madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 18.05.22, 09:35 Pod koniec 1731 roku wyszło cesarskie rozporządzenie do wszystkich kościołów Śląska, na mocy którego wszelkie, nadane przez fundatorów, przywileje należało w ciągu pół roku przedstawić do zatwierdzenia dworowi cesarskiemu pod rygorem utraty ważności, jeżeli w ustalonym czasie nie będą przedłożone. Starosta księstwa (Landeshauptmann) doniósł zwierzchniemu urzędowi (Oberamt), a ten 26 czerwca 1732 roku cesarzowi, o zaniechaniu codziennych mszy świętych i corocznych procesji, jakie są ufundowane w kaplicy zamkowej dla uczczenia św. Tomasza z Canterbury, co tamtejszego proboszcza pozbawia różnych dochodów, które są przejmowane przez kapitułę. Karol VI, a właściwie najwyższy kanclerz Czech, Franciszek Ferdynand hrabia Kinsky, wezwał 25 sierpnia 1733 roku królewski zwierzchni urząd w księstwie Górnego i Dolnego Śląska do zażądania od członków kapituły odpowiedniego usprawiedliwienia, dlaczego zaniechali codziennych nabożeństw w kaplicy zamkowej wbrew dosłownej treści dokumentu fundacyjnego i przedstawienie możliwie szybko odpowiedniego sprawozdania. Zwierzchni urząd (hrabia Franz Anton Schaffgotsch i Lazarus von Brunetti) zwrócił się do wikariatu generalnego, a ten (baron Jan von Redinghoven i baron Adam Joseph von Keller) 12 września do kapituły w Raciborzu o złożenie w ciągu dwóch tygodni ze zwrotem załączonych dokumentów. Augustyn Weltzel Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 18.05.22, 09:37 24 listopada 1733 r. raciborska kapituła ustosunkowała się do pisma skierowanego przez cesarskie władze. Według kapituły wspomniane dwie ufundowane msze św. nie były odprawiane w kaplicy od ponad 200 lat, jednak intencje te odprawiane były w kościele farnym. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 18.05.22, 09:38 W 1852 r. w miesięczniku budowlanym Zeitschrift für Bauwesen, który poświęcony był budownictwie znalazł się opis kaplicy zamkowej Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 18.05.22, 09:39 Kaplica jest częścią starego zamku piastowskiego, który, wybudowany w nieregularnym kształcie, tylko częściowo się zachował, gdyż skrzydło w kierunku Odry runęło. Ze względu na silne mury zamek służył bardziej jako twierdza, niż ku ozdobie. Kaplica swoim szlachetnym i czystym stylem gotyckim bezspornie zafascynuje każdego miłośnika sztuki. Od zewnątrz świątynia, wciśnięta między dwa budynki, nie robi najlepszego wrażenia, barokowy szczyt jest po obu stronach zamykany dachem. Jednak tym piękniejsze jest wnętrze, mające 37,5 stopy długości, 20 stóp szerokości i 44 stopy wysokości. Na smukłych kolumnach i wiązkach służek wznosi się najśmielsze sklepienie krzyżowe. Dziesięć okien i wnęk okiennych, dwa wielkie okna w ścianie tylnej i dwa mniejsze nad drzwiami dzielą ściany powabnymi liniami i nadają kaplicy swobodny, lekki wygląd. Na lewo od wejścia znajduje się w ścianie między czterema kolumnami (po trzy połączone) obok siebie dziewięć nisz, które na wysokości 11 stóp nad podłogą służyły do ustawienia rzeźb. Zarówno profile nisz, jak i kolumn, sklepienia i łuków jarzmowych są najszlachetniejszego kształtu. Strona prawa zdaje się ucierpiała na skutek pożaru. Ołtarz główny i dwa ołtarze boczne ze skąpymi złoceniami nie są szczególną ozdobą. Podczas pożaru zamku w styczniu 1858 roku runęła część sklepienia, zostało jednak odbudowane przez budowniczego Starckego, a kaplicę ozdobiono wieżyczką. Główna