____________Powtsanie Styczniowe i Żydzi

31.10.09, 00:16
www.polish-jewish-heritage.org/Pol/inteligencja_zydowska.htm
Gdy żydzi spokojnie rozrastają się, słyszymy krzyki rozpaczy, że nas
zalewają; gdy tłum chrześcijański przeciw nim wystąpi, brzmi
oburzenie na jego dzikość; gdy izraelici pozostają w swej ciemnocie
i odrębności, źle, bo stanowią żywioł obcy i szkodliwy; gdy się
oświecą i upodobnią, źle, bo wypierają nas ze wszystkich stanowisk".

"Chcemy się wziąć do roli - powiadacie: Żydzi zagarniają nam ziemię;
do medycyny, adwokatury, notariatu - krzyczą: Żydzi wyparowują nas z
wszystkich stanowisk. Ograniczeni do handlu, jeden na tysiąc robimy
w nim majątek obrotnością, ryzykiem i oszczędnością - wołacie: Żydzi
oszukują i wyzyskują. Chcąc się lepiej zrosnąć ze społeczeństwem,
przyjmujemy wasz obyczaj i religię. Czy nas przygarniecie wtedy?
Wyzywacie: przechrzta! - odpadamy od swoich, a nie zyskujemy was.
Nareszcie, kiedy w obywatelskim urzędzie chcemy służyć tej ziemi,
która bądź co bądź wychowała nas i wykarmiła, kiedy chcemy nieść jej
na usługi nasz majątek i pracę, wtedy odpowiadacie: nie chcemy was,
idźcie precz! handlujcie i wyzyskujcie dalej, to jedyne wasze
rzemiosło".

Dwie powyższe wypowiedzi, sformułowane niemal równocześnie na
początku lat osiemdziesiątych XIX w., stanowią dobitny wyraz
przełomu, jaki dokonał się w tym czasie w dziejach Żydów, a
zwłaszcza inteligencji żydowskiej w Polsce. Pierwsza z nich ukazała
się na łamach tygodnika "Prawda" w 1881 r., a jej autorem
jest "papież polskiego pozytywizmu" Aleksander Świętochowski1. Drugi
cytat zaczerpnięty został z utworu dramatopisarza i dziennikarza
warszawskiego, Kazimierza Zalewskiego2. Obie powstały pod wpływem
wydarzenia, które uznać można za symboliczny koniec wieku XIX i
początek następnego, decydującego stulecia w historii Żydów
polskich. W dniu Bożego Narodzenia, 25 XII 1881 roku, stratowano
około dwudziestu osób podczas mszy w kościele Św. Krzyża w
Warszawie. Przez dwa następne dni - w konsekwencji plotki, że panikę
wywołał złapany w kościele żydowski złodziejaszek - tłum demolował
sklepy żydowskie w całym mieście. Podczas zamieszek zginęło dwóch
Żydów, a dwadzieścia cztery osoby zostały ranne. Wypadki te były
oczywistą konsekwencją antysemickiej polityki władz rosyjskich,
które sprowokowały wcześniej liczne pogromy w Rosji i Królestwie
Polskim; jednak sam fakt pogromu w Warszawie okazał się dotkliwym
przeżyciem dla inteligencji - zarówno polskiej, jak i żydowskiej -
która uświadomiła sobie fiasko idei asymilacji. Definitywnie
skończył się sen "dobrych czasów" Polaków i Żydów z okresu powstania
styczniowego3; wkrótce potem koniec ten przypieczętowały pogromy w
Galicji w latach dziewięćdziesiątych XIX i na początku XX w., a
także wypowiedzi polskich i żydowskich działaczy narodowych. Był to
zarazem początek nowego, bodaj najważniejszego etapu w dziejach
inteligencji żydowskiej - i tej pochodzenia żydowskiego - w Polsce.



Żydzi, zwłaszcza lekarze (w tym nadworni medycy królów polskich) i
prawnicy, przez stulecia obecni byli w obrębie tych grup zawodowych,
wśród których poszukuje się korzeni inteligencji w jej współczesnym
rozumieniu. W XVIII w. oddziaływały na nich z jednej strony wpływy
oświeceniowego żydowskiego ruchu Haskali, z drugiej zaś - zjawiska
ogólnokrajowe i ogólnoeuropejskie, w których wyniku u schyłku
przedrozbiorowej Rzeczypospolitej wykształciła się jakościowo nowa
zbiorowość. Jej członkowie nie tylko utrzymywali się dzięki własnemu
wykształceniu i aktywności umysłowej, ale także zyskali świadomość
swej odrębności od innych warstw społeczeństwa. Aż do drugiej połowy
XIX w. nie sposób jednak określić, jak dużą część tej zbiorowości
stanowili Żydzi. Dopiero formalne zrównanie sytuacji prawnej
ludności żydowskiej i nieżydowskiej otworzyło tej pierwszej drogę do
wszystkich zawodów inteligenckich, dając zarazem współczesnym
historykom narzędzia do badania struktury narodowościowej
inteligencji na ziemiach polskich.



