bolko_turan
26.04.05, 21:00
www.fnp.org.pl/programy_zakonczone/zakonczone_archeologiczne.html
FUNDACJA NA RZECZ NAUKI POLSKIEJ
W latach dziewięćdziesiątych wyraźnie wzrosła dynamika i zakres prac
wykopaliskowych na terenie Polski. Wiązało się to zarówno z realizowaniem
programów badawczych odnoszących się do początków państwa polskiego i
rocznicy tysiąclecia Zjazdu Gnieźnieńskiego, jak i z koniecznością
prowadzenia archeologicznych badań wyprzedzających i ratowniczych na terenach
dużych inwestycji.
Doceniając znaczenie archeologii dla nauk zajmujących się badaniem
przeszłości i wiedząc zarazem o poważnym ograniczeniu, jakim dla archeologów
jest brak środków na badania znalezisk w szerszym zakresie, FNP udzieliła w
latach 1995-2000 wsparcia tej dziedzinie nauki. Celowi temu służyły
następujące programy:
ARCHEO
TRAKT
ADALBERTUS
PROGRAM ARCHEO
(nowe techniki badań archeologicznych)
www.fnp.org.pl/programy_zakonczone/archeologiczne_archeo.html
W roku 2000 Fundacja realizowała program-konkurs adresowany do jednostek
naukowych prowadzących prace wykopaliskowe, jak też do tych, które wykonują
badania na rzecz archeologii.
Celem konkursu było udzielenie tym placówkom pomocy w zakupie sprzętu i
wyposażenia pozwalającego na wykorzystanie w archeologii najnowszych technik
i metod, udostępnionych jej obecnie przez inne dyscypliny (jak np.: biologia,
geologia, chemia, fizyka).
W ramach programu rozpatrywane były również wnioski o dofinansowanie
specjalistycznych analiz laboratoryjnych oraz badań interdyscyplinarnych,
niezbędnych do pełnego wykorzystania efektów prac wykopaliskowych.
Do konkursu nadesłano 33 wnioski, w tym 9 wniosków z instytutów PAN, 13
wniosków z uczelni, 3 wnioski z instytutów branżowych, oraz 8 wniosków z
muzeów, fundacji i towarzystw naukowych.
Rozstrzygnięcie nastąpiło w czerwcu 2000 r. Przyznano 11 subwencji placówkom
z Gdańska, Giecza, Krakowa, Lublina, Olsztyna, Poznania, Torunia i Warszawy.
Łączna kwota subwencji wyniosła ok. 1,2 mln zł.
PROGRAM TRAKT
(interdyscyplinarne badania archeologiczne)
www.fnp.org.pl/programy_zakonczone/archeologiczne_trakt.html
Rozpoczęcie budowy autostrad wiąże się z odsłonięciem wielu stanowisk
archeologicznych, które powinny zostać przebadane, a znaleziska -
zabezpieczone. Ratownicze prace wykopaliskowe finansowane z budżetu państwa
obejmują jedynie pas budowy, nie umożliwiając - ze względu na szczupłość
środków - prowadzenia bardziej szczegółowych, interdyscyplinarnych badań
zabytkowych obiektów.
Pragnąc przyjść z pomocą archeologom, Fundacja uruchomiła w 1998 roku
specjalny kilkuletni program TRAKT. Umożliwiał on uzyskanie subwencji na
badania wyprzedzające na najważniejszych stanowiskach, na wykonanie
odpowiednich analiz laboratoryjnych i badań interdysyplinarnych, a także na
prace terenowe poza pasem budowy oraz na konserwację wybranych zabytków.
Program realizowany był jako konkurs otwarty i odnosił się wyłącznie do
przypadków wymagających uzupełnienia (ale nie zastępowania) działań
instytucji państwowych powołanych do nadzorowania i finansowania prac
archeologicznych.
W latach 1998-1999 przyznano 6 subwencji.
Stosunkowo niewielkie zainteresowanie programem w środowisku archeologicznym
było wynikiem braku postępu prac budowlanych przy autostradach. Skłoniło to
Fundację do zawieszenia programu z końcem 1999 r. i ograniczenia go do
realizacji wniosków wcześniej przyjętych. W roku 2000 w miejsce programu
TRAKT ogłoszono nowy konkurs ARCHEO, skierowany nie tylko do archeologów,
lecz także do placówek naukowych, wykonujących badania na rzecz archeologii.
PROGRAM ADALBERTUS
www.fnp.org.pl/programy_zakonczone/archeologiczne_adalbertus.html
W związku z 1000 rocznicą Zjazdu Gnieźnieńskiego, fundamentalnego wydarzenia
w dziejach państwowości polskiej, które wprowadziło Polskę na arenę
europejską, Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, pragnąc zaznaczyć swój udział w
obchodach tej rocznicy, podjęła się w 1995 r. finansowania specjalnego
archeologicznego programu badawczego ADALBERTUS, który zaplanowany był na 3
lata.
Celem programu, prowadzonego przez prof. Przemysława Urbańczyka z Instytutu
Archeologii i Etnologii PAN, była próba rekonstrukcji warunków geograficznych
i kulturowych ostatniej wyprawy św. Wojciecha, zakończonej jego męczeńską
śmiercią, wyprawy, która odbiła się szerokim echem w Europie w ostatnich
latach I tysiąclecia i została w pełni wykorzystana przez Bolesława Chrobrego
do umocnienia pozycji Polski w ówczesnej Europie.
Prace wykopaliskowe prowadzone były głównie w miejscowości Św. Gaj w woj.
elbląskim. Odkryte tam zostały m.in. dębowe groble (pomosty), pochodzące
prawdopodobnie jeszcze z czasów rzymskich i stanowiące część traktu
komunikacyjnego z Pomorza do Prus. Z drogi tej korzystał również św. Wojciech.
Wyniki odkryć archeologów oraz efekty szczegółowych badań znalezionych
obiektów zaprezentowane zostały na konferencji naukowej, podsumowującej
program ADALBERTUS, która odbyła się w maju 1997 r. w Waplewie k/ Malborka.
Efekty przeprowadzonych w latach 1995-1997 badań opublikowano w kilkutomowej
serii, zatytułowanej ADALBERTUS - Tło kulturowo-geograficzne wyprawy misyjnej
św. Wojciecha na pogranicze polsko-pruskie, wydanej przez Instytut
Archeologii i Etnologii PAN.