hasz0
18.03.07, 20:54
Odnośnik do oryginalnej publikacji: www.polishresistance-ak.org/10%
20Artykul.htm
Jedną z wielkich tragedii, które spotkały Polskę w czasie drugiej wojny
światowej, było systematyczne prześladowanie i eksterminacja polskich Żydów
przez niemieckiego okupanta. Takie określenia jak „zbrodnia przeciwko
ludzkości”, „ludobójstwo” czy „holokaust” tylko częściowo oddają grozę tych
wydarzeń.
Nawet dzisiaj, przeszło pół wieku po zakończeniu wojny, słyszy się
pytania. „Jaka była reakcja Narodu Polskiego wobec rozwijającej się Tragedii
Żydowskiej?”. „Czy Polacy próbowali pomóc Żydom?”. „Jakiej pomocy można było
faktycznie udzielić w obliczu niezwykłej sytuacji kraju pod niemiecka
okupacją?”. Pytania tego rodzaju wymagają odpowiedzi opartych na faktach
historycznych.
Polska była jedynym krajem w okupowanej Europie mającym w czasie wojny tajną
organizację, której celem była pomoc i zorganizowanie chronienia Polskich
Żydów. W pierwszej fazie akcję, prowadziło szereg komitetów. W grudniu 1942
r. powstała Zjednoczona Rada Pomocy Żydom „Żegota”.
„Żegota” (l) organizowała pomoc finansową i opiekę medyczną dla Żydów
ukrywających się po „aryjskiej” stronie i dostarczanie im fałszywych
dokumentów Żegota” odniosła, sukcesy znajdując schronienie dla wielu. Był to
trudny problem, gdyż za wykrycie osoby pochodzenia żydowskiego groziła śmierć
całemu otoczeniu. Setki takich przypadków opisuje E. Ringelblum. (2)
Około 2500 żydowskich dzieci z Warszawy zostało uratowanych przez „Żegotę”.
Umieszczano je u polskich rodzin, znajdowano schronienia, w sierocińcach
prowadzonych przez klasztory lub zarządy miast. Pomoc w postaci żywności,
pieniędzy i lekarstw organizowano dla Żydów w wielu przymusowych obozach
pracy na terenie Polski.
Natychmiast, gdy tragedia Żydów w Polsce stała się oczywistą, Polski Rząd w
Londynie, Polskie Państwo Podziemne i Polska dyplomacja zorganizowały
intensywną kampanię propagandową ogłaszając na cały świat ogrom tragedii.
Zwracano się o pomoc do rządów krajów alianckich, do Watykanu i do szeregu
organizacji w krajach zachodnich. Miały miejsce liczne audycje radiowe,
artykuły w prasie zachodniej, spotkania z przedstawicielami krajów alianckich
i przekazywanie relacji emisariuszy z Polski. Jeden z nich, specjalny kurier
Państwa Podziemnego, przed udaniem się w drogę odwiedził wnętrze Getta i
jeden z obozów zagłady. Polscy przywódcy emigracyjni próbowali przekonać
aliantów i zachodnie organizacje żydowskie, że sytuacja jest tragiczna i
potrzebna jest natychmiastowa pomoc dla ludności żydowskiej w Polsce.
Wszystkie te wysiłki niestety nie odniosły skutku. Alianci byli zajęci
prowadzeniem wojny i nie mogli, czy nie chcieli się interesować losem Żydów.
Natomiast żydowskie organizacje na zachodzie nie mogły uwierzyć polskim
relacjom uważając, że jest to przesada. Nie wierzyli, że dokonuje się
ludobójstwo. (3)
Armia Krajowa próbowała wciągnąć żydowskie organizacje w Polsce w działalność
konspiracyjną. Z początku Żydzi nie chcieli się do konspiracji dołączyć, ale
gdy w 1942 r. zaczął powstawać żydowski ruch oporu, Armia Krajowa ofiarowała
swą pomoc w postaci wywiadu wojskowego i stworzenia linii komunikacyjnej z
aliantami. Przed Powstaniem w Getcie Warszawskim przekazano trochę broni,
amunicję, materiały wybuchowe i ofiarowano możliwość szkolenia wojskowego
bojowników żydowskich. (4)
Jest godnym uwagi fakt, że Yad Vashem (Organizacja Pamięci Męczenników i
Bohaterów Holokaustu) przekazał ostatnio wyrazy uznania i podziękowania dla
specjalnego oddziału Batalionu „Zośka” Armii Krajowej, który w pierwszych
dniach sierpnia 1944 roku zdobył mocno strzeżony obóz, koncentracyjny w
Warszawie, tzw. „Gęsiówkę”. Uwolniono 348 więźniów, Żydów z Polski i innych
krajów europejskich.
Czy zwykli Polacy pomagali Żydom? Od samego początku okupacji Żydzi byli
traktowani przez Niemców w specjalny sposób. Oznaczało to stopniową izolację
od społeczeństwa polskiego, degradację, zagłodzenie i w końcu odebranie
prawa, do życia. Okrutną rzeczywistością dla pozostałej ludności Polski była
ciągła walka o przetrwanie. Znalezienie pracy, zdobycie żywności, opału i
innych potrzeb życiowych było najważniejszym celem dla wielu ludzi. Cały
naród żył w ciągłej trwodze przed łapankami, obozami koncentracyjnymi,
aresztowaniami, wywózką na przymusową pracę w Niemczech. Publiczne egzekucje
przez rozstrzelanie lub powieszenie dodawały zgrozy dniu codziennemu.
Trzy miliony Polaków i trzy miliony Polskich Żydów zginęło w czasie
niemieckiej okupacji. Tylko w okupowanej Polsce jakakolwiek pomoc Żydom była
karana śmiercią. W takich warunkach udzielanie pomocy Żydom wymagało
specjalnej odwagi i prawdziwej miłości bliźniego. Ilu takich świętych można
znaleźć w jakiejkolwiek społeczności ludzkiej?
Mimo to znalazło się wielu. Lista „Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata”
przygotowana przez Yad Vashem (l) pozwala mniej więcej ocenić ilość ludzi,
którzy nieśli pomoc z narażeniem życia. Lista, opublikowana w 1997 roku
podaje nazwiska 14706 osób 34 narodowości, wśród nich 4954 Polaków. Między
nimi jest 11 duchownych i 18 sióstr zakonnych. Trzy organizacje, na czele z
Żegotą, zostały uhonorowane. Dalsze badania roli Polaków w Holokauście
prawdopodobnie doda do listy więcej nazwisk.
Ci, którzy przeżyli okupację powinni mieć potwierdzenie swej postawy przez
ludzi, których uratowali. Ci, którzy zginęli niosąc pomoc w większości ginęli
razem z osobami, którym pomagali. Książka „Those Who Helped” (1) podaje 704
Polaków, którzy zginęli za pomoc indywidualną, 143 zginęło w masowych
egzekucjach we wsiach. Odnalezienie i weryfikacja tych, którzy pomagali, a
zginęli, sprawiają ogromne trudności. W końcu na pewno pozostanie wielu
nieznanych bohaterów.
W konkluzji trzeba by zapytać: Czy można uznać pomoc okazaną Żydom jako
dostateczna? W książce „The Poles” (5), autor Stewart Steven dyskutując
szczegółowo stosunki polsko-żydowskie, daje taką konkluzję: „Może Polska
mogła by więcej pomóc prześladowanej żydowskiej mniejszości, ale także mogły
by to zrobić inne narody okupowanej Europy. Dowody wykazują, że Polacy
dokonali więcej niż inne narody”.
Andrzej Sławiński, Londyn
Bibliografia
„Those Who Helped", Published by The Main Commission for the Investigation of
Crimes Against the Polish Nation and The Polish Society for the Righteous
Among the Nations, Warsaw, 1997
Emanuel Ringelblum, „Polish-Jewish Relations during the Second World War",
Yad Vashem, Jerusalem, 1974
Kazimierz Iranek-Osmecki, „He who saves one life", Crown Publishers Inc. New
York, 1971. (Patrz także: Walter Laqeur, „The Terrible Secret”, Little, Brown
& Co. Boston, 1980).
Marek Edelman, „The Ghetto Fights", Bookmark, London, 1990
Stewart Steven, „The Poles", Collins/Harvill, London, 1982
