Dodaj do ulubionych

maciupki słowniczek staropolskiej łaciny sądowej

12.01.05, 21:14
Nie rości sobie żadnych pretensji. Ot, stworzony trochę dla zabawki w ciągu jednego dnia.
O ile dobrze pamiętam, to głównie na podstawie pracy O. Balzera "Przewód sądowy polski w zarysie", choć nie tylko.
Teraz jest już co prawda słownik Sondela (dla prawników i historyków), ale i ten tutaj może się tam komuś przyda. Mały, ale za darmo :-)
Obserwuj wątek
    • kocibrzuch A 12.01.05, 21:15
      abintestatus – zmarły bez testamentu
      abiuratum – świadectwo dane pod przysięgą
      abrenuntiata uxor – która się zrzekła majątku męża
      abrenuntio – wyrzec się, pozbyć
      absque omni iuris strepitu – bez konsekwencji sądowej
      accisa – czopowe
      accommodare – pożyczać
      acquisitio – wygranie procesu przez powoda
      acticatio – zapisanie aktu do ksiąg
      actor – powód (żałobnik); inaczej quaerulator, pars actorea, quaerulans
      actuarius – pisarz sądowy
      ad campum – sądy podkomorskie (graniczne) odbywały się na terenie spornym, stąd takie określenie miejsca stawienia się
      adcitatio – przypozew, pozew dodatkowy; w wypadku zmiany którejś ze stron, króla lub sędziego oraz dla uwiadomienia strony nieobecnej o nowym terminie
      adulterinus – fałszywy
      affines – powinowaci
      affinitas – powinowactwo; było przeszkodą małżeństwa wedle prawa kościelnego i świeckiego
      alienatio – pozbycie oddalenie, przeniesienie umowne prawa z jednej osoby na drugą (zamiana, przedaż, darowizna, spółka, najem)
      allophylus – cudzoziemiec
      angaria – powinności (poczta, podwody, szarwarki)
      apodixa – wypis z ksiąg
      apprehensio – uwięzienie, zatrzymanie
      arenda – dzierżawa
      arrha (pecunia principalis) – zadatek
      asscendentes – krewni wstępni
      astrictus – natężony; ścisły; związany, podległy
      attinentiae (pertinentiae) – przynależności, zarówno ruchome, jak nieruchome
      auctoramentum – potwierdzenie
    • kocibrzuch B-C 12.01.05, 21:15
      bannum – zapowiedź małżeństwa z ambony
      bissextilis annus – rok przestępny
      bona in perlucris possessea – dobra w przezyskach dzierżone, dobra oddane w zastaw skutkiem egzekucji

      C
      calumnia – potwarz
      camerarius – komornik
      canon – czynsz roczny z nieruchomości oddanej do użytku
      capilaturia – postrzyżyny
      capitaneus – starosta
      casus fortuitus – przypadek nieprzejrzany, wypadek losowy
      causae hereditariae
      causae personales vel simplices, fundum non tangentes
      causae petitoriae
      causae possessoriae
      causae reales fundum tangentes – sprawy rzeczowe gruntu dotyczące
      circumferentiae – części albo działy leżące obok
      citatio – pozew (pisemny)
      citatio curialis (in curia) – rok nadworny
      citatio vitiosa (inordinata) – pozew nierządny
      citationis deportatio – zniesienie pozwu, jeśli np. zostałyby przy egzekucji wyroku naruszone dobra innych osób
      citationis melioratio – wydanie nowego, poprawnego pozwu
      cognatio regalis – pokrewieństwo sztuczne
      cognatus – krewny po kądzieli
      collaterales – krewni linii bocznej
      collaterales – sąsiedzi
      collusio – tajemne porozumienie w celach oszustwa
      comes – towarzysz książęcy, wójt wyższego prawa, hrabia
      competentia annorum – dojrzałość
      complex – pomocnik, współwinny
      concitatio – przypowiast
      condescensio – zjazd sądu na miejsce sporu
      condictamen – pojednanie
      condictator – jednacz, rozjemca
      consul – rajca miejski
      consummo 1 – dokonać, dopełnić
      contributio – składka, danina, pobór, podatek
      controversia – piśmienne streszczenie wywodów, dostarczone przez stronę
      contumacia – niestanie strony, zaoczność
      contumaciter – zaocznie
      contumax – krnąbrny, nieposłuszny; winny niestawienia się na rozprawę sądową
      contumelia – obelga
      copula carnalis – pokładziny
      crida – ogłoszenie upadłości
      crimen – culpa, delictum, excessus
    • kocibrzuch D-G 12.01.05, 21:16
      damnum (terrestre) – umowna kara, ustalona wcześniej, za niedotrzymanie terminu zwrotu długu; et totidem damni – szkoda wynosiła drugie tyle, ile suma główna
      dapifer – stolnik
      de [omnibus] bonis tuis [mobilibus et] immobilibus ubilibet in Regno habitis et possessis – oznaczenie przedmiotu odpowiedzialności procesowej, skierowane względem posesjonata; ~habitis et habendis – jeżeli powód chciał podciągnąć pod egzekucję także ewentualną przyszłą własność pozwanego; względem imposesjonata: de persona tua; gdy powód nie był pewien: si es possessionatus, de bonis tuis mobilibus et immobilibus, ubilibet in Regno habitis et possessis, uti possessionato; sin minus, de persona tua, uti impossessionato
      decollatio (truncatio capitis) – ścięcie
      denegatio intromissionis – wzbronienie intromisji (pierwszego stopnia, wystarczało słowne)
      descendentes – krewni zstępni
      desponsatio – zaręczyny
      diffamatio – osławienie
      diffugium iuris – wybieg prawny
      dilatio ad annos – odkład do lat, przesunięcie rozprawy do osiągnięcia dojrzałości
      disbrigatio – pojednanie
      discretionis annus – pełnoletniość
      dispositio – rozporządzenie
      documenta – instrumenta, munimenta, litterae
      dostagium – fant, zastaw, zakład
      dotalitium – wiano; d. reformare – wywianować

      E
      elocutio – wynagrodzenie, zadośćuczynienie
      evasio – zwolnienie od skargi
      evictor – zachodźca
      exfideiubere – uwolnić od zastawu, wyręczyć
      exhibeo – wystawić na widok, okazywać
      expedit – jest przydatnym
      expeditio generalis – pospolite ruszenie
      expropriatio – wywłaszczenie
      expurgatores (com~) – świadkowie przysięgi
      extenuatio – płacenie długu ratami z dochodów

      F
      feria – dzień powszedni tygodnia, np. feria tertia post festum S. Bartholomaei – wtorek po św. Bartłomieju
      fideiussio – poręczenie, rękojmia
      fiscalia – podatki, opłaty
      fiscalis – należący do skarbu
      fiscus – kosz; kasa państwowa, skarb

      G
      gagium – vadium
      generalitas – powszechność, ogół; pro g. – dla dobra ogółu, ojczyzny, społeczeństwa
      generosus – w odniesieniu do szlachty na oznaczenie urzędników ziemskich
      homo desertus (sterilis) – bezdzietny
    • kocibrzuch I-L 12.01.05, 21:17
      illustris – w odniesieniu do szlachty na oznaczenie rodzin książęcych
      impignoratio – zastawienie
      incapacitas cuiusvis functionis – utrata zdolności piastowania urzędów
      incensio luminis – pora zapalenia świateł, po zachodzie słońca
      indemnis – bez szkody
      indundatio aquae – zalewek, prawo spuszczania wody ze stawów na grunt sąsiada
      innotescentia – osobny pozew, wydany przez egzekwenta do opornego egzekuta, by stawił się w oznaczonym terminie przed starostą; 1) innotescentia pro interponendis vadiis triplicatis, 2) innotescentia pro decernendis vadiis triplicatis
      innotescimus – nakaz sędziego do pozwanego (jeżeli w tytule wymieniona jest jakakolwiek inna niż król osoba)
      inpraescriptibilis – nie podlegający prawu dawności
      integer – nieuszkodzony, pierwotny, zupełny; nie zepsuty; integrum est – jest dozwolone, słuszne, prawne; in integrum – na nowo, całkowicie, w pełni
      intercedo – zastępować kogoś, występować w czyimś imieniu, spełniać czyjąś funkcję
      interrogatoria – protokół śledztwa
      intromissio – wwiązanie
      intromittendum in bona – wwiedzenie w posiadanie
      iudicialiter (sis) responsurus – wezwanie pozwanego do sądowej odpowiedzialności
      iudicialiter attentaturus – egzekut ma się stawić
      iudicialiter satisfacturus – wezwanie do zadośćuczynienia zgodnie z wyrokiem
      iudicida – sędzic
      iuramentum proprium – przysięga własna (w odróżnieniu od przysięgi ze świadkami – iuramentum partis cum testibus)
      iuramentum remittere ad districtum – przysięgi nie składano przed trybunałem czy sądem nadwornym, lecz odsyłano ją wówczas do właściwego sądu ziemskiego lub grodzkiego
      iuribus aliarum personarum nihil ibidem nocendo – klauzula, że powód nie chce naruszać praw innych osób na dobrach pozwanego
      ius aggratiandi – prawo łaski
      ius albinagii – prawo kaduka
      ius communicativum – prawo posiadania służące żonie po śmierci męża
      ius emphitheuticum – prawo lenne
      ius melleficatorum – prawo bartne, obelne
      ius obligatorium – prawo zastawne
      ius provinciale – prawo ziemskie
      ius proximitatis – prawo bliższości
      ius retractius – prawo retraktu, skupu
      iuxta – blisko, obok, wedle

      L
      laboriosus – w odniesieniu do włościan
      lictor (tortor, suspensor) – kat
      limitatio – odłożenie sprawy ze względu na sam sąd
      linea directa – o krewnych w linii prostej
      litem contestari nequeunt – o osobach niezdolnych do prowadzenia procesu osobiście
      litis consortes – uczestnicy sporu
      litis consortium – uczestnictwo w sporze
      littera manca – błąd literowy
      littera reformatoria – list wienny, wzdowny
      litterae diffidatoriae – list wyrażający nieufność, ujawniający złą wolę drugiej strony
      litterae emunitatis – list żelazny
      litterae executorales – listy egzekucyjne królewskie: 1) nakazujący staroście wykonanie wyroku nawet przemocą, 2) uniwersał do szlachty całego powiatu, aby na żądanie starosty udzieliła mu pomocy (manu forti et armata; inequitatio)
      litterae moratoriae (salvi conductus) – moratorium
      litterae significatoriae – list otworzysty starosty, mający być doręczony egzekutowi, zawierający treść dekretu
      locatio – posada gruntowa, nazwa obejmuje rozliczne stosunki dzierżenia ziemi
      locator – posadźca
      locum standi in iudicio non habent – o nie mogących dochodzić swego prawa w sądzie
      lucrum – zysk; pojęcie to obejmuje przyznane powodowi wyrokiem roszczenia (główne i dodatkowe), czyli to wszystko, co powód w sprawie zyskuje
    • kocibrzuch M-P 12.01.05, 21:18
      magnificus – w odniesieniu do szlachty na oznaczenie urzędników senatorskich
      maiorennitas (discretio annorum) – lata sprawne, roztropne, wiek niedojrzały, do 24 lat
      mandamus – nakaz sędziego do pozwanego (jeżeli w tytule jest wymieniona osoba króla)
      manumissio – puszczenie na wolność
      manus fidelis (depositum) – pokład
      maxillatio – spoliczkowanie
      medietas – połowa, środek; równy podział
      memoriale – pamiętne, tresczne, opłata na rzecz sądu składana przez stronę wygrywającą
      ministerialis – woźny
      minorennis – małoletni
      minorennitas – nieletność, do 12 lat dziewczęta i chłopcy (XIV – pocz. XV w.) lub do 14 i 15 lat chłopcy (XV – poł. XVII)
      moderamen inculpatae tutelae – przekroczenie granic obrony
      mortificare – umorzyć sprawę
      mortuarium – puścizna, spadek
      munimen – przyłożenie pieczęci
      mutilatio (truncatio) – obcięcie członka, ochromienie
      mutuum – pożyczka

      N
      necessitas molendi – przymus mlewa
      negotium accessorium – sprawa uboczna, akcesorja
      negotium principale – sprawa główna
      nobilis – w odniesieniu do szlachty, jako stopień najniższy

      O
      obligo – zastawić
      obmortuarium – dziedzina bez spadkobiercy

      P
      palatinatus – województwo, kasztelania
      peculatus 4 – kradzież skarbu publicznego
      pedagium – kopytkowe
      percepta – dochód
      percipio – pobierać, ściągać (podatki, daniny, długi)
      perfidus – w odniesieniu do żydów
      periurus – krzywoprzysiężca
      perrogatio – forma pokory przez podanie sobie rąk
      pignoratio – ciąża, egzekucja na ruchomościach
      pincerna – cześnik (wcześniej też podczaszy)
      poena pepli reginalis – ruszczyca, dodatkowa kara pieniężna za zabicie kobiety
      possessor – dzierżawca
      post fusum (cognati) – po kądzieli
      post gladium (agnati) – po mieczu
      praescriptio (diuturnitas, antiquitas) – dawność
      praetextus 4 – ozdoba, chluba; pozór
      privatio activitatis – pozbawienie możliwości piastowania urzędów i udziału w życiu publicznym
      pro capite – główszczyzna
      proclamationes – zapowiedzi
      procuratio – urząd; magna p. – wielkorząd
      procuratores mercenarii – płatni zastępcy
      procuratorium – pełnomocnictwo
      propinqui (proximi) – bliżsi krewni, także: amici
      propositio (propositum) – skarga, pretensja jednej strony do drugiej
      protestatio (manifestatio) – oświadczenie pisemne, stwierdzające jakiś fakt, na który w przyszłym procesie zamierza się ktoś powołać
      prothoconsul – burmistrz
      providus (famatus, famosus, honestus) – w odniesieniu do mieszczan
    • kocibrzuch Q-S 12.01.05, 21:18
      quaestiones facti – sprawy uczynkowe
      quaestiones iuris – sprawy prawne (o nieruchomości)
      quaestiones status – sprawy o stan
      quarentana – Wielki Post
      qui te adcitat ad paratam citationem primam – formuła przypozwu
      quod sibi contra te pensat ad […] marcas – formuła taksy; vel prout ius decernet – jeśli oznaczenie ostatecznej wysokości taksy pozostawiał powód sądowi

