przyciszyć - ???

22.03.07, 19:47
Witam,
mam pytanie na które odpowiedź jest odwiecznym sporem w naszym domu:
Mówimy "przyciszyć" (np. radio) - a co mówimy gdy chcemy, żeby grało głośniej?
- przygłośnić?
- pogłośnić?
- przygłosić?
wersje są różne - każdy mówi inaczej a jak jest poprawnie?

tylko proszę się za głośno nie śmiać ;)
    • mach_2 Re: przyciszyć - ??? 22.03.07, 20:12
      po•głoś•nić -nię, -nią; -nij•cie (Słownik ort. PWN)

      Z poradni językowej PWN:

      antonim do ściszyć

      Czy istnieje w języku polskim jakiś czasownik oznaczający zwiększenie
      głośności? Wiadomo, iż można powiedzieć „Ścisz muzykę”, ale czy można
      powiedzieć zgłośnij, podgłoś, zgłoś czy jakoś inaczej?

      W języku mówionym spotkałem się z czasownikiem pogłośnić, ale słowniki go nie
      notują (już notują - por. wyżej, przyp. mach_2), nie mamy też poświadczeń w
      Korpusie Języka Polskiego. Pozostaje więc mówić „Daj głośniej”, „Nastaw
      głośniej” lub podobnie.
      — Mirosław Bańko


      nie przyciszyć, ale wręcz przeciwnie

      Witam Państwa!
      Chciałbym uzyskać odpowiedź na pytanie, jakie jest przeciwieństwo słowa
      przyciszyć? Można oczywiście używać wyrażenia zrobić głośniej, ale spotkałem
      się z formami przygłosić, przygłośnić, pogłosić, pogłośnić. Z góry dziękuję za
      odpowiedź.
      Pozdrawiam

      Kiedyś już odpowiadałem na podobne pytanie i od tej pory nie wymyśliłem nic
      nowego. Odpowiedź można znaleźć w archiwum Poradni, jeśli wpisze się słowo
      pogłośnić w okienko wyszukiwania. Spośród wymienionych przez Pana słów, które
      mogłyby być antonimami do przyciszyć, tylko pogłośnić występuje w Korpusie
      Języka Polskiego PWN, jeden raz we współczesnej powieści. Z pewnością jednak
      nie jest to słowo powieściowe, lecz potoczne.
      Fakt, że brakuje w polszczyźnie ogólnego, nienacechowanego antonimu do ściszyć
      i przyciszyć, można różnie interpretować. Może wskazywać on na to, że czynimy
      wokół siebie zbyt dużo hałasu i jesteśmy dla siebie zbyt uciążliwi, przez co
      musimy się nawzajem uciszać, a rzadko czujemy potrzebę, aby np. ktoś nastawił
      radio głośniej.
      Warto też zauważyć, że nie ma w polszczyźnie czasownika o znaczeniu przeciwnym
      do spóźniać się. I tu nasuwa się domysł, że jesteśmy narodem ludzi
      spóźnialskich, a przyjście na umówione spotkanie przed czasem jest czymś tak
      rzadkim, że nie zasługuje na nazwanie jednym słowem.
      — Mirosław Bańko, PWN


      „anty-ściszyć”

      Stały problem, „anty-ściszyć”. Wszycy podawali różne przykłady, jak 'zrobić
      głosniej' wyrazić jednym słowem. Ja mam propozycje ROZGŁOSIĆ. Dlaczego jest to
      wyraz niepoprawny w stosunku do 'nastawienie głośniej', skoro mówi się: „Zegar
      rozgłośnie wybił północ”, „Ptak zaśpiewał rozgłośnie”. A do tego jak chcemy coś
      światu rozgłosić, można to robić głośno.

      Dziękuję za list. Może on stanowić zachętę dla Czytelników, aby częściej
      korzystali z archiwum naszej poradni. Tam są między innymi wcześniejsze
      propozycje, jak 'zrobić głośniej' wyrazić jednym słowem.
      Do pomysłu, aby tę treść wyrażać słowem rozgłosić odnoszę się jednak
      sceptycznie – słowo to ma przecież całkiem inne znaczenie. Przypuszczam nawet,
      że miał Pan na myśli czasownik rozgłośnić i tylko wskutek pośpiechu napisał co
      innego. Otóż rozgłośnić byłoby lepsze, ale po pierwsze nie jest używane, po
      drugie pokrewny przysłówek rozgłośnie, na który się Pan powołuje, jest
      przestarzały i książkowy. Chodzi zaś o to, aby treść 'nastawić głośniej'
      wyrazić nie tylko jednym słowem, ale też słowem możliwie neutralnym,
      nienacechowanym. W tej sytuacji już potoczne pogłośnić wydaje się lepsze.
      — Mirosław Bańko, PWN


      podgłośnić

      Dzień dobry!
      Jak się pisze (mówi): podgłosić czy podgłośnić? A może jeszcze inaczej? I jak
      brzmi odmiana tego czasownika?
      Dziękuję za odpowiedź
      Ewa Kowalska

      Ten potoczny czasownik tłumaczy się jako 'uczynić głośnym, głośniejszym'. Słowo
      głośny jest jego podstawą słowotwórczą. Z tego punktu widzenia właściwą formą
      jest podgłośnić. A odmienia się ją bez trudu, tak samo jak nagłośnić.
      — Mirosław Bańko, PWN


      Ze strony Rady Języka Polskiego:

      Podgłośnić? Podgłosić?

      Inna osoba nie wiedziała, która forma jest poprawna: podgłosić czy podgłośnić.
      Odpowiedzi nie znalazła w słownikach, dlatego spytała o to Radę. A oto
      odpowiedź sekretarz RJP:

      […] istotnie, słowniki nie rejestrują ani formy podgłośnić, ani
      podgłosić. Gdybyśmy chcieli jednak utworzyć wyraz mający znaczenie ‘sprawić, by
      coś było głośniejsze’, to lepszy wydaje się czasownik podgłośnić. Zawiera on
      bowiem ni obecne w podstawie, od której cały wyraz miałby być utworzony
      (głośniejszy). Byłby więc w pewnym sensie bliski znaczeniowo i strukturalnie
      czasownikowi nagłośnić (oczywiście, zakres użycia tych dwóch wyrazów jest
      zupełnie inny; nagłaśnia się salę lub jakąś sprawę, a podgłośnić można np.
      radio).
      Czasownik podgłosić byłby natomiast bliski wyrazom ogłosić, rozgłosić czy
      wygłosić, a więc znaczyłby ‘sprawić, żeby coś było głośne’.

      Reasumując, ponieważ czasownik "pogłośnić" jest już notowany przez słowniki,
      wydaje mi się, że można go zaakceptować (zwłaszcza że pewnie mówi się tak
      najczęściej - pogłośnij!).
      • amate Re: przyciszyć - ??? 24.03.07, 22:49
        Dziękuję bardzo za tak wyczerpującą odpowiedź.
        Okazuje sie, że "moje na wierzchu" :)))
        A w przyszłości może najpierw zajrzę do słownika zanim zacznę zamęczać pytaniami
        na forum.
        Pozdrawiam i jeszcze raz dziękuję :)
Pełna wersja