Akcenty - część druga!

19.09.04, 21:15
Witam!
Watek akcentologiczny cieszy się sporym powodzeniem więc postanowiłem rzecz
jeszcze zagmatwać! ;)

``Z dnia nA dzień" czy ``Z dnia na dziEń"?
``idę nA mszę" czy ``idę na mszĘ"?

Czemu np. mówimy: ``Człowiek zE wsi", a nie ``człowiek ze wsI"? Jakimi prawami
rządzi się akcent w takich wyrażeniach?
    • stefan4 Re: Akcenty - część druga! 19.09.04, 21:45
      kuala_lumpur:
      > ``Z dnia nA dzień" czy ``Z dnia na dziEń"?
      > ``idę nA mszę" czy ``idę na mszĘ"?
      [...]
      > ``Człowiek zE wsi", a nie ``człowiek ze wsI"

      I ,,przeDE mną'' zamiast ,,PRZEde MNĄ''...

      No cóż, może błędem dawnych polskich Językodawców było zadekretowanie, że
      przyimki pisze się oddzielnie od rzeczowników i innych takich? Takie
      akcentowanie wskazuje, że one w dużym stopniu stanowią coś w rodzaju przedrostka
      i powinny być razem.

      Czy mi się wydaje, czy Czesi i Słowacy takiego błędu się wystrzegli i piszą
      przyimki razem?

      - Stefan

      www.ipipan.gda.pl/~stefan/Irak
    • ala100 Re: Akcenty - część druga! 19.09.04, 21:45
      kuala_lumpur napisał:

      > Witam!
      > Watek akcentologiczny cieszy się sporym powodzeniem więc postanowiłem rzecz
      > jeszcze zagmatwać! ;)
      >
      > ``Z dnia nA dzień" czy ``Z dnia na dziEń"?
      > ``idę nA mszę" czy ``idę na mszĘ"?
      >
      > Czemu np. mówimy: ``Człowiek zE wsi", a nie ``człowiek ze wsI"? Jakimi prawami
      > rządzi się akcent w takich wyrażeniach?

      No i lubelskie "dO Piask". A

    • ala100 Re: Akcenty - część druga! 19.09.04, 21:51
      kuala_lumpur napisał:

      > Witam!
      > Watek akcentologiczny cieszy się sporym powodzeniem więc postanowiłem rzecz
      > jeszcze zagmatwać! ;)
      >
      > ``Z dnia nA dzień" czy ``Z dnia na dziEń"?
      > ``idę nA mszę" czy ``idę na mszĘ"?
      >
      > Czemu np. mówimy: ``Człowiek zE wsi", a nie ``człowiek ze wsI"? Jakimi prawami
      > rządzi się akcent w takich wyrażeniach?

      No ale mnie bardziej pasuje:``Z dnia na dziEń"
    • ardjuna Re: Akcenty - część druga! 20.09.04, 11:31
      Może to się przenisoło drogą kropelkową ze zwyczaju nieakcentowania
      jednosylabowych zaimków w zestawieniach z przyimkami, na korzyść tych
      ostatnich, np. DO niej, koŁO mnie, BEZ niej, beZE mnie itp.? Ale przenisło się
      dość wybiórczo, bo: WYszła ZA mąż (ZAraz WRÓci), ale: POszła za RÓG (po PIwo i
      KTO wie, KIEdy WRÓci) :)
    • ja22ek Re: Akcenty - część druga! 20.09.04, 12:09
      kuala_lumpur napisał:

      > ``Z dnia nA dzień" czy ``Z dnia na dziEń"?
      > ``idę nA mszę" czy ``idę na mszĘ"?
      >
      > Czemu np. mówimy: ``Człowiek zE wsi", a nie ``człowiek ze wsI"? Jakimi prawami
      > rządzi się akcent w takich wyrażeniach?

      Prawo pierwsze. Polak niepiśmienny zwykł łączyć jednosylabowe wyrazki z innymi,
      tworząc zestroje akcentowe, w których akcent był stawiany po polsku, czyli na
      przedostatnią sylabę zestroju.

      Prawo drugie. Polak piśmienny zwykł patrząc widzieć wszystko oddzielnie: że
      koń, że Jasiek, że dom, że drzewo. Chciałem rzec: zwykł czytać każdy wyraz z
      osobna, co uprzywilejowuje w sposób oczywisty akcent wrodzony wyrazów
      składowych.

      Z kolejności chronologicznej ww. praw wynika, że obecnie zestroje ulegają
      rozstrojeniu, a akcent wędruje ZE wsi do WSI.

      J22
      • kuala_lumpur Re: Akcenty - część druga! 20.09.04, 20:58
        No wszystko prawda, tylko jak należy postawić akcenty w przykładach które podałem?

        Dziś nasunęły mi się jeszcze trzy wątpliwości: ``pół na pół" - gdzie akcent(y)?
        ``Chodził pO wsiach" czy ``chodził po wsiAch"? ``Raz pO raz" czy ``RAz po rAz"?

        Najgorsze, że nie ma gdzie tego sprawdzić (ztcw). Czy w ogóle to jest
        unormowane? Czy jest jeszcze coś w j. polskim nieunormowanego???
        • ardjuna Re: Akcenty - część druga! 20.09.04, 21:33
          kuala_lumpur napisał:

          > No wszystko prawda, tylko jak należy postawić akcenty w przykładach które
          podałem?
          > Dziś nasunęły mi się jeszcze trzy wątpliwości: ``pół na pół" - gdzie akcent
          (y)? ``Chodził pO wsiach" czy ``chodził po wsiAch"? ``Raz pO raz" czy ``RAz po
          rAz"?

          Pozwolę sobie strawestować to, co Stefan rzekł był niegłupio w którymś z
          wątków: Nie ważne, jak zaakcentujesz ten detal, i tak zrozumiany zostaniesz. Co
          najwyżej jedni pomyślą, żeś ZE wsi, a inni - żeś ze WSI :)

          > Najgorsze, że nie ma gdzie tego sprawdzić (ztcw). Czy w ogóle to jest
          > unormowane? Czy jest jeszcze coś w j. polskim nieunormowanego???

          1. Tak, to jedna z najgorszych rzeczy pod słońcem - brak pomysłu, gdzie
          sprawdzić.
          2. Co to jest ztcw?
          3. Podejrzewam, że jest unormowane, albowiem człowiek jest zwierzęciem
          normującym wszystko co się da (i nie da).
          4. Podejrzewam, że nie, albowiem - patrz 3.
          5. A propos norm: jestem zdecydowanie za pisownią 'nie unormowanego'.
          :)


          • ala100 Re: Akcenty - część druga! 20.09.04, 21:44
            ardjuna napisał:

            > kuala_lumpur napisał:
            >
            > > No wszystko prawda, tylko jak należy postawić akcenty w przykładach które
            >
            > podałem?
            > > Dziś nasunęły mi się jeszcze trzy wątpliwości: ``pół na pół" - gdzie akce
            > nt
            > (y)? ``Chodził pO wsiach" czy ``chodził po wsiAch"? ``Raz pO raz" czy ``RAz
            po
            > rAz"?
            >
            > Pozwolę sobie strawestować to, co Stefan rzekł był niegłupio w którymś z
            > wątków: Nie ważne, jak zaakcentujesz ten detal, i tak zrozumiany zostaniesz.
            Co
            >
            > najwyżej jedni pomyślą, żeś ZE wsi, a inni - żeś ze WSI :)
            >
            > > Najgorsze, że nie ma gdzie tego sprawdzić (ztcw). Czy w ogóle to jest
            > > unormowane? Czy jest jeszcze coś w j. polskim nieunormowanego???
            >
            > 1. Tak, to jedna z najgorszych rzeczy pod słońcem - brak pomysłu, gdzie
            > sprawdzić.
            > 2. Co to jest ztcw?
            > 3. Podejrzewam, że jest unormowane, albowiem człowiek jest zwierzęciem
            > normującym wszystko co się da (i nie da).
            > 4. Podejrzewam, że nie, albowiem - patrz 3.
            > 5. A propos norm: jestem zdecydowanie za pisownią 'nie unormowanego'.
            > :)
            >

            Zauważ Ardjuno, że Kuala_Lumpur jest z tych... zgłębiajacych tajemnicę jeziora.
            Ona tak szybko nie zrezygnuje. A
          • kuala_lumpur Re: Akcenty - część druga! 20.09.04, 21:58
            ardjuna napisał:

            > 2. Co to jest ztcw?

            ztcw = z tego co wiem
            mspanc = mogłem się powstrzymać ale nie chciałem

            Ech spryciarze; ja nie chcę być tylko zrozumiany, ale chcę dbać o kulturę
            języka! Jak dziennikarz-ignorant uważa "Ziobro" za indeclinabilis to też jest
            zrozumiany, ale przecież nie tylko o to chodzi.
            • ardjuna Re: Akcenty - część druga! 21.09.04, 00:23
              kuala_lumpur napisał:

              > Ech spryciarze; ja nie chcę być tylko zrozumiany, ale chcę dbać o kulturę
              > języka!

              Pochwalam, pochwalam! Język też się pewnie ucieszy.

              > Jak dziennikarz-ignorant uważa "Ziobro" za indeclinabilis to też jest
              > zrozumiany, ale przecież nie tylko o to chodzi.

              Oj, może nie uważa, może się tak po prostu przy wódce umówili?
    • teresa.kruszona Re: Akcenty - część druga! 25.09.04, 00:43
      W połączeniach jednosylabowego przyimka z jednosylabowym zaimkiem akcent pada
      na przyimek, np. DLA mnie, NA mnie, ZE mną.
      W połączeniach jednosylabowego przyimka z jednosylabowym rzeczownikiem akcent
      pada na rzeczownik (po PAS, pod WŁOS, o MUR), ale w wyrażeniach
      sfrazeologizowanych - na przyimek, np.: wyjść ZA mąż, założył szelki NA krzyż
      (ale: patrzył na KRZYŻ na ścianie), wybrał się NA wieś (ale: liczył tylko na
      WIEŚ), dał NA mszę (ale: idę na MSZĘ), trzy PO trzy.
      O akcentowaniu przeczytać można np. w podręczniku „Formy i normy, czyli
      poprawna polszczyzna w praktyce” pod redakcją dr Katarzyny Kłosińskiej (wyd.
      Felberg, 2004), jaki i w „Nowym słowniku poprawnej polszczyzny pod red. prof.
      A. Markowskiego.
    • ala100 Re: Akcenty - część druga! 25.09.04, 22:49
      Dawno, dawno temu - chyba w Lublinie, ale może raczej w Świdniku - usłyszałam
      przez megafon: "Pociąg do Chełma przez MinkowIce, DOminów, JAszczów...".

      Usłyszałam tylko raz, ale dzięki temy akcentowemu palindromowi nazwy i
      kolejność miejscowości pamiętam do dziś. Ala
Pełna wersja