sloggi
20.08.02, 08:05
Plac Żelaznej Bramy był położony pomiędzy Ogrodem Saskim, ulicą Graniczną,
ulicą Przechodnią i wlotem ulicy Żabiej na ten plac. Wytyczono go w XVII
wieku przy drodze ze Starej Warszawy do Grzybowa. Plac był rynkiem targowym
jurydyki Wielopole, obudowano go drewnianymi domami i zwano Targowicą
Wielopolską. Po roku 1725 stał się częścią założenia architektonicznego
zwanego Osią Saską. Od Ogrodu Saskiego odgradzała plac barkowa brama żelazna,
od której to budowli plac ten wziął nazwę. Przed rokiem 1730 przy placu
wzniesiono dwa pałace. Pod koniec XVIII wieku okolice placu zamieszkiwali
handlarze, kupcy, szynkarze, rzemieślnicy i lekarze, a także ludność
pochodzenia żydowskiego. Na początku XIX wieku Pałac Lubomirskich
przebudowano w stylu klasycystycznym, a ok. 1827 roku wzniesiono
klasyscystyczne kamienice Schmidtnera oraz kamienicę pod numerem 2 według
projektu A.Corraziego. Po roku 1841 na miejscu drewnianych domów wzniesiono
według projektu J.J. Gaya i A. Kropiwnickiego halę targową zwaną Gościnnym
Dworem lub Wielopolem. Była to budowla na planie elipsy spłaszczonej o
obwodzie 280 metrów mieszcząca liczne sklepy i stragany. Od roku 1881 wzrosła
znacznie komunikacyjna rola pl. Żelaznej Bramy ponieważ przeprowadzono
tamtędy linię tramwaju konnego. Na początku XX wieku plac zyskał zachodnią
pierzeję, na której w 1902 roku zbudowano Halę Mirowską. Wówczas plac ten
stał się centrum handlu i największym targowiskiem Warszawy. Po roku 1908
linię tramwajową zelektryfikowano. Gwarne życie placu Żelaznej Bramy przerwał
wybuch II Wojny Światowej, już we wrześniu 1939 roku spłonął Gościnny Dwór i
pałac Lubomirskich. Podczas Powstania plac stał się miejscem kaźni,
hitlerowcy wymordowali tam kilka tysięcy mieszkańców Warszawy. Jesienią 1944
roku zabudowa placu uległa spaleniu, a wypalone mury zburzono. Po roku 1950
odbudowano Pałac Lubomirskich i Hale Mirowską, w roku 1950 linię tramwajową
przełożono z placu na nowo wybudowaną jezdnię przedłużonej ulicy
Marszałkowskiej. W latach 1965-1969 wybudowano według projektu J.Czyża,
J.Furmana i J.Józefowicza wieżowce osiedla Za Żelazną Bramą. W roku 1970
przesunięto Pałac Lubomirskich zamykając linię Osi Saskiej na placu i tym
samym ostatniecznie plac Żelaznej Bramy zatracił swój dawny wygląd.