tawnyroberts
11.08.09, 20:48
O Bachowie - jednej z najstarszych osad na Pogórzu Przemyskim,
znanym wcześniej jako Stupnica, można pisać bez końca. I to nie
tylko ze względu na odległą metrykę tej urokliwie położonej wsi, ale
także z uwagi na historię najnowszą, zwłaszcza z lat trzydziestych i
czterdziestych XX wieku. Inspiracją do powstania tego wątku była dla
mnie internetowa strona o Bachowie, reklamowana już kiedyś na
forum "Bircza", a szczególnie tendencyjny opis historii wioski.
Administrator pomija w nim wiele ważnych faktów związanych z
odwieczną obecnością społeczności ukraińskiej w Bachowie, a czasami
można odnieść wrażenie, że najchętniej o Rusinach-Ukraińcach nie
wspominałby w ogóle.
Ale może zacznijmy od początku, czyli od prezentacji wspomnianego
opisu historii Bachowa, z moimi drobnymi ingerencjami w tekst
artykułu (głównie literówki).
"Historia wsi Bachów"
Historię okolic wsi Bachów opisuję na podstawie zasłyszanych
opowiadań starszych mieszkańców i po przeczytaniu przewodników
turystycznych o Ziemi Przemyskiej i Pogórzu Dynowsko-Przemyskim oraz
większość materiałów wykorzystałem z publikacji pana Grzegorza
Kubali pod tytułem "Miejscowości Gminy Krzywcza na przestrzeni
wieków".
Książkę polecam do przeczytania wszystkim tym, którzy są
zainteresowani historią nie tylko Bachowa, ale sąsiednich
miejscowości: Babic, Skopowa, Ruszelczyc, Reczpola, Krzywczy,
Średniej, Woli Krzywieckiej i Chyrzyny, a szczególnie z okresu
przedwojennego, wojny i później. Z zamieszczonych materiałów wynika,
że na podstawie wykopalisk ślady pobytu człowieka na tym terenie są
datowane już w młodej epoce kamienia. Z tego okresu pochodzą z
Bachowa znaleziska odłupków krzemiennych.
Również wykopaliska kurhanów datowane są na lata 2800-2600 p.n.e. i
znaleziska ceramiki z Bachowa-Krążek. Z okresu kamienia i brązu
odłupki znaleziono w Bachowie, co świadczy, że ludność ta zajmowała
się już hodowlą i uprawą ziemi. Nieco więcej wyrobów pochodzi z
kultury trzcinieckiej (do 1500-1300 r. p.n.e.), które to w postaci
ceramiki znaleziono w Bachowie-Krążkach, co świadczy o
pozostałościach niewielkiego osiedla. Kultura łużycka (IV w. p.n.e.)
też pozostawiła na terenie Bachowa wiele śladów w postaci naczyń i
brązowej bransolety. A z okresu wpływów rzymskich (I w. n.e. do IV
w. n.e.), gdzie już było rozwinięte rolnictwo i hodowla, pochodzą
znaleziska naczyń z Bachowa-Krążek i Bachowa. Na interesującym nas
terenie ślady osadnictwa pojawiły się od VIII wieku, gdzie
znaleziono w Bachowie-Krążkach i Bachowie fragmenty naczyń
średniowiecznych, a nawet grudy żużlu żelaznego. Wiek XI-XIII
również zaznacza się znaleziskami licznych fragmentów naczyń, gdzie
obszar Bachowa należał już do Księstwa Halickiego. Z tego okresu
zlokalizowano dwa grodziska, które znajdowały się: jedno w północnej
części wsi od strony Babic, a drugie przy ujściu rzeki Stupnicy. W
okresie średniowiecza do najstarszych osad należy zaliczyć Stupnicę -
nie istniejącą już od dawna jako osada samodzielna, lecz jako część
Bachowa (w rejonie ujścia rzeki Stupnica do Sanu). Tu znajdowała się
parafia łacińska i istniała też wcześniej cerkiew, wzmiankowana już
w 1448 roku. Należy przyjąć, że osada Stupnica była już
zorganizowana, gdyż była siedzibą parafii. Można domniemać, że
powstała około 1340 roku, za czasów Książąt Halickich, co by
potwierdzały badania archeologiczne w Bachowie o ujścia Stupnicy.
