GENIUSZE SŁOWIAŃSZCZYZNY

    • kustosz.m Re: GENIUSZE - kompozytorzy 17.09.03, 10:55
      moze ktos pamieta jakiegos kompozytora?
      • ignorant11 Re: GENIUSZE - kompozytorzy 21.09.03, 21:35
        kustosz.m napisał:

        > moze ktos pamieta jakiegos kompozytora?


        Sława!

        A tu jest cała plejada: Od naszego Chopina, po Stada rosyjskich, czeskich...
        Prawdziwa potęga, ale powklejam gdy znajdę czas...
    • kustosz.m Re: genialnych rzezbiarzy prosze 17.09.03, 10:55
      • sztylet69 St Szukalski 18.09.03, 12:45
        Stanislaw Szukalski, Stach z Warty. Genialny poganin
        (szef Szczepu Rogate Serce), po wojnie w USA. Tam sie o
        jego prace zabijaj. Byl nauczycielem Leonardo di Caprio;
        ojciec Leonardo ma stowarzyszenie m.in szukajace i
        odkupujace dziela Szukalskiego.
    • kustosz.m Re: GENIUSZE DRAMATOPISARSTWA 17.09.03, 10:56
      Wyspianski
    • kustosz.m Re: moze ktos zna jekiegos poete? 17.09.03, 10:57
    • archeo_gda Madeline Albright, Czeszka 17.09.03, 11:46
      • borebitsy Re: Madeline Albright, Czeszka 17.09.03, 13:35
        aha juzci
    • archeo_gda i oczywiście Ted Kaczyński, Unabomber 17.09.03, 11:47
    • swarozyc Jan Ámos Komenský 17.09.03, 12:20
      Komenský Jan Ámos, Komeński, Comenius (1592-1670), czeski duchowny i pedagog,
      działacz społeczny i religijny. Twórca nowożytnej pedagogiki. Zreformował
      szkołę braci czeskich, wprowadzając nowe metody nauczania. Opuścił ojczyznę na
      skutek prześladowań religijnych po klęsce pod Białą Górą (1620). Początkowo
      przebywał na Węgrzech. 1628-1656 (z niewielkimi przerwami) nauczyciel i
      dyrektor gimnazjum w Lesznie Wielkopolskim. Resztę życia spędził w Amsterdamie.

      Komenský postulował wprowadzenie powszechności nauczania i wychowania dzieci
      wszystkich warstw. Językiem wykładowym w szkole elementarnej miał być język
      ojczysty. Opracował systemy jednolitego szkolnictwa ogólnego i stworzył
      podstawy systemu klasowo-lekcyjnego. Sformułował podstawowe zasady nauczania,
      m.in. zasadę poglądowości. Głoszone przez Komenský`ego poglądy były na owe
      czasy bardzo postępowe i wywarły duży wpływ na rozwój pedagogiki.

      Jego największe dzieło Wielka dydaktyka (1657, wydanie polskie 1956), stanowi
      najpełniejszy wykład poglądów pedagogicznych Komenský`ego. Ponadto autor
      licznych podręczników nauczania poglądowego. Pierwsze zbiorowe wydanie dzieł
      Komenský`ego - Opera Didactica Omnia ukazało się w Amsterdamie 1657 (reedycja
      1957). Polski wybór Pisma zebrane (1964).
      • l4l0 Komenský nigdy w życiu 12.10.03, 20:18
        Komensky był protestantem, uciekł do Polski przed prześladowaniami. Odwdzięczył
        się za to w czasie potopu szwedzkiego -poparł protestanckich Szwedów !! Po
        wyzwoleniu musiał więc znaleźć sobie inne miejsce. Powinno się takiego raczej
        wbić na pal
    • swarozyc Znaniecki Florian Witold 17.09.03, 12:41
      Znaniecki Florian Witold (1882-1958), filozof i socjolog. Jeden z głównych
      przedstawicieli tzw, socjologii humanistycznej. W 1902 rozpoczął studia na UW,
      skąd w 1903 został relegowany za udział w studenckich protestach przeciwko
      ograniczaniu swobód akademickich. 1904-1909 przebywał poza krajem, w
      Szwajcarii, Francji, Algerii. Studiował filozofię i socjologię w Genewie,
      Zurychu i Paryżu, stykając się tam m.in. z H. Bergsonem i E. Durkheimem. W
      1910 uzyskał stopień doktora na UJ.

      W 1914 wyjechał do USA, 1917-1919 wykładał na uniwersytecie w Chicago. 1920-
      1939 profesor uniwersytetu w Poznaniu, 1940-1950 - University of Illinois w
      Urbana. 1953-1954 przewodniczący Amerykańskiego Towarzystwa Socjologicznego.
      Założyciel Instytutu Socjologicznego w Poznaniu (1921) oraz czasopisma
      Przegląd Socjologiczny (1930).

      Swój pogląd na świat Znaniecki określał mianem "kulturalizmu". Podkreślał, iż
      rzeczywistość składa się z wielu porządków, nie tylko fizyczno-przyrodniczego,
      ale i psychicznego, społecznego, idealnego. Sformułował zasadę tzw.
      współczynnika humanistycznego, która głosiła, że zjawiska społeczne należy
      traktować jako przedmiot czyichś czynności. Wymagał, by badacz spoglądał na
      penetrowaną przez siebie rzeczywistość oczami jej uczestników, a nie z
      jakiegoś absolutnego punktu widzenia.

      Stworzył i jako pierwszy zastosował w socjologii metodę dokumentów osobistych
      (gromadzenie danych o życiu społecznym zawartych w autobiografiach,
      pamiętnikach, listach itp.). Interesował się przyczynami upadku cywilizacji
      zachodniej.

      Niektóre prace: Zagadnienia wartości w filozofii (1910), Chłop polski w
      Europie i Ameryce (wspólnie z W.I. Thomasem. Tom 1-5 1918-1920, wydanie
      polskie 1976), Rzeczywistość kulturowa (1919, wydanie polskie 1991), Upadek
      cywilizacji zachodniej. Szkice z pogranicza filozofii kultury i socjologii
      (1921), Wstęp do socjologii (1922), Socjologia wychowania (tom 1-2 1928-1930),
      Miasto w świadomości jego obywateli (1931), Ludzie teraźniejsi a cywilizacja
      przyszłości (1935), Społeczne role uczonych (1940, wydanie polskie w wyborze
      1984), Nauki o kulturze. Narodziny i rozwój (1952, wydanie polskie 1971),
      Współczesne narody (1952, wydanie polskie 1990).
    • swarozyc Sędziwój Michał, Sendivogius Polonus, 17.09.03, 16:00
      Sędziwój Michał, Sendivogius Polonus, pseudonim Cosmopolita (1566-1636),
      polski alchemik, filozof i dyplomata. Studiował w Lipsku, Wiedniu i Altdorfie,
      następnie pracował na dworze cesarza Rudolfa II w Pradze. 1559 powrócił do
      kraju i dostał się na dwór Zygmunta III Wazy. Z polecenia króla posłował do
      cesarza i książąt Rzeszy. Prowadził prace alchemiczne w Krzepicach.

      Po odejściu ze służby u Zygmunta III przebywał na dworze cesarzy Macieja i
      Ferdynanda II. Autor słynnych dzieł alchemicznych, m.in. wydawanego pod
      różnymi tytułami i tłumaczonego na wiele języków traktatu alchemicznego
      Tractatus de lapide philosophorum (1604).
    • ignorant11 DOSTOJEWSKI FIODOR M. 23.09.03, 00:38
      DOSTOJEWSKI FIODOR M.
      Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA


      DOSTOJEWSKI FIODOR M. (1821–81), powieściopisarz ros.; mistrz prozy psychol.;
      1843 ukończył Wojsk. Szkołę Inżynieryjną w Petersburgu, po roku opuścił wojsko
      i poświęcił się pracy literackiej. Pierwszy utwór — powieść epistolarna Biedni
      ludzie (1846, wyd. pol. 1929), przedstawiająca losy drobnego urzędnika i
      zwykłej dziewczyny, zyskała wysoką ocenę krytyki, stawiając Dostojewskiego
      wśród wybitnych pisarzy ros. szkoły naturalnej. W dalszej twórczości
      Dostojewskiego oddalił się od dominującego kierunku ówczesnej prozy ros.
      pogłębiając analizę psychol. postaci; dobro i zło natury ludzkiej,
      irracjonalizm psychiki, zagadnienia rozdwojenia wewn. i marzycielstwa stanowią
      gł. problematykę utworów: Sobowtór (1846, wyd. pol. w: Sobowtór i inne
      opowiadania 1962), Gospodyni (1847, wyd. pol. 1962), Białe noce (1848, wyd.
      pol. 1902). W 1849 Dostojewskiego aresztowano za udział w kółku pietraszewców i
      skazano na karę śmierci, następnie tuż przed egzekucją ułaskawiono, zamieniając
      wyrok na 4 lata katorgi i służbę wojsk.; 1859 wrócił do Petersburga, a
      przeżycia z tego okresu wraz z rozmyślaniami o motywach postępowania człowieka
      i tajnikach natury ludzkiej zawarł we Wspomnieniach z domu umarłych (1860–62,
      wyd. pol. 1897).
      Na zesłaniu w światopoglądzie Dostojewskiego nastąpił zwrot ku chrześcijaństwu,
      które w najczystszej postaci zachowało się wg niego w prawosł. wierze ludu
      ros.; pierwszym artyst. ujęciem nowej problematyki były Notatki z podziemia
      (1864, wyd. pol. w wyborze Opowieści 1929), ukazujące destrukcyjny wpływ
      indywidualizmu na psychikę ludzką; rozgłos przyniosła mu Zbrodnia i kara (1866,
      wyd. pol. 1887–88) poddająca krytyce skrajny indywidualizm prowadzący do
      zbrodni; 1867–71 Dostojewski przebywał w zach. Europie; jego rozterki duchowe
      znalazły wyraz w powieści Idiota (1868, wyd. pol. 1909), o nieudanej próbie
      zbawienia świata przez dobro; krytykę ros. ruchu rewol. zawarł w Biesach (1872,
      wyd. pol. 1908); tajemne motywy postępków ludzkich prześledził w Młodziku
      (1875, wyd. pol. 1929); problemy religii i ateizmu ukazał w Braciach Karamazow
      (1879–80, wyd. pol. 1913), do których swoistym komentarzem jest Dniewnik
      pisatiela (1873–81); rozwijał w nim Dostojewski swoją koncepcję
      historiozoficzną ujmującą dzieje ludzkości jako walkę trzech idei: katol.,
      protest. i prawosł.; głosił tezę o „ros. posłannictwie” hist. i rel.;
      nowatorstwo konstrukcji powieściowej — stworzenie wzorów powieści polifonicznej
      (wielogłosowej), mistrzostwo penetracji wielowarstwowej świadomości ludzkiej,
      głębia analizy psychol., aktualność dialektycznego zespołu pytań moralno-filoz.
      połączona z nienarzucaniem ostatecznych rozwiązań, jednoczesna skłonność do
      fascynacji i sceptycyzmu oraz bogactwo problemów etycznych i filoz.
      uwarunkowały olbrzymi wpływ Dostojewskiego na literaturę ros. i świat.; jako
      myśliciel Dostojewski oddziałał na rozwój myśli egzystencjalistycznej, a także
      filoz.-rel. w Rosji i we Francji; Z pism (t. 1–11 1955–64); pol. wybory
      Opowieści fantastyczne (1979, wznowienie 1988), Z notatników (1979).
      S. MACKIEWICZ Dostojewski, Warszawa 1957, wznowienie 1993;
      R. PRZYBYLSKI Dostojewski i „przeklęte problemy”, Warszawa 1964;
      T. POŹNIAK Dostojewski w kręgu symbolistów rosyjskich, Wrocław 1969;
      B. URBANKOWSKI Dostojewski — dramat humanizmów, Warszawa 1978;
      D. KUŁAKOWSKA Dostojewski. Dialektyka niewiary, Warszawa 1981;
      H. BRZOZA Dostojewski — myśl a forma, Łódź 1984. Dostojewski Fiodor
      Michajłowicz (1821-1881) widok strony
      znajdź podobne
      pokaż powiązane


      Dostojewski Fiodor Michajłowicz (1821-1881), prozaik rosyjski. Po śmierci matki
      oddany do pensjonatu przez ojca, zamordowanego później przez chłopów. Wyjechał
      do Petersburga na studia inżynierskie. Początkowo zarabiał jako tłumacz.

      Już pierwsza powieść Biedni ludzie (1845, wydanie polskie 1929) przyniosła mu
      wielki sukces. W kolejnych stał się mistrzem analizy psychologicznej
      (psychologizm). Proza nierzadko na pograniczu realności i wyobraźni. Był
      zafascynowany irracjonalnymi pierwiastkami natury ludzkiej oraz walką dobra ze
      złem czającym się wszędzie. Tu - Sobowtór (1846, wydanie polskie 1962), Białe
      noce (1848, wydanie polskie 1902).

      Na dalszą twórczość wywarło silny wpływ aresztowanie go za działalność
      polityczną, wyrok śmierci (1849) zamieniony na katorgę i służbę wojskową, które
      to przeżycia znalazły oddźwięk m.in. we Wspomnieniach z domu umarłych (1860-
      1862, wydanie polskie 1897).

      Atakował ówczesny indywidualizm filozoficzny, dopatrując się w nim
      destrukcyjnego wpływu na człowieka i jego moralność, m.in. w Notatkach z
      podziemia (1864, wydanie polskie 1929) oraz w Zbrodni i karze (1866, wydanie
      polskie 1887-1888).

      Mimo sukcesu jednej z najwybitniejszych swoich powieści - Zbrodni i kary popadł
      w długi i uciekł przed wierzycielami za granicę 1867-1871, wydając Idiotę
      (1868, wydanie polskie 1909) oraz Biesy (1872, wydanie polskie 1908). Ta druga
      powieść przyniosła mu europejski rozgłos.

      W Braciach Karamazow (1879-1880, wydanie polskie 1913) potępił zarówno
      kapitalistyczną cywilizację, jak ruchy socjalistyczne i rewolucyjne, zarzucając
      im zagubienie wartości chrześcijańskich i opowiadając się stanowczo przeciwko
      ateizmowi.

      Był pisarzem pełnym moralnej pasji, nowatorem artystycznym wahającym się między
      skrajnym sceptycyzmem i nadzieją. Jest jednym z największych pisarzy czasów
      nowożytnych, wywarł duży wpływ na literaturę światową. W polskich przekładach
      także - Dzieła (1928-1929), Z pism (tom 1-11, 1955-1964).
    • ignorant11 GROTOWSKI JERZY (1933& & #35 8211;99), 23.09.03, 00:41
      GROTOWSKI JERZY (1933–99), reżyser teatr., badacz i reformator sztuki
      aktorskiej; założyciel (1959) i kier. Teatru Laboratorium w Opolu i we
      Wrocławiu (do 1984). W działalności twórczej Grotowskiego można wyróżnić 4
      okresy: 1) Teatr przedstawień (1957–69) — inscenizacje oparte na własnych
      scenariuszach, m.in. Kain wg G. Byrona (1960), Siakuntala wg Kalidasy (1960),
      Dziady wg A. Mickiewicza (1961), Kordian wg J. Słowackiego (1962), Akropolis wg
      S. Wyspiańskiego (1962), Tragiczne dzieje doktora Fausta wg Ch. Marlowe'a
      (1963), Studium o Hamlecie wg W. Szekspira i Wyspiańskiego (1964), Książę
      niezłomny Słowackiego wg P. Calderóna de la Barca (1965), Apocalipsis cum
      figuris (1968); realizacja idei „teatru ubogiego”, opartego na relacji aktor–
      widz (książka Towards a Poor Theatre 1968, Teksty z lat 1965–1969 1989). 2)
      Teatr uczestnictwa (1969–78), znany także jako Kultura Czynna lub Parateatr; od
      1973 doświadczenia parateatr. koncentrujące się na badaniu różnych form
      ekspresji człowieka w działaniu, w relacji z innymi ludźmi (m.in. Uniw.
      Poszukiwań Teatru Narodów 1975, Przedsięwzięcie Góra 1977, Drzewo ludzi 1979).
      3) Teatr Źródeł (1976–82) — badania i doświadczenia transkulturowe w międzynar.
      ekipie. 4) Ritual Arts — amer. okres przejściowy pracy w Kalifornii (1983–85),
      oznaczany przez Grotowskiego terminem Objective Drama oraz prace prowadzone we
      Włoszech (od 1985); 1972 otrzymał nagrodę państw. I stopnia.
      Z. OSIŃSKI Grotowski i jego Laboratorium, Warszawa 1980;
      tenże Grotowski wytycza trasy, Warszawa 1993. Grotowski Jerzy (1933-1999),
      polski reżyser, pedagog, teoretyk sztuki teatralnej, twórca nowoczesnej metody
      aktorskiej. W latach 1951-1955 był studentem wydziału aktorskiego w krakowskiej
      PWST. W 1955 słuchaczem moskiewskiego GITIS, zaś w latach 1956-1960 w Krakowie
      studiował reżyserię.

      Debiutował w Starym Teatrze Krzesłami E. Ionesco (współreżyseria A. Mianowska),
      w 1959 założył w Opolu Teatr 13 Rzędów, nazwany następnie Laboratorium. W
      styczniu 1965 przeniósł swój teatr do Wrocławia.

      W jego działalności wyodrębniają się trzy okresy. Pierwszy - kiedy był
      inscenizatorem i pedagogiem. Drugi to twórca prowokujący, zmuszający aktorów do
      samodzielnych odkryć, wreszcie w trzecim szuka pozateatralnych rozwiązań i
      prowadzi liczne zajęcia pedagogiczne i naukowe.

      Głośne były jego przekształcenia form widowiskowych, zarówno pod względem
      literackim, jak i przestrzeni teatralnej (Dziady, Kordian, Książę Niezłomny).
      Współpracował w zakresie scenografii z architektem J. Gurowskim. Jego
      działalność stała się inspirująca dla współczesnego teatru. Na licznych
      uniwersytetach i w teatrach prowadził wykłady z zakresu sztuki teatralnej.
      Propozycje jego mają charakter etyczny i psychoterapeutyczny, wyrastają z pytań
      o sens życia.

      Pod koniec życia poświęcał się głównie pracom pedagogicznym i teoretycznym.
    • ignorant11 CHOPIN FRYDERYK FRANCISZEK 23.09.03, 00:44
      CHOPIN FRYDERYK FRANCISZEK
      Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA


      CHOPIN, Szopen, FRYDERYK FRANCISZEK (1810–49), największy kompozytor pol.,
      pianista; ur. w Żelazowej Woli, gry fortepianowej uczył się w Warszawie u W.
      Żywnego, następnie kształcił się (1826–29) pod kierunkiem J. Elsnera w Szkole
      Gł. Muzyki; od 1818 występował na koncertach publ. w Warszawie, 1826 — w
      Dusznikach, 1829 — w Wiedniu; 1830 opuścił Warszawę, 1831 osiedlił się w
      Paryżu; początkowo często koncertował (Czechy, Niemcy, W. Brytania), zyskując
      sławę eur., później poświęcił się gł. kompozycji i pracy dydaktycznej;
      przyjaźnił się z George Sand, z którą odbył podróż na Majorkę, do Marsylii i
      Genui; zmarł w Paryżu. Chopin utrzymywał kontakty z kołami eur. awangardy kult.
      (R. Schumann, F. Mendelssohn-Bartholdy, F. Liszt, H. Heine, H. de Balzac, E.
      Delacroix i in.) i z emigracją pol. (A. Mickiewicz, S. Witwicki, J. Ursyn
      Niemcewicz, C. Norwid, J. Fontana). Tworzył niemal wyłącznie kompozycje
      fortepianowe: z orkiestrą — 2 koncerty (f-moll 1829, e-moll 1830), Rondo à la
      Krakowiak, Wariacje na temat Mozarta; solowe — 3 sonaty, 2 fantazje, 27 etiud,
      25 preludiów, 16 polonezów, 57 mazurków, 19 walców, 19 nokturnów, 4 ballady, 4
      scherza, 4 impromptus, Barkarola, Berceuse i in. drobne utwory; twórczość
      kamer. (trio fortepianowe, utwory na fortepian i wiolonczelę), pieśni solowe. W
      twórczości Chopina można wyróżnić 3 okresy: do 1830 — okres młodzieńczy (wpływy
      wczesnoromant.), do 1839 — okres krystalizacji stylu o cechach romant. i nar.,
      od 1839 — okres ostatni, mistrzowski, otwierający perspektywy postromant.; styl
      Chopina łączy bogate treści emocjonalne z doskonałością formy; Chopin zespolił
      tradycje muzyki fortepianowej z inspiracjami pol. folkloru muz.; wykształcił
      specyficzny typ melodyki kantylenowej, wzbogacił zasób środków harmonicznych,
      m.in. dzięki wyzyskaniu właściwości tonalnych pol. muzyki lud. (skale,
      współbrzmienia); stosował tempo rubato, polimetrię i polirytmię, rozwinął i
      zmodyfikował tradycyjne formy muz. (sonaty, etiudy, preludia), wniósł nowe
      elementy w zakresie stylizacji (tańce). Twórczość Chopina wywarła ogromny wpływ
      na muzykę 2. poł. XIX i pocz. XX w., zwł. kompozytorów neoromant. (F. Liszt, R.
      Wagner i in.) i przedstawicieli szkół nar. (ros., skand.). Dla uczczenia
      pamięci Chopina powołano wiele stowarzyszeń muz. jego imienia (m.in.
      Towarzystwo im. Fryderyka Chopina); podjęto ok. 70 wyd. zbiorowych dzieł
      Chopina (na świecie), m.in. pod redakcją I.J. Paderewskiego, L. Bronarskiego i
      J. Turczyńskiego 1949–61; od 1927 odbywają się w Warszawie Międzynar. Konkursy
      Pianistyczne im. F. Chopina.
      F. HOESICK Chopin. Życie i twórczość, t. 1–4, Kraków 1962–68;
      J. IWASZKIEWICZ Chopin, wyd. 7 Kraków 1987;
      A. ZAMOJSKI Chopin, wyd. 2 Warszawa 1990;
      T.A. ZIELIŃSKI Chopin, Kraków 1993;
      K. MICHAŁOWSKI Bibliografia chopinowska 1849–1969, Kraków 1970
      Pozdrawiam!
      Informacje ogólne
      Fryderyk Chopin

      Chopin Fryderyk Franciszek (1810-1849), kompozytor i pianista polski. Urodzony
      w Żelazowej Woli, był synem Justyny z Krzyżanowskich i Mikołaja Chopina,
      nauczyciela pochodzącego z Lotaryngii. Od 1816 uczył się gry na fortepianie u
      W. Żywnego, od 1822 - kompozycji u J. Elsnera. 1823-1826 był uczniem Liceum
      Warszawskiego, 1826-1829 uczniem J. Elsnera w Szkole Głównej Muzyki w Warszawie.

      W 1829 przebywał w Wiedniu, gdzie poznał m.in. K. Czernego, T. Haslingera i dał
      2 koncerty w Kärtnertortheater. W 1830 odbyły się koncerty Chopina w Teatrze
      Narodowym w Warszawie (m.in. wykonał Koncert fortepianowy f-moll oraz na
      koncercie pożegnalnym Koncert fortepianowy e-moll i Fantazję na tematy
      polskie). W tymże roku udał się przez Pragę do Wiednia, stamtąd zaś w 1831
      wyjechał do Paryża. Na emigracji przebywał do końca życia, w Paryżu poznał
      m.in.: G. Rossiniego, L. Cherubiniego, H. Herza, F. Liszta, F. Hillera, F.
      Kalkbrennera, F. Mendelssohna, H. Berlioza, A. Mickiewicza, R. Schumanna, J.U.
      Niemcewicza, dawał publiczne koncerty oraz recitale w salonach arystokracji,
      zajmował się także pracą pedagogiczną (do jego uczniów należeli m.in.: M.
      Czartoryska, K. Mikuli, M. Kalergis).

      W 1835 poznał pisarkę A. Dudevant (używającą pseudonimu George Sand), z którą
      łączyła go bliska znajomość do 1847. W 1838 przebywał w Palmie na Majorce,
      komponując m.in. Preludia. Miesiące letnie w latach 1839 i 1841-1846 spędzał w
      posiadłości G. Sand w Nohant. W 1848 odbył się ostatni paryski koncert Chopina
      w Sali Pleyela, a także koncerty w Anglii i Szkocji. W 1849 nasiliły się objawy
      gruźlicy, na którą Chopin chorował od lat. Kompozytor zmarł w Paryżu 17
      października 1849 i został pochowany na paryskim cmentarzu Père-Lachaise.

      Twórczość
      Chopin tworzył niemal wyłącznie utwory przeznaczone na fortepian, instrument
      typowy dla okresu romantyzmu muzycznego. Geniusz polskiego kompozytora
      przejawił się w twórczym syntetyzowaniu elementów ówczesnej kultury muzycznej
      (styl brillant, polska muzyka ludowa) oraz wytyczeniu nowych dróg w twórczości
      fortepianowej poprzez nowatorstwo w dziedzinie harmoniki i techniki
      pianistycznej, a przede wszystkim w stworzeniu niepowtarzalnego,
      rozpoznawalnego od pierwszych taktów, stylu muzycznego.

      Wśród wczesnych utworów Chopina ważne miejsce zajmują dwa koncerty
      fortepianowe, w których pomimo klasycznej formy i stosowania formuł modnego
      wówczas stylu brillant, widoczny jest indywidualny, romantyczny styl
      kompozytora. Wpływy stylu brillant występują także w walcach,
      charakteryzujących się lekkością i wirtuozostwem.

      Mazurek f-moll op. 63 (1846)

      Niezwykle ważne miejsce w twórczości Chopina zajmują miniatury taneczne. Obok
      walców, są to głównie mazurki i polonezy, a także inne tańce o mniejszym
      znaczeniu (np. écossaises, bolero, tarantela). Nawiązując do gatunku
      wywodzącego się z końca XVIII w., kompozytor stworzył 57 mazurków będących
      miniaturowymi arcydziełami muzyki fortepianowej. Stylizował w nich tańce
      mazurowe (oberek, kujawiak i mazur), czerpiąc inspiracje z ich rytmiki,
      melodyki, budowy i cech tonalnych.

      Polonez As-dur op. 53 (1842-1843)

      W pierwszych polonezach Chopin nawiązał do gatunku tańca narodowego, tworzonego
      m.in. przez J. Elsnera i K. Kurpińskiego, oraz do stylu brillant. Kolejne
      polonezy (np. opus 40) charakteryzuje heroizm oraz tragizm, ostatnie zaś,
      wielkie polonezy (opus 44, 53, 61) należą do gatunku poematu fortepianowego, o
      wielorakich środkach techniki kompozytorskiej i bogactwie wyrazowym.

      Etiuda Rewolucyjna (kompozycja cyklu 1829-1833)

      Wśród miniatur nietanecznych Chopina istotne znaczenie mają 24 etiudy wydane w
      dwóch zbiorach (osobno skomponował jeszcze 3 etiudy), w których, obok trudności
      technicznych i wirtuozostwa, na pierwszy plan wysuwa się również kantylena,
      nowatorstwo w dziedzinie harmoniki i kolorystyka ruchu.

      Preludium Deszczowe Des-dur nr 15 (kompozycja cyklu 1838-1839)

      Cykl 24 preludiów we wszystkich 24 tonacjach stworzył Chopin głównie podczas
      pobytu na Majorce. Charakteryzują się one różnorodnością kategorii wyrazowych:
      od kantylenowego liryzmu (np. Preludium Des-dur) po burzliwy dramatyzm
      (Preludium d-moll). Gatunek nokturnu stworzony przez J. Fielda kontynuował
      Chopin w swych 19 nokturnach. Cechuje je ornamentalna melodyka, wykorzystanie
      techniki wariacyjnej oraz głównie trzyczęściowa forma. Pokrewne wyrazowo
      nokturnom są Berceuse Des-dur i Barkarola Fis-dur.

      Nowy gatunek muzyki fortepianowej stworzył Chopin w 4 balladach. Bezpośrednie
      inspiracje kompozytora utworami literackimi (np. balladami A. Mickiewicza) nie
      są w pełni udowodnione. Niewątpliwie jednak występuje w balladach zjawisko
      narracyjności, wyrażające się m.in. w ciągłości linii melodycznej, występowaniu
      silnych kontrastów dynamicznych i fakturalnych (Ballada
    • ignorant11 CZAJKOWSKI PIOTR 23.09.03, 00:45
      CZAJKOWSKI PIOTR
      Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA


      CZAJKOWSKI PIOTR I. (1840–93), kompozytor ros.; 1866–78 prof. konserwatorium w
      Moskwie; dzięki pomocy materialnej N. von Meck poświęcił się wyłącznie pracy
      twórczej; odbywał podróże koncertowe po Europie (1891 w Ameryce Pn.), dyrygując
      swymi kompozycjami; muzyka Czajkowskiego łączy eur. osiągnięcia techniki
      kompozytorskiej z pierwiastkami nar.; cechuje ją bogactwo inwencji melodycznej
      i głęboki emocjonalizm; w symfoniach wiąże Czajkowski romantyczne założenia
      programowe z klas. jasnością formy; w operach skupia się na psych. konfliktach
      bohaterów, co powoduje przewagę pierwiastków lirycznych; muzyka sceniczna —
      opery: Wojewoda (1869), Eugeniusz Oniegin (1879), Mazepa (1884), Trzewiczki
      (1887, wg N.W. Gogola), Dama pikowa (1890, wg A.S. Puszkina), Jolanta (1892) i
      in.; balety: Jezioro łabędzie (1877), Śpiąca królewna (1890), Dziadek do
      orzechów (1892); symfonie: I g-moll „Zimowe marzenia” (1866), IV f-moll (1877),
      V e-moll (1888), VI h-moll, zw. Patetyczną (1893), Manfred (1885); uwertury,
      fantazje: Romeo i Julia (1869), Burza (1873), Francesca da Rimini (1876);
      poematy symfoniczne, Kaprys włoski (1880); Koncert skrzypcowy (1878),
      Wariacje „Rokoko” na wiolonczelę i orkiestrę (1876); muzyka fortepianowa:
      Koncert b-moll (1875), cykl miniatur Pory roku (1876); utwory kamer., pieśni.
      A. ALSZWANG Czajkowski, Kraków 1979.
    • ignorant11 Rimski-Korsakow Nikołaj Andriejewicz 23.09.03, 00:48
      Rimski-Korsakow Nikołaj Andriejewicz (1844-1908), kompozytor rosyjski. Będąc
      studentem szkoły morskiej w Petersburgu, uczył się także gry na fortepianie i
      wiolonczeli. 1861 poznał M.P. Musorgskiego, C.A. Cui i M.A. Bałakiriewa. W 1871
      objął stanowisko profesora konserwatorium w Petersburgu. Działał także jako
      dyrygent koncertów symfonicznych.

      Do jego uczniów należeli: A.K. Ladow, A.K. Głazunow, S.S. Prokofiew, I.F.
      Strawiński i O. Respighi. W jego twórczości dominuje muzyka programowa, ważne
      miejsce zajmują także opery o tematyce historycznej i legendarnej. W języku
      dźwiękowym nawiązywał do rosyjskiej muzyki ludowej. Utwory jego cechuje
      doskonała instrumentacja.

      Był autorem prac: Harmonia, podstawowe zasady dla uczniów i samouków (1884,
      wydanie polskie 1970), Zasady instrumentacji (1913, wydanie polskie 1953).
      Ważniejsze kompozycje: opery - Pskowianka (1872, wersja trzecia 1892), Śnieżka
      (1881, wersja druga ok. 1895), Sadko (1896), Bajka o carze Sałtanie (1900),
      Nieśmiertelny Kościej (1902), Pan wojewoda (1903), Złoty kogucik (1907), 3
      symfonie, Kaprys hiszpański na orkiestrę (1887), fantazja orkiestrowa Sadko
      (1867-1892), suita orkiestrowa Szeherezada (1888), uwertury, kantata
      Świtezianka (1897), pieśni, utwory kameralne i fortepianowe
      RIMSKI-KORSAKOW NIKOŁAJ A.
      Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA


      RIMSKI-KORSAKOW NIKOŁAJ A. (1844–1908), kompozytor ros.; należał do Potężnej
      Gromadki; od 1871 prof. konserwatorium w Petersburgu, wychowawca wielu
      wybitnych kompozytorów, m.in.: A.K. Ladowa, A.K. Głazunowa, O. Respighiego,
      S.S. Prokofjewa, I.F. Strawinskiego; w twórczości, zwł. w muzyce dram.,
      podejmował tematykę baśniową i hist.; nawiązywał do ros. folkloru muz.,
      wprowadzał elementy muzyki orientalnej; jego muzyka symfoniczna ma charakter
      programowy, jest błyskotliwie instrumentowana; uznany za mistrza
      instrumentacji, rozwijał w tym zakresie osiągnięcia H. Berlioza i R. Wagnera;
      opery (m.in.: Sadko, wyst. Moskwa 1898, Bajka o carze Sałtanie, tamże 1900, z
      popularnym Lotem trzmiela, Złoty kogucik, tamże 1909), utwory orkiestrowe
      (symfonie, Kaprys hiszpański 1887, suita Szeherezada 1888); muzyka kamer.,
      kantaty (m.in. Świtezianka 1897 wg tekstu A. Mickiewicza), utwory fortepianowe,
      pieśni, opracowania utworów kompozytorów ros. (zwł. instrumentacja oper Borys
      Godunow i Chowańszczyzna M.P. Musorgskiego); podręczniki (Zasady instrumentacji
      1913, wyd. pol. 1953, Harmonia. Podstawowe zasady 1884, wyd. pol. 1958, wyd. 2
      zmienione, 1970).
      A. SOŁOWCOW Rimski-Korsakow, wyd. 3, Kraków 1989.
    • ignorant11 PROKOFJEW SIERGIEJ S. 23.09.03, 00:50
      PROKOFJEW SIERGIEJ S.
      Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA


      PROKOFJEW, Prokofiew, SIERGIEJ S. (1891–1953), ros. kompozytor i pianista; 1918–
      32 przebywał poza krajem (koncertował, współpracował m.in. z S.P. Diagilewem);
      twórczość Prokofjewa odegrała ważną rolę w rozwoju muzyki eur. XX w.; jej cechy
      to: uprzywilejowana rola rytmu, skłonność do silnych kontrastów, do parodii i
      groteski; opery nawiązywały do ekspresjonizmu; okres twórczości Prokofjewa po
      powrocie do kraju cechuje się uproszczeniem stylu, będącym ustępstwem na rzecz
      panującego wówczas w ZSRR realizmu socjalist.; 8 oper (Miłość do trzech
      pomarańczy, wyst. 1921, Zaręczyny w klasztorze — 1946, Wojna i pokój — 1946, 2
      red. 1952, Ognisty anioł — 1955), 7 baletów (m.in. Romeo i Julia, wyst. 1938,
      Kopciuszek — 1944), 7 symfonii (m.in. D-dur „Klasyczna” 1917), Suita Scytyjska
      (1914), baśń symfoniczna Piotruś i wilk (1936), koncerty (5 fortepianowych, 2
      skrzypcowe), fortepianowe sonaty, Sarkazmy (1914), Wizje ulotne (1917), utwory
      kamer., pieśni, kantaty, muzyka film. (m.in. Aleksander Newski S.M. Eisensteina
      1938); pol. wybory pism: Autobiografia (1970, pełne wyd. ros. 1973), Merci za
      miły list (1970), Refleksje, notatki, wypowiedzi (1971).
      J. JAROSZEWICZ Prokofiew, Kraków 1983.
      Prokofiew Siergiej Siergiejewicz (1891-1953), kompozytor i pianista rosyjski.
      Studiował kompozycję u A.K. Ladowa i N.A. Rimskiego-Korsakowa oraz grę na
      fortepianie u A.N. Jesipowej w konserwatorium w Petersburgu.

      Debiutował jako kompozytor i pianista w 1908 w ramach petersburskich Wieczorów
      Muzyki Współczesnej, wykonując m.in. Podszepty diabelskie opus 4. W 1914 udał
      się za granicę. W Londynie poznał twórcę Baletów Rosyjskich S.P. Diagilewa. W
      1918 wyjechał do Stanów Zjednoczonych, następnie do Paryża. Tu stworzył dla
      S.P. Diagilewa balety: Błazen (II redakcja 1920), Stalowy krok (1927), Syn
      marnotrawny (1928).

      W 1932 zamieszkał w ZSRR, objął klasę kompozycji w konserwatorium w Moskwie.
      Poddany bezprzykładnej presji ideologicznej ze strony reżimu stalinowskiego,
      skomponował na zamówienie polityczne wiele utworów w uproszczonym,
      komunikatywnym stylu, nie rezygnując wszakże z twórczości o najwyższych
      ambicjach (np. późne sonaty fortepianowe).

      W twórczości ewoluował od agresywnego, dynamicznego witalizmu, często o
      zabarwieniu groteskowo-parodystycznym, eksponującego jednostajne, motoryczne
      rytmy i ostrą harmonikę (utwory fortepianowe sprzed I wojny światowej, Suita
      scytyjska na orkiestrę, 1915), ku bardziej umiarkowanemu neoklasycyzmowi, z
      nieodłącznymi cechami humoru, lekkości, wdzięku (Symfonia klasyczna D-dur,
      1917).

      Stale obecna jest także w jego muzyce nuta subtelnej, niekiedy romantycznie
      rozlewnej liryki. W utworach z czasów II wojny światowej (VI i VII Sonata
      fortepianowa, V Symfonia B-dur), nawiązał ponownie do estetyki barbaryzmu.

      Inne ważniejsze dzieła: opery - Miłość do trzech pomarańczy (1919), Gracz
      (1927), Ognisty anioł (1927), balety - Romeo i Julia (1936), Kopciuszek (1944).
      7 symfonii, 5 koncertów fortepianowych, 2 koncerty skrzypcowe, 9 sonat
      fortepianowych, kantaty Aleksander Newski (1938-1939), Zdrawica (1939),
      oratorium Na straży pokoju (1950).
    • ignorant11 Musorgski Modest Pietrowicz 23.09.03, 00:51
      Musorgski Modest Pietrowicz (1839-1881), kompozytor rosyjski. W dziedzinie
      kompozycji autodydakta. Lekcje fortepianu pobierał u A. Gerkego, ucznia
      osiadłego w Petersburgu niemieckiego pianisty A. von Henselta.

      1852-1856 uczęszczał do szkoły kadetów w Petersburgu. 1856-1858 służył jako
      oficer. 1856-1857 poznał kompozytorów rosyjskich A.S. Dargomyżskiego, M.A.
      Bałakiriewa, A.P. Borodina, C.A. Cui oraz krytyka muzycznego W.W. Stasowa. Pod
      kierunkiem M. Bałakiriewa pogłębił swe umiejętności kompozytorskie. Wraz z
      wyżej wymienionymi utworzył grupę kompozytorską zwaną Potężną Gromadką, która
      postawiła sobie za cel propagowanie muzyki narodowej.

      1868-1871 pracował nad najwybitniejszym swym dziełem operowym (opera) Borysem
      Godunowem, wystawionym w 1874 w Petersburgu. Następnie skomponował
      pesymistyczno-tragiczne cykle pieśni: Z izby dziecięcej (1868-1872), Bez słońca
      (1874), Pieśni i tańce śmierci (1874). W 1874 powstał cykl miniatur
      fortepianowych Obrazki z wystawy, zainspirowany wystawą dzieł malarza W.
      Hartmanna. W 1872 podjął pracę nad dramatem muzycznym Chowańszczyzna, a w 1874
      nad operą komiczną Jarmark Soroczyński - pierwsze dzieło ukończył po śmierci
      kompozytora N.A. Rimski-Korsakow, drugie - C. Cui.

      Tworzył przede wszystkim muzykę związaną ze słowem, przekazującą treści
      literackie czy programowe. Czerpał inspirację z folkloru rosyjskiego, łącząc ją
      z nowatorstwem harmonicznym i brzmieniowo-instrumentalnym. Zapoczątkował
      odejście od tonalności dur-moll, wywierając tym samym ogromny wpływ na
      późniejszą twórczość impresjonistów, m.in. C. Debussy'ego oraz M. Ravela, który
      w 1912 zainstrumentował jego fortepianowe Obrazki z wystawy.
    • ignorant11 Strawiński, Strawinski, Igor Fiodorowicz 23.09.03, 00:52
      Strawiński, Strawinski, Igor Fiodorowicz (1882-1971), kompozytor, pianista i
      dyrygent rosyjski. Uczył się gry na fortepianie, harmonii i kontrapunktu,
      studiował też prawo na uniwersytecie w Petersburgu. 1910-1914 współpracował
      jako kompozytor z Baletami Rosyjskimi S.P. Diagilewa. 1914-1920 mieszkał w
      Szwajcarii, 1920-1939 we Francji, od 1939 w USA, po II wojnie światowej często
      przyjeżdżał do Europy.

      W twórczości Strawińskiego - jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX w. -
      wyróżniają się 3 fazy: w utworach baletowych pisanych do 1914 (Pietruszka,
      Święto wiosny, Ognisty ptak) zaznaczają się cechy nowatorskie: eksponowanie
      rytmiki, dysonansowych współbrzmień, w warstwie treściowej i muzyce baletów
      występuje związek z rosyjskim folklorem.

      Kolejnym etapem twórczości (ok. 1920 - ok. 1952) był zwrot ku tradycji muzyki
      dawnej, zwłaszcza barokowej i klasycznej (utwory w tzw. stylu neoklasycznym:
      balet Pulcinella, Oktet na instrumenty dęte, Symfonia psalmów). Od ok. 1952
      Strawiński komponował utwory w technice serialnej (balet Agon, Septet).

      Ważniejsze kompozycje: na orkiestrę - Symphonie in Es (1907), Symfonia na
      instrumenty dęte (1921), Dumbarton Oaks Concerto (1938), Symphony in C (1940),
      Symfonia w 3 częściach (1946), Hebanowy koncert na orkiestrę jazzową (1946),
      Concerto in D na orkiestrę smyczkową (1947), Movements na fortepian i orkiestrę
      (1960).

      Kameralne - Ragtime na 11 instrumentów (1918, wersja na fortepian, 1919),
      Concertino na kwartet smyczkowy (1920, wersja na 12 instrumentów, 1952), Oktet
      na instrumenty dęte (1923), Septet (1953). Chóralne - Symfonia psalmów na chór
      i orkiestrę (1930), kantata Babel (1945), Msza (1948), Canticum Sacrum (1956),
      Threni (1958), A Sermon, a Narrative and a Prayer (1961). Wokalne - Pribautki
      na głos i 8 instrumentów (1919), In Memoriam Dylan Thomas na tenor, kwartet
      smyczkowy i 2 puzony (1954).

      Balety - Ognisty ptak (1910), Pietruszka (1911), Święto wiosny (1913),
      Pulcinella (1920), Wesele (1923), Apollo i Muzy (1928), Pocałunek wróżki
      (1928), Gra w karty (1937), Orfeusz (1947), Agon (1957). Opera The Rake's
      Progress (1951), oratorium Oedipus Rex (1927).
    • ignorant11 Muzyka Rosyjska 23.09.03, 00:54
      Rosyjska muzyka, rozwijała się dwutorowo - jako obrzędowa muzyka instrumentalna
      i świecka wokalna (pieśni wojenne w X i XI w., w późniejszym okresie ujmowane w
      cykle bylin, pieśni dworskie wykonywane przez tzw. bajanów na dworach
      książęcych), oraz jednogłosowa muzyka cerkiewna (znamiennyj razspiew - nazwa
      pochodzi od znamion, znaków pisma muzycznego).

      Muzyka wielogłosowa (partiesnoje pienije) pojawiła się w Rosji w 2. połowie
      XVII w., najważniejszymi gatunkami wówczas były: religijny koncert chóralny a
      cappella, kantata, psalm. W XVIII w. powstawały w Rosji pierwsze teatry
      operowe, początkowo na dworach, kierowane przez artystów włoskich, a w 2.
      połowie XVIII w. teatry publiczne.

      Do znanych twórców oper należeli: M.M. Sokołowski, J.I. Fomin, D.S.
      Bortnianski, także kompozytor dzieł instrumentalnych i religijnych wokalnych.
      Rosyjską muzykę wczesnoromantyczną reprezentuje kompozytor znaczących oper,
      A.N. Wierstowski, jednak rosyjski styl narodowy w muzyce stworzył dopiero M.I.
      Glinka: opery - Życie za cara (Iwan Susanin, 1836), Rusłan i Ludmiła (1842),
      uwertury symfoniczne, romanse wokalne.

      Do wybitnych twórców opery romantycznej w Rosji należą także: A.S. Dargomyżski
      (Kamienny gość, 1872), M.P. Musorgski (dramat muzyczny Borys Godunow, 1869,
      Chowańszczyzna, 1883), A.P. Borodin (Kniaź Igor, 1890), N.A. Rimski-Korsakow
      (Sadko, 1866), P.I. Czajkowski (Eugeniusz Oniegin,1878).

      W latach 60. XIX w. powstała Potężna Gromadka, skupiająca najwybitniejszych
      (poza P.I. Czajkowskim ówczesnych kompozytorów. Twórczość Czajkowskiego stanowi
      najdoskonalszy przykład rosyjskiego romantycznego stylu narodowego w muzyce:
      kompozytor zasłynął zarówno muzyką orkiestrową (6 symfonii, poematy
      symfoniczne, koncerty fortepianowe), jak i kameralną, pieśniową oraz baletową
      (Jezioro łabędzie, 1876, Śpiąca królewna, 1889, Dziadek do orzechów, 1892).

      Do znanych kompozytorów doby romantycznej należeli: A.G. Rubinstein, słynny
      pianista i założyciel Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego w Petersburgu, A.K.
      Głazunow, twórca znanych baletów, a pod koniec XIX w. A.K. Ladow, S.M. Lapunow.
      XX-wieczną muzykę rosyjską otwiera twórczość A.N. Skriabina, kompozytora
      ekspresjonistycznych poematów symfonicznych (Poemat ekstazy, 1905-1908,
      Prometeusz, 1908-1910) i muzyki fortepianowej. Wybitnym twórcą muzyki
      fortepianowej i symfonicznej był S.W. Rachmaninow.

      Preludium E-dur A. Skriabina

      Styl neoklasyczny reprezentuje twórczość S.S. Prokofiewa oraz częściowo I.F.
      Strawińskiego, kompozytora nowoczesnych brzmieniowo baletów: Pietruszka (1911)
      i Święto wiosny (1913), wykonywanych przez Balety Rosyjskie S.P. Diagilewa.

      Do wybitnych twórców muzyki rosyjskiej w XX w. należą: D.D. Szostakowicz,
      kompozytor oper (Lady Makbet mceńskiego powiatu, 1932, 2. wersja 1956), 17
      symfonii, kwartetów smyczkowych, oraz A.I. Chaczaturian (I Symfonia, 1934,
      balety: Gajane, 1942, Spartakus, 1954). W 2. połowie XX w. tworzą: J.M. Bucko,
      G.I. Ustwolska, S.A. Gubajdulina, A.G. Schnittke, R.K. Szczedrin, A.P. Pietrow,
      wykorzystując nowe techniki muzyczne (serializm, aleatoryzm).

      W najnowszej muzyce rosyjskiej oddźwięk znalazły style nawiązujące do tradycji
      (nowy neoromantyzm). Rosyjska muzyka ludowa od czasów średniowiecznych
      rozwijała się w śpiewach zwanych bylinami, opiewających słynnych bohaterów i
      działania wojenne. Powstawały również pieśni religijne, od XVI w. tworzono
      pieśni zwane "przeciągłymi".

      Cechą współczesnej rosyjskiej muzyki ludowej jest wielogłosowość (od 2 do 5
      głosów), występowanie skal modalnych, śpiewność bogatej melodyki. Podstawowe
      gatunki: pieśni obrzędowe, epickie, liryczne, taneczne, żołnierskie. Główne
      instrumenty: rogi, flet, dudy, bałałajka, skrzypce, harmonia, harmonijka ustna,
      drumla
    • ignorant11 WIENIAWSKI HENRYK 23.09.03, 00:56
      WIENIAWSKI HENRYK
      Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA


      WIENIAWSKI HENRYK (1835–80), brat Józefa i Juliana, skrzypek i kompozytor;
      koncertował od 1848, m.in. 1851–53 z bratem Józefem w Polsce, Rosji, Niemczech
      i Francji, później — sam w Holandii, Belgii, W. Brytanii, 1872–74 — z Antonem
      Rubinsteinem w Stanach Zjedn.; zyskał sławę jednego z najwybitniejszych
      skrzypków 2 poł. XIX w.; 1859 został mianowany nadwornym skrzypkiem w
      Petersburgu, gdzie pozostawał do 1872, 1862–68 prof. konserwatorium tamże, 1874–
      77 prof. konserwatorium w Brukseli; twórczość utrzymana częściowo w stylu
      brillant, zawierająca elementy liryki romant., nawiązująca też do tradycji nar.
      (tańce pol.); kompozycje gł. skrzypcowe, wyróżniające się bogatą fakturą i
      różnorodnością środków wirtuozowskich (pasaże, szybkie pochody gamowe,
      dwudźwięki, flażolety, specjalne rodzaje artykulacji itp.): koncerty (fis-moll
      1852, d-moll 1870), Legenda na skrzypce i orkiestrę (ok. 1860), utwory na
      skrzypce solo lub z fortepianem (polonezy, fantazje, wariacje, mazurki,
      kujawiaki), na dwoje skrzypiec (Etudes-Caprices 1862), także komponowane z
      bratem Józefem (Duo concertant na temat z opery Łucja z Lammermooru G.
      Donizettiego, ok. 1850); w Poznaniu działa Tow. Muz. im. H. Wieniawskiego, zał.
      1884, początkowo jako Koło Śpiewackie Pol.; Towarzystwo współorganizuje
      międzynar. konkursy im. H. Wieniawskiego: skrzypcowy, odbywający się tamże od
      1952 (poprzednio 1935 w Warszawie), i od 1957 lutniczy.
      J.W. REISS Wieniawski, Kraków 1985;
      W. GRIGORIEW Henryk Wieniawski. Życie i twórczość, Poznań 1986.
    • ignorant11 MARKOW ANDRIEJ A., st. (1856& & #35 8211;1922), 23.09.03, 01:00
      MARKOW ANDRIEJ A..
      Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA


      MARKOW ANDRIEJ A., st. (1856–1922), ojciec Andrieja, matematyk ros.; od 1886
      prof. uniw. w Petersburgu; czł. Petersburskiej Akad. Nauk; prace z teorii
      prawdopodobieństwa — zapoczątkował w niej m.in. badania nad ważną w
      zastosowaniach klasą procesów stochastycznych, zw. procesami Markowa.
    • ignorant11 STRZELECKI PAWEŁ EDMUND (1797& & #35 8211;1873), 23.09.03, 01:01
      STRZELECKI PAWEŁ EDMUND (1797–1873), podróżnik, geolog i geograf; badacz
      Australii; od 1853 czł. Król. Towarzystwa Geogr. i Tow. Król. w Londynie. W
      1834–43 odbył podróż nauk. dookoła świata, prowadząc wielostronne badania
      geogr. i dokonując odkryć geol.; 1834–35 prowadził badania w USA i Kanadzie,
      gdzie odkrył m.in. złoża rud miedzi (nad jez. Ontario); 1836–38 badał złoża
      miner. w Ameryce Pd., m.in. w Brazylii (Minas Gerais); 1838 udał się przez
      Markizy, Hawaje, Tahiti i Nową Zelandię do Australii, gdzie odkrył złoto w
      Nowej Pd. Walii; odkrycie to Strzelecki utrzymywał w tajemnicy na życzenie
      gubernatora G. Gippsa, który obawiał się wybuchu „gorączki złota”; 1840
      pierwszy zdobył najwyższy szczyt Australii i nazwał go Górą Kościuszki oraz
      odkrył Ziemię Gippsa; 1841–43 prowadził badania geol. na Tasmanii. Opublikował
      dzieło geogr. Physical Description of New South Wales and Van Diemen's Land
      (1845), które zyskało duży rozgłos w geografii świat. (wyd. pol. Nowa
      Południowa Walia 1958); oprac. mapę geol. Nowej Pd. Walii i Tasmanii; imieniem
      Strzeleckiego nazwano m.in. szczyty w środk. Australii i na Wyspie Flindersa
      oraz rzekę (Strzelecki Creek) w Australii; Pisma wybrane (1960).
      W. SŁABCZYŃSKI Paweł Edmund Strzelecki. Podróże, odkrycia, prace, Warszawa
      1957;
      H.P.G. CLEWS Strzelecki's Ascent of Mount Kościuszko 1840, Melbourne 1973.
    • ignorant11 MALINOWSKI ERNEST (1818& & #35 8211;99), inżynier kol 23.09.03, 01:04
      MALINOWSKI ERNEST
      Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA


      MALINOWSKI ERNEST (1818–99), inżynier kol. i drogowy; uczestnik powstania
      listopadowego 1830–31, następnie na emigracji we Francji; od 1852 — w Peru,
      prof. uniw. w Limie; zasłużył się tam fortyfikowaniem wybrzeża (zwł. portu
      Callao); zaprojektował i 1872–76 kierował budową linii kol. Callao–La Oroya,
      sięgającej do wys. 4769 m n.p.m. (najwyżej położona droga kol. na świecie);
      1866 w czasie wojny hiszp.-peruwiańskiej dow. obrony wybrzeża, przyczynił się
      do rozproszenia floty hiszp.; uznany za zasłużonego dla zwycięstwa, jego
      podobiznę umieszczono na cokole wystawionego w Limie pomnika min. wojny, M.
      Galveza.
    • ignorant11 LEM STANISŁAW 23.09.03, 01:05
      LEM STANISŁAW
      Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA


      LEM STANISŁAW (ur. 1921), pisarz i eseista; od 1994 czł. PAU; odnowiciel
      tradycyjnej prozy fantastycznonauk., poszerzył jej tematykę o problemy
      humanist. i biol. konsekwencji postępu nauk.-cywilizacyjnego (powieści Obłok
      Magellana 1955, Eden 1959, Solaris 1961, Pamiętnik znaleziony w wannie 1961,
      Niezwyciężony 1964, Głos Pana 1968, Kongres futurologiczny 1973, Wizja lokalna
      1982, Pokój na ziemi 1987, Fiasko 1987); motywy fantastyki nauk. w ujęciach
      parodystycznych i groteskowych przedstawił w zbiorach opowiadań (Dzienniki
      gwiazdowe 1957, Księga robotów 1961, Cyberiada 1965) oraz w zbiorach fikcyjnych
      recenzji i wstępów do książek nie istniejących (Doskonała próżnia 1971,
      Wielkość urojona 1973); eseistyczne próby syntez kulturowych i teoretycznolit.
      Summa technologiae (1964), Filozofia przypadku (1968), Fantastyka i futurologia
      (t. 1–2 1970); ponadto powieść Szpital Przemienienia (cz. 1 cyklu Czas
      nieutracony, cz. 1–3 1955, ekranizacja 1978, reż. E. Żebrowski), o problematyce
      psychol.-moralnej związanej z okresem okupacji; opowieść autobiogr. Wysoki
      Zamek (1966); 1976 otrzymał nagrodę państw. I st.; szeroko znany i niezwykle
      ceniony także poza granicami kraju, laureat wielu nagród, m.in. austr. nagrody
      państw. za zasługi dla literatury eur. (1985); 1996 odznaczony Orderem Orła
      Białego.
      A. STOFF Powieści fantastycznonaukowe Stanisława Lema, Warszawa 1983;
      S. BEREŚ Rozmowy ze Stanisławem Lemem, Kraków 1987;
      Lem w oczach krytyki światowej, wybór i opracowanie J. Jarzębski, Kraków 1989.
    • ignorant11 Arkadij i Borys Strugaccy 23.09.03, 01:06
      STRUGACCY, pisarze ros., bracia: ARKADIJ N. (1925–91), BORIS N. (ur. 1933);
      autorzy opowieści fantastycznonauk. o tematyce kosm. i perspektywach postępu
      nauk.-techn.; proza oparta na sensacyjnej fabule, z elementami satyry i
      groteski, przeniknięta refleksją filoz., zawierająca akcenty kryt. wobec
      systemu totalitarnego; m.in. Poniedziałek zaczyna się w sobotę (1965, wyd. pol.
      1970), Drugi najazd Marsjan (1967, wyd. pol. 1974), arcydzieło literatury
      science fiction Piknik na skraju drogi (1972, wyd. pol. 1974, ekranizacja A.A.
      Tarkowskiego pt. Stalker 1980), Żuk w mrowisku (1979–80, wyd. pol. 1983); utwór
      dram. Żydzi miasta Petersburga (1990, przekład pol. „Dialog” 1992 nr 4).
    • ignorant11 TOŁSTOJ LEW N. 23.09.03, 01:11
      TOŁSTOJ LEW N.
      Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA


      TOŁSTOJ LEW N., hrabia (1828–1910), ros. pisarz i myśliciel; jego dzieła,
      należące do największych osiągnięć ros. prozy realist., wywarły ogromny wpływ
      na literaturę świat., a poglądy — na rozwój myśli etycznej pocz. XX w.; 1853–56
      uczestniczył w wojnie krymskiej, 1857–61 podróżował po Europie; 1861–62
      prowadził działalność pedag., którą kontynuował w latach 70. jako autor
      elementarzy i czytanek dla ludu. Debiutował trylogią autobiogr. Dzieciństwo
      (1852, 1 wyd. pol. pt. Lata dziecięce 1911), Lata chłopięce (1854, wyd. pol. w:
      Dzieła, t. 1–2 1928–29), Młodość (1857, wyd. pol. tamże). Rozgłos zdobył
      Opowiadaniami sewastopolskimi (1855–56, wyd. pol. tamże), o tematyce wojennej,
      którą podejmował również w późniejszych utworach. Przejawem wczesnych
      zainteresowań społ. pisarza były m.in. opowieści Poranek ziemianina i Dwaj
      huzarzy (obie 1856, wyd. pol. tamże). Tołsoj był zwolennikiem życia opartego na
      zasadach patriarchalnych; myśl tę rozwinął m.in. w największych swych dziełach:
      powieści z czasów napoleońskich Wojna i pokój (powstała 1863–69, wyd. t. 1–3
      1867–69, wyd. pol. 1894), syntetyzującej doświadczenia eur. powieściopisarstwa
      hist., psychol. i społ.-obyczajowego, w której połączył fatalistyczną koncepcję
      historii z ideą o decydującej roli zbiorowego wysiłku narodu w dziejach, oraz w
      klas. pod względem konstrukcji powieści psychol. Anna Karenina (powstała 1873–
      77, wyd. 1875–77, wyd. pol. 1898–1900); pisarz podjął w niej ważkie kwestie
      społ. i etyczne, m.in. problem prawa człowieka do szczęścia, stworzył
      jednocześnie jedną z najwspanialszych postaci kobiecych w literaturze
      światowej. W ostatnim okresie twórczości Tołstoja powstały: powieść
      Zmartwychwstanie (napisana 1889–99, wyd. 1899, wyd. pol. 1900), credo filoz. i
      artyst. pisarza, w którym zawarł idee uniwersalnego chrystianizmu; opowiadania
      Sonata Kreutzerowska (1891, wyd. pol. 1900), Za co? (1906, wyd. pol. 1907,
      m.in. o losach pol. powstańców listopadowych); utwory dram. Ciemna potęga
      (1887, 1 wyd. pol. pt. Potęga ciemnoty 1900), Płody edukacji (1891, wyd. pol.
      1903), Żywy trup (powstały 1900, wyd. 1911, wyst. pol. 1911); publicystykę, gł.
      polit., charakteryzowało nasilenie akcentów moralistyczno-dydaktycznych i
      zaostrzenie krytycyzmu społ. ze stanowiska „chrześcijańskiego anarchizmu”; z
      moralizmem jako nacz. przesłanką światopoglądu Tołstoja wiązały się: głośna
      teoria „niesprzeciwiania się złu przemocą”, koncepcja samodoskonalenia
      moralnego jednostki oraz programowy antyestetyzm i postulowanie sztuki
      moralistycznej (traktat Co to jest sztuka 1898, wyd. pol. 1901); Dzieła (t. 1–
      14 1956–59).
      W. ASMUS Lew Tołstoj, Warszawa 1954;
      A. SEMCZUK Lew Tołstoj, wyd. 2 Warszawa 1967.
Inne wątki na temat:
Pełna wersja