznie, ale po imieniu, nazwał rzecz wicepremier. Rosyjski rząd
      chciałby, aby do 2004 r. część istniejących do dziś firm skupiło się w dwóch
      holdingach, w pierwszym z których znalazłoby się między innymi miejsce dla
      zasłużonych zakładów Tupolewa oraz nie mniej znanych, a lepiej prosperujących
      dziś zakładów MiG.

      Czy reforma ma jednak szanse? Rząd twierdzi, że tak, i uspokaja, że nie będzie
      odgórnej presji. – Integracja MiG i Tupolewa postępuje od dawna – przekonuje
      Klebanow – odkąd MiG zaczął finansować prace nad Tu-334. Dziś same
      przedsiębiorstwa rozumieją, że bez integracji, w warunkach niedostatecznego
      finansowania, nie przetrwają.

      Jesienią 2000 r. udało się, po raz pierwszy, sprzedać za granicę jeden
      z „radzieckich concorde’ów”, pozostałych w zakładach Tupolewa po latach
      świetności. – Chociaż samolot ten nie jest już zdolny do lotu, ma dużą wartość
      historyczną i naukową – wyjaśnił Siergiej Rajewski, rzecznik prasowy zakładów.
      Maszynę kupiło niemieckie muzeum lotnicze, jak podała rosyjska prasa,
      wszystkiego za pół miliona dolarów.

      Śmierć Aleksieja Tupolewa młodszego oczywiście w niczym nie zmienia sytuacji
      rosyjskiego lotnictwa, które już dawno uniezależniło się od rozwoju kariery
      Tupolewów. Tak się jednak symbolicznie złożyło, że wygaśnięcie jednej z
      najważniejszych dynastii rosyjskich konstruktorów przypadło na okres trwającego
      właściwie po dziś kryzysu, niegdyś potężnego radzieckiego przemysłu lotniczego.
      Tworzonego również siłami Tupolewów, sztandarowych tego przemysłu postaci.



      Pozdrawiam i zapraszam na:
      Forum Słowiańskie
    • hetero_sapiens Tupolew, Koroliow i inni 31.07.04, 02:03
      Jednym z uwiezionych wraz z Tupolewem byl pozniejszy ojciec kosmonautyki
      Koroliow. Inny uwieziony wspolpracownik Tupolewa L.L. Kerber spisal wspomnienia
      p.t. 'Tupolevskaya sharaga', ktore dlugo pozostawaly nieopublikowane, a dzis sa
      dostepne po angielsku p.t. 'Stalin's Aviation Gulag: A Memoir of Andrei Tupolev
      and the Purge Era '
      www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/1560986409/104-9800552-2975141

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka