Gość: WG
IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl
20.11.04, 07:51
Jeśli zechcesz poszukać śladów po Żydach Śląska i Zagłębia, to czeka Cię
spore rozczarowanie. Po żydowskich zabytkach nie oprowadza żaden przewodnik,
ani szlak turystyczny. - Najlepiej by było, gdyby ktoś złożył u nas projekt w
tej sprawie - tłumaczą w Urzędzie Marszałkowskim.
Ślady po Żydach można odnaleźć w prawie każdym mieście regionu. To ponad 40
nekropolii, kilka budynków, w których niegdyś mieściły się synagogi, lub domy
zaprojektowane przez słynnych żydowskich architektów. Według statystyk Żydzi
z Izraela to druga po Niemcach grupa turystów odwiedzająca województwo
śląskie. Tyle że my niewiele mamy im do zaoferowania. W efekcie Żydzi
spędzają swój czas w muzeum w Oświęcimiu i na krakowskim Kazimierzu. Na
Śląsku nie potrafimy zatrzymać ich na dłużej.
- Jest turystyczny szlak architektury drewnianej, powstaje szlak architektury
przemysłowej. O śląskich Żydach nikt nie pamięta. Szkoda, bo omijają nas
turyści, a koło nosa przechodzą spore pieniądze - mówi Dariusz Walerjański,
historyk opiekujący się żydowskimi zabytkami. - Stworzenie takiego szlaku
wcale nie byłoby trudne, ani czasochłonne, bo o Żydach ze Śląska i Zagłębia
wiemy całkiem sporo, a zabytki są zinwentaryzowane. Trzeba przygotować
foldery w kilku językach, mapę zabytków i porządną stronę internetową -
dodaje Walerjański.
W Urzędzie Marszałkowskim rozkładają jednak ręce. - Na razie pracujemy nad
szlakiem przemysłowym. To dla nas priorytetowa sprawa. Gdy skończymy, być
może zajmiemy się i szlakiem judaików - mówi Janusz Raczek, dyrektor wydziału
promocji regionu, turystyki i sportu.
Tworzenie szlaku chce wspomóc ambasada Izraela w Polsce. - W publikacjach o
polskich Żydach Śląsk i Zagłębie są wyraźnie zaniedbywane. Czas to zmienić.
Możemy wam pomóc, np. wspólnie wydać publikacje - deklaruje Michał Sobelman,
attaché kulturalny ambasady. - Służymy wszelką możliwą pomocą merytoryczną -
dodaje Jan Jagielski z Żydowskiego Instytutu Historycznego z Warszawy.
Wojciech Zamorski, rzecznik Urzędu Marszałkowskiego: - Najlepiej by było,
gdyby zainteresowani złożyli u nas odpowiedni projekt. Pieniądze się znajdą,
bo mamy do dyspozycji kilka różnych funduszy. Szlak wcale nie musi powstawać
w urzędzie. Równie dobrze mogą go stworzyć np. instytucje pozarządowe.
Jak mógłby wyglądać szlak kultury żydowskiej w województwie śląskim, czyli co
i gdzie można zwiedzić:
Będzin: cmentarz żydowski, teren dawnego getta, nowo odkryta synagoga
Mizrachi
Bielsko-Biała: cmentarz z jednym z najpiękniejszych domów przedpogrzebowych w
regionie
Cieszyn: cmentarz z najstarszymi w regionie macewami
Czeladź: cmentarz. Na nagrobkach rekonstruowane są polichromie
Gliwice: dwa cmentarze żydowskie - stary i nowy. Podobno na jednym z nich
pochowana jest matka Karola Marksa. Poza tym na nowym cmentarzu spoczywają
dziadkowie Oscara Troplowitza, wynalazcy kremu Nivea, oraz rodzeństwo Edyty
Stein. Można też zobaczyć monument poświęcony gliwickim Żydom poległym na
frontach I wojny światowej. Są też plac po synagodze oraz ślady po zamożnych
żydowskich przemysłowcach: Oscarze Caro (willa Caro) oraz Friedlanderach
(jedna z kamienic na starówce). Wreszcie można też podziwiać Dom Tekstylny
Weichmanna, perełkę architektury autorstwa żydowskiego architekta Ericha
Mendelsohna
Katowice: cmentarz żydowski, plac po synagodze
Kromołów pod Zawierciem: cmentarz
Krzepice: ruiny synagogi, unikatowy cmentarz z XVIII w., a na nim ok. 100
żeliwnych macew
Mikołów: cmentarz
Pszczyna: cmentarz, stara synagoga (dziś kino)
Wielowieś: cmentarz z barokowymi nagrobkami, stara synagoga - dziś magazyn
zbożowy
gazeta wyborcza