ozdoba, piękne roboty kamieniarskie okien, zostały wykonane kilka lat później, jednak drewniany ołtarz i organy zostały postawione w 1873 roku Odrestaurowana w 1876 roku kaplica zamkowa została poświęcona 18 października. Zeitschrift für Bauwesen Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 18.05.22, 09:52 W 1858 r. wybuchł kolejny pożar, który nie oszczędził kaplicy. W wyniku pożaru zawaliło się przęsło zachodnie budynku. Po pożarze postawiono browar, a następnie zabrano się za odbudowę kaplicy (trwała do 1873 r.), której plany i przebieg nadzorował Juliusz Starcke. Podczas prac rekonstrukcyjnych zmodernizowano wnętrze budowli oraz zachodnią fasadę elewacji zewnętrznej w stylu neogotyckim. Na elewacji wschodniej i zachodniej znalazły się trójkątne szczyty. Dodatkowo szczyt fasady zachodniej przechodził w wieżyczkę, którą zwieńczał ostrosłup. W środku świątyni znalazło się miejsce na chór muzyczny, które wspierały dwie kolumny. W 1873 r. w kaplicy znalazł się neogotycki ołtarz drewniany św. Tomasza Becketa, którego twórcą był prawdopodobnie Adalbert Siekinder z Monachium, obraz patrona autorstwa Jana Bochenka oraz organy[4][9][23]. Kilka lat później wnętrze wzbogaciło się o wyroby kamieniarskie. Trójdzielne okna przyozdabiały maswerki. Świątynię konsekrowano 18 października tego samego roku. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 18.05.22, 23:45 W czasie II wojny światowej kaplica nie odniosła większych szkód. 5 grudnia 1953 r. świątynia wraz z całym zespołem zamkowym została wpisana do rejestru zabytków. Jednakże w wyniku braku zainteresowania obiektem przez władze, od początku lat 50. XX wieku ulegał on stopniowej dewastacji. Wtedy też został zniszczony ołtarz, organy i ławki w kaplic. W latach 1985–1987 w świątyni trwały prace archeologiczno-architektoniczne prowadzone przez B. Muzolfa i Z. Hejdę. W 1988 r. władze miasta i kościelne zawarły porozumienie, że po renowacji kaplica ma być obiektem kultu religijnego. W latach 90. XX wieku staraniem władz miasta odnowiono m.in. fasadę oraz przeprowadzono prace konserwacyjne kamieniarki okien w świątyni. Obecnym właścicielem kaplicy jest Skarb Państwa, a obiekt podlega zarządowi władz powiatu raciborskiego. 3 czerwca 2001 r. o godz. 12.00 po wieloletniej przerwie przed świątynią została odprawiona Msza św., której przewodniczył ks. Jerzy Hetmańczyk, proboszcz parafii św. Jana Chrzciciela. Obecnie kaplica nie jest użytkowana. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 00:07 Świątynia wraz z domem zamkowym została dostawiona do pierwszej partii murów od wschodu. Znajduje się we wschodnim skrzydle zamku, między budynkiem bramnym a głównymi budowlami zamkowymi. Kaplica stoi na fundamentach poprzedniej świątyni. Początkowo wolno stojąca. Wzniesiona jest na rzucie prostokąta o wymiarach 8,5 na 13 metrów, jest orientowana, murowana z cegły w wątku wendyjskim, otynkowana i posiada detale kamienne z ciosu. Kaplica była pierwszą wolno stojącą budowlą sakralną, którą zbudowano na planie prostokąta Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 00:11 Kaplica jest w typie salowym, trójprzęsłowa, sklepiona krzyżowo-żebrowo. Przęsło zachodnie (neogotyckie) jest nieznacznie węższe od pozostałych, sklepienie przęsła środkowego jest sześciopolowe, a przęsła wschodniego jest siedmiopolowe oraz posiada żebro poprzeczne na osi ściany wschodniej. W zwornik znajduje się neogotycki kartusz herbowy. Żebra przęseł wschodniego i środkowego pochodzą z przełomu XV i XVI wieku, ich przekrój to wałek z uskokiem. Żebra spływają w narożach i północnej ścianie na służki w formie kolumienek z kapitelami kielichowymi z końca XIII wieku. Kapitele udekorowane są motywami roślinnymi i kwiatowymi. Pomiędzy przęsłami znajdują się wiązki potrójnych służek. Ściana południowa posiada służki z przełomu XV i XVI wieku. Służki są profilowane i posiadają ogzymsowane kapitele. Służki od strony północnej są nadwieszone na wspornikach udekorowanych motywami roślinnymi, prawdopodobnie były częściowo zrekonstruowane w XIX wieku. Służki od strony południowej sięgają gzymsu, który obiega wnętrze na wysokości ław okiennych Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 00:12 Okna kaplicy są rozglifione, dwudzielne oraz posiadają maswerki. Ściany boczne przęsła wschodniego i środkowego posiadają dwa dwudzielne ostrołukowe okna, natomiast ściana wschodnia dwa okna trójdzielne z laskowaniem. Znajduje się tam również maswerk z motywem rybiego pęcherza, który został prawdopodobnie zrekonstruowany. Okna od strony północnej posiadają maswerki o motywie trójliścia, także częściowo rekonstruowane. Pod oknami znajdują się wnęki na sedilia. Pomiędzy służkami w części wschodniej ściany północnej znajdują się 3 wnęki, które są zamknięte trójlistnie i otoczone bogato profilowanymi obramieniami, których zamknięcia są lekko nadwieszone. W zwieńczeniu obecne są trójkątne wimpergi wraz ze stylizowanymi żabkami oraz krzyżami, których wykrój jest urozmaicony]. U podstawy sediliów znajduje się gzyms. W środkowym przęśle od strony północnej znajduje się przejście do zamku. Natomiast w części zachodniej znajduje się empora głębokości połowy przęsła. Świątynię opinają przypory z kamiennym gzymsem koronującym. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:17 Kaplica posiada dwukondygnacyjny układ, który łączą schody znajdujące się w murze od wschodu. Górny poziom służył celom liturgicznym. Znajduje się tutaj neogotycki, murowany chór muzyczny, który wspierają dwie kolumny. Dolny poziom był albo oratorium grobowym Przemysława i jego rodziny, albo miejscem przechowywania świętych relikwii, pełnił rolę sanktuarium. Pierwszy cel wydaje się mało prawdopodobny, gdyż po śmierci Przemysław raciborski został pochowany w klasztorze dominikanów w Raciborzu. Krypta pod kaplicą posiada sklepienie kolebkowo-żebrowe pochodzące z 2 połowy XVII wieku wsparte na dwóch filarach oraz na kielichowych wspornikach umiejscowionych w ścianach obwodowych. W zachodniej części znajduje się kruchta. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:18 W krypcie znajdowała się płyta nagrobna Joanny Wilhelminy Ihlee ur. Gröschner (zm. 1790). Płyta była marmurowa, posiadała inskrypcję, a ozdobne zwieńczenie przedstawiało słońce. Oprócz tego w kaplicy znajdowało się sześć lichtarzy cynowych z 1 połowy XIX wieku[24]. W muzeum w Raciborzu znajduje się obraz św. Tomasz Becketa z ołtarza oraz figury św. apostołów, które zdobiły rozebrane sedilia kanonickie. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:19 Na zewnątrz budynku w narożach wschodnich, a także przy przęśle zachodnim znajdują się szkarpy trójuskokowe. Kaplica posiada trójkątne szczyty. Fasada zachodnia obiektu jest neogotycka, posiada portal i szczyt, który przechodzi w wieżyczkę zwieńczoną iglicą. Kaplica nakryta jest siodłowym dachem pokrytym blachą. Kaplica zamkowa od połowy XIX wieku, ze względu na swój wysoki poziom artystyczny, nazywana jest perłą gotyku śląskiego. Budowala nazywana jest również śląską Sainte-Chapelle. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:19 Biskup wrocławski Tomasz II ufundował w 1288 r. przy kaplicy zamkowej kolegiatę, przy której swoją posługę pełniło trzech kanoników i kilku wikariuszy. Pierwszym kanonikiem przy zamkowej świątyni został Tylco, który służył w latach 1293–1305. Wspominają o nim dokumenty księcia Mieszka cieszyńskiego oraz Przemysław raciborski. Po 1305 r. kanonikiem został wzmiankowany w dokumentach Godin. Przemysł I posiadał kapelana o imieniu Jeszko, który w 1295 r. również tytułowany jest jako kanonik, a następnie w 1299 r. jako pleban rybnicki. Dokumenty z 1290 r. wymieniają także kapelana Otto. Z imion duchownych można wywnioskować, że pochodzili oni z zachodniej Europy. Biskup i książę uposażył prebendy kanonickie dziesięcinami, które były ściągane z wiosek należących do księstwa cieszyńskiego i raciborskiego. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:20 W XIV wieku prawdopodobnie w zamku nie rezydował już żaden z trzech kanoników, ponieważ biskup Przecław zobowiązał do przebywania na zamku przez okres jednego roku przynajmniej jednego kanonika. Jego zadaniem było pilnowanie relikwii, sprzętu i szat liturgicznych. W 1308 r. książę Leszek został fundatorem prebendy z ołtarza św. Małgorzaty, a także przekazał władzę sądowniczą nad kolonistami mieszkający w osadzie zamkowej w ręce kanoników. 27 lutego 1359 r. biskup wrocławski Przecław postanowił, że kanonicy z kaplicy zamkowej będą podlegać bezpośrednio władzy biskupstwa wrocławskiego. Oprócz tego biskup ustalił wygląd ich stroju oraz zarządził, że co roku mają się stawić przed kapitułą wrocławską w okresie wspomnienia św. Tomasza. Mieli także składać sprawozdania z działalności fundacji biskupa Tomasza II. Biskup ze swojej strony zobowiązał się do ochrony prawnej kanoników, kaplicy oraz jej dóbr. Wszystko zostało spisane w specjalnym dokumencie, który podkreśla wielką rangę raciborskiej kolegiaty na tutejszym zamku. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:21 W 1416 r. kapituła została przeniesiona do kościoła farnego. Służyło przy niej wtedy pięciu prałatów, dwunastu kanoników oraz rzesza wikarych. Powodem zmiany miejsca funkcjonowania kapituły był fakt, że miasto miało w tamtych czasach większe znaczenie niż zamek. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:22 Wielka była gorliwość w ustanawianiu kanonii, aby mieć okazałe kolegium kapitulne. Kaplica zamkowa dla tego celu była już niewystarczająca; ponadto kanonicy i wikariusze mieszkający w mieście, ze względów na zamknięcie bramy miejskiej i zamkowej, mieli trudności w pilnym i punktualnym odprawianiu nabożeństw. Kiedy stworzono już czternaście kanonii, książę postanowił zwrócić się do biskupa o przeniesienie kapituły kolegialnej z kaplicy zamkowej do kościoła parafialnego. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:22 W 1988 r. władze miasta wraz z kościołem katolickim doszły do porozumienia w sprawie renowacji kaplicy zamkowej. Podczas prac remontowych, w umieszczonej na dachu wieżyczce na sygnaturkę, została odnaleziona mapa datowana na 1843 r. Mapa oddawała stan zabudowy miejskiej z 1843 r. i z 1858 r. za sprawą ręcznie naniesionych na niej adnotacji Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:23 Mapa stała się historycznym odkryciem za sprawą adnotacji naniesionych przez Roberta Schneidera, który prawdopodobnie kierował odbudową zamku po pożarze. Zaznaczył on na mapie podziemny tunel, który zaczynał się w miejscu starej zamkowej baszty, a kończył w klasztorze dominikanek. Było to prawdopodobnie legendarne przejście pod Odrą, które opisał Hyckel. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:24 W kaplicy znajdowały się prawdopodobnie relikwie świętego, które zostały umieszczone w dolnym pomieszczeniu. Choć w 1416 r. kapitułę kolegiacką przeniesiono do kościoła farnego, w kaplicy zamkowej miały odbywać się codziennie Msze św., a cztery razy w roku do kaplicy miała się odbywać uroczysta procesja ku czci znajdujących się tam relikwii. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:24 Pierwszym świętym, którego relikwie mogły się znajdować w kaplicy, był jej angielski patron – Tomasz Becket. Podyktowane to mogło być zwyczajem eksponowania w specjalnym miejscu świątyń szat lub kośćca patronów. Zdobycie relikwii św. Tomasza nie było trudne w tamtych czasach, gdyż świątynia w Canterbury była jednym z największych obiektów pielgrzymkowych Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:25 Kolejnym świętym, do którego mogły należeć relikwie znajdujące się w kaplicy zamkowej, to Stanisław ze Szczepanowa. Tłumaczyć by to mógł kult, jakim otaczali tego świętego raciborscy władcy – Władysław i Przemysław raciborski. O pobożności Przemysława wspomina Jan Długosz w "Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego" Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:26 Co roku dla uczczenia go [św. Stanisława] w dniu jego urodzin niósł zwykle z zamku raciborskiego do klasztoru dominikanów świecę tak wielką, że przekraczało to jego siły. (...) Kiedy leżał [Przemysł] złożony ostatnią niemocą ukazał mu się św. Stanisław i pocieszywszy życzliwie napominał, by się przygotował do obchodu jego święta. Na jego odpowiedź: – w jaki sposób będę to mógł uczynić skoro jestem słaby i ciężką chorobą przyciśniony? Święty Boży dodał: – Ja ci – powiada – pomogę i dodam sił. Książę Przemysł przyrzeka, że to uczyni i umiera bezpotomnie w wigilię św. Stanisława. Pochowano go w dniu jego święta, chociaż dwaj jego rodzeni bracia: książę bytomski Kazimierz i książę cieszyński Mieszko oraz panowie raciborscy byli temu zdecydowanie przeciwni i chcieli dłużej przechować jego ciało, aby urządzić pogrzeb w innym dniu. Ponieważ jedna książęta i panowie zmienili zdanie, zostaje pochowany w klasztorze dominikanów w Raciborzu, by obchodzić w przyszłości uroczystość św. Stanisława nie co roku, ale bez przerwy. Jan Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:27 Relikwie mogą pochodzić jeszcze z dawnej rotundy romańskiej, która znajdowała się prawdopodobnie na miejscu obecnej kaplicy. Bierze się pod uwagę fragment Drzewa Krzyża, którego relikwie były bardzo popularne w tamtych czasach. W skarbcu kościoła farnego znajduje się nawet renesansowy pacyfikał z zaszklonymi kawałkami Drzewa Krzyża. Odpowiedz Link
madohora Re: Racibórz - fotoreportaż wierszowany 19.05.22, 14:28 Autentyczność relikwii budzi jednak wątpliwości, ponieważ nie ma żadnych przekazów, które by potwierdzały ich istnienie. Przypuszcza się, że prawdopodobnie uległy zniszczeniu podczas pożaru w 1519 r. Również bierze się pod uwagę scenariusz zniszczenia relikwii podczas reformacji, kiedy właścicielem zamku był Jerzy Pobożny Hohenzollern. Augustyn Weltzel wspomina o relikwiach w XIX wieku. Odpowiedz Link