Co radny może, musi, a czego mu nie wolno

22.11.06, 06:02
Tekst IRENEUSZA WALENCIK z dzisiejszej Rzeczpospolitej


Na początku pracy w samorządzie każdy radny powinien ujawnić swój majątek.
Jeśli tego nie zrobi na czas, straci dopiero co zdobyty mandat


Do 27 listopada nowe rady samorządowe powinny zebrać się na pierwszych
sesjach. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej o zbiorczych rezultatach
wyborów ukazało się w Dzienniku Ustaw nr 207 z 20 listopada (poz. 1530) i od
tej daty jest 7 dni na zwołanie wybranych niedawno samorządowych
przedstawicielstw.


Gwarancje swobodnego mandatu

Rady gmin, powiatów i sejmiki wojewódzkie są organami stanowiącymi i
kontrolnymi samorządu terytorialnego. Uchwalają prawo lokalne oraz budżety,
ustanawiają programy rozwoju gospodarczego, decydują o sprawach majątkowych.
Kontrolują poczynania władz wykonawczych oraz funkcjonowanie samorządowych
jednostek organizacyjnych. Radni pracują w radzie w dwojaki sposób: w
komisjach problemowych oraz na sesjach plenarnych. Należeć do wybranej
komisji jest prawem radnego.

Przepisy ustaw samorządowych dają im wiele innych uprawnień gwarantujących
jak najlepsze możliwości sprawowania uzyskanego od wyborców mandatu. Przy
jego wykonywaniu przysługuje im ochrona prawna, jaką daje kodeks karny
funkcjonariuszom publicznym (przed znieważeniem, naruszeniem nietykalności).
Nie wolno wyrzucić ich z pracy bez zgody rady. Pracodawca musi zwalniać ich
na obrady komisji i posiedzenia rady, ale nie musi im za ten czas płacić.
Dlatego radni mają prawo do diet za udział w takich pracach oraz do zwrotu
kosztów podróży służbowych. Mogą zrzeszać się w klubach radnych, np. wedle
przynależności do komitetu, z którego listy startowali w wyborach.


Obowiązki dla dobra wszystkich

Radnych nie wiążą żadne wytyczne ani instrukcje wyborców. Muszą kierować się
dobrem całej wspólnoty samorządowej. Nie zwalnia to ich jednak z obowiązku
utrzymywania stałej więzi z wyborcami, czyli kontaktów z mieszkańcami oraz
ich organizacjami. Zgłaszane przez obywateli sprawy oraz postulaty radni
powinni przedstawiać radzie i władzom wykonawczym do rozpatrzenia. Przed
rozpoczęciem wykonywania mandatu -na pierwszej sesji rady -radni muszą złożyć
ślubowanie. Udział w pracach rady i jej komisji oraz innych instytucji
samorządowych, do których został wybrany lub desygnowany, jest nie tylko
prawem, lecz także obowiązkiem radnego.


Zakazy wspierają uczciwość

Prawom i obowiązkom radnych towarzyszą pewne ograniczenia, jakim poddani są
ci depozytariusze władzy lokalnej w trosce o ich uczciwość. Ogólnie rzecz
biorąc, chodzi o zakazy, które mają zapobiegać wykorzystywaniu przez nich
swojej pozycji dla prywaty. Radny nie może zatem być zatrudniony w urzędzie
tej jednostki samorządu, w której sprawuje mandat. Nie może też kierować
żadną samorządową instytucją ani być zastępcą kierownika.

Przed przystąpieniem dopełnienia obowiązków urzędnik, który został radnym,
musi w ciągu siedmiu dni od ogłoszenia wyników wyborów złożyć wniosek o urlop
bezpłatny na okres sprawowania mandatu. Jeśli tego nie zrobi, będzie to
oznaczać, że zrzekł się mandatu.

Radni nie mogą pracować dla samorządu na podstawie umowy cywilnoprawnej. Nie
wolno im też podejmować dodatkowych zajęć ani otrzymywać darowizn, które
mogłyby podważyć zaufanie wyborcówdo nich i wiarę w ich bezinteresowność. Nie
powinni powoływać się na swój mandat, wykonując zajęcia zarobkowe lub
prowadząc interesy na własny rachunek. Jeśli jakieś głosowanie w radzie i w
komisji dotyczyć ma jego interesu prawnego, radny powinien wstrzymać się od
udziału w nim.

Poza tym nie wolno jednocześnie być radnym i posłem lub senatorem ani
wojewodą i wicewojewodą, a także członkiem żadnego organu innej jednostki
samorządu.


Stop korupcji

Osobna grupa zakazów ma antykorupcyjne ostrze. Zabrania się radnym
prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego w
tej jednostce samorządowej, w której sprawują mandat. Jeśli radny prowadził
ją przed wyborami, ma trzy miesiące od złożenia ślubowania, by się z takiego
interesu wycofać. W przeciwnym razie jego mandat automatycznie wygaśnie.

Radni i ich małżonkowie nie mogą być członkami władz spółek handlowych ani
przedsiębiorstw z udziałem samorządowych osób prawnych. W czasie trzech
miesięcy od dnia ślubowania muszą się zrzec takiego stanowiska lub funkcji,
po tym terminie stracą je z mocy prawa.

Ograniczenia dotykają też kapitału, jakim mogą dysponować radni. Pozwala im
się mieć najwyżej 10 proc. udziałów lub akcji w spółkach lub
przedsiębiorstwach z udziałem gminnych osób prawnych. Udziały lub akcje ponad
dozwolony pakiet trzeba zbyć jeszcze przed pierwszą sesją rady. Inaczej,
przez czas sprawowania mandatu oraz jeszcze przez dwa lata po zakończeniu
kadencji, radny nie będzie mógł wykonywać przysługujących mu z tego tytułu
uprawnień, takich jak prawo głosu, prawo do dywidendy, podziału majątku.

Oprócz unormowań ustawowych w niektórych gminach, powiatach i województwach
radnych wiążą też regulacje kodeksów etycznych, które precyzują przepisy
prawa.
Pełna wersja