axel40
23.07.07, 17:55
www.gazetaprawna.pl/
Sprzedaż jednostek, zastaw, dziedziczenie
Zazwyczaj posiadane jednostki uczestnictwa w funduszu umarzamy, gdy chcemy
mieć gotówkę. Jeśli uzyskujemy dochód, wówczas płacimy podatek. I choć
jednostek nie można zbyć na rzecz osób innych niż fundusz, to w pewnych
przypadkach można nimi zadysponować jeszcze inaczej: ustanowić zastaw,
podarować, przekazać do nich prawa na wypadek śmierci.
Z umorzeniem jednostek uczestnictwa prawie zawsze wiąże się konieczność
zapłacenia podatku dochodowego.
19 procent lub zwolnienie
Dochód z umorzenia jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych podlega
zryczałtowanemu podatkowi dochodowemu w wysokości 19 proc., tzw. podatkowi
Belki. Dochodu takiego nie pomniejsza się o straty z tytułu udziału w
funduszach kapitałowych oraz inne straty z kapitałów pieniężnych i praw
majątkowych, poniesione w roku podatkowym oraz w latach poprzednich. Ponadto
dochodów takich nie łączy się z dochodami opodatkowanymi według skali
podatkowej, czyli z pracy czy emerytury, rozliczanych w PIT-37 lub PIT-36.
Od tego podatku są jednak wolne dochody z tytułu udziału w funduszach
kapitałowych wypłacane podatnikowi na podstawie umów lub zapisów sprzed 1
grudnia 2001 r. Gdy podatnik umarza jednostki funduszu, których część nabył
przed, a część po tym terminie, zastosowanie ma zasada, zgodnie z którą jeżeli
nie jest możliwa identyfikacja umarzanych jednostek uczestnictwa w funduszach
inwestycyjnych, umarzanych albo wykupywanych certyfikatów inwestycyjnych w
tych funduszach lub w inny sposób unicestwianych tytułów udziału w funduszach
kapitałowych, przyjmuje się, że kolejno są to odpowiednio jednostki,
certyfikaty lub tytuły począwszy od nabytych przez podatnika najwcześniej.
Zasadę tę stosuje się odrębnie dla każdego rachunku inwestycyjnego.
Obliczenie podatku i jego potrącenie ciąży na płatniku. Są nim osoby fizyczne
prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne
oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, dokonujące
omawianych tu wypłat, czyli m.in. towarzystwa funduszy inwestycyjnych.
Pobierają one podatek od dokonywanych wypłat (świadczeń) lub stawianych do
dyspozycji podatnika pieniędzy lub wartości pieniężnych z tytułów określonych
w art. 30a ust. 1 ustawy o PIT, czyli m.in. z umorzenia jednostek funduszy
inwestycyjnych.
Jednostki pod zastaw
Jednostki uczestnictwa mogą być przedmiotem zastawu. W ten sposób możemy
zabezpieczyć kredyt, np. zaciągnięty na zakup papierów wartościowych, ale i na
każdy inny cel. Trzeba tylko zawrzeć umowę zastawu. Ustanowienie zastawu na
jednostkach uczestnictwa staje się skuteczne z chwilą dokonania, na wniosek
zastawcy lub zastawnika, odpowiedniego zapisu w rejestrze uczestników
funduszu, po przedstawieniu funduszowi umowy zastawu. Przed datą wymagalności
wierzytelności zabezpieczonej zastawem (czyli np. przed spłatą kredytu)
zastawca (w tym przypadku kredytobiorca) nie może bez zgody zastawnika (czyli
kredytującego banku) zgłosić funduszowi żądania odkupienia jednostek
uczestnictwa obciążonych zastawem.
Jeżeli wierzytelność zabezpieczona zastawem stała się wymagalna (bo bank
wypowiedział umowę kredytową, a my na jego żądanie nie spłaciliśmy długu),
zastawca może zgłosić funduszowi żądanie odkupienia jednostek uczestnictwa
obciążonych zastawem, jednakże wypłata na rzecz zastawcy środków pieniężnych z
tytułu odkupienia przez fundusz tych jednostek może nastąpić po przedstawieniu
pokwitowania wierzyciela, stwierdzającego wygaśnięcie wierzytelności
zabezpieczonej zastawem.
Zaspokojenie zastawnika (czyli np. banku udzielającego nam kredytu) z
przedmiotu zastawu (czyli jednostek uczestnictwa zgromadzonych w rejestrze
prowadzonym dla kredytobiorcy) następuje wyłącznie w wyniku odkupienia
jednostek uczestnictwa przez fundusz na żądanie zgłoszone w postępowaniu
egzekucyjnym. Zaspokojenie zastawnika nie wymaga przeprowadzenia postępowania
egzekucyjnego, jeżeli zaspokojenie to następuje na podstawie umowy zastawu
ustanowionego zgodnie z ustawą z 2 kwietnia 2004 r. o niektórych
zabezpieczeniach finansowych (Dz.U. nr 91, poz. 871). W takim przypadku
fundusz dokonuje wypłaty na rachunek zastawnika kwoty należnej z tytułu
odkupienia jednostek uczestnictwa.
Odbywa się to dokładnie według takich samych zasad, jak umarzanie jednostek
uczestnictwa na życzenie ich posiadacza.
Powyższe zasady stosuje się także do zastawu skarbowego i zastawu
rejestrowego, którego przedmiotem są jednostki uczestnictwa, jeżeli nie są
sprzeczne z przepisami ustaw regulujących ustanowienie i wygaśnięcie zastawu
skarbowego i zastawu rejestrowego.
Dyspozycja uczestnika
Uczestnik funduszu, podpisując umowę o prowadzenie rejestru jednostek
uczestnictwa, może w niej wskazać osobę uprawnioną na wypadek swojej śmierci.
Osoba ta ma prawo zażądać od funduszu odkupienia, a ten jest zobowiązany
odkupić jednostki uczestnika zapisane w rejestrze do wartości nie wyższej niż
przypadające na ostatni miesiąc przed śmiercią uczestnika funduszu
dwudziestokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze
przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszane przez prezesa Głównego
Urzędu Statystycznego, oraz nieprzekraczającej łącznej wartości jednostek
uczestnictwa zapisanych w rejestrze uczestnika, oraz wypłacić tej osobie kwotę
uzyskaną z tego odkupienia. Aktualnie jest to kwota 56 926 zł.
Nie dotyczy to jednak jednostek uczestnictwa zapisanych we wspólnym rejestrze
uczestnika i innej osoby.
Kwoty oraz jednostki uczestnictwa niewykupione przez fundusz, odpowiednio do
powyższej wartości, nie wchodzą do spadku po uczestniku. Podlegają jednak
podatkowi od spadków i darowizn.
Darowizna lub spadek
Jednostki uczestnictwa mogą być również przedmiotem darowizny lub
dziedziczenia. Wówczas podlegają podatkowi od spadków i darowizn. W takim
przypadku obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw
majątkowych, a powstaje on przy nabyciu w drodze darowizny - z chwilą złożenia
przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia
umowy bez zachowania przewidzianej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego
świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają
szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z
chwilą złożenia takich oświadczeń.
Wartość nabytych jednostek uczestnictwa przyjmuje się w wysokości ustalonej
według wartości wykupu.
Jeżeli nabycie własności rzeczy i praw majątkowych od tej samej osoby
następuje więcej niż jeden raz, do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio
nabytych dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej osoby
lub po tej samej osobie w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym
nastąpiło ostatnie nabycie. Od podatku obliczonego od łącznej wartości
nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od
opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z
obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych
podatków, ani zwrotowi. Nabywcy obowiązani są w zeznaniu podatkowym wymienić
rzeczy i prawa majątkowe nabyte w podanym wyżej okresie.
Trzeba jednak wiedzieć, że od 1 stycznia 2007 r. zwolnienie z powyższego
podatku może dotyczyć nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych (w tym
także jednostek uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym) przez małżonka,
zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę (a więc krewnych
z I grupy podatkowej z wyjątkiem połączonych relacją teść, teściowa - zięć,
synowa), jeżeli w przypadku darowizny zgłoszą nabycie własności rzeczy lub
praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie
miesiąca. Natomiast przy dziedziczeniu - w ciągu miesiąca od dnia
uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Zgłoszenia
trzeba dokonać na specjal