Calgary

21.09.04, 19:00
Calgary czesc 1

Calgary, położone w malowniczym miejscu, gdzie z bezkresnej prerii nagle
wyrastają Góry Skaliste, jest metropolią południowej Alberty i idealnym
punktem, z którego można ruszyć na zachód. To jedno z największych i
najmłodszych miast na Zachodzie, w ciągu zaledwie 125 lat rozrosło się w
potężną aglomerację, liczącą niemal 850 tys. mieszkańców.

Wcześniej ziemie te należały przez długie wieki do Czarnych Stóp. Około 300
lat temu pojawili się tu Sarcee, zepchnięci wskutek wojny na południe, oraz
Stoney, którzy przywędrowali na północ wraz z Siedzącym Bykiem, najpierw do
południowego Saskatchewan, a potem do Alberty. Ślady dawnych obozowisk,
polowań na bizony i rysunki naskalne wszystkich trzech plemion można spotkać
w całym regionie, choć potomkowie tych Indian żyją dziś już tylko w kilku
rezerwatach.

Pierwsi biali osadnicy pojawili się w miejscu połączenia rzeki Bow i Elbow
pod koniec XVIII w. Podróżnik David Thompson spędził w tej okolicy zimę; w
pobliżu zatrzymała się też na pewien czas wyprawa Pallisera w Góry Skaliste.
Masowy napływ kolonistów rozpoczął się ok. roku 1860, kiedy w pogoni za
wybijanymi masowo bizonami dotarli tu myśliwi ze Stanów Zjednoczonych. Na
preriach Alberty pasły się wówczas ogromne stada, przyciągające nie tylko
myśliwych, ale i handlarzy whisky, którzy sprzedawali swój towar i białym, i
Indianom. W konsekwencji dochodziło do rozmaitych waśni i sporów, co z kolei
doprowadziło do utworzenia pierwszego na Zachodzie posterunku Północno-
Zachodniej Policji Konnej w miasteczku Fort Macleod. Niedługo potem, w 1875
r., nieco dalej na północ zbudowano następny fort. W rok później
przemianowano go na Fort Calgary, od nazwy szkockiej miejscowości, w której
urodził się zastępca komendanta.
    • lancelot48 Calgary czesc 2 23.09.04, 19:07
      W 1883 r. obok fortu powstala stacja kolei transkanadyjskiej, a do wyroslego
      wokól miasteczka przybywali ranczerzy z USA i brytyjscy osadnicy. W efekcie
      mieszkancy pochodzenia anglosaskiego szybko i na trwale zdobyli dominujaca
      pozycje w miescie. Dla ranczerów dodatkowa zachete stanowila forsowana w
      Albercie polityka „swobodnego wypasu”. Choc dzisiejsze Calgary wyraznie ma
      slabosc do kowbojskiego stylu zycia, w rzeczywistosci nie byl to nigdy
      prawdziwy Dziki Zachód. Zródla podaja, ze w ciagu calego XIX w. w Calgary
      doszlo do raptem trzech i to raczej niezbyt udanych pojedynków rewolwerowców.

      Do roku 1886 pozary w forcie zniszczyly wiekszosc prowizorycznych drewnianych
      chat i namiotów, co doprowadzilo do wydania nakazu wznoszenia nowych budowli z
      piaskowca. Dziewiec lat od uruchomienia kolei Calgary oficjalnie uzyskalo
      status miasta, co rywalizujacemu z nim Edmonton zajelo ponad 100 lat. W 1910 r.
      Edmonton zostalo jednak stolica prowincji.

      Bydlo i kolej zapewnialy miastu zycie w dostatku, ale prawdziwy rozkwit
      przynioslo mu dopiero odkrycie ropy naftowej. W 1914 r. w pobliskiej Turner
      Valley uruchomiono slynny Szyb nr 1 Dingmana. W 1923 r. powstala rafineria i od
      tamtej pory trwa nieprzerwany rozwój miasta. Kiedy podczas kryzysu naftowego w
      latach 70. ceny ropy gwaltownie podskoczyly, Calgary stalo sie jednym ze
      swiatowych centrów przemyslu energetycznego i finansów. W miescie znajduja sie
      siedziby ok. 400 firm naftowych i z pokrewnych branz; mieszka tu równiez wiecej
      obywateli USA niz w jakimkolwiek innym miescie Kanady.

      Niemal calkowicie przebudowano centrum miasta, tworzac bogate zaplecze
      kulturalno-socjalno-administracyjne. Dzis tylko w Toronto znajduje sie wiecej
      siedzib duzych kanadyjskich korporacji, aczkolwiek na optymizmie mieszkanców
      cieniem kladzie sie, jak w calej Kanadzie, grozba rozpadu struktur federalnych.

      Calgary jest miastem starannie zaprojektowanym na planie szachownicy ulic
      krzyzujacych sie pod katem prostym. Dodatkowo caly obszar podzielono na
      geograficzne kwartaly, oznakowane jako NW, NE, SE i SW (od kierunków swiata).
      Czesc pólnocna i poludniowa rozdziela rzeka Bow, z kolei glówna arterie wschód–
      zachód stanowi Centre Street–Macleod Trail. Sródmiescie to nieduzy obszar w
      poblizu kwartalu SW. Streets biegna z pólnocy na poludnie, avenues – ze wschodu
      na zachód. Numery domów rosna w miare oddalania sie od centrum. Podobnie jak w
      Edmonton, ostatnie cyfry pierwszego numeru okreslaja sam budynek, a wiec 237-
      8th Ave SE to dom nr 37 przy 2nd Street, w poblizu skrzyzowania z 8th Avenue.
      Czytajac adres, trzeba zwrócic uwage na literowe oznakowanie kwartalu, które
      latwo przeoczyc. Do niemal wszystkich interesujacych miejsc, za wyjatkiem
      terenów festiwalu Stampede i kilku pomniejszych atrakcji, mozna bez problemu
      dojsc na piechote.
    • lancelot48 Glenbow Museum 24.09.04, 03:16
      Znakomita eklektyczna kolekcja Glenbow Museum (V–X pn.–sr., czw.–pt. 9.00–
      21.00, sb. i nd. 9.00–17.00; zamkn. w pn. XI–IV; 8 C$) to obok festiwalu
      Stampede druga atrakcja, dla której warto specjalnie przyjechac do Calgary.

      Budynek stoi naprzeciwko Calgary Tower, przy 130-9th Ave SE, ale glówne wejscie
      miesci sie w poblizu Skyline Plaza, bardziej na wschód (drugie wejscie – od
      strony Stephen Avenue Mall). Zgromadzone na trzech pietrach eksponaty stanowia
      swietne wprowadzenie do historii i dziedzictwa kanadyjskiego Zachodu.

      Stala kolekcja rozpoczyna sie od dzialu poswieconego rytualom i sztuce
      sakralnej z calego swiata oraz galerii ukazujacej ewolucje sztuki kanadyjskich
      Indian. Jeszcze lepiej wygladaja zbiory sztuki europejskiej o tematyce
      indianskiej. Dominuja dwa ujecia: XIX-wieczne romantyczne wyobrazenie Indian
      jako „szlachetnych dzikusów” oraz poglebione refleksja obrazy takich twórców,
      jak zyjacy w tym samym czasie Paul Kane, który za cel postawil sobie
      uwiecznienie Indian i ich kultury, zanim ulegnie ona zniszczeniu wskutek
      ekspansji bialych.

      Kolekcja na pierwszym pietrze opowiada o historii zachodniej Kanady, ze
      szczególnym uwzglednieniem Indian. W dziale traktatów pokazano, w jaki sposób
      biali podstepem naklaniali lokalnych wodzów do podpisywania rzekomych traktatów
      pokojowych, bedacych w istocie aktami zrzeczenia sie wszelkich praw do ziemi.
      Bogato reprezentowane jest takze indianskie rzemioslo: rzezby, stroje i
      bizuteria. Sporo miejsca poswiecono okolicznym plemionom, zwlaszcza Czarnym
      Stopom, ale nie brak tez przedmiotów wykonanych przez Eskimosów oraz Metysów,
      czyli potomków indianskich kobiet i bialych traperów.

      Ekspozycja na najwyzszym pietrze zaczyna sie od wystawionych nie wiadomo po co
      pamiatek z Calgary Stampede. Dalej znajduja sie militaria oraz arcyciekawa
      wystawa kamieni szlachetnych i mineralów, zaliczana do najlepszych na swiecie.
    • lancelot48 Calgary Tower 03.10.04, 04:48
      Calgary Tower (codz. pol. V–pol. IX 8.00–24.00, pol. IX–pol. V 8.00–23.00; 6,15
      C$) – najpopularniejszy wiezowiec w miescie (190 m wysokosci), od lat bedacy
      jego symbolem i obowiazkowym punktem programu kazdej wycieczki zorganizowanej.

      Znajduje sie na rogu Centre Street i 9th Avenue SW, nieco w cieniu nowszych
      budynków sródmiejskich. Z tarasu obserwacyjnego na górze roztacza sie wspaniala
      panorama, zwlaszcza w pogodny dzien, gdy na zachodzie wyraznie widnieja
      osniezone szczyty Gór Skalistych, a na ich tle – wieze skoczni narciarskich w
      parku olimpijskim z 1988 r. Na tarasie czynna jest takze niedroga kafeteria
      (smaczne jedzenie), cocktail-bar oraz obrotowa restauracja (drogo).
    • lancelot48 Fort Calgary 07.10.04, 06:52
      Historyczne centrum miasta – stoi przy 750-9th Ave SE (codz. V–X 9.00–17.00;
      wstep do fortu bezpl., do centrum informacyjnego – 5,75 C$).

      Fort, zbudowany w 1875 r. w niecale szesc tygodni przez Pólnocno-Zachodnia
      Policje Konna, funkcjonowal jako posterunek policyjny do roku 1914, kiedy to
      sprzedano go liniom Canadian Pacific. Jeszcze stosunkowo niedawno caly ten
      rejon zajmowaly tory kolejowe i rozsypujace sie magazyny.

      Stare fotografie w przyleglym centrum informacyjnym pokazuja, jak bardzo dzikie
      byly okolice Calgary w roku 1876. Jeszcze bardziej niezwykle jest to, na jakim
      ogromnym obszarze musiala dzialac zaloga fortu. Najblizszym podobnym
      posterunkiem na poludniu byl oddalony o 160 km Fort Macleod, a na pólnocy –
      Edmonton, odlegle o niemal 400 km. Krucza Stopa, najwybitniejszy z ówczesnych
      wodzów Czarnych Stóp, przyznal pewnego razu: „Gdyby w naszym kraju nie zjawila
      sie policja, gdzie bysmy teraz wszyscy byli? Zli ludzie i whisky zabijaly nas
      tak szybko, ze niewielu by przetrwalo. Policja ochronila nas tak, jak pióra
      chronia ptaka przed zima”.

      Z oryginalnych zabudowan zachowalo sie tylko kilka pojedynczych bali, reszte
      rozebrali przedsiebiorcy budowlani, a na terenie fortu, nieopodal miejsca,
      gdzie Elbow wpada do Bow, powstal przyjemny 16-hektarowy park. Niedawno
      poczyniono pierwsze kroki, by zrekonstruowac historyczna drewniana budowle. W
      centrum informacyjnym mozna przesledzic rozwój Calgary, pokazany m.in. przy
      pomocy przedmiotów codziennego uzytku oraz audiowizualnych ekspozycji. Chetni
      moga sie przebrac w mundur policjanta konnego.
    • lancelot48 Heritage Park Historical Village 10.10.04, 06:29
      Heritage Park Historical Village znajduje sie 16 km na poludniowy zachód od
      sródmiescia. W tym 24-hektarowym parku tematycznym ze zrekonstruowana wioska z
      pogranicza pokazano zycie w zachodniej Kanadzie przed rokiem 1914.

      Czynne: pol. V–pocz. IX codz. 9.00–17.00, pocz. IX–pol. X weekendy i swieta
      9.00–17.00; 15 C$, z przejazdzkami – 29 C$; w cene wliczono nalesniki 9.00–
      10.00. Wioske (najwieksza tego typu w Kanadzie) urzadzono z mysla o rodzinnych
      wycieczkach.

      W skansenie stoi ponad 150 odrestaurowanych budynków, sciagnietych tu z
      najrózniejszych miasteczek i rozlokowanych w kilku osiedlach: traperskiej
      faktorii, indianskiej wiosce, zagrodzie, farmie i miasteczku z okolo 1900 r.
      Wiekszosc obiektów pelni swe pierwotne funkcje, mozna wiec przyjrzec sie
      kowalom przy pracy, kupic swiezy chleb i miejscowa gazete, wybrac sie do
      kosciola, a nawet wziac slub. Równiez transport odpowiada epoce – jest kolej
      parowa, tramwaje, autobus konny, dylizansy. Posilki poleca tradycyjna piekarnia
      Alberta (ciasta i przekaski) oraz stylizowany Wainwright Hotel (pelne posilki).
    • lancelot48 Calgary Stampede czesc 1 17.10.04, 06:52
      Na doroczny, 10-dniowy kowbojski festiwal Calgary Stampede (pol. VII)
      przyjezdza ok. 250 tys. widzów i uczestników. Starannie wyrezyserowana impreza
      to chyba najwieksze rodeo na swiecie.

      Niemal wszyscy mieszkancy miasta zakladaja biale stetsony, fantazyjnie wiazane
      muszki, niebieskie dzinsy i recznie szyte kowbojki, a w rozmowach uzywaja
      cokolwiek rubasznego westernowego slangu.

      Do rywalizacji uczestnicy podchodza jednak bardzo powaznie, tym bardziej ze
      laczna suma nagród siega pól miliona dolarów. Juz na pierwszej imprezie w 1912
      r., wymyslonej przez przedsiebiorce Guya Weadicka, do wygrania bylo 100 tys.
      dolarów, a na uroczyste otwarcie przybylo 60 tys. ludzi. W paradzie wzielo
      wówczas udzial takze 2 tys. Indian i powstanców Pancho Villi. Kazdego dnia
      rodeo ogladalo ok. 40 tys. widzów (dzis ok. 100 tys.), co jest warte
      podkreslenia, gdyz cale Calgary liczylo wtedy 65 tys. mieszkanców.

      Obecnie festiwal rozpoczyna sie w czwartek wieczór w Stampede Park. Specjalny
      pokaz ma za zadanie zapoznac gosci z atrakcjami kolejnych dziesieciu dni. W
      piatek o 9.00 wyrusza tradycyjna parada. Przemarsz z udzialem okolo 150 ekip, 4
      tys. uczestników i okolo 700 koni trwa dwie godziny. Potem wszyscy przenosza
      sie na Olympic Plaza w sródmiesciu, gdzie kazdego dnia rozdawane sa za darmo
      nalesniki (8.30–11.30). Na placu wystepuja zespoly country, pojedynkuja sie
      rewolwerowcy, tancza Indianie i mistrzowie polki kowbojki. Ten ostatni taniec
      mozna tez ogladac codz. o 10.00 w wydzielonych sektorach Stephen Avenue Mall.
      Jeszcze ciekawsze jest wtedy zycie nocne, z muzyka, tancami, pijanstwem,
      hazardem, pokazami sztucznych ogni i wystepami doslownie tysiecy artystów
      kabaretowych. Zabawa trwa do bialego rana. Wszedzie króluje grill i nawet na
      sniadanie serwuje sie tradycyjne nalesniki z bekonem.
      • lancelot48 Calgary Stampede czesc 2 17.10.04, 06:53
        Najwazniejsza czesc imprezy, czyli rodeo, odbywa sie w Stampede Park, na
        poludniowy wschód od sródmiescia (dojazd kolejka C-Train do stacji Victoria
        Park–Stampede; co 10 min). W miejscu tym wybudowano lunapark, estrady, bary,
        restauracje, stajnie, areny i tory. Wstep kosztuje 8 C$, co uprawnia do
        ogladania wszystkich pokazów oprócz rodeo i wyscigów wozów kuchennych. Glówne
        atrakcje to: indianska wioska na skraju parku, John Deere Show Ring (zawody
        kowali), Centennial Fair (jarmark dla dzieci), wystawy bydla i innych zwierzat
        hodowlanych w Agricultural Building, nocne koncerty muzyki country na Coca-Cola
        Stage (pod golym niebem) oraz podobna impreza o nazwie Nashville North (pod
        dachem; tance do 2.00).

        Na rozgrywane codziennie zawody rodeo (ujezdzanie ogierów, byków, bizonów,
        pietnowanie bydla, petanie cielat, zapasy z mlodymi byczkami, oporzadzanie
        krów, dojenie dzikich krów) trzeba kupic osobny bilet (8 C$ za caly dzien),
        choc jesli ktos nie zadbal o to wczesniej (zob. nizej), moze liczyc tylko na
        bardzo odlegle miejsca, z których niewiele widac. Eliminacje do rodeo odbywaja
        sie przez pierwsze osiem dni (codz. 13.30), a finaly – w sobote i niedziele.
        Glówna nagroda wynosi 50 tys. dolarów. Innymi bardzo popularnymi zawodami,
        niebezpiecznymi, ale i wielce ekscytujacymi, sa wyscigi wozów kuchennych (8
        C$). Dziewiec wyscigów eliminacyjnych odbywa sie co wieczór o 20.00, a czterech
        najlepszych wozniców przechodzi do finalu, który rozgrywany jest w ostatnim
        dniu (50 tys. dolarów nagrody).

        Decydujac sie na przyjazd na festiwal, trzeba odpowiednio wczesnie zarezerwowac
        noclegi. Bilety na rodeo i wyscigi wozów kuchennych sprzedawane sa nawet z
        rocznym wyprzedzeniem.
Pełna wersja