kustosz.m Re: GENIUSZE - kompozytorzy 17.09.03, 10:55 moze ktos pamieta jakiegos kompozytora? Odpowiedz Link
ignorant11 Re: GENIUSZE - kompozytorzy 21.09.03, 21:35 kustosz.m napisał: > moze ktos pamieta jakiegos kompozytora? Sława! A tu jest cała plejada: Od naszego Chopina, po Stada rosyjskich, czeskich... Prawdziwa potęga, ale powklejam gdy znajdę czas... Odpowiedz Link
sztylet69 St Szukalski 18.09.03, 12:45 Stanislaw Szukalski, Stach z Warty. Genialny poganin (szef Szczepu Rogate Serce), po wojnie w USA. Tam sie o jego prace zabijaj. Byl nauczycielem Leonardo di Caprio; ojciec Leonardo ma stowarzyszenie m.in szukajace i odkupujace dziela Szukalskiego. Odpowiedz Link
swarozyc Jan Ámos Komenský 17.09.03, 12:20 Komenský Jan Ámos, Komeński, Comenius (1592-1670), czeski duchowny i pedagog, działacz społeczny i religijny. Twórca nowożytnej pedagogiki. Zreformował szkołę braci czeskich, wprowadzając nowe metody nauczania. Opuścił ojczyznę na skutek prześladowań religijnych po klęsce pod Białą Górą (1620). Początkowo przebywał na Węgrzech. 1628-1656 (z niewielkimi przerwami) nauczyciel i dyrektor gimnazjum w Lesznie Wielkopolskim. Resztę życia spędził w Amsterdamie. Komenský postulował wprowadzenie powszechności nauczania i wychowania dzieci wszystkich warstw. Językiem wykładowym w szkole elementarnej miał być język ojczysty. Opracował systemy jednolitego szkolnictwa ogólnego i stworzył podstawy systemu klasowo-lekcyjnego. Sformułował podstawowe zasady nauczania, m.in. zasadę poglądowości. Głoszone przez Komenský`ego poglądy były na owe czasy bardzo postępowe i wywarły duży wpływ na rozwój pedagogiki. Jego największe dzieło Wielka dydaktyka (1657, wydanie polskie 1956), stanowi najpełniejszy wykład poglądów pedagogicznych Komenský`ego. Ponadto autor licznych podręczników nauczania poglądowego. Pierwsze zbiorowe wydanie dzieł Komenský`ego - Opera Didactica Omnia ukazało się w Amsterdamie 1657 (reedycja 1957). Polski wybór Pisma zebrane (1964). Odpowiedz Link
l4l0 Komenský nigdy w życiu 12.10.03, 20:18 Komensky był protestantem, uciekł do Polski przed prześladowaniami. Odwdzięczył się za to w czasie potopu szwedzkiego -poparł protestanckich Szwedów !! Po wyzwoleniu musiał więc znaleźć sobie inne miejsce. Powinno się takiego raczej wbić na pal Odpowiedz Link
swarozyc Znaniecki Florian Witold 17.09.03, 12:41 Znaniecki Florian Witold (1882-1958), filozof i socjolog. Jeden z głównych przedstawicieli tzw, socjologii humanistycznej. W 1902 rozpoczął studia na UW, skąd w 1903 został relegowany za udział w studenckich protestach przeciwko ograniczaniu swobód akademickich. 1904-1909 przebywał poza krajem, w Szwajcarii, Francji, Algerii. Studiował filozofię i socjologię w Genewie, Zurychu i Paryżu, stykając się tam m.in. z H. Bergsonem i E. Durkheimem. W 1910 uzyskał stopień doktora na UJ. W 1914 wyjechał do USA, 1917-1919 wykładał na uniwersytecie w Chicago. 1920- 1939 profesor uniwersytetu w Poznaniu, 1940-1950 - University of Illinois w Urbana. 1953-1954 przewodniczący Amerykańskiego Towarzystwa Socjologicznego. Założyciel Instytutu Socjologicznego w Poznaniu (1921) oraz czasopisma Przegląd Socjologiczny (1930). Swój pogląd na świat Znaniecki określał mianem "kulturalizmu". Podkreślał, iż rzeczywistość składa się z wielu porządków, nie tylko fizyczno-przyrodniczego, ale i psychicznego, społecznego, idealnego. Sformułował zasadę tzw. współczynnika humanistycznego, która głosiła, że zjawiska społeczne należy traktować jako przedmiot czyichś czynności. Wymagał, by badacz spoglądał na penetrowaną przez siebie rzeczywistość oczami jej uczestników, a nie z jakiegoś absolutnego punktu widzenia. Stworzył i jako pierwszy zastosował w socjologii metodę dokumentów osobistych (gromadzenie danych o życiu społecznym zawartych w autobiografiach, pamiętnikach, listach itp.). Interesował się przyczynami upadku cywilizacji zachodniej. Niektóre prace: Zagadnienia wartości w filozofii (1910), Chłop polski w Europie i Ameryce (wspólnie z W.I. Thomasem. Tom 1-5 1918-1920, wydanie polskie 1976), Rzeczywistość kulturowa (1919, wydanie polskie 1991), Upadek cywilizacji zachodniej. Szkice z pogranicza filozofii kultury i socjologii (1921), Wstęp do socjologii (1922), Socjologia wychowania (tom 1-2 1928-1930), Miasto w świadomości jego obywateli (1931), Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości (1935), Społeczne role uczonych (1940, wydanie polskie w wyborze 1984), Nauki o kulturze. Narodziny i rozwój (1952, wydanie polskie 1971), Współczesne narody (1952, wydanie polskie 1990). Odpowiedz Link
swarozyc Sędziwój Michał, Sendivogius Polonus, 17.09.03, 16:00 Sędziwój Michał, Sendivogius Polonus, pseudonim Cosmopolita (1566-1636), polski alchemik, filozof i dyplomata. Studiował w Lipsku, Wiedniu i Altdorfie, następnie pracował na dworze cesarza Rudolfa II w Pradze. 1559 powrócił do kraju i dostał się na dwór Zygmunta III Wazy. Z polecenia króla posłował do cesarza i książąt Rzeszy. Prowadził prace alchemiczne w Krzepicach. Po odejściu ze służby u Zygmunta III przebywał na dworze cesarzy Macieja i Ferdynanda II. Autor słynnych dzieł alchemicznych, m.in. wydawanego pod różnymi tytułami i tłumaczonego na wiele języków traktatu alchemicznego Tractatus de lapide philosophorum (1604). Odpowiedz Link
ignorant11 DOSTOJEWSKI FIODOR M. 23.09.03, 00:38 DOSTOJEWSKI FIODOR M. Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA DOSTOJEWSKI FIODOR M. (1821–81), powieściopisarz ros.; mistrz prozy psychol.; 1843 ukończył Wojsk. Szkołę Inżynieryjną w Petersburgu, po roku opuścił wojsko i poświęcił się pracy literackiej. Pierwszy utwór — powieść epistolarna Biedni ludzie (1846, wyd. pol. 1929), przedstawiająca losy drobnego urzędnika i zwykłej dziewczyny, zyskała wysoką ocenę krytyki, stawiając Dostojewskiego wśród wybitnych pisarzy ros. szkoły naturalnej. W dalszej twórczości Dostojewskiego oddalił się od dominującego kierunku ówczesnej prozy ros. pogłębiając analizę psychol. postaci; dobro i zło natury ludzkiej, irracjonalizm psychiki, zagadnienia rozdwojenia wewn. i marzycielstwa stanowią gł. problematykę utworów: Sobowtór (1846, wyd. pol. w: Sobowtór i inne opowiadania 1962), Gospodyni (1847, wyd. pol. 1962), Białe noce (1848, wyd. pol. 1902). W 1849 Dostojewskiego aresztowano za udział w kółku pietraszewców i skazano na karę śmierci, następnie tuż przed egzekucją ułaskawiono, zamieniając wyrok na 4 lata katorgi i służbę wojsk.; 1859 wrócił do Petersburga, a przeżycia z tego okresu wraz z rozmyślaniami o motywach postępowania człowieka i tajnikach natury ludzkiej zawarł we Wspomnieniach z domu umarłych (1860–62, wyd. pol. 1897). Na zesłaniu w światopoglądzie Dostojewskiego nastąpił zwrot ku chrześcijaństwu, które w najczystszej postaci zachowało się wg niego w prawosł. wierze ludu ros.; pierwszym artyst. ujęciem nowej problematyki były Notatki z podziemia (1864, wyd. pol. w wyborze Opowieści 1929), ukazujące destrukcyjny wpływ indywidualizmu na psychikę ludzką; rozgłos przyniosła mu Zbrodnia i kara (1866, wyd. pol. 1887–88) poddająca krytyce skrajny indywidualizm prowadzący do zbrodni; 1867–71 Dostojewski przebywał w zach. Europie; jego rozterki duchowe znalazły wyraz w powieści Idiota (1868, wyd. pol. 1909), o nieudanej próbie zbawienia świata przez dobro; krytykę ros. ruchu rewol. zawarł w Biesach (1872, wyd. pol. 1908); tajemne motywy postępków ludzkich prześledził w Młodziku (1875, wyd. pol. 1929); problemy religii i ateizmu ukazał w Braciach Karamazow (1879–80, wyd. pol. 1913), do których swoistym komentarzem jest Dniewnik pisatiela (1873–81); rozwijał w nim Dostojewski swoją koncepcję historiozoficzną ujmującą dzieje ludzkości jako walkę trzech idei: katol., protest. i prawosł.; głosił tezę o „ros. posłannictwie” hist. i rel.; nowatorstwo konstrukcji powieściowej — stworzenie wzorów powieści polifonicznej (wielogłosowej), mistrzostwo penetracji wielowarstwowej świadomości ludzkiej, głębia analizy psychol., aktualność dialektycznego zespołu pytań moralno-filoz. połączona z nienarzucaniem ostatecznych rozwiązań, jednoczesna skłonność do fascynacji i sceptycyzmu oraz bogactwo problemów etycznych i filoz. uwarunkowały olbrzymi wpływ Dostojewskiego na literaturę ros. i świat.; jako myśliciel Dostojewski oddziałał na rozwój myśli egzystencjalistycznej, a także filoz.-rel. w Rosji i we Francji; Z pism (t. 1–11 1955–64); pol. wybory Opowieści fantastyczne (1979, wznowienie 1988), Z notatników (1979). S. MACKIEWICZ Dostojewski, Warszawa 1957, wznowienie 1993; R. PRZYBYLSKI Dostojewski i „przeklęte problemy”, Warszawa 1964; T. POŹNIAK Dostojewski w kręgu symbolistów rosyjskich, Wrocław 1969; B. URBANKOWSKI Dostojewski — dramat humanizmów, Warszawa 1978; D. KUŁAKOWSKA Dostojewski. Dialektyka niewiary, Warszawa 1981; H. BRZOZA Dostojewski — myśl a forma, Łódź 1984. Dostojewski Fiodor Michajłowicz (1821-1881) widok strony znajdź podobne pokaż powiązane Dostojewski Fiodor Michajłowicz (1821-1881), prozaik rosyjski. Po śmierci matki oddany do pensjonatu przez ojca, zamordowanego później przez chłopów. Wyjechał do Petersburga na studia inżynierskie. Początkowo zarabiał jako tłumacz. Już pierwsza powieść Biedni ludzie (1845, wydanie polskie 1929) przyniosła mu wielki sukces. W kolejnych stał się mistrzem analizy psychologicznej (psychologizm). Proza nierzadko na pograniczu realności i wyobraźni. Był zafascynowany irracjonalnymi pierwiastkami natury ludzkiej oraz walką dobra ze złem czającym się wszędzie. Tu - Sobowtór (1846, wydanie polskie 1962), Białe noce (1848, wydanie polskie 1902). Na dalszą twórczość wywarło silny wpływ aresztowanie go za działalność polityczną, wyrok śmierci (1849) zamieniony na katorgę i służbę wojskową, które to przeżycia znalazły oddźwięk m.in. we Wspomnieniach z domu umarłych (1860- 1862, wydanie polskie 1897). Atakował ówczesny indywidualizm filozoficzny, dopatrując się w nim destrukcyjnego wpływu na człowieka i jego moralność, m.in. w Notatkach z podziemia (1864, wydanie polskie 1929) oraz w Zbrodni i karze (1866, wydanie polskie 1887-1888). Mimo sukcesu jednej z najwybitniejszych swoich powieści - Zbrodni i kary popadł w długi i uciekł przed wierzycielami za granicę 1867-1871, wydając Idiotę (1868, wydanie polskie 1909) oraz Biesy (1872, wydanie polskie 1908). Ta druga powieść przyniosła mu europejski rozgłos. W Braciach Karamazow (1879-1880, wydanie polskie 1913) potępił zarówno kapitalistyczną cywilizację, jak ruchy socjalistyczne i rewolucyjne, zarzucając im zagubienie wartości chrześcijańskich i opowiadając się stanowczo przeciwko ateizmowi. Był pisarzem pełnym moralnej pasji, nowatorem artystycznym wahającym się między skrajnym sceptycyzmem i nadzieją. Jest jednym z największych pisarzy czasów nowożytnych, wywarł duży wpływ na literaturę światową. W polskich przekładach także - Dzieła (1928-1929), Z pism (tom 1-11, 1955-1964). Odpowiedz Link
