peryferlit
23.10.08, 09:42
Festiwal „Literatura na peryferiach”
Wieczór 29.
30 października
Godz. 18.30, wstęp wolny
Komuna Otwock, ul. Lubelska 30/32, wejście od Skaryszewskiej
MARIA ZA SKARYSZEWSKIEJ
Spotkanie z reżyserem JÓZEFEM GĘBSKIM, poświęcone doświadczeniu
peryferiów w oraz południowopraskim watkom w twórczości TADEUSZA
BOROWSKIEGO. Pisarz mieszkał i pracował w firmie budowlanej przy ul.
Skaryszewskiej gdzie umieścił akcję swojego słynnego
opowiadania „Pożegnania z Marią”. W programie projekcja filmów
dokumentalnych „Testament” Józefa Gębskiego i Antoniego Halora
oraz „Tadeusz Borowski 1922-1951-2003” Józefa Gębskiego, a także
pokaz archiwalnych zdjęć okolicy.
Scenariusz i prowadzenie CEZARY POLAK
Fragmenty prozy Tadeusza Borowskiego przeczyta PIOTR HERBICH, aktor
teatru Scena Lubelska 30/32
JÓZEF GĘBSKI (1939), jest reżyserem, scenarzystą i teoretykiem kina,
dyrektorem Akademii Filmu i Telewizji w Warszawie. Zrealizował m.in.
komedie „Filip z konopi” (1981), „Smażalnia story” (1984) oraz
kilkadziesiąt filmów dokumentalnych i krótkometrażowych.
Testament (1969)
Opowieść o życiu i twórczości Tadeusza Borowskiego, poety, prozaika,
publicysty, „świadka epoki pieców”, człowieka, który doświadczył
tego, czego żaden człowiek nigdy nie powinien przeżyć - obozów
zagłady. Urodził się w listopadzie 1922 roku w Żytomierzu na
Ukrainie.Dziesięć lat później jego rodzina osiedliła się w
Warszawie. W jego młodość okrutnie wdarła się wojna. Zdał maturę na
tajnych kompletach, a w 1943 roku został aresztowany i wywieziony do
Oświęcimia. Nieopodal, w obozie kobiecym, zamknięto jego narzeczoną
i wielką miłość, Marię. Nieludzkie warunki i upodlenie, jakim
zostali poddani więźniowie, nie osłabiło jego uczucia do ukochanej,
woli życia i nadziei, bez której przetrwanie nawet jednego dnia w
tym przerażającym miejscu nie byłoby możliwe. Nie przestał też pisać
wierszy. Po wyzwoleniu w 1945 roku krótko przebywał w amerykańskim
obozie dla byłych więźniów w Monachium. W 1946 roku wrócił do kraju.
Stworzył cykl opowiadań „Pożegnanie z Marią” i „Kamienny świat”, z
reporterską wnikliwością i realizmem obnażających mechanizmy
moralnej deprawacji w warunkach obozów koncentracyjnych. Bez
uprawiania martyrologii ukazywał kryzys tradycyjnych wartości
humanistycznych, upadek człowieka zdolnego do zaakceptowania i
przystosowania się do nawet najbardziej przerażającego w swym
okrucieństwie systemu. W filmie znalazły się materiały
ikonograficzne, związane z dzieciństwem i wczesną młodością pisarza
oraz unikalne zdjęcia nieistniejącej już zabudowy ulicy
Skaryszewskiej na warszawskiej Pradze-Południe. Ponadto archiwalne
materiały filmowe i dokumenty z okresu wojny i okupacji,
zrealizowane m.in. w obozach koncentracyjnych w Oświęcimiu i Dachau.
Komentarzem do zatrważającego obrazu hitlerowskiej machiny
śmierci, „najbardziej krwawej bitwy” II wojny światowej są fragmenty
prozy i wierszy Tadeusza Borowskiego w interpretacji Piotra
Pawłowskiego.
„Tadeusz Borowski 1922-1951-2003” (2003)
W 1969 roku - mówi autor dokumentu, Józef Gębski - realizowałem swój
debiutancki film o Tadeuszu Borowskim. Film kończył się powrotem
bohatera z obozowej tułaczki do kraju. Wiedziałem, że kiedyś trzeba
będzie zrobić ciąg dalszy. I ten ciąg dalszy realizujemy teraz. Do
wędrówki przez biografię Borowskiego zaprosiłem znanego dziś
wszystkim, młodego gdy pisał swą książkę „Zwyczajna Apokalipsa”
doktoranta Andrzeja Wernera. Ta książka nadal jest młoda..."
Borowski pochodził z Żytomierza, niewielkiego miasta na Ukrainie. W
cztery lata po urodzinach przyszłego pisarza na miejscową polską
społeczność spadły srogie ciosy reżimu. Ojciec bohatera filmu został
zesłany do łagru, a matkę wywieziono w głąb Syberii. Tadeusza wraz
ze starszym bratem przygarnęła ciotka. Dopiero w roku 1930, na mocy
układu polsko-radzieckiego, nastąpiła wymiana jeńców. Rodzina
szczęśliwie spotkała się w swoim kraju. Lecz piekło sowieckiego
totalitaryzmu mocno zapisało się w pamięci Tadeusza. Już za niewiele
lat do owych traumatycznych przeżyć historia miała dopisać nowe,
jeszcze straszliwsze doświadczenia piekła hitleryzmu. W 1943 roku
Borowski, nocny stróż w firmie handlowej na Pradze i zarazem student
polonistyki podziemnego Uniwersytetu Warszawskiego został
aresztowany, osadzony na Pawiaku, a stamtąd wywieziony do Auschwitz.
Przeniesiony do obozu Natzweiler-Dautmergen, a później do Dachau,
doczekał w tym ostatnim KL wyzwolenia przez Amerykanów. Niedługo się
cieszył wolnością. Wraz z kilkoma tysiącami Polaków i Jugosłowian
trafił za druty obozu dipisów. Wykorzystał ten czas na naukę języka
angielskiego i lekturę Hemingwaya i Millera. Właśnie w krótkich
formach prozatorskich, w opowiadaniach zawartych w
tomach „Pożegnanie z Marią}, oraz „Kamienny świat” ukazał piekło
obozowej egzystencji. Nie sposób dociec, dlaczego po tak bolesnych,
osobistych doświadczeniach z systemami totalitarnymi Borowski
wstąpił do partii i stał się gorliwym propagatorem realizmu
socjalistycznego. Dlaczego były więzień obozu koncentracyjnego
postanowił pomagać strażnikom łagru? Sam pisarz nie potrafił uporać
się z ową niekonsekwencją. W rezultacie odkręcił gazowe kurki. Zmarł
w szpitalu, trzeciego lipca 1951 roku.
Organizator: Stowarzyszenie CREO (www. creo.org.pl)
www. Literaturanaperyferiach.blox.pl