Bachów został wymieniony po raz pierwszy w dokumencie z roku 1441, w
którym zapisano, że należał do rodziny Kmitów. Niejaki Mikołaj Kmita
(zmarły przedwcześnie syn kasztelana przemyskiego) ze związku z
Małgorzatą Buczacką pozostawił trzech synów: Stanisława, Mikołaja i
Jana. Małgorzata nie była w dobrych stosunkach z teściem -
kasztelanem przemyskim i wkrótce po śmierci męża toczyła z nim spory
majątkowe. Po śmierci kasztelana przeciw Małgorzacie i jej synom
wystąpił brat kasztelana - Jan Nosek. W latach 1456-1457 w pozwie
sądowym wniesionym przeciw Noskowi przez braci i Małgorzatę
Buczacką, oskarżono go o zajęcie należnych im dóbr, m.in. Bachowa,
Stupnicę i Babic, ale niewiele wskórali. W roku 1458 Jan Nosek Kmita
(kasztelan lwowski) zapisał Bachów i Stupnicę swojej żonie Marcie.
Marta po śmierci męża jako wdowa od 1460 r. prowadziła różne zatargi
sąsiedzkie, a to z Janem z Humnisk k. Brzozowa, Stanisławem z
Nienadowej, albo to z Krzywickimi z Krzywczy. W roku 1469 z dworu w
Bachowie wysłała ludzi, którzy napadali na dwór i pola w Krzywczy,
Ruszelczycach i Kupnej, skąd zabierali konie, bydło, świnie, plony i
wiele innych rzeczy do dworu w Bachowie. Była też skarga w 1479 roku
na Martę, wniesiona przez Jana Humnickiego z Humnisk, za to, że
służba i kmiecie Marty z Bachowa i Stupnicy napadli na wieś Brzuska,
trzymaną przez Humnickich i zrabowali duże ilości zboża. W roku 1507
nastąpiło przeniesienie parafii ze Stupnicy do Babic, do której w
skład weszły obok Stupnicy: Babice, Bachów, Brzuska, Sufczyna,
Iskań, Piątkowa, Ruszelczyce i Skopów.
W czasie panowania Cesarstwa Austriackiego Bachów był gminą i wraz z
przysiółkiem Stupnica liczył 1192 mieszkańców z czego 829 wyznania
grecko-katolickiego, 363 osoby to rzymsko-katolicy. Mieszkańcy
użytkowali 1074 morgi (morga to 56 arów) ornej ziemi, 116 morg łąk i
ogrodów, 129 pastwisk, 11 lasu, a obszar dworski w Bachowie liczył
551 morg ornego pola, 62 łąk i ogrodów, 51 pastwisk i dużo, bo 1035
morg, lasu. W Bachowie była też cerkiew grecko-katolicka oraz szkoła
jednoklasowa. Mieszkańcy wyznania rzymsko-katolickiego należeli do
parafii w Babicach.
Po upadku monarchii habsburskiej przeprowadzono powszechny spis,
gdzie zapisano, że Bachów posiadał 1691 mieszkańców i był największą
miejscowością w okolicy i posiadał powszechną szkołę czteroklasową.
Na przełomie lat 20-tych i 30-tych przeprowadzono tu parcelację
majątku Bachowa. Była to parcelacja na zasadach transakcji sprzedaży
poszczególnych działek, a nie konfiskata tychże przez państwo.
Rozparcelowane działki nabyło 47 gospodarzy z Bachowa i Babic.
Najwyższą sumę - 2270 dolarów, zapłacił Wojciech Radymski z Bachowa.