ignorant11 GROTOWSKI JERZY (1933& & #35 8211;99), 23.09.03, 00:41 GROTOWSKI JERZY (1933–99), reżyser teatr., badacz i reformator sztuki aktorskiej; założyciel (1959) i kier. Teatru Laboratorium w Opolu i we Wrocławiu (do 1984). W działalności twórczej Grotowskiego można wyróżnić 4 okresy: 1) Teatr przedstawień (1957–69) — inscenizacje oparte na własnych scenariuszach, m.in. Kain wg G. Byrona (1960), Siakuntala wg Kalidasy (1960), Dziady wg A. Mickiewicza (1961), Kordian wg J. Słowackiego (1962), Akropolis wg S. Wyspiańskiego (1962), Tragiczne dzieje doktora Fausta wg Ch. Marlowe'a (1963), Studium o Hamlecie wg W. Szekspira i Wyspiańskiego (1964), Książę niezłomny Słowackiego wg P. Calderóna de la Barca (1965), Apocalipsis cum figuris (1968); realizacja idei „teatru ubogiego”, opartego na relacji aktor– widz (książka Towards a Poor Theatre 1968, Teksty z lat 1965–1969 1989). 2) Teatr uczestnictwa (1969–78), znany także jako Kultura Czynna lub Parateatr; od 1973 doświadczenia parateatr. koncentrujące się na badaniu różnych form ekspresji człowieka w działaniu, w relacji z innymi ludźmi (m.in. Uniw. Poszukiwań Teatru Narodów 1975, Przedsięwzięcie Góra 1977, Drzewo ludzi 1979). 3) Teatr Źródeł (1976–82) — badania i doświadczenia transkulturowe w międzynar. ekipie. 4) Ritual Arts — amer. okres przejściowy pracy w Kalifornii (1983–85), oznaczany przez Grotowskiego terminem Objective Drama oraz prace prowadzone we Włoszech (od 1985); 1972 otrzymał nagrodę państw. I stopnia. Z. OSIŃSKI Grotowski i jego Laboratorium, Warszawa 1980; tenże Grotowski wytycza trasy, Warszawa 1993. Grotowski Jerzy (1933-1999), polski reżyser, pedagog, teoretyk sztuki teatralnej, twórca nowoczesnej metody aktorskiej. W latach 1951-1955 był studentem wydziału aktorskiego w krakowskiej PWST. W 1955 słuchaczem moskiewskiego GITIS, zaś w latach 1956-1960 w Krakowie studiował reżyserię. Debiutował w Starym Teatrze Krzesłami E. Ionesco (współreżyseria A. Mianowska), w 1959 założył w Opolu Teatr 13 Rzędów, nazwany następnie Laboratorium. W styczniu 1965 przeniósł swój teatr do Wrocławia. W jego działalności wyodrębniają się trzy okresy. Pierwszy - kiedy był inscenizatorem i pedagogiem. Drugi to twórca prowokujący, zmuszający aktorów do samodzielnych odkryć, wreszcie w trzecim szuka pozateatralnych rozwiązań i prowadzi liczne zajęcia pedagogiczne i naukowe. Głośne były jego przekształcenia form widowiskowych, zarówno pod względem literackim, jak i przestrzeni teatralnej (Dziady, Kordian, Książę Niezłomny). Współpracował w zakresie scenografii z architektem J. Gurowskim. Jego działalność stała się inspirująca dla współczesnego teatru. Na licznych uniwersytetach i w teatrach prowadził wykłady z zakresu sztuki teatralnej. Propozycje jego mają charakter etyczny i psychoterapeutyczny, wyrastają z pytań o sens życia. Pod koniec życia poświęcał się głównie pracom pedagogicznym i teoretycznym. Odpowiedz Link
ignorant11 CHOPIN FRYDERYK FRANCISZEK 23.09.03, 00:44 CHOPIN FRYDERYK FRANCISZEK Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA CHOPIN, Szopen, FRYDERYK FRANCISZEK (1810–49), największy kompozytor pol., pianista; ur. w Żelazowej Woli, gry fortepianowej uczył się w Warszawie u W. Żywnego, następnie kształcił się (1826–29) pod kierunkiem J. Elsnera w Szkole Gł. Muzyki; od 1818 występował na koncertach publ. w Warszawie, 1826 — w Dusznikach, 1829 — w Wiedniu; 1830 opuścił Warszawę, 1831 osiedlił się w Paryżu; początkowo często koncertował (Czechy, Niemcy, W. Brytania), zyskując sławę eur., później poświęcił się gł. kompozycji i pracy dydaktycznej; przyjaźnił się z George Sand, z którą odbył podróż na Majorkę, do Marsylii i Genui; zmarł w Paryżu. Chopin utrzymywał kontakty z kołami eur. awangardy kult. (R. Schumann, F. Mendelssohn-Bartholdy, F. Liszt, H. Heine, H. de Balzac, E. Delacroix i in.) i z emigracją pol. (A. Mickiewicz, S. Witwicki, J. Ursyn Niemcewicz, C. Norwid, J. Fontana). Tworzył niemal wyłącznie kompozycje fortepianowe: z orkiestrą — 2 koncerty (f-moll 1829, e-moll 1830), Rondo à la Krakowiak, Wariacje na temat Mozarta; solowe — 3 sonaty, 2 fantazje, 27 etiud, 25 preludiów, 16 polonezów, 57 mazurków, 19 walców, 19 nokturnów, 4 ballady, 4 scherza, 4 impromptus, Barkarola, Berceuse i in. drobne utwory; twórczość kamer. (trio fortepianowe, utwory na fortepian i wiolonczelę), pieśni solowe. W twórczości Chopina można wyróżnić 3 okresy: do 1830 — okres młodzieńczy (wpływy wczesnoromant.), do 1839 — okres krystalizacji stylu o cechach romant. i nar., od 1839 — okres ostatni, mistrzowski, otwierający perspektywy postromant.; styl Chopina łączy bogate treści emocjonalne z doskonałością formy; Chopin zespolił tradycje muzyki fortepianowej z inspiracjami pol. folkloru muz.; wykształcił specyficzny typ melodyki kantylenowej, wzbogacił zasób środków harmonicznych, m.in. dzięki wyzyskaniu właściwości tonalnych pol. muzyki lud. (skale, współbrzmienia); stosował tempo rubato, polimetrię i polirytmię, rozwinął i zmodyfikował tradycyjne formy muz. (sonaty, etiudy, preludia), wniósł nowe elementy w zakresie stylizacji (tańce). Twórczość Chopina wywarła ogromny wpływ na muzykę 2. poł. XIX i pocz. XX w., zwł. kompozytorów neoromant. (F. Liszt, R. Wagner i in.) i przedstawicieli szkół nar. (ros., skand.). Dla uczczenia pamięci Chopina powołano wiele stowarzyszeń muz. jego imienia (m.in. Towarzystwo im. Fryderyka Chopina); podjęto ok. 70 wyd. zbiorowych dzieł Chopina (na świecie), m.in. pod redakcją I.J. Paderewskiego, L. Bronarskiego i J. Turczyńskiego 1949–61; od 1927 odbywają się w Warszawie Międzynar. Konkursy Pianistyczne im. F. Chopina. F. HOESICK Chopin. Życie i twórczość, t. 1–4, Kraków 1962–68; J. IWASZKIEWICZ Chopin, wyd. 7 Kraków 1987; A. ZAMOJSKI Chopin, wyd. 2 Warszawa 1990; T.A. ZIELIŃSKI Chopin, Kraków 1993; K. MICHAŁOWSKI Bibliografia chopinowska 1849–1969, Kraków 1970 Pozdrawiam! Informacje ogólne Fryderyk Chopin Chopin Fryderyk Franciszek (1810-1849), kompozytor i pianista polski. Urodzony w Żelazowej Woli, był synem Justyny z Krzyżanowskich i Mikołaja Chopina, nauczyciela pochodzącego z Lotaryngii. Od 1816 uczył się gry na fortepianie u W. Żywnego, od 1822 - kompozycji u J. Elsnera. 1823-1826 był uczniem Liceum Warszawskiego, 1826-1829 uczniem J. Elsnera w Szkole Głównej Muzyki w Warszawie. W 1829 przebywał w Wiedniu, gdzie poznał m.in. K. Czernego, T. Haslingera i dał 2 koncerty w Kärtnertortheater. W 1830 odbyły się koncerty Chopina w Teatrze Narodowym w Warszawie (m.in. wykonał Koncert fortepianowy f-moll oraz na koncercie pożegnalnym Koncert fortepianowy e-moll i Fantazję na tematy polskie). W tymże roku udał się przez Pragę do Wiednia, stamtąd zaś w 1831 wyjechał do Paryża. Na emigracji przebywał do końca życia, w Paryżu poznał m.in.: G. Rossiniego, L. Cherubiniego, H. Herza, F. Liszta, F. Hillera, F. Kalkbrennera, F. Mendelssohna, H. Berlioza, A. Mickiewicza, R. Schumanna, J.U. Niemcewicza, dawał publiczne koncerty oraz recitale w salonach arystokracji, zajmował się także pracą pedagogiczną (do jego uczniów należeli m.in.: M. Czartoryska, K. Mikuli, M. Kalergis). W 1835 poznał pisarkę A. Dudevant (używającą pseudonimu George Sand), z którą łączyła go bliska znajomość do 1847. W 1838 przebywał w Palmie na Majorce, komponując m.in. Preludia. Miesiące letnie w latach 1839 i 1841-1846 spędzał w posiadłości G. Sand w Nohant. W 1848 odbył się ostatni paryski koncert Chopina w Sali Pleyela, a także koncerty w Anglii i Szkocji. W 1849 nasiliły się objawy gruźlicy, na którą Chopin chorował od lat. Kompozytor zmarł w Paryżu 17 października 1849 i został pochowany na paryskim cmentarzu Père-Lachaise. Twórczość Chopin tworzył niemal wyłącznie utwory przeznaczone na fortepian, instrument typowy dla okresu romantyzmu muzycznego. Geniusz polskiego kompozytora przejawił się w twórczym syntetyzowaniu elementów ówczesnej kultury muzycznej (styl brillant, polska muzyka ludowa) oraz wytyczeniu nowych dróg w twórczości fortepianowej poprzez nowatorstwo w dziedzinie harmoniki i techniki pianistycznej, a przede wszystkim w stworzeniu niepowtarzalnego, rozpoznawalnego od pierwszych taktów, stylu muzycznego. Wśród wczesnych utworów Chopina ważne miejsce zajmują dwa koncerty fortepianowe, w których pomimo klasycznej formy i stosowania formuł modnego wówczas stylu brillant, widoczny jest indywidualny, romantyczny styl kompozytora. Wpływy stylu brillant występują także w walcach, charakteryzujących się lekkością i wirtuozostwem. Mazurek f-moll op. 63 (1846) Niezwykle ważne miejsce w twórczości Chopina zajmują miniatury taneczne. Obok walców, są to głównie mazurki i polonezy, a także inne tańce o mniejszym znaczeniu (np. écossaises, bolero, tarantela). Nawiązując do gatunku wywodzącego się z końca XVIII w., kompozytor stworzył 57 mazurków będących miniaturowymi arcydziełami muzyki fortepianowej. Stylizował w nich tańce mazurowe (oberek, kujawiak i mazur), czerpiąc inspiracje z ich rytmiki, melodyki, budowy i cech tonalnych. Polonez As-dur op. 53 (1842-1843) W pierwszych polonezach Chopin nawiązał do gatunku tańca narodowego, tworzonego m.in. przez J. Elsnera i K. Kurpińskiego, oraz do stylu brillant. Kolejne polonezy (np. opus 40) charakteryzuje heroizm oraz tragizm, ostatnie zaś, wielkie polonezy (opus 44, 53, 61) należą do gatunku poematu fortepianowego, o wielorakich środkach techniki kompozytorskiej i bogactwie wyrazowym. Etiuda Rewolucyjna (kompozycja cyklu 1829-1833) Wśród miniatur nietanecznych Chopina istotne znaczenie mają 24 etiudy wydane w dwóch zbiorach (osobno skomponował jeszcze 3 etiudy), w których, obok trudności technicznych i wirtuozostwa, na pierwszy plan wysuwa się również kantylena, nowatorstwo w dziedzinie harmoniki i kolorystyka ruchu. Preludium Deszczowe Des-dur nr 15 (kompozycja cyklu 1838-1839) Cykl 24 preludiów we wszystkich 24 tonacjach stworzył Chopin głównie podczas pobytu na Majorce. Charakteryzują się one różnorodnością kategorii wyrazowych: od kantylenowego liryzmu (np. Preludium Des-dur) po burzliwy dramatyzm (Preludium d-moll). Gatunek nokturnu stworzony przez J. Fielda kontynuował Chopin w swych 19 nokturnach. Cechuje je ornamentalna melodyka, wykorzystanie techniki wariacyjnej oraz głównie trzyczęściowa forma. Pokrewne wyrazowo nokturnom są Berceuse Des-dur i Barkarola Fis-dur. Nowy gatunek muzyki fortepianowej stworzył Chopin w 4 balladach. Bezpośrednie inspiracje kompozytora utworami literackimi (np. balladami A. Mickiewicza) nie są w pełni udowodnione. Niewątpliwie jednak występuje w balladach zjawisko narracyjności, wyrażające się m.in. w ciągłości linii melodycznej, występowaniu silnych kontrastów dynamicznych i fakturalnych (Ballada Odpowiedz Link
ignorant11 CZAJKOWSKI PIOTR 23.09.03, 00:45 CZAJKOWSKI PIOTR Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA CZAJKOWSKI PIOTR I. (1840–93), kompozytor ros.; 1866–78 prof. konserwatorium w Moskwie; dzięki pomocy materialnej N. von Meck poświęcił się wyłącznie pracy twórczej; odbywał podróże koncertowe po Europie (1891 w Ameryce Pn.), dyrygując swymi kompozycjami; muzyka Czajkowskiego łączy eur. osiągnięcia techniki kompozytorskiej z pierwiastkami nar.; cechuje ją bogactwo inwencji melodycznej i głęboki emocjonalizm; w symfoniach wiąże Czajkowski romantyczne założenia programowe z klas. jasnością formy; w operach skupia się na psych. konfliktach bohaterów, co powoduje przewagę pierwiastków lirycznych; muzyka sceniczna — opery: Wojewoda (1869), Eugeniusz Oniegin (1879), Mazepa (1884), Trzewiczki (1887, wg N.W. Gogola), Dama pikowa (1890, wg A.S. Puszkina), Jolanta (1892) i in.; balety: Jezioro łabędzie (1877), Śpiąca królewna (1890), Dziadek do orzechów (1892); symfonie: I g-moll „Zimowe marzenia” (1866), IV f-moll (1877), V e-moll (1888), VI h-moll, zw. Patetyczną (1893), Manfred (1885); uwertury, fantazje: Romeo i Julia (1869), Burza (1873), Francesca da Rimini (1876); poematy symfoniczne, Kaprys włoski (1880); Koncert skrzypcowy (1878), Wariacje „Rokoko” na wiolonczelę i orkiestrę (1876); muzyka fortepianowa: Koncert b-moll (1875), cykl miniatur Pory roku (1876); utwory kamer., pieśni. A. ALSZWANG Czajkowski, Kraków 1979. Odpowiedz Link
ignorant11 Rimski-Korsakow Nikołaj Andriejewicz 23.09.03, 00:48 Rimski-Korsakow Nikołaj Andriejewicz (1844-1908), kompozytor rosyjski. Będąc studentem szkoły morskiej w Petersburgu, uczył się także gry na fortepianie i wiolonczeli. 1861 poznał M.P. Musorgskiego, C.A. Cui i M.A. Bałakiriewa. W 1871 objął stanowisko profesora konserwatorium w Petersburgu. Działał także jako dyrygent koncertów symfonicznych. Do jego uczniów należeli: A.K. Ladow, A.K. Głazunow, S.S. Prokofiew, I.F. Strawiński i O. Respighi. W jego twórczości dominuje muzyka programowa, ważne miejsce zajmują także opery o tematyce historycznej i legendarnej. W języku dźwiękowym nawiązywał do rosyjskiej muzyki ludowej. Utwory jego cechuje doskonała instrumentacja. Był autorem prac: Harmonia, podstawowe zasady dla uczniów i samouków (1884, wydanie polskie 1970), Zasady instrumentacji (1913, wydanie polskie 1953). Ważniejsze kompozycje: opery - Pskowianka (1872, wersja trzecia 1892), Śnieżka (1881, wersja druga ok. 1895), Sadko (1896), Bajka o carze Sałtanie (1900), Nieśmiertelny Kościej (1902), Pan wojewoda (1903), Złoty kogucik (1907), 3 symfonie, Kaprys hiszpański na orkiestrę (1887), fantazja orkiestrowa Sadko (1867-1892), suita orkiestrowa Szeherezada (1888), uwertury, kantata Świtezianka (1897), pieśni, utwory kameralne i fortepianowe RIMSKI-KORSAKOW NIKOŁAJ A. Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA RIMSKI-KORSAKOW NIKOŁAJ A. (1844–1908), kompozytor ros.; należał do Potężnej Gromadki; od 1871 prof. konserwatorium w Petersburgu, wychowawca wielu wybitnych kompozytorów, m.in.: A.K. Ladowa, A.K. Głazunowa, O. Respighiego, S.S. Prokofjewa, I.F. Strawinskiego; w twórczości, zwł. w muzyce dram., podejmował tematykę baśniową i hist.; nawiązywał do ros. folkloru muz., wprowadzał elementy muzyki orientalnej; jego muzyka symfoniczna ma charakter programowy, jest błyskotliwie instrumentowana; uznany za mistrza instrumentacji, rozwijał w tym zakresie osiągnięcia H. Berlioza i R. Wagnera; opery (m.in.: Sadko, wyst. Moskwa 1898, Bajka o carze Sałtanie, tamże 1900, z popularnym Lotem trzmiela, Złoty kogucik, tamże 1909), utwory orkiestrowe (symfonie, Kaprys hiszpański 1887, suita Szeherezada 1888); muzyka kamer., kantaty (m.in. Świtezianka 1897 wg tekstu A. Mickiewicza), utwory fortepianowe, pieśni, opracowania utworów kompozytorów ros. (zwł. instrumentacja oper Borys Godunow i Chowańszczyzna M.P. Musorgskiego); podręczniki (Zasady instrumentacji 1913, wyd. pol. 1953, Harmonia. Podstawowe zasady 1884, wyd. pol. 1958, wyd. 2 zmienione, 1970). A. SOŁOWCOW Rimski-Korsakow, wyd. 3, Kraków 1989. Odpowiedz Link
ignorant11 PROKOFJEW SIERGIEJ S. 23.09.03, 00:50 PROKOFJEW SIERGIEJ S. Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA PROKOFJEW, Prokofiew, SIERGIEJ S. (1891–1953), ros. kompozytor i pianista; 1918– 32 przebywał poza krajem (koncertował, współpracował m.in. z S.P. Diagilewem); twórczość Prokofjewa odegrała ważną rolę w rozwoju muzyki eur. XX w.; jej cechy to: uprzywilejowana rola rytmu, skłonność do silnych kontrastów, do parodii i groteski; opery nawiązywały do ekspresjonizmu; okres twórczości Prokofjewa po powrocie do kraju cechuje się uproszczeniem stylu, będącym ustępstwem na rzecz panującego wówczas w ZSRR realizmu socjalist.; 8 oper (Miłość do trzech pomarańczy, wyst. 1921, Zaręczyny w klasztorze — 1946, Wojna i pokój — 1946, 2 red. 1952, Ognisty anioł — 1955), 7 baletów (m.in. Romeo i Julia, wyst. 1938, Kopciuszek — 1944), 7 symfonii (m.in. D-dur „Klasyczna” 1917), Suita Scytyjska (1914), baśń symfoniczna Piotruś i wilk (1936), koncerty (5 fortepianowych, 2 skrzypcowe), fortepianowe sonaty, Sarkazmy (1914), Wizje ulotne (1917), utwory kamer., pieśni, kantaty, muzyka film. (m.in. Aleksander Newski S.M. Eisensteina 1938); pol. wybory pism: Autobiografia (1970, pełne wyd. ros. 1973), Merci za miły list (1970), Refleksje, notatki, wypowiedzi (1971). J. JAROSZEWICZ Prokofiew, Kraków 1983. Prokofiew Siergiej Siergiejewicz (1891-1953), kompozytor i pianista rosyjski. Studiował kompozycję u A.K. Ladowa i N.A. Rimskiego-Korsakowa oraz grę na fortepianie u A.N. Jesipowej w konserwatorium w Petersburgu. Debiutował jako kompozytor i pianista w 1908 w ramach petersburskich Wieczorów Muzyki Współczesnej, wykonując m.in. Podszepty diabelskie opus 4. W 1914 udał się za granicę. W Londynie poznał twórcę Baletów Rosyjskich S.P. Diagilewa. W 1918 wyjechał do Stanów Zjednoczonych, następnie do Paryża. Tu stworzył dla S.P. Diagilewa balety: Błazen (II redakcja 1920), Stalowy krok (1927), Syn marnotrawny (1928). W 1932 zamieszkał w ZSRR, objął klasę kompozycji w konserwatorium w Moskwie. Poddany bezprzykładnej presji ideologicznej ze strony reżimu stalinowskiego, skomponował na zamówienie polityczne wiele utworów w uproszczonym, komunikatywnym stylu, nie rezygnując wszakże z twórczości o najwyższych ambicjach (np. późne sonaty fortepianowe). W twórczości ewoluował od agresywnego, dynamicznego witalizmu, często o zabarwieniu groteskowo-parodystycznym, eksponującego jednostajne, motoryczne rytmy i ostrą harmonikę (utwory fortepianowe sprzed I wojny światowej, Suita scytyjska na orkiestrę, 1915), ku bardziej umiarkowanemu neoklasycyzmowi, z nieodłącznymi cechami humoru, lekkości, wdzięku (Symfonia klasyczna D-dur, 1917). Stale obecna jest także w jego muzyce nuta subtelnej, niekiedy romantycznie rozlewnej liryki. W utworach z czasów II wojny światowej (VI i VII Sonata fortepianowa, V Symfonia B-dur), nawiązał ponownie do estetyki barbaryzmu. Inne ważniejsze dzieła: opery - Miłość do trzech pomarańczy (1919), Gracz (1927), Ognisty anioł (1927), balety - Romeo i Julia (1936), Kopciuszek (1944). 7 symfonii, 5 koncertów fortepianowych, 2 koncerty skrzypcowe, 9 sonat fortepianowych, kantaty Aleksander Newski (1938-1939), Zdrawica (1939), oratorium Na straży pokoju (1950). Odpowiedz Link
ignorant11 Musorgski Modest Pietrowicz 23.09.03, 00:51 Musorgski Modest Pietrowicz (1839-1881), kompozytor rosyjski. W dziedzinie kompozycji autodydakta. Lekcje fortepianu pobierał u A. Gerkego, ucznia osiadłego w Petersburgu niemieckiego pianisty A. von Henselta. 1852-1856 uczęszczał do szkoły kadetów w Petersburgu. 1856-1858 służył jako oficer. 1856-1857 poznał kompozytorów rosyjskich A.S. Dargomyżskiego, M.A. Bałakiriewa, A.P. Borodina, C.A. Cui oraz krytyka muzycznego W.W. Stasowa. Pod kierunkiem M. Bałakiriewa pogłębił swe umiejętności kompozytorskie. Wraz z wyżej wymienionymi utworzył grupę kompozytorską zwaną Potężną Gromadką, która postawiła sobie za cel propagowanie muzyki narodowej. 1868-1871 pracował nad najwybitniejszym swym dziełem operowym (opera) Borysem Godunowem, wystawionym w 1874 w Petersburgu. Następnie skomponował pesymistyczno-tragiczne cykle pieśni: Z izby dziecięcej (1868-1872), Bez słońca (1874), Pieśni i tańce śmierci (1874). W 1874 powstał cykl miniatur fortepianowych Obrazki z wystawy, zainspirowany wystawą dzieł malarza W. Hartmanna. W 1872 podjął pracę nad dramatem muzycznym Chowańszczyzna, a w 1874 nad operą komiczną Jarmark Soroczyński - pierwsze dzieło ukończył po śmierci kompozytora N.A. Rimski-Korsakow, drugie - C. Cui. Tworzył przede wszystkim muzykę związaną ze słowem, przekazującą treści literackie czy programowe. Czerpał inspirację z folkloru rosyjskiego, łącząc ją z nowatorstwem harmonicznym i brzmieniowo-instrumentalnym. Zapoczątkował odejście od tonalności dur-moll, wywierając tym samym ogromny wpływ na późniejszą twórczość impresjonistów, m.in. C. Debussy'ego oraz M. Ravela, który w 1912 zainstrumentował jego fortepianowe Obrazki z wystawy. Odpowiedz Link
ignorant11 Strawiński, Strawinski, Igor Fiodorowicz 23.09.03, 00:52 Strawiński, Strawinski, Igor Fiodorowicz (1882-1971), kompozytor, pianista i dyrygent rosyjski. Uczył się gry na fortepianie, harmonii i kontrapunktu, studiował też prawo na uniwersytecie w Petersburgu. 1910-1914 współpracował jako kompozytor z Baletami Rosyjskimi S.P. Diagilewa. 1914-1920 mieszkał w Szwajcarii, 1920-1939 we Francji, od 1939 w USA, po II wojnie światowej często przyjeżdżał do Europy. W twórczości Strawińskiego - jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX w. - wyróżniają się 3 fazy: w utworach baletowych pisanych do 1914 (Pietruszka, Święto wiosny, Ognisty ptak) zaznaczają się cechy nowatorskie: eksponowanie rytmiki, dysonansowych współbrzmień, w warstwie treściowej i muzyce baletów występuje związek z rosyjskim folklorem. Kolejnym etapem twórczości (ok. 1920 - ok. 1952) był zwrot ku tradycji muzyki dawnej, zwłaszcza barokowej i klasycznej (utwory w tzw. stylu neoklasycznym: balet Pulcinella, Oktet na instrumenty dęte, Symfonia psalmów). Od ok. 1952 Strawiński komponował utwory w technice serialnej (balet Agon, Septet). Ważniejsze kompozycje: na orkiestrę - Symphonie in Es (1907), Symfonia na instrumenty dęte (1921), Dumbarton Oaks Concerto (1938), Symphony in C (1940), Symfonia w 3 częściach (1946), Hebanowy koncert na orkiestrę jazzową (1946), Concerto in D na orkiestrę smyczkową (1947), Movements na fortepian i orkiestrę (1960). Kameralne - Ragtime na 11 instrumentów (1918, wersja na fortepian, 1919), Concertino na kwartet smyczkowy (1920, wersja na 12 instrumentów, 1952), Oktet na instrumenty dęte (1923), Septet (1953). Chóralne - Symfonia psalmów na chór i orkiestrę (1930), kantata Babel (1945), Msza (1948), Canticum Sacrum (1956), Threni (1958), A Sermon, a Narrative and a Prayer (1961). Wokalne - Pribautki na głos i 8 instrumentów (1919), In Memoriam Dylan Thomas na tenor, kwartet smyczkowy i 2 puzony (1954). Balety - Ognisty ptak (1910), Pietruszka (1911), Święto wiosny (1913), Pulcinella (1920), Wesele (1923), Apollo i Muzy (1928), Pocałunek wróżki (1928), Gra w karty (1937), Orfeusz (1947), Agon (1957). Opera The Rake's Progress (1951), oratorium Oedipus Rex (1927). Odpowiedz Link
ignorant11 Muzyka Rosyjska 23.09.03, 00:54 Rosyjska muzyka, rozwijała się dwutorowo - jako obrzędowa muzyka instrumentalna i świecka wokalna (pieśni wojenne w X i XI w., w późniejszym okresie ujmowane w cykle bylin, pieśni dworskie wykonywane przez tzw. bajanów na dworach książęcych), oraz jednogłosowa muzyka cerkiewna (znamiennyj razspiew - nazwa pochodzi od znamion, znaków pisma muzycznego). Muzyka wielogłosowa (partiesnoje pienije) pojawiła się w Rosji w 2. połowie XVII w., najważniejszymi gatunkami wówczas były: religijny koncert chóralny a cappella, kantata, psalm. W XVIII w. powstawały w Rosji pierwsze teatry operowe, początkowo na dworach, kierowane przez artystów włoskich, a w 2. połowie XVIII w. teatry publiczne. Do znanych twórców oper należeli: M.M. Sokołowski, J.I. Fomin, D.S. Bortnianski, także kompozytor dzieł instrumentalnych i religijnych wokalnych. Rosyjską muzykę wczesnoromantyczną reprezentuje kompozytor znaczących oper, A.N. Wierstowski, jednak rosyjski styl narodowy w muzyce stworzył dopiero M.I. Glinka: opery - Życie za cara (Iwan Susanin, 1836), Rusłan i Ludmiła (1842), uwertury symfoniczne, romanse wokalne. Do wybitnych twórców opery romantycznej w Rosji należą także: A.S. Dargomyżski (Kamienny gość, 1872), M.P. Musorgski (dramat muzyczny Borys Godunow, 1869, Chowańszczyzna, 1883), A.P. Borodin (Kniaź Igor, 1890), N.A. Rimski-Korsakow (Sadko, 1866), P.I. Czajkowski (Eugeniusz Oniegin,1878). W latach 60. XIX w. powstała Potężna Gromadka, skupiająca najwybitniejszych (poza P.I. Czajkowskim ówczesnych kompozytorów. Twórczość Czajkowskiego stanowi najdoskonalszy przykład rosyjskiego romantycznego stylu narodowego w muzyce: kompozytor zasłynął zarówno muzyką orkiestrową (6 symfonii, poematy symfoniczne, koncerty fortepianowe), jak