Krakowskie Szopki

[madohora1]

Pałac pod Krzysztofory, popularnie zwany Krzysztofory lub niepr. pod Krzysztoforami – zabytkowa kamienica przy Rynku Głównym w Krakowie (nr 35), na rogu z ul. Szczepańską. Siedziba między innymi Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, ze stałą ekspozycją Z dziejów i kultury Krakowa.
Nazwa pałacu pochodzi od figury św. Krzysztofa, która była umieszczona na fasadzie narożnej kamienicy, należącej w XVI w. do Morsztynów, włączonej później w bryłę rezydencji
W Pałacu też corocznie w okresie od stycznia do lutego można zobaczyć pokonkursową wystawę szopek krakowskich robionych zarówno przez dorosłych jak i przez dzieci.

[madohora1]

[madohora1]

Budynek znajdował się tutaj prawdopodobnie już w 2. poł. XIII w. Dom należał z początku do zamożnych rodzin mieszczańskich. Na przełomie XVI i XVII w. funkcjonowała tutaj jedna z najstarszych krakowskich aptek.

W 1644 r. kamienice i sąsiednie domy nabył marszałek nadworny koronny Władysława IV, Adam Kazanowski, uczynił swoją rezydencją i planował przerobić go na rezydencję królewską. Przebudowy dokonano wg projektu Wawrzyńca Senesa, który wzniósł budynek pałacu na planie litery L i ozdobił go zachowanym do dnia dzisiejszego krużgankiem oraz galerią arkadową. Z tego okresu zachowały się również relikty dawnych gotyckich kamienic. Podczas najazdu ("potopu") szwedzkiego pałac został poważnie zdewastowany. Po roku 1680 właścicielem rezydencji staje się Jan Wawrzyniec Wodzicki. Z jego polecenia w l. 1682 - 1684 przeprowadzono gruntowną jej przebudowę[1]. Pod koniec XVII w. przebudowy dokonał włoski architekt Jakub Sollari, a stiuki i wykończenia wykonał włoski rzeźbiarz Baltazar Fontana. Interesujące stiuki powstały wtedy m.in. w gabinecie o sklepieniu zwierciadlanym. W XVIII w. pomieszczenie to pełniło funkcję pałacowej kaplicy. Reprezentacyjny charakter budynku podkreślała wspaniała sień, kolumnada w dziedzińcu oraz duże sale na pierwszym piętrze (piano nobile). Po 1726 r. były prowadzone dalsze prace architektoniczne związane z przebudową obiektu. W ich efekcie fasada pałacu uzyskała cechy stylu barokowego. Została ona ponadto wyłożona okładziną kamienną, a bramę ozdobił barokowy portal. Przemianom uległy także wnętrza rezydencji, które upiększono dekoracją polichromowaną, zachowaną do naszych czasów w niektórych pomieszczeniach pierwszego i trzeciego piętra. Podziw współczesnych budziły także sprzęty zdobiące komnaty pałacu. To właśnie z Krzysztoforów wypożyczono na Wawel meble w związku z uroczystościami koronacyjnymi Augusta II.

Pałac dosyć często zmieniał swoich właścicieli i lokatorów. Obok już wymienionych, byli nimi Radziejowscy; mieszkał tu po abdykacji Jan Kazimierz, a później Michał Korybut Wiśniowiecki. W l. 1775 - 1782 w pałacu rezydował po powrocie z Kaługi biskup Kajetan Sołtyk[1]. Gdy w 1809 r. Kraków został wyzwolony przez wojska polskie pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego, budynek stał się kwaterą sztabu głównego. Szczególnie często właściciele pałacu zmieniali się w XIX w. W okresie tym na parterze mieściła się dość długo drukarnia "Czasu", a ponadto Antoni Hawełka prowadził tam sklep kolonialny i popularny w Krakowie "interes śniadaniowy". W pewnym momencie nad budynkiem zawisło bardzo poważne niebezpieczeństwo. W 1912 r. pałac stał się własnością spółki budowlanej, która postanowiła stary dom rozebrać, aby na jego miejscu wznieść dochodową kamienicę czynszową. Przeciwko temu projektowi ostro zaprotestowała krakowska opinia publiczna z Towarzystwem Opieki nad Polskimi Zabytkami Sztuki i Kultury na czele. Protest okazał się skuteczny i do rozbiórki na szczęście nie doszło. W 1916 r. Krzysztofory zostały odrestaurowane wg projektu Wacława Krzyżanowskiego[1]. Po wybuchu I wojny światowej znajdowały się tu kwatery ochotniczych jednostek wojskowych – Legionów Polskich. W 1918 r. pałac przejął Skarb Państwa. Po odnowieniu, mieściła się w nim Dyrekcja Robót Publicznych[1]. Od połowy lat 60. XX w. znajduje się tutaj muzeum. Wystawa stała obejmuje historię Krakowa, ze szczególnym uwzględnieniem historii cechów, władz miejskich, powstań narodowowyzwoleńczych w XIX w. oraz okres pierwszej wojny światowej i II RP.

Corocznie w Krzysztoforach ma miejsce wystawa pokonkursowa szopek krakowskich.

W piwnicach pałacu znajduje się Galeria Krzysztofory, jedno z kultowych miejsc powojennego życia artystycznego. Na początku lat 30 XX w. powstała tu Grupa Krakowska, stowarzyszenie artystów działające do 1937 r., reaktywowane w 1958 r. W 1961 Tadeusz Kantor przeniósł do piwnic pałacu swój teatr Cricot 2, założony w 1955 roku w Domu Plastyków. W roku 1980 Kantor przenosi teatr do siedziby przy ul Kanoniczej 5 w Krakowie

[madohora1]

Dzisiaj pokonkursowa wystawa krakowskich szopek mieści się w pałacu Krzysztofory - przy krakowskim rynku. Pałac pod Krzysztofory, popularnie zwany Krzysztofory lub niepr. pod Krzysztoforami – zabytkowa kamienica przy Rynku Głównym w Krakowie (nr 35). Siedziba między innymi Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, ze stałą ekspozycją Z dziejów i kultury Krakowa.Budynek znajdował się tutaj prawdopodobnie już w II poł. XIII w. Dom należał z początku do zamożnych rodzin mieszczańskich. Na przełomie XVI i XVII w. funkcjonowała tutaj jedna z najstarszych krakowskich aptek. W 1644 r. kamienice i sąsiednie domy nabył marszałek nadworny koronny Władysława IV, Adam Kazanowski, uczynił swoją rezydencją i planował przerobić go na rezydencję królewską. Pod koniec XVII w. przebudowy dokonał włoski architekt Jakub Sollari, a stiuki i wykończenia wykonał włoski rzeźbiarz Baltazar Fontana. Gdy w 1809 r. Kraków został wyzwolony przez wojska polskie pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego, budynek stał się kwaterą sztabu głównego. Po wybuchu I wojny światowej znajdowały się tu kwatery ochotniczych jednostek wojskowych – Legionów Polskich. W 1918 r. pałac przejął Skarb Państwa. Od połowy lat 60. XX w. znajduje się tutaj muzeum. Wystawa stała obejmuje historię Krakowa, ze szczególnym uwzględnieniem historii cechów, władz miejskich, powstań narodowowyzwoleńczych w XIX w. oraz okres pierwszej wojny światowej i II RP. Corocznie w Krzysztoforach ma miejsce wystawa pokonkursowa szopek krakowskich. W piwnicach pałacu znajduje się Galeria Krzysztofory, jedno z kultowych miejsc powojennego życia artystycznego. Na początku lat 30 XX w. powstała tu Grupa Krakowska, stowarzyszenie artystów działające do 1937 r., reaktywowane w 1958 r. W 1961 Tadeusz Kantor przeniósł do piwnic pałacu swój teatr Cricot 2, założony w 1955 roku w Domu Plastyków. W roku 1980 Kantor przenosi teatr do siedziby przy ul Kanoniczej 5 w Krakowie

[madohora1]

[madohora1]

Szopka bożonarodzeniowa – najczęściej makieta przedstawiająca wnętrze stajni betlejemskiej w noc, podczas której narodził się Jezus Chrystus. Szopka bywa wykonywana jako miniatura, a także jako konstrukcja rzeczywistej wielkości. Może mieć ona formę jaskini lub groty, ale najczęściej przedstawiona jest w formie stajenki. W każdej szopce znajduje się mały Jezus, Maria oraz Józef. Najczęściej elementem szopki są także postaci Trzech Króli, pasterzy, a także bydło i owce, Gwiazda Betlejemska, anioły. Tak zwana "żywa szopka", to wykonana w naturalnej skali konstrukcja, w której zamiast figur owiec i bydła znajdują się żywe zwierzęta. Zdarza się także, że postacie ludzkie są grane przez żywe osoby. Pierwszą taką scenę zaaranżował św. Franciszek w 1223 roku w Greccio

[madohora1]

[madohora1]

Szopki krakowskie – bogato zdobione, wielowieżowe sceny o architekturze nawiązującej do zabytków Krakowa, przedstawiające misterium Bożego Narodzenia.
Zwyczaj inscenizowania figuralnych przedstawień ukazujących wydarzenia związane z narodzeniem Chrystusