Studium przypadku -przykłady opracowań

02.07.07, 18:11
W związku z prośbą na privie jednej z forumowiczek wklejam przykladowe
studium przypadku (kiedyś wyszperane w necie i zachomikowane, jak zreperuje
skaner to dorzuce swoje opracowanie).

Studium przypadku dotyczące zaburzeń emocji i zachowania

1.Identyfikacja problemu.

Przedstawienie Szymona i jego środowiska wychowawczego.

Na początku roku do grupy trzylatków został przyjęty czteroletni chłopiec,
który już od pierwszych dni zaczął stwarzać problemy wychowawcze. Po kilku
dniach obserwacji zauważyłam, że chłopiec reaguje bardzo impulsywne na drobne
trudności w działaniu, ma trudności z kontrolowaniem swoich emocji. Chłopiec
nie budzi zastrzeżeń, jeśli chodzi o rozwój fizyczny. Aktualny stan zdrowia
należy ocenić jako dobry, odżywiony, odporny na choroby.
Niepokój budzi natomiast sfera emocjonalna i kontakty z otoczeniem. Nad
wszystkim górują zaburzenia emocjonalne: agresja, płaczliwość, drażliwość,
zmienność emocjonalna.
Nie potrafił poskramiać chęci natychmiastowego zaspakajania swoich pragnień.
Jego zachowanie było często tak skrajne i niebezpieczne dla niego samego i
dla innych, że zaczęłam szukać różnych sposobów aby lepiej go poznać i pomóc
chłopcu. Od początku zdawał sobie sprawę, że musi to być pomoc tylko dla
niego, a więc uwzględniająca jego specyficzną odmienność, bo tylko wtedy
będzie skuteczna.

Z wywiadu z mamą dowiedziałam się, że adoptowała Szymona, gdy miał 9
miesięcy. Mama, która sprawuje nad nim prawną opiekę twierdzi, że chłopiec
pochodzi z rodziny patologicznej. Szymon jako niemowlak był bity przez ojca.
Matka jego jest osobą z zaburzeniami emocjonalnymi, stwierdzono u niej
chorobę psychiczną i z tego tytułu otrzymuje rentę inwalidzką. Zostały jej
odebrane prawa rodzicielskie i spotyka się z synem raz w miesiącu. Natomiast
ojciec odsiaduje wyrok na pobicie ze skutkiem śmiertelnym. Obecnie rodzinę
dla Szymona stanowi przybrana mama oraz jej dwudziestoczteroletni syn, z
którym Szymon ma wspaniały kontakt. Brat jest dla niego dużym autorytetem.

2. Geneza i dynamika zjawiska

Dane z obserwacji, wywiadu, analizy dokumentów, diagnozy pedagogicznej.
Stan emocjonalny dziecka, jego relacje z otoczeniem i środowisko rodzinne
poznawałam poprzez dwuletnie obserwacje jego zachowania w różnych sytuacjach,
oraz poprzez wywiady i analizę dokumentów.
Zdaniem mamy Szymona zaburzenia emocji i zachowań społecznych nasilają się po
spotkaniach z naturalna matką, które odbywają się raz w miesiącu. Jej
histeryczny sposób bycia, niecierpliwość podczas spotkania z dzieckiem,
impulsywne i gwałtowne zachowania źle wpływają na chłopca.
W czasie rozmów mama Szymona deklarowała chęć współpracy i zgłosiła się z
Szymonem do Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej. Szymon raz w tygodniu
uczęszczał z bratem na zajęcia terapeutyczne z elementami metody W. Sherborn.
Widoczna była poprawa w zachowaniu chłopca, wyciszył się, stał się
spokojniejszy i mniej impulsywny w działaniu
W grupie trzylatków do której uczęszczał w pierwszym roku pobytu w naszym
przedszkolu stwarzał dla siebie i dla innych dzieci realne zagrożenie.
Zaobserwowałam, że Szymon nawet na drobne trudności czy przeszkody w
działaniu reaguje impulsywnie, bez zastanowienie. Często w niewłaściwy, a
nawet destrukcyjny sposób.
Gdy Szymon zapragnął takiej czy innej zabawki, ze złości, że dzieci nie chcą
jemu dać zabawki wyrwał z ręki lub z impetem zrzucał ze stolika przedmioty,
które znajdowały się w zasięgu ręki. Rzucał krzesłami i potrafił w złości
uderzyć dziecko, które stało obok niego. Potrafił bezwładnie upaść na podłogę
całym ciężarem swojego ciała, krzycząc i płacząc przy tym. Zachowania te były
nieadekwatne do siły wywołującego je bodĽca. Agresywne zachowania pojawiały
się w chwilach, gdy na skutek czyjegoś dokuczania czy własnego uczucia
frustracji, reagował bez namysłu. Również gdy dorosły zwracał mu uwagę na
niewłaściwe, impulsywne zachowanie potrafił uderzyć.
Obserwując Szymona podczas zajęć, które wizytowały inne osoby/ pedagog, panie
nauczycielki/ okazywał się sympatyczny, skory do współpracy. W sytuacjach
nowych, ciekawych, potrafił się kontrolować. I tak prawie codziennie.
Szymon będąc w grupie czterolatków ma pięć lat. Jego zachowania nie jest już
tak nieobliczalne. Często złości się, krzyczy, płacze. Wystarczy zwrócić
uwagę, aby pozbierał rozrzucone przez siebie zabawki chłopiec zaczynał
rzewnie płakać, że chce do mamy. Dalej nie umie współdziałać w zabawie, bije
dzieci. Rzuca zabawkami, gdy jest zmęczony lub straci zainteresowanie zabawą.
Często działa pod wpływem impulsu, w nierozważny, a niekiedy destrukcyjny
sposób. W dalszym ciągu, gdy pojawiają się drobne trudności czy przeszkody
szybciej reaguje emocjonalnie, rezygnuje z wykonywania rysunku, budowli,
układania puzzli. Zachowania chłopca w trudnych sytuacjach jest bezpośrednią
odpowiedzią na frustrację i jest skierowana przeciwko przypadkowej osobie lub
przeciwko przedmiotom stojącym na drodze do osiągnięcia celu. Sądzę, że
regresja w trudnej dla niego sytuacji przejawia się w jego niedojrzałym
zachowaniu. W sytuacji frustracyjnej Szymon często płacze, woła mamę, jego
reakcja jest nieadekwatna do sytuacji. Przybiera taka formę jaka jest
charakterystyczna dla dzieci młodszych.
Podczas zajęć z zakresu mowy i myślenia, gdzie dzieci słuchają bajek,
wypowiadają się na określony temat Szymon nie chce uczestniczyć, jest
niecierpliwy, odchodzi do zabawy. Nie lubi zajęć wymagających skupiania się
na słuchanym tekście, sam również nie chce rozmawiać czy opisywać tego, co
widzi na ilustracjach. Trudno skupić się jemu na tym co dorosły mówi.
W trakcie zajęć plastycznych zauważyłam, że ma trudności z posługiwaniem się
pędzlem, nożyczkami, nie lubi lepić z plasteliny. W rysunkach widać, że
nacisk kredki jest zbyt silny, linie grube, proste, prace schematyczne,
ubogie w szczegóły. W rysunkach przeważają kolory czarne. Odwzorowanie koła
nie jest poprawne. Zdarza się, że w trakcie pracy rozdziera kartkę.
Zamaszyście koloruje rysunki, najczęściej jednym kolorem. Są to najczęściej
linie proste, biegnące ukosem. Zachęcany denerwuje się, rzuca kredkami,
krzyczy.
Rysunek twarzy na przygotowanym owalnym szablonie : To jestem Ja Szymon .
Chłopiec nie narysował oczu, ust, nosa. Rysunek wykonał szybko, nie
zastanawiając się. Gdy próbowałam mu pomóc, zachęcając go, aby przyjrzał się
swojej twarzy w lusterku zaczął krzyczeć, zdenerwowany, szybkimi ruchami
zamalował czarną kredką. Rysunki Szymona są na etapie bazgrot i niechętnie
rysuje.
Dziecko nie podejmuje tych form aktywności, które nie przynoszą mu poczucia
sukcesu. Nie lubi rysować, słuchać dłuższych tekstów, uczestniczyć w
rozmowach.


3. Znaczenie problemu

Sytuacja dziecka nieakceptowanego, niechcianego przez najbliższych rozwija w
nim niechęć do nieprzyjaznego otoczenia. Dziecko ustosunkowuje się do
otoczenia jako do czegoś wrogiego, gdzie siłą lub podstępem trzeba wymuszać
realizacje swoich zachęceń. Wzmaga się w nim złość, chęć przeciwstawienia
się, pożądliwość w stosunku do odmawianych przyjemności. Podobnie zachowuje
się Szymon.
W świetle współczesnej literatury psychologicznej to właśnie rodzina zapewnia
dziecku poczucie bezpieczeństwa, miłości, akceptacji i uznania wpływa na
prawidłowy rozwój życia uczuciowego.
W przypadku Szymona, jego naturalna rodzina nie zapewniała mu prawidłowego
rozwoju, wręcz był narażony na utratę zdrowia, a nawet życia.
Aktywność emocjonalna leży u podstaw pełnej aktywności psychicznej człowieka.
Emocje ulegają kształtowaniu przez otoczenie społeczne.
W miarę rozwoju psychicznego zjawiają się potrzeby wyższe, społeczne. Jeśli
któraś z tych potrzeb nie została zaspokojona w środowisku rodzinnym, rozwój
psychiczny dziecka nie będzie przebiegał prawidłowo.
Rozważając powstawanie i rozwój zaburzeń w zachowaniu dzieci więź emocjonalna
z rodzicami zapewnia dziecku pra
    • nauczycielka_przedszkola Re: Studium przypadku -przykłady opracowań 02.07.07, 18:14
      Rozważając powstawanie i rozwój zaburzeń w zachowaniu dzieci więź emocjonalna z
      rodzicami zapewnia dziecku prawidłowy rozwój psychiczny. Uwarunkowany też
      zadatkami organicznymi oraz własną działalnością dziecka, zależy przede
      wszystkim od środowiska w jakim się wychowuje(Pospieszyl 1981).
      Zdaniem D. Brrett skrajna impulsywność może mieć podłoże organiczne, począwszy
      od zaburzeń neurologicznych po predyspozycje genetyczne.
      Dla niektórych dzieci impulsywność może być zachowaniem wyuczonym. Mogą na
      przykład opierać się na wzorcach impulsywnych członków rodziny lub być
      nagradzane za szybką reakcję, a nie za przemyślane zachowanie.
      I.Obuchowska w swoich pracach naukowych podkreśla, że wiele nieprawidłowych
      zachowań dziecka, przejawiających się w różnych sytuacjach może być skutkiem
      niewłaściwych oddziaływań wychowawczych.
      Również własna aktywność dziecka przyczynia się do kształtowania nawyków
      reagowania emocjonalnego w określonych sytuacjach. Jak wielką rolę w życiu
      dorosłego człowieka odgrywają prawidłowo ukształtowane emocje, wie każdy z nas.
      (Kaczyńska- Grzywacz)
      Zdaniem D.Golemana sygnały silnych emocji lęk, złość- mogą doprowadzić do
      powstania zakłóceń uniemożliwiających pracę pamięciową. Dlatego też stale
      utrzymujący się przykry stan emocjonalny wytworzyć może u dziecka deficyt
      umiejętności intelektualnych, upośledzając jego zdolność uczenia się. Dzieci w
      istocie rzeczy nie rozumieją, co się dzieje, spotykając się z reakcjami
      odtrącenia przez inne dzieci i dorosłych.
      Zdaniem I. Obuchowskiej nieprawidłowe funkcjonowanie społeczne dziecka
      uwidacznia się w mało trafnym spostrzeganiu sytuacji społecznych i potrzeb
      innych ludzi oraz w nieadekwatnym zachowaniu. Dzieci takie mają utrudnione
      przyswajania norm społecznych regulujących zachowaniem. Dzieci impulsywne
      powinny zostać nauczone, jak rozmawiać ze sobą. Jest to przecież bufor między
      impulsem a zbyt pośpiesznym działaniem. Ponieważ dzieciom impulsywnym trudno
      jest opanować chęć natychmiastowego zaspakajania ich potrzeb trzeba nauczyć je
      metod radzenia sobie z tym problemem. Szukam sposobności do chwalenia dziecka w
      sytuacji, gdy zastanawia się jaką kredkę wybrać, co narysować. Wykorzystuję
      codzienne sytuacje do chwalenia postawy przemyślanej.

      4. Prognoza

      Prognoza pozytywna:
      Ważne jest dopomożenie dziecku w znalezieniu dziedziny, która odpowiada jego
      talentom. W której działalność będzie dawać mu zadowolenie. Pozwoli na odkrycie
      i rozwijanie predyspozycji i zainteresowań (D.Goleman 2000).
      Jest nadzieja, że kiedy dzieci ucząc się, doznają uskrzydlenia, to zachęci je
      do spróbowania swoich sił również w innych dziedzinach. Dochodzi do tego w
      sposób naturalny, kiedy dziecko zajmuję się tym, co go interesuje, zaciekawia,
      co uwielbia robić. Jest źródłem radości, jakie daje uczucie uskrzydlenia. Takie
      działania sprawiają, że dziecko czuje się szczęśliwe. Dążenie do
      samorealizacji, twórczej aktywności, zdaniem psychoterapeuty K. Rogersa jest
      najsilniejszym dążeniem człowieka. Zauważanie i podkreślanie pozytywnych stron
      i zalet dziecka oraz wykorzystanie ich w codzienne pracy z dzieckiem jest
      ważnym elementem rozwoju dziecka.
      (C. Neuhaus 2003) Należy się starać jak najwcześniej odkryć uzdolnienia dziecka-
      techniczne, artystyczne, sportowe i rozwijać je, nawet jeśli nie mają
      istotnego znaczenia dla wyników nauki w szkole.
      Jeśli i my w przedszkolu będziemy intensywnie wspierać rozwój chłopca, pomagać
      nawiązywać pozytywne kontakty z rówieśnikami, podwyższać samoocenę, tonować
      negatywne emocje, wtedy ilość nieprawidłowych zachowań na pewno zmaleje, a
      osobowość będzie mogła prawidłowo się ukształtować.
      Dla Szymona gra na instrumentach, zabawy matematyczne z zakresu układania
      rytmów, przesypywania, recytacja wierszy i zabawy ze śpiewem sprawiają chłopcu
      wiele satysfakcji. Tego typu zabawy indywidualne i zespołowe sprawiają, że
      Szymon nabywa poczucie sukcesu.
      Szymon widząc pozytywne efekty swoich działań i płynącą z tego satysfakcję
      nabiera pewność siebie i wiary że potrafi dobrze wykonywać polecenia. przyczyni
      się od jego rozwoju psychicznego.

      Prognoza negatywna:
      Kiedy dziecko stale jest strofowane, widzi się w nim ujemne cechy i słyszy, ze
      jest niegrzeczne, niedobre wówczas zaczyna w to wierzyć i takim się staje.
      Reaguje buntem na wszelkie próby zbliżenia, się do niego. Rośnie psychiczna
      nieufność i bunt. Nie umiejąc jeszcze siebie ocenić dziecko czyni to na
      podstawie sądów, jakie słyszy o sobie. Jeśli będą to opinie negatywne,
      zachowania utrwala się w formie buntu. Czy Szymon opanuje jeszcze jeden sposób
      na dobre, skuteczne zachowanie czy też sobie nie poradzi i w efekcie nauczy się
      jeszcze jednego sposobu ucieczki z trudnej sytuacji zależy w dużym stopniu od
      otoczenia dziecka. Może wykształcić się postawa aspołeczna.

      5. Propozycje działania.

      1.Organizowanie zabaw rozwijających poczucie sprawstwa, poprzez różnorodne
      ćwiczenia uczące koncentracji uwagi, wyciszania się. Będą to zabawy
      matematyczne, układanie puzzli i obrazków z części, zabawy mozaiką geometryczną
      i wtyczkową. Zabawy materiałem przyrodniczym. Gry i zabawy stolikowe z regułami.

      2. Wzmacnianie samooceny i poczucia wartości.
      Ukazywanie mocnych stron dziecka, chwalenie za konkretne osiągnięcia:
      indywidualna recytacja wierszy,
      Recytacja wierszy, śpiewanie piosenek przyczyni się do rozwoju mowy dziecka.
      Dla Szymona będzie to również okazja aby ćwiczyć się w swobodnym wypowiadaniu
      się. Wzbogacanie słownika biernego i czynnego, nabieranie swobody wypowiedzi
      przyczyni się do werbalizacji przez Szymona swoich myśli, uczuć. Nauczy się
      cierpliwości, współpracy z innymi, rozumie że inni są tak samą ważni jak on. W
      ten sposób będzie się uczyć panowania nad sobą, kierowania własnym zachowaniem.

      3. Ograniczanie nieprawidłowych zachowań społecznych i integracja z grupą.
      W pracy z dzieckiem skorzystamy z metody wychowawczej, jaką jest
      muzykoterapia, techniki relaksacyjne i inne twórcze sposoby rozładowywania
      napięcia emocjonalnego, której są również formą psychoterapii. Wpływ muzyki na
      sferę emocjonalną jest faktem niezaprzeczalnym, potwierdzonym w badaniach
      fizjologów. Stosujemy też muzykoterapię,
      Sfera emocjonalna jest tą sferą, na którą muzyka oddziałuje szczególnie
      intensywnie. Dlatego też specyfiką muzykoterapii jest dostarczanie przeżyć
      emocjonalnych odpowiednio kształtowanych przez muzykę. Muzyka może powodować
      np. aktywizowanie i wyzwalanie emocjonalnych procesów. Zastosowanie odpowiednio
      dobranej muzyki może spowodować odreagowanie uczuć agresywnych.
      W zabawach ruchowych elementy metody ruchu rozwijającego W. Sherborne pozwala
      na tonizowanie, wyciszenie emocji i nabywania poczucia bezpieczeństwa. Dzięki
      zastosowaniu
      w pracy z dziećmi tej metody, młody człowiek ma szansę na poznanie własnego
      ciała, a także poszerzenie świadomości społecznej i ukształtowanie lepszego
      kontaktu z drugą osobą. Staje się wrażliwy na potrzeby innych, nabywa pewności
      siebie i wiary we własne możliwości. Bycie blisko innego człowieka wytwarza w
      dziecku poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego i fizycznego.

      4. Celowe wykorzystanie spontaniczną u dziecka chęć do pomocy i współpracy.

      Mamy nadzieję, iż metody te pomogą dziecku w radzeniu sobie z własnymi
      uczuciami, zachęcą do współpracy i samodzielności.
      W celu kształtowania równowagi uczuciowej i dojrzałości społecznej Szymon
      powinien systematycznie uczęszczać na zajęcia terapeutyczne w Poradni.
      Działanie te będą prowadzone w przedszkolu do końca czerwca.

      6. Wdrażanie oddziaływań

      Staramy się wzmacniać samoocenę i poczucie wartości, ukazywać mocne strony
      dziecka, dostrzegać głównie pozytywne zachowania, a tonować nieprawidłowe.
      Jednocześnie zdecydowanie przestrzegamy norm i zasad współżycia w grupie,
      ustalonych przez same dzieci.
      W zajęciach przedszkolnych kształtujemy też odporność emocjonalną i zdolność do
      wysiłku intelek
      • nauczycielka_przedszkola Re: Studium przypadku -przykłady opracowań 02.07.07, 18:16
        6. Wdrażanie oddziaływań

        Staramy się wzmacniać samoocenę i poczucie wartości, ukazywać mocne strony
        dziecka, dostrzegać głównie pozytywne zachowania, a tonować nieprawidłowe.
        Jednocześnie zdecydowanie przestrzegamy norm i zasad współżycia w grupie,
        ustalonych przez same dzieci.
        W zajęciach przedszkolnych kształtujemy też odporność emocjonalną i zdolność do
        wysiłku intelektualnego. Najważniejsze jest jednaj, aby nie dać się
        wmanipulować w konflikt, nie strącić kontroli nad sobą, dzieckiem.
        Moralizowanie, pouczanie, czy dyskusje z dzieckiem, w chwili, gdy daje się
        ponieść emocjom nie ma sensu. Do Szymona docierają tylko konkretne, jasne i
        czytelne polecenia, typu: nie rób tego, usiądź, weź taka a taką zabawkę i
        wyraźnie żądać wykonania (C. Neuhaus 2003) Rozsądnie jest powtórzyć mu
        wyraźnie, jasno i dobitnie to, co powinno zrobić. Taka sytuacja jest dla
        dziecka jasna. Należy unikać pośpiechu i poganiania, inaczej możemy spodziewać
        się oporu i protestów.
        Praca nad zmianą postępowania Szymona, nad niwelowaniem jej zaburzeń
        emocjonalnych, impulsywnego zachowania będzie procesem długoterminowym. Miejmy
        nadzieję kontynuowanym w zerówce a następnie w szkole.
        Pierwszym punktem moich działań było spotkanie z mamą Szymona. Sprawiała ona
        wrażenie osoby nie przyjmującej do wiadomości, że Szymon sprawia kłopoty
        wychowawcze i wykazuje większą niż inne dzieci niedojrzałość emocjonalna i
        społeczną. W drugim roku pobytu dziecka w przedszkolu mama Szymona zgłosiła się
        do poradni, aby wykonać testy na inteligencję w celu oceny jego rozwoju
        intelektualnego i emocjonalnego. Mama postanowiła zrobić wszystko, aby pomóc
        chłopcu.

        7. Efekty oddziaływań

        W efekcie oddziaływań wychowawczych chłopiec nabędzie:
        poczucia bezpieczeństwa;
        akceptacja samego siebie;
        bliskiego kontaktu z innymi ludźmi;
        poczucia siły i własnej wartości;
        zaufania do siebie i innych;
        mobilizacji do pokonywania trudności, do sprawdzania się w trudnej sytuacji;
        doznawania przyjemności, radości zabawy;
        Wdrożone działania oraz zaangażowania i rozumne postępowania mamy chłopca,
        przyczyniło się do tego, że zaczęliśmy zauważać pierwsze efekty zmiany jego
        zachowań.
        Wprawdzie zdarzają się jeszcze wybuchy złości u Szymona, ale nie są już one tak
        silne i częste. Chłopiec zdaje sobie sprawę ze swego postępowania. Potrafi
        przeprosić, stara się naprawić wyrządzoną krzywdę. Tak więc sprawdza się
        prognoza optymistyczna. Jeżeli w grupie zerowej, do której Szymon niedługo
        pójdzie, nauczyciel w swoich działaniach nie uwzględni faktu, że Szymon wymaga
        indywidualnego podejścia może nastąpić regres w jego rozwoju i chłopiec nie
        będzie w stanie przyswajać treści z zakresu czytania i pisania., będzie
        intelektualnie funkcjonować na niższym poziomie niż rówieśnicy.

        LITERATURA:

        1.”Bajki, które leczą”- Doris Brrett GWP 2003
        2. „Dziecko niepełnosprawne w rodzinie” - praca zbiorowa pod red. I.
        Obuchowskiej WsiP 1999
        3. „Inteligencja emocjonalna” - D. Goleman Media Rodzina of Poznań
        4. „Psychologia dziecka niedostosowanego społecznie” - K. Pospieszyl, E.
        Żabczyńska PWN 1981
        5. „Dziecko nadaktywne” - C. Nauhaus KDC Warszawa 2003
        6. "Obserwacje psychologiczne dzieci i młodzieży" - Z. Skorny


        Opracowała: Lucyna L.



Pełna wersja