i kameralną, pieśniową oraz baletową (Jezioro łabędzie, 1876, Śpiąca królewna, 1889, Dziadek do orzechów, 1892). Do znanych kompozytorów doby romantycznej należeli: A.G. Rubinstein, słynny pianista i założyciel Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego w Petersburgu, A.K. Głazunow, twórca znanych baletów, a pod koniec XIX w. A.K. Ladow, S.M. Lapunow. XX-wieczną muzykę rosyjską otwiera twórczość A.N. Skriabina, kompozytora ekspresjonistycznych poematów symfonicznych (Poemat ekstazy, 1905-1908, Prometeusz, 1908-1910) i muzyki fortepianowej. Wybitnym twórcą muzyki fortepianowej i symfonicznej był S.W. Rachmaninow. Preludium E-dur A. Skriabina Styl neoklasyczny reprezentuje twórczość S.S. Prokofiewa oraz częściowo I.F. Strawińskiego, kompozytora nowoczesnych brzmieniowo baletów: Pietruszka (1911) i Święto wiosny (1913), wykonywanych przez Balety Rosyjskie S.P. Diagilewa. Do wybitnych twórców muzyki rosyjskiej w XX w. należą: D.D. Szostakowicz, kompozytor oper (Lady Makbet mceńskiego powiatu, 1932, 2. wersja 1956), 17 symfonii, kwartetów smyczkowych, oraz A.I. Chaczaturian (I Symfonia, 1934, balety: Gajane, 1942, Spartakus, 1954). W 2. połowie XX w. tworzą: J.M. Bucko, G.I. Ustwolska, S.A. Gubajdulina, A.G. Schnittke, R.K. Szczedrin, A.P. Pietrow, wykorzystując nowe techniki muzyczne (serializm, aleatoryzm). W najnowszej muzyce rosyjskiej oddźwięk znalazły style nawiązujące do tradycji (nowy neoromantyzm). Rosyjska muzyka ludowa od czasów średniowiecznych rozwijała się w śpiewach zwanych bylinami, opiewających słynnych bohaterów i działania wojenne. Powstawały również pieśni religijne, od XVI w. tworzono pieśni zwane "przeciągłymi". Cechą współczesnej rosyjskiej muzyki ludowej jest wielogłosowość (od 2 do 5 głosów), występowanie skal modalnych, śpiewność bogatej melodyki. Podstawowe gatunki: pieśni obrzędowe, epickie, liryczne, taneczne, żołnierskie. Główne instrumenty: rogi, flet, dudy, bałałajka, skrzypce, harmonia, harmonijka ustna, drumla Odpowiedz Link
ignorant11 WIENIAWSKI HENRYK 23.09.03, 00:56 WIENIAWSKI HENRYK Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA WIENIAWSKI HENRYK (1835–80), brat Józefa i Juliana, skrzypek i kompozytor; koncertował od 1848, m.in. 1851–53 z bratem Józefem w Polsce, Rosji, Niemczech i Francji, później — sam w Holandii, Belgii, W. Brytanii, 1872–74 — z Antonem Rubinsteinem w Stanach Zjedn.; zyskał sławę jednego z najwybitniejszych skrzypków 2 poł. XIX w.; 1859 został mianowany nadwornym skrzypkiem w Petersburgu, gdzie pozostawał do 1872, 1862–68 prof. konserwatorium tamże, 1874– 77 prof. konserwatorium w Brukseli; twórczość utrzymana częściowo w stylu brillant, zawierająca elementy liryki romant., nawiązująca też do tradycji nar. (tańce pol.); kompozycje gł. skrzypcowe, wyróżniające się bogatą fakturą i różnorodnością środków wirtuozowskich (pasaże, szybkie pochody gamowe, dwudźwięki, flażolety, specjalne rodzaje artykulacji itp.): koncerty (fis-moll 1852, d-moll 1870), Legenda na skrzypce i orkiestrę (ok. 1860), utwory na skrzypce solo lub z fortepianem (polonezy, fantazje, wariacje, mazurki, kujawiaki), na dwoje skrzypiec (Etudes-Caprices 1862), także komponowane z bratem Józefem (Duo concertant na temat z opery Łucja z Lammermooru G. Donizettiego, ok. 1850); w Poznaniu działa Tow. Muz. im. H. Wieniawskiego, zał. 1884, początkowo jako Koło Śpiewackie Pol.; Towarzystwo współorganizuje międzynar. konkursy im. H. Wieniawskiego: skrzypcowy, odbywający się tamże od 1952 (poprzednio 1935 w Warszawie), i od 1957 lutniczy. J.W. REISS Wieniawski, Kraków 1985; W. GRIGORIEW Henryk Wieniawski. Życie i twórczość, Poznań 1986. Odpowiedz Link
ignorant11 MARKOW ANDRIEJ A., st. (1856& & #35 8211;1922), 23.09.03, 01:00 MARKOW ANDRIEJ A.. Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA MARKOW ANDRIEJ A., st. (1856–1922), ojciec Andrieja, matematyk ros.; od 1886 prof. uniw. w Petersburgu; czł. Petersburskiej Akad. Nauk; prace z teorii prawdopodobieństwa — zapoczątkował w niej m.in. badania nad ważną w zastosowaniach klasą procesów stochastycznych, zw. procesami Markowa. Odpowiedz Link
ignorant11 STRZELECKI PAWEŁ EDMUND (1797& & #35 8211;1873), 23.09.03, 01:01 STRZELECKI PAWEŁ EDMUND (1797–1873), podróżnik, geolog i geograf; badacz Australii; od 1853 czł. Król. Towarzystwa Geogr. i Tow. Król. w Londynie. W 1834–43 odbył podróż nauk. dookoła świata, prowadząc wielostronne badania geogr. i dokonując odkryć geol.; 1834–35 prowadził badania w USA i Kanadzie, gdzie odkrył m.in. złoża rud miedzi (nad jez. Ontario); 1836–38 badał złoża miner. w Ameryce Pd., m.in. w Brazylii (Minas Gerais); 1838 udał się przez Markizy, Hawaje, Tahiti i Nową Zelandię do Australii, gdzie odkrył złoto w Nowej Pd. Walii; odkrycie to Strzelecki utrzymywał w tajemnicy na życzenie gubernatora G. Gippsa, który obawiał się wybuchu „gorączki złota”; 1840 pierwszy zdobył najwyższy szczyt Australii i nazwał go Górą Kościuszki oraz odkrył Ziemię Gippsa; 1841–43 prowadził badania geol. na Tasmanii. Opublikował dzieło geogr. Physical Description of New South Wales and Van Diemen's Land (1845), które zyskało duży rozgłos w geografii świat. (wyd. pol. Nowa Południowa Walia 1958); oprac. mapę geol. Nowej Pd. Walii i Tasmanii; imieniem Strzeleckiego nazwano m.in. szczyty w środk. Australii i na Wyspie Flindersa oraz rzekę (Strzelecki Creek) w Australii; Pisma wybrane (1960). W. SŁABCZYŃSKI Paweł Edmund Strzelecki. Podróże, odkrycia, prace, Warszawa 1957; H.P.G. CLEWS Strzelecki's Ascent of Mount Kościuszko 1840, Melbourne 1973. Odpowiedz Link
ignorant11 MALINOWSKI ERNEST (1818& & #35 8211;99), inżynier kol 23.09.03, 01:04 MALINOWSKI ERNEST Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA MALINOWSKI ERNEST (1818–99), inżynier kol. i drogowy; uczestnik powstania listopadowego 1830–31, następnie na emigracji we Francji; od 1852 — w Peru, prof. uniw. w Limie; zasłużył się tam fortyfikowaniem wybrzeża (zwł. portu Callao); zaprojektował i 1872–76 kierował budową linii kol. Callao–La Oroya, sięgającej do wys. 4769 m n.p.m. (najwyżej położona droga kol. na świecie); 1866 w czasie wojny hiszp.-peruwiańskiej dow. obrony wybrzeża, przyczynił się do rozproszenia floty hiszp.; uznany za zasłużonego dla zwycięstwa, jego podobiznę umieszczono na cokole wystawionego w Limie pomnika min. wojny, M. Galveza. Odpowiedz Link
ignorant11 LEM STANISŁAW 23.09.03, 01:05 LEM STANISŁAW Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA LEM STANISŁAW (ur. 1921), pisarz i eseista; od 1994 czł. PAU; odnowiciel tradycyjnej prozy fantastycznonauk., poszerzył jej tematykę o problemy humanist. i biol. konsekwencji postępu nauk.-cywilizacyjnego (powieści Obłok Magellana 1955, Eden 1959, Solaris 1961, Pamiętnik znaleziony w wannie 1961, Niezwyciężony 1964, Głos Pana 1968, Kongres futurologiczny 1973, Wizja lokalna 1982, Pokój na ziemi 1987, Fiasko 1987); motywy fantastyki nauk. w ujęciach parodystycznych i groteskowych przedstawił w zbiorach opowiadań (Dzienniki gwiazdowe 1957, Księga robotów 1961, Cyberiada 1965) oraz w zbiorach fikcyjnych recenzji i wstępów do książek nie istniejących (Doskonała próżnia 1971, Wielkość urojona 1973); eseistyczne próby syntez kulturowych i teoretycznolit. Summa technologiae (1964), Filozofia przypadku (1968), Fantastyka i futurologia (t. 1–2 1970); ponadto powieść Szpital Przemienienia (cz. 1 cyklu Czas nieutracony, cz. 1–3 1955, ekranizacja 1978, reż. E. Żebrowski), o problematyce psychol.-moralnej związanej z okresem okupacji; opowieść autobiogr. Wysoki Zamek (1966); 1976 otrzymał nagrodę państw. I st.; szeroko znany i niezwykle ceniony także poza granicami kraju, laureat wielu nagród, m.in. austr. nagrody państw. za zasługi dla literatury eur. (1985); 1996 odznaczony Orderem Orła Białego. A. STOFF Powieści fantastycznonaukowe Stanisława Lema, Warszawa 1983; S. BEREŚ Rozmowy ze Stanisławem Lemem, Kraków 1987; Lem w oczach krytyki światowej, wybór i opracowanie J. Jarzębski, Kraków 1989. Odpowiedz Link
ignorant11 Arkadij i Borys Strugaccy 23.09.03, 01:06 STRUGACCY, pisarze ros., bracia: ARKADIJ N. (1925–91), BORIS N. (ur. 1933); autorzy opowieści fantastycznonauk. o tematyce kosm. i perspektywach postępu nauk.-techn.; proza oparta na sensacyjnej fabule, z elementami satyry i groteski, przeniknięta refleksją filoz., zawierająca akcenty kryt. wobec systemu totalitarnego; m.in. Poniedziałek zaczyna się w sobotę (1965, wyd. pol. 1970), Drugi najazd Marsjan (1967, wyd. pol. 1974), arcydzieło literatury science fiction Piknik na skraju drogi (1972, wyd. pol. 1974, ekranizacja A.A. Tarkowskiego pt. Stalker 1980), Żuk w mrowisku (1979–80, wyd. pol. 1983); utwór dram. Żydzi miasta Petersburga (1990, przekład pol. „Dialog” 1992 nr 4). Odpowiedz Link
ignorant11 TOŁSTOJ LEW N. 23.09.03, 01:11 TOŁSTOJ LEW N. Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA TOŁSTOJ LEW N., hrabia (1828–1910), ros. pisarz i myśliciel; jego dzieła, należące do największych osiągnięć ros. prozy realist., wywarły ogromny wpływ na literaturę świat., a poglądy — na rozwój myśli etycznej pocz. XX w.; 1853–56 uczestniczył w wojnie krymskiej, 1857–61 podróżował po Europie; 1861–62 prowadził działalność pedag., którą kontynuował w latach 70. jako autor elementarzy i czytanek dla ludu. Debiutował trylogią autobiogr. Dzieciństwo (1852, 1 wyd. pol. pt. Lata dziecięce 1911), Lata chłopięce (1854, wyd. pol. w: Dzieła, t. 1–2 1928–29), Młodość (1857, wyd. pol. tamże). Rozgłos zdobył Opowiadaniami sewastopolskimi (1855–56, wyd. pol. tamże), o tematyce wojennej, którą podejmował również w późniejszych utworach. Przejawem wczesnych zainteresowań społ. pisarza były m.in. opowieści Poranek ziemianina i Dwaj huzarzy (obie 1856, wyd. pol. tamże). Tołsoj był zwolennikiem życia opartego na zasadach patriarchalnych; myśl tę rozwinął m.in. w największych swych dziełach: powieści z czasów napoleońskich Wojna i pokój (powstała 1863–69, wyd. t. 1–3 1867–69, wyd. pol. 1894), syntetyzującej doświadczenia eur. powieściopisarstwa hist., psychol. i społ.-obyczajowego, w której połączył fatalistyczną koncepcję historii z ideą o decydującej roli zbiorowego wysiłku narodu w dziejach, oraz w klas. pod względem konstrukcji powieści psychol. Anna Karenina (powstała 1873– 77, wyd. 1875–77, wyd. pol. 1898–1900); pisarz podjął w niej ważkie kwestie społ. i etyczne, m.in. problem prawa człowieka do szczęścia, stworzył jednocześnie jedną z najwspanialszych postaci kobiecych w literaturze światowej. W ostatnim okresie twórczości Tołstoja powstały: powieść Zmartwychwstanie (napisana 1889–99, wyd. 1899, wyd. pol. 1900), credo filoz. i artyst. pisarza, w którym zawarł idee uniwersalnego chrystianizmu; opowiadania Sonata Kreutzerowska (1891, wyd. pol. 1900), Za co? (1906, wyd. pol. 1907, m.in. o losach pol. powstańców listopadowych); utwory dram. Ciemna potęga (1887, 1 wyd. pol. pt. Potęga ciemnoty 1900), Płody edukacji (1891, wyd. pol. 1903), Żywy trup (powstały 1900, wyd. 1911, wyst. pol. 1911); publicystykę, gł. polit., charakteryzowało nasilenie akcentów moralistyczno-dydaktycznych i zaostrzenie krytycyzmu społ. ze stanowiska „chrześcijańskiego anarchizmu”; z moralizmem jako nacz. przesłanką światopoglądu Tołstoja wiązały się: głośna teoria „niesprzeciwiania się złu przemocą”, koncepcja samodoskonalenia moralnego jednostki oraz programowy antyestetyzm i postulowanie sztuki moralistycznej (traktat Co to jest sztuka 1898, wyd. pol. 1901); Dzieła (t. 1– 14 1956–59). W. ASMUS Lew Tołstoj, Warszawa 1954; A. SEMCZUK Lew Tołstoj, wyd. 2 Warszawa 1967. Odpowiedz Link