Po upadku powstania styczniowego pozytywiści - zarówno myśliciele
polscy, jak i przedstawiciele niektórych środowisk żydowskich -
widzieli przyszłość Żydów polskich w asymilacji, bądź umiarkowanej
(z zachowaniem własnej religii i obyczajów), bądź radykalnej,
rozumianej jako całkowita adaptacja do polskości. Już jednak po
upływie dwóch dziesięcioleci rachuby te okazały się złudne, czego
dobitnym wyrazem był wspomniany na początku pogrom z 1881 roku.
Wypowiedzi nacjonalistów z obu stron jeszcze bardziej utrudniły
proces asymilacji. W rezultacie na początku XX w. inteligencja
żydowska na ziemiach polskich zróżnicowana była pod względem
materialnym, intelektualnym, duchowym i językowym - dzielił ją także
głęboko stosunek do kultury polskiej i polskich aspiracji
niepodległościowych.



Szczególną grupę tworzyli tu najsilniej związani z tradycją
żydowską "uczeni w Talmudzie" - rabini i ich uczniowie, posługujący
się językiem hebrajskim. Niewątpliwe walory intelektualne pozwalają
zaliczyć ją do inteligencji, jednak grupa ta żyła w izolacji w
stosunku już nie tylko do społeczeństwa polskiego, ale także dużej
części środowisk żydowskich. Obok niej na przełomie wieków zyskiwała
na znaczeniu inteligencja żydowska posługująca się językiem jidysz,
czerpiąca z rodzimej tradycji oraz specyfiki polsko-żydowskich
miasteczek. Poczynając od lat dziewięćdziesiątych XIX w. jej
najwybitniejsi przedstawiciele - Szalom Asz, Isaak B. Singer czy
Icyk Manger - podnieśli literaturę w jidysz do poziomu światowego.
Wreszcie znaczącą zbiorowość stanowili przedstawiciele inteligencji
polskiej pochodzenia żydowskiego - pisarze, uczeni, artyści i
wydawcy, znajdujący się na różnych etapach procesu asymilacji i
akulturacji oraz stający przed związanymi z tym procesem wyzwaniami.
Dla jednych (przede wszystkim przedstawicieli zamożnej inteligencji,
powiązanej licznymi kontaktami ze środowiskami polskimi) pełna
asymilacja aż po zmianę wyznania przebiegała w sposób niemal
bezkonfliktowy i nieodwracalny; można tu wymienię zasłużone
warszawskie rodziny Bersohnów, Lewenthalów czy Krausharów. Dla
innych konieczność odejścia od własnej tradycji, ataki polskich
nacjonalistów i żydowskich ortodoksów okazywały się nie do
zniesienia, co prowadziło do zwątpienia i tragedii (jak choćby
samobójstwo wybitnego chemika i działacza społecznego Bolesława
Hirszfelda w 1899 roku). Z myślą o takich właśnie wyborach Wilhelm
Feldman, krakowski krytyk i literat, pisał powieść Żydziak, której
bohater stwierdzał patetycznie: "Nie zaznałem jasności ni uciechy
niezmąconej... Nie wiem, co to swoboda, co śmiech i swawola
młodzieńcza, co uścisk i pieszczota... W wiecznym bólu, w
bezustannym pasowaniu się - z niedostatkiem, z wrogiem, z burzliwym
rozumem... z zaporami jeżącymi się... dni mi spływały"4.



Po 11 listopada 1918 r. zarysowane wcześniej zjawiska jeszcze się
pogłębiły. Data ta stanowiła dla jednych zwieńczenie wieloletnich
starań, podejmowanych wspólnie z Polakami; dla innych przeszła
niezauważona; dla niektórych wreszcie stała się kolejnym
ostrzeżeniem - symboliczne znaczenie ma fakt, że tego właśnie dnia w
Kielcach doszło do pogromu Żydów, który pochłonął 4 ofiary
śmiertelne. Zarazem jednak rok 1918 otworzył okres niesłychanego
rozwoju inteligencji żydowskiej w Polsce, bezprecedensowego skoku
liczbowego i awansu we wszystkich niemal dziedzinach nauki i kultury.



Około roku 1918 Żydzi stanowili mniej więcej 10 procent ludności
zamieszkującej ziemie polskie; ich odsetek był wyższy w dużych
miastach - Warszawie, Łodzi, Lwowie, Krakowie czy Wilnie - gdzie
przekraczał 30 procent. Zarazem jednak - co wykazał pierwszy polski
spis powszechny z roku 1921 - tylko 11 procent spośród wszystkich
czynnych zawodowo Żydów wykonywało zawo
    • hasz0 jak zabezpieczyć się przed roszczeniami? Filkenste 31.10.09, 00:17
      Czy Pan, Panska rodzina, roscicie sobie pretensje do majatku
      pozostawionego w Polsce?

      - Absolutnie nie...

      - Dlaczego? Przeciez to byl wasz legalny majatek, Pan bylby jego
      spadkobierca... Nieruchomosc w centrum Warszawy to dzisiaj duze
      pieniadze.

      - Takie roszczenia nie maja sensu. Wiekszosc majatku nalezacego
      niegdys do mojej rodziny ulegla w czasie wojny zniszczeniu.
      Wprawdzie po wojnie zostal on czesciowo odtworzony, lecz mysmy w tej
      restauracji nie brali udzialu. Trudno wiec ocenic nasz rzeczywisty w
      nim udzial. Nie placilismy podatkow, nie konserwowalismy tego
      majatku... Sprawa ulegla przedawnieniu...

      - To jest slaby argument. Wladza ludowa wam majatek skonfiskowala,
      wiec o zaleglosciach podatkowych nie ma mowy. Co prawda zaraz po
      upanstwowieniu, po konfiskacie majatku, nalezalo decyzje komunistow
      zaskarzyc w sadzie, ale nawet gdybyscie polski rzad wzieli do sadu,
      to i tak wlasnosc nie zostalaby wam przywrocona... W takiej sytuacji
      trudno mowic takze o przedawnieniu. Moim zdaniem, nawet srednio
      zdolny adwokat jest w stanie udowodnic panskie prawo do roszczen
      majatkowych wobec wladz Polski...

      - Ale ja tego nie chce. Nie tylko ja, znakomita wiekszosc ofiar
      holokaustu nie zamierza ani doprowadzac Polski do gospodarczej
      ruiny, ani tym bardziej pozbawiac polskie dzieci przedszkoli, szkol
      czy parkow? Bo do tego sprowadzilaby sie restytucja naszego mienia

      Czy zatem Polska ma zbankrutowac?

      - Absolutnie nie! Mowilem juz o tym w wywiadzie dla innej polskiej
      gazety. Z chwila, gdy "banda Bronfmana" ruszy do ataku, Polacy
      powinni zebrac grupe kilkudziesieciu zyczliwych Polsce Zydow, ofiar
      holokaustu, ktorzy podpisza sie pod calostronnicowym ogloszeniem
      w "New York Times", iz rezygnuja z jakichkolwiek roszczen
      majatkowych wobec Polski.

      Takich ludzi nie brakuje, sam pomoge w ich znalezieniu, sam sie pod
      tym ogloszeniem podpisze. W Izraelu mieszka wielu polskich Zydow,
      duza ich czesc mysli tak jak ja. Jest tam prof. Izrael Szahak, dla
      ktorego prawda historyczna ma wartosc wieksza niz pieniadze. Takich
      ludzi trzeba zmobilizowac do walki z lotrami spod znaku WJC.
      Pokazanie swiatu, ze roszczenia WJC sa bezzasadne, ze nawet ofiary
      sie ich zrzekaja, ze Kongres zydowski jest uzurpatorem, ze dziala
      bez upowaznienia ze strony ofiar - to ich obezwladni. Innego wyjscia
      dla Polski nie ma. Traktowanie ich jak partnerow, rozpoczecie
      dialogu bedzie rownoznaczne z przegrana.

      Rownoczesnie Polacy musza zaczac negocjowac z polskimi gminami
      zydowskimi, ktore sa spadkobierczyniami majatku znajdujacego sie
      przed wojna w rekach zydowskich instytucji religijnych. Jesli komus
      nalezy sie odszkodowanie, to wlasnie im, a nie Swiatowemu Kongresowi
      Zydow! Na tyle, na ile Polakow stac, trzeba tym gminom i ich
      czlonkom, ktorych jest dzisiaj niewiele ponad trzy tysiace, pomoc.
      Tak, aby pokazac swiatu, ze Polacy staraja sie zadoscuczynic
      cierpieniom czy stratom swoich obywateli. W miejsce 3 mln
      nieruchomosci, o ktore upomina sie WJC, stworzona zostanie
      symboliczna rekompensata. To nie jest trudne czy niemozliwe.
      Chcialbym, aby Polacy wiedzieli, ze porzadni, prawdziwi Zydzi nie
      chca Polski rujnowac, nie chca miec takze nic wspolnego z grupa
      szantazystow i awanturnikow...

      - Boje sie jednak, ze posrod amerykanskich Zydow ludzie, tacy jak
      Pan, stanowia wyjatek.

      - Jest ich wiecej niz sie panu wydaje. W opublikowanej w ostatnim
      numerze "First Things" recenzji mojej ksiazki wybitny historyk
      zydowski prof. William D. Rubinstein...itd
      • hasz0 Re: jak zabezpieczyć się przed roszczeniami? Filk 31.10.09, 00:22
        Ma wprawdzie rację o tyle, że dawały Żydom gwarancje
        bezpieczeństwa i możliwość zajmowania się rzemiosłem i handlem,
        czego nie mieli w wielu innych krajach, zwłaszcza w zachodniej
        Europie, ale jest to inne zagadnienie. Twierdzi, że w rezultacie
        Żydzi opanowali "całkowicie handel w Polsce" (zapominając o roli
        szlachty w handlu zagranicznym oraz o zaciętej konkurencji między
        kupcami chrześcijańskimi a żydowskimi), "stosowali przy tym
        oszukańcze praktyki handlowe i pobierali ogromną lichwę, sięgającą w
        Małopolsce do 54,25% a w Wielkopolsce aż do 108,5%" (s. 10-11).


        Nieporozumieniem jest stwierdzenie, że za panowania Zygmunta
        Augusta otrzymali Żydzi "prawie pełną autonomię" (s. 11);
        termin "prawie pełna" daleki jest zresztą od precyzji. Na ten temat
        istnieje od dawna obszerna literatura, którą trudno tutaj
        przytaczać.

        Błędna jest teza, że podczas powstania listopadowego Żydzi masowo
        stanęli po stronie zaborcy rosyjskiego" (s. 11). Zdumiewa przy tym
        odwołanie się do zarysu dziejów powstania opublikowanego przed ponad
        półtora wiekiem (Richard Otton Spazier, Historja powstania Narodu
        Polskiego w roku 1830 i 1931 czerpana z autentycznych dokumentów,
        sejmowych akt, pamiętników, dzienników, piśmiennych i ustnych podań
        najznakomitszych uczestników tegoż powstania. W Drukarni J. Pinard,
        Paryż 1833). Z książki tej cytuje jedno ogólnikowe zdanie znajdujące
        się w przypisie: "car Mikołaj hojnie łaską swoją wszystkich Żydów
        obsypywał, a szczególnie Żydów w Królestwie którzy mu się nie mało
        na szkodę powstańców przysłużyli" (Spazier, t. I, s. 305). Pomija
        jednak to, że w podstawowym tekście książki na tej samej stronie
        czytamy: "[...] szczególnym przedmiotem ucisku są Żydzi po miastach
        mieszkający. Już w roku 1825 zabroniono im Ukazem, sprzedawania
        trunków i mielenia we wsiach 10 mil od granicy położonych i
        przymuszono ich w miastach mieszkać. Teraźniéjszy zaś Cesarz zdaje
        się osobliwszą mieć do nich urazę."

        Stwierdzonych przypadków współpracy z wojskami rosyjskimi było
        niewiele, wiadomo o indywidualnych przypadkach otrzymania nagród od
        cara (to była chyba ta "hojna łaska"), choć plotka oskarżała o
        udzielanie Rosjanom informacji wywiadowczych zwłaszcza arendarzy.
        Autorka w związku z tym stwierdza: "Tak jak Polacy uważali Żydów za
        konfidentów rosyjskich, tak z kolei Rosjanie widzieli w nich
        szpiegów polskich. Zarówno wojska polskie, jak i rosyjskie
        przeprowadzały egzekucje domniemanych donosicieli w zajmowanych
        podczas walk miasteczkach" (s. 37).

        Potwierdzenia tezy, że cesarz "hojnie łaską swoją wszystkich
        obsypywał, a szczególnie żydów w Królestwie" nie znajdziemy we
        współczesnej historiografii (Artur Eisenbach, Kwestia
        równouprawnienia Żydów w Królestwie Polskim. Książka i Wiedza,
        Warszawa 1972; Michael Stanislawski, Tsar Nicholas I and the Jews.
        The Jewish Publication Society of America, Philadelphia 1983;
        Françoise Guesnet, Polnische Juden im 19. Jahrhundert.
        Lebvensbedingungen, Rechtsnormen und Organisation im Wandel. Böhlau
        Verlag, Köln-Weimar-Wien 1998 ). Wykorzystanie publikacji z 1833 r.
        nastąpiło więc zapewne dlatego, że Wysocki nie znalazł argumentów na
        rzecz oskarżania Żydów o zdradę w literaturze współczesnej.

        Podobnie trudno jest znaleźć potwierdzenie kategorycznego poglądu
        Wacława Sobieskiego w kwestii stanowiska Żydów w Wielkopolsce wobec
        Wiosny Ludów ("Żydzi ławą stanęli po stronie Niemców") uzupełnionego
        przez Wysockiego słowami "Haniebnie zachowywała się większość Żydów
        wobec Polaków" (s. 12). Zagadnienie to odmiennie przedstawia
        współczesna historiografia (zob. zwłaszcza Żydzi w Wielkopolsce na
        przestrzeni dziejów. Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1995).

        Teza "wielce szkodliwa dla Polaków była działalność Żydów i neofitów
        w czasie powstania styczniowego" (s. 12) świadczy, że autor nie zna
        elementarnej literatury dotyczącej tego powstania. Przypomnieć
        należy (gdy mowa o neofitach) wybitną rolę Leopolda Kronenberga, w
        innych kwestiach odsyłam do książki Żydzi w obronie Rzeczypospolitej
        (artykuł Wiktorii Śliwowskiej) oraz do prac Stefana Kieniewicza.

        Teza, że w drugiej połowie XIX w. "Żydzi ubiegali się również
        [otrzymania ? - JT] na ziemiach polskich "judzkiej ziemi" tj.
        Judeopolonii - koncepcji wysuniętej jeszcze przez Żyda Jakuba Franka
        w 1875 r." oraz związany z tym cytat (s. 12-13) są fantazją.

        Teza, że "W okresie odbywającej się od grudnia 1918 roku do końca
        czerwca 1919 r. Konferencji Pokojowej w Paryżu, Żydzi czynili
        wszystko, aby jak najbardziej zaszkodzić Polsce i Polakom" (s. 13)
        jest bezpodstawna.

        Co najmniej znaczną przesadą jest teza (s.14) jakoby Żydzi ponosili
        odpowiedzialno
        • hasz0 Re: jak zabezpieczyć się przed roszczeniami? Filk 31.10.09, 00:34
          W 1787 r. Stany Zjednoczone Ameryki Północnej równouprawniły Żydów.
          Konstytucja explicite zabraniała uzależniania dostępu do stanowisk
          publicznych od wyznania, zaś Bill of Rights z 1791 r. gwarantował
          pełną swobodę wyznania. Dało to początek wielkiemu osadnictwu
          żydowskiemu w Ameryce.

          W 1818 r. prezydent Stanów Zjednoczonych, John Adams, napisał: "Ja
          naprawdę życzę Żydom ponownie niezależnego narodu w Judei, gdyż, jak
          wierzę, jego najbardziej oświeceni mężowie uczestniczyli w
          ulepszaniu filozofii tego wieku".

          W owym czasie wielkiej fortuny dorobił się w Ameryce Północnej
          żydowski handlowiec i filantropa Judah Touro. Na różne cele
          filantropijne przeznaczył on ponad 500 tys. USD, dopomagając między
          innymi żydowskim osadnikom w Palestynie.

          W latach 1820-1880 do Stanów Zjednoczonych dotarła druga fala
          żydowskich imigrantów z Europy (w latach 1830-1870 głównie z terenu
          Niemiec). W tym czasie żydowska populacja w USA wzrosła z 10 tys. do
          około 250 tys.




          W Rosji i Austrii od 1791, a w Prusach od 1797 trwał proces
          rejestracji Żydów i nadawania im nazwisk. W Austrii i Prusach
          nazwiska tworzyli zwykle urzędnicy, co doprowadziło do powstania
          brzmiących banalnie bądź nawet śmiesznie rodów Apfelbaumów,
          Rosenblumów, Weingartenów, Goldfarbów, Silbersteinów itd. Inaczej
          wyglądała sytuacja w Rosji, gdzie dużą popularnością cieszyło się
          przyjmowanie nazwiska od miejscowości pochodzenia lub szlacheckiego
          nazwiska właściciela majątku, w którym dany Żyd pracował. W ten
          sposób powstały nazwiska takie jak Warschauer, Wiener, Posner,
          Minsker, a także zapożyczone od Polaków Potocki, Czartoryski czy
          Wiśniowiecki.

          W latach 1830-1831 wielu Żydów wzięło udział w Listopadowym
          Powstaniu Polaków. W Warszawie oddzielne żydowskie oddziały Gwardii
          Miejskiej Starozakonnych wyróżniały się zachowaniem tradycyjnych
          bród. Wsławiły się obroną rogatek czerniakowskich i mokotowskich.
          Jakub Lewiński został awansowany ze stopnia pułkownika na generała.

          Społeczność żydowską cechował bardzo wysoki przyrost naturalny,
          który prowadził do jej stopniowej pauperyzacji. Między rokiem 1800 i
          1880 liczba jej członków w strefie osiedlenia wzrosła o 500% do
          około 4 mln. Podobnie sytuacja wyglądała w Galicji, gdzie ogólna
          bieda dotykała także coraz liczniejszą grupę Żydów. Stopniowo
          nasilał się proces emigracji do krajów zachodniej Europy i USA.

          W 1834 r. zniesiono w Europie niesławną Inkwizycję.

          Podczas rewolucji 1848 r. we Francji karierę zrobił żydowski adwokat
          Adolf Cremieux (1796-1880), późniejszy poseł i minister francuskiego
          rządu. Był najwybitniejszym Żydem we Francji. Między innymi
          wywalczył równouprawnienie dla Żydów algierskich i dopomagał przy
          założeniu Alliance Israelite Universelle.

          W 1849 r. Dania przyznała prawa obywatelskie Żydom (nowa
          konstytucja).
          W 1849 r. węgierski parlament przyznał Żydom równe prawa. Jednakże
          wojska austriackie pokonały siły węgierskie, a sam parlament został
          rozwiązany.
          W 1849 r. monarchia habsburska ostatecznie zezwoliła Żydom na
          swobodę przemieszczania się i zniosła ustawy ograniczające
          zawieranie małżeństw.


          W 1852 r. w Nowym Jorku otworzono pierwszy żydowski szpital w
          Stanach Zjednoczonych - nazywał się Mount Sinai Hospital.
          Fundatorami byli między innymi: Samson Simson, Samuel Myer Isaacs i
          Adolphus Simeon Solomons.

          W 1853 r. żydowski lekarz Abraham Jacobi otworzył w Niemczech
          Narodową Szkołę Medyczną. Jest on uważany za "ojca pediatrii".W 1853
          r. polscy Żydzi Abraham Schreiner i Leiba Stierman z Borysławia,
          zlecili polskiemu aptekarzowi Ignacemu Łukasiewiczowi
          przeprowadzenie doświadczenia z destylacją ropy naftowej, który w
          ten sposób uzyskał łatwopalne paliwo, które z powodzeniem zastosował
          do oświetlenia w opracowanej przez siebie lampie naftowej.

          W 1854 r. M.Davidson zbudował w Niemczech pierwsze auto elektryczne.

          W 1854 r. w Jerozolimie powstał szpital żydowski.
          W 1856 r. w Jerozolimie żyło 4 tys. Żydów sefardyjskich i 1,7 tys.
          Żydów aszkenazyjskich.

          Wprowadzenie w 1856 r. w Rosji bloku reform przez cara Aleksandra
          II, dało Żydom nadzieję na polepszenie ich sytuacji. Żydzi
          z "lepszych sfer" (tzn. bogaci kupcy, posiadacze stopni naukowych,
          rzemieślnicy cechowi) mogli uzyskiwać specjalne pozwolenia na
          opuszczanie strefy osiedlenia. Przepis ten obowiązywał w latach 1859-
          1879. Zniesiono także liczne ograniczenia w systemie sprawiedliwości
          i systemie powszechnego obowiązku służby wojskowej. W odpowiedzi,
          Żydzi zaczęli się w większym stopniu asymilować.

          W 1858 r. w Moskwie (Rosja) żyło zaledwie 440 Żydów.

          W 1861 r. Rosja równouprawniła Żydów. Po zniesieniu pańszczyzny
          szlachta przestała mieć władzę nad chłopami i nie potrzebowała już
          Żydów jako pośredników. Żydzi byli tak samo biedni jak chłopi
          polscy. W tym czasie Żyd był swój, a obcy był Niemiec i Rosjanin.

          W 1861 r. w Polsce, w demonstracjach patriotycznych obok Polaków
          brali udział Żydzi pod przywództwem rabinów Meiselsa, Jastrowa i
          Kramsztyka. Wielu Żydów brało potem udział w Powsataniu Styczniowym.
          Pogrzeb rabina Meiselsa przekształcił się w wielką manifestację
          polsko-żydowską.

          W latach 60-tych XIX wieku ludność żydowska Łodzi liczyła około 30
          tys. osób. W rękach żydowskich przemysłowców znajdowało się przeszło
          1/3 fabryk. W tym czasie zaczęły się rodzić wielkie fabrykanckie
          fortuny.




          W 1865 Julius Reuter założył Agencję Reutera.

          W 1866 r. Szwajcaria przyznała równouprawnienie Żydom.

          W 1867 r. w monarchii austro-węgierskiej zatwierdzono powszechne
          równouprawnienie Żydów. Równouprawnienie w sferze wyznania nastąpiło
          w 1895r.

          W 1867 r. Karol Marx wydał swoje dzieło "Kapitał". Jego ojciec był
          Żydem, który przeszedł na chrześcijaństwo, Pod jego wpływem Marxa
          wielu Żydów uznało socjalizm oraz komunizm za najlepsze lekarstwo
          dla poprawy położenia narodowego.

          W 1875 r. Wielka Brytania nabyła prawie 50% udziałów w Kanale
          Sueskim od kedywa (wicekróla) Egiptu za 4 mln funtów. Pieniądze były
          pożyczone od barona Rothschilda. Od tego momentu Wielka Brytania
          sprawowała nad Kanałem kontrolę i miała pewną dominację na Bliskim
          Wschodzie.

          W 1880 r. na świecie żyło około 7 milionów 700 tysięcy Żydów, z
          czego 90% z nich żyło w Europie, głównie we wschodniej jej części. W
          samym mieście Warszawa żyło więcej Żydów niż w całej Wielkiej
          Brytanii lub Francji. Poza Europą największe skupiska Żydów
          znajdowały się w świecie muzułmańskim, w Persji, Maroku i Jemenie.
          Społeczności żydowskie na pozostałych kontynentach były znacznie
          rozproszone, za wyjątkiem Nowego Jorku, gdzie mieszkało 80 tysięcy
          Żydów.

          Różnica między Polaką a resztą świata polegała na tym, że jedynie w
          Polsce mieszkała oryginalna żydowska biedota, a w zachodniej Europie
          ostali się tylko żydowscy finansiści i w XIX wieku doszła jeszcze
          prężna emigracja Żydów z Polski. Dlatego poziom życia Żydów w
          zachodniej Europie i Ameryce był znacznie wyższy aniżeli w Polsce
          pod zaborami.

          W pierwszej połowie XIX wieku, po wojnach napoleońskich i Wiośnie
          Ludów nastała w Europie doba tolerancji, z której korzystali również
          wyznawcy judaizmu. Jednym z doradców Bismarka w Prusach był bankier
          żydowski Gerson Bleichroder. W 1970 roku Francja przegrała wojnę z
          Prusami i musiała zgodzić się na wysoką kontrybucję. Negocjacje ze
          strony francuskiej prowadził Natan Rotschild, który nie chciał
          rozmawiać po niemiecku z reprezentującym Prusy Bleichroderem.

          Bismark rozbudował przemysł i transport w Niemczech za pieniądze z
          kontrybucji, a część przekazano obywatelom. Niemcy lokowali nadwyżki
          w akcjach na niedawnopowstałych giełdach. Przed zjednoczeniem
          Niemiec każdy kraj miał swoją walutę, a kursy ustalali wekslarze
          (znawcy monet) jak np. Mayer Rothschild z Frankfurtu. Pierwsza
          międzynarodowa giełda powstała w Antwerpii w 1531, potem w Londynie,
          Paryżu, Wiedniu, Berlinie, Nowym Jorku. Rothschildowie ro
        • hasz0 jak naśladować Zydów" 31.10.09, 00:36

          rozwinęli giełdę we Frankfurcie, która stała się szczególnie
          popularna po wojnie w 1870 roku. Teraz wszyscy uczestnicy giełdy
          mieli wpływ na kursy walut i akcji.

          W 1870 roku w Niemczech były 31 bankiz 400 mln marek kapitału. W
          1873 było już 107 banków z 706 mln marek. Największe były założone
          przez Żydów Deutsche Bank, Dresdner Bank i hamburski Kommerzbank.
          Wiele spółek emitowało akcje bez jakiejkolwiek kontroli. Musiało się
          to skończyć bankructwami takich finansowych „baniek mydlanych”. W
          kwietniu 1873 roku przyszedł krach, padło 61 banków i wszystkie
          spółki ubezpieczeniowe. Najwięcej stracili drobni ciułacze, nie
          mający wglądu w działalność spółek. Najmniej stracili fachowcy,
          którzy zawodowo zajmowali się śledzeniem zmian gospodarczych. Tymi
          fachowcami byli przeważnie Żydzi. Było ich w Niemczech niewiele, ale
          od dawna zajmowali się finansami. W Berlinie na przykład stanowili
          3% mieszkańców, ale większość finansistów. Brukowe media oskarżyły
          Żydów o spisek mający na celu ograbienie ludzi z pieniędzy.

          Ten pierwszy kryzys giełdowy dawał pożywkę antysemickim nastrojom w
          późniejszej historii Niemiec.

          Równolegle pogarszały się nastroje wobec Żydów w Rosji. Zresztą
          prześladowano tam też inne nierosyjskie narody, Polaków a nawet
          Niemców. ! Marca 1881 roku Ignacy Hryniewicki dokonuje zamachu na
          cara Aleksandra II. Ujęto jeszcze sześciu innych spiskowców, w tym
          jedną zydówkę Hesię Helfman. Carska policja postanowiła wykorzystać
          ten zamach do zorganizowania wystąpień antyżydowskich, nazywanych
          pogromami , których najwięcej było w latach 1881-1884 . Początkowo
          ograniczały się do terytorium Rosji, choć w zajściach w Warszawie
          zginęło 12 Żydów, wielu innych raniono, kobiety były gwałcone, a
          także zniszczono dobra wartości ponad 2 mln rubli. Nowy car,
          Aleksander III, za zajścia obwinił Żydów. Pogromy kontynuowano za
          przynajmniej nieoficjalnym poparciem władz carskich. Prześladowania
          te były jednym z głównych powodów masowej emigracji do USA, a także
          narodzin syjonizmu. Pomimo tego, w 1897 w Królestwie Polskim żyło
          1,3 mln Żydów (14% populacji).

          W następnych latach zakazano w Rosji Żydom nabywać ziemię, uczyć się
          w gimnazjach i na uniwersytetach, oraz wprowadzono strefę
          osiadłości, poza którą nie wolno im było mieszkać, a w tej strefie
          ograniczono specjalnie zarobki. Nastąpiło silne ograniczenie praw
          dla Żydów. Zawód prawnika stał się dla Żydów niedostępny. Odebrano
          im prawa wyborcze do samorządów miejskich i ziemskich. W latach 90-
          tych wysiedlono wszystkich żydowskich kupców, rzemieślników, a nawet
          żołnierzy z guberni moskiewskiej. TZW. rugi żydowskie pokazane są w
          musikalu „Skrzypek na dachu”.

          Przesiedlano Żydów z centralnej Rosji na tereny polskiego zaboru,
          gdzie byli faworyzowani przez administrację jako znający rosyjski
          język i zwyczaje. Polacy nazywali ich Litwakami. Faworyzowanie Żydów
          przez zaborcę zaczęło prowadzić do napięć między Polakami a Żydami.

          W okresie od 1890 r. do 1914 r. Rosję opuściło ponad milion Żydów.
          Impulsem do podjęcia decyzji o emigracji była rosnąca nędza.
          Pragnęli uciec z "okowów getta" i stworzyć sobie nową egzystencję.
          Kierowali się do różnych krajów całego świata. Przeważająca część
          udawała się do Stanów Zjednoczonych.
          W latach 1881-1914 do Stanów Zjednoczonych przyjechało ponad 2
          miliony Żydów. Stopniowo punkt ciężkości żydowskiego życia
          całkowicie przesunął się z Europy do USA.W Stanach Zjednoczonych
          Żydzi często spotykali się z sympatią chrześcijańskich środowisk,
          zwłaszcza z kręgów protestanckich i nowo powstałych grup badaczy
          Pisma Świętego. Religijna różnorodność Ameryki i szczególne
          umiłowanie Żydów ze Starego Testamentu przez licznych chrześcijan,
          łagodziło antysemityzm i stwarzało przychylne warunki do żydowskiego
          osadnictwa.

          W 1883 Emil Rathenau tworzy pierwszą sieć przesyłu energii
          elektrycznej, która dała początek koncernowi AEG.

          Otto Lilienthal buduje pierwsze pasażerskie szybowce, dokonuje 5
          tysięcy lotów szybowcami i w końcu ginie w 1896 roku.

          W 1897 r. Marcus Samuel Bearstead założył w Londynie (Anglia) firmę
          przemysłowo-handlową zajmującą się paliwami - "Shell" Transport and
          Trading Company Ltd.

          1904 Fritz Haber opracowuje przemysłową syntezę amoniaku, co
          przyczynia się do zastosowania nawozów sztucznych.

          Pod koniec XIX wieku jedynie Rosja i Rumunia odmawiały w Europie
          równych praw Żydom.

          Żydzi nie należą w Europie do najbogatszych w początkach XX wieku .
          Rodzina Rothschildów nie jest nawet w pierwszej setce najbogatszych
          w Anglii. Tworzą się nowe spółki , miesza kapitał. Banki założone
          przez Żydów takie jak Darmstatter Bank, Dresdner Bank, Deutsche
          Bank, Banque de Paris et de Pay Bas mają już nieżydowski kapitał
          większościowy. Żydzi nie mogą się równać z Kruppami, Hettinguerami,
          Morny. Największą obsesją Żydów staje się wykształcenie dzieci.

          Żydzi płacili dodatkowe podatki zawsze większe niż chrześcijańscy
          mieszczanie, a powtarzające się pogromy były okazją do zabierania im
          części dorobku według uznania.

          Sytuacja ta stwarzała konieczność ukrywania majątku przez
          niezasymilowanych Żydów a asymilowani z kolei ukrywali swoje
          pochodzenie.

          Pobudzało to naturalnie wyobraźnię i mniemanie o ukrytych skarbach
          żydowskich.

          Takie napięte stosunki prowadziły do naturalnej selekcji charakterów
          i zdolności. Jednostki słabe, nie przedsiębiorcze, nie adaptujace
          się do zmieniającej się rzeczywistości ulegały asymilacji, a często
          eliminacji. Żydzi wytworzyli więc całe spektrum judaizmu od
          ortodoksyjnego do reformowanego i ekonomii od najbiedniejszych po
          bardzo bogatych.

          Czy bogactwo ekonomiczne pomogło im przetrwać te dwa tysiąclecia
          wygnania ? Z powyższej historii widzimy że było ono najczęściej
          powodem zazdrości sąsiadów i władców i prowadziło raczej do
          prześladowań.

          Przez Europę przelewały się różne narody z różnymi religiami.
          Azjatyccy Hunowie, Awarowie, Mongołowie zniknęli z Europy bez śladu.
          Germańskie plemiona tworzące przejściowo potężne nawet królestwa
          Wizygotów, Ostrogotów, Wandali, Longobardów asymilowały się z
          podbitymi narodami. Podobną do Żydów kastę wędrownych
          przedsiębiorców stworzyli Ormianie z Kaukazu. Wyznawali
          Chrześcijaństwo ale wschodniego obrządku i mówili innym językiem ,
          więc nie wtapiali się od razu w miejscową ludność. Zwykle jednak
          odrębność ta trwała kilka pokoleń i następowała asymilacja.




          Znaną wędrowną mniejszością są Cyganie. Na podstawie badań języka
          ustalono że pochodzą z Indii. Nie posiadają swojej historii pisanej
          ale pierwsze wzmianki o Cyganach w Polsce pochodzą z XIV wieku.
          Zachowują swoją odrębność dzięki temu, że żyją na marginesie
          społeczeństwa. Ich bogactwo nie budzi u nikogo zazdrości i łatwo
          dają się spychać na peryferie społeczeństwa.

          Żydzi zawsze dążyli do centrów cywilizacji. Najwięcej ich było w
          dużych miastach. Tam były największe możliwości ale też największa
          konkurencja. Nie wszyscy wytrzymywali tę walkę. Nie przetrwali
          najbogatsi ale najlepiej przystosowani do zmian. Dlatego począwszy
          od rewolucji przemysłowej w XIX wieku tacy ludzie mają przewagę nad
          tradycyjnym nieruchawym społeczeństwem. Inaczej mówiąc nieruchawe
          społeczeństwo wyszkoliło sobie obcą mobilną mniejszość.

          Po blisko dwóch tysiącleciach prześladowań i ograniczeń od momentu
          wypędzenia z Izraela poczuli się Żydzi pełnoprawnymi obywatelami
          świata. W XIX wieku zaczęli być traktowani prawnie jak wszyscy inni
          obywatele. Występowały oczywiście lokalne uprzedzenia i konflikty,
          ale Żydzi mogli się odwoływać do sądów na podstawie praw dotyczących
          wszystkich mieszkanców.

          Mogli nabywać ziemię, domy, fabryki, uczestniczyć w wyborach do
          władz i uczestniczyć we władzach.

          Typowym dla tej epoki Oświecenia była kariera rodziny Rothschildów.
          W XIX wieku symbolizowała niezmiernie bogatych ludzi. Nazwisko
          Rothschild (lub Rothchi
          • hasz0 Danę33 Scana i filosemitów zparaszam do poemik 31.10.09, 10:01

Pełna wersja