jenisiej
19.10.08, 05:27
...oraz odwrotnie, a nawet wręcz przeciwnie.
> orzecznik w narzędniku
> Słownik poprawnej polszczyzny podaje, że orzecznik przymiotnikowy
ma formę narzędnika, między innymi wtedy, gdy łącznikiem jest
bezokolicznik w funkcji podmiotu. Czy w związku z tym
zdanie: „Musimy być konsekwentni” jest poprawne? A jaka będzie
poprawna forma przymiotnika w zdaniu: „Rodzice obawiają się, że ich
dziecko zrobi sobie krzywdę, mówią: jest za małe na to, by być
samodzielne/samodzielnym”?
> Przywołany fragment słownika poprawnej polszczyzny PWN dotyczy
zdań typu „Wspaniale być zdrowym”, a nie takich, o jakie Pani pyta.
> „Musimy być konsekwentni” to oczywiście dobre zdanie. „

...)
dziecko (...) jest za małe na to, by być samodzielnym” to też dobra
konstrukcja – z narzędnikiem po bezokoliczniku. Jednak nie zawsze
bezokolicznik wymusza użycie narzędnikowego orzecznika,
por. „Dziecko chce być samodzielne”. Różnica między tym zdaniem a
poprzednim ma chyba związek z odległością, jaka dzieli podmiot
zdania (dziecko), od orzecznika. Nie mam tu na myśli odległości
mierzonej poziomo, w tekście, lecz pionowo – w strukturze zdania,
por.: „Dziecko chce być samodzielne” – „Dziecko powinno chcieć być
samodzielnym” (obok chyba równie dobrego: „Dziecko powinno chcieć
być samodzielne”

– „Dziecko powinno chcieć zacząć być
samodzielnym”. W Pani przykładzie podmiot zdania wystepuje w zdaniu
nadrzędnym, a być z orzecznikiem w zdaniu podrzędnym, co też stwarza
duży dystans w strukturze zdania.
> W sumie informacje podane w słowniku poprawnej polszczyzny nie
wyczerpują zakresu użycia narzędnikowego orzecznika w polszczyźnie.
Niewątpliwie słuszne jest zawarte tam spostrzeżenie, że zakres ten
jest w dzisiejszej polszczyźnie mniejszy nię jeszcze sto lat temu.
Ale jaki dokładnie jest – należałoby dopiero zbadać.
> - Mirosław Bańko, PWN
poradnia.pwn.pl/
Alles klar?