      R
      rebellis in iure – skazany, który na astycji nie czyni zadość wyrokowi
      recipere ad deliberandum – jeśli sąd odwleka na później wydanie wyroku
      recognosco – potwierdzać
      recursiva – wstecza, ogół czynności zmierzających do dostarczenia świadectwa sądowego; ad recursivam sumere – wziąć po wsteczy, odwołać się do świadectwa sądowego (ale także: pro baculo, pro corulo, ad stateram sumere)
      reformatio dotis – zapis (zabezpieczenie) posagu
      regestra maleficorum – księgi czarne, smolne
      regestrum contraventionum – rejestr spraw sprzeciwieństwa (na dekrety trybunału litewskiego)
      regestrum iniuratorum – rejestr skarg na zniewagi ze strony wojska
      regestrum remissarum – spis remisyjny (spraw odsyłanych do innych sądów)
      regestrum summarii processus – rejestr sumaryjny (spraw cywilnych majątkowych)
      regestrum termini tacti – spis taktowy (spraw karnych)
      relatio positae citationis – zeznanie woźnego, iż pozew został złożony w tym a tym czasie
      relicta – wdowa
      remoti (remotiores) – dalsi krewni
      repercussio pignorationis – odbicie ciąży
      reprobatio – odwód
      reprotestatio – remanifestatio
      resignatio – wywiązanie
      reus – pozwany (sąpierz); inaczej citatus, pars rea, pars citata
      reus excipiendo fit actor – gdy pozew staje się powodem i odwrotnie
      reverendus (reverendissimus) – w odniesieniu do duchownych; odnośnie duchownych unickich i protestanckich tylko honestus
      revificatolialiter – przez odwołanie
      roboro – wzmocnić (sigillo)
      rumatio – wyrzucenie egzekuta z dóbr; wyprowadzenie się osoby, której służyło prawo czasowe na cudzej ziemi

      S
      scabinus – ławnik
      scartabellus – świeżo nobilitowany; włodyka
      scriptio termini – odroczenie sprawy za zgodą obu stron
      scrutinium – wizja lub inkwizycja
      scultetialis – sołtysi
      scultetus – kniaź, sołtys, wybraniec
      sententia deffinitiva – wyrok ostateczny (sprawy głównej)
      sententia interlocutoria – wyrok przedstanowczy, interlokut (sprawy ubocznej)
      siccarius – zwadźca
      sine strepitu iuris – bez udziału sądu
      smerdo – kmieć
      sollertia – zręczność, przebiegłość
      stuprum (oppresio feminae) – gwałt
      subdapifer – podstoli
      subpincerna – podczaszy
      succamerarius – podkomorzy
      summisque pecuniariis, si quas te apud quemcumque habere praetendis atque asseris
      superioritas – namiestnikowstwo
      susceptum – notatka na dokumencie o zapisaniu go do ksiąg grodzkich lub ziemskich
      suspendium – powieszenie
    • kocibrzuch T-V 12.01.05, 21:19
      tactus 4 – przestępstwo popełnione w dniu odbywania się sądów
      tenor – treść, zawartość; tenore praesentium (litterarum) – na podstawie przedłożonego pisma
      terminus – rok, pozew ustny; rok, posiedzenie sądowe
      terminus arestatus (facionatus) – rok licowany
      terminus capitanealis – rok starościński
      terminus concitatus (satisfactionis, astitatus, astitio) – rok przypowieszczony (przypowiastowy), dodatkowy termin rozprawy sądowej, zwł. wyznaczony w celu wykonania wyroku przez stronę, która proces przegrała
      terminus curialis – rok zadworny
      terminus peremptorius – rok zawity
      terminus quaerelarum – rok skargowy, np. ut in proximis terminis capitanealibus (quaerelarum) [sc. compareas]
      terminus scriptus – ex consensu partium, voluntarius, benivolus, prorogatus
      terminus tactus – rok przytkniony
      terminus translaptus – rok przepełzły, czyli taki, na którym nie stawił się powód
      terragium (terrarium) – opłata czynszowa albo z oddanej (przez króla) w posiadanie ziemi

      U
      usura – lichwa

      V
      vadium – zakład czyli kara pieniężna; rękojmia, kaucja
      vicini – świadkowie (opole)
      vicinia – opole, osada
      viduae sui iuris sunt – także odnośnie żon skazanych na banicję
      vituperatio militiae – nagana szlachectwa

Popularne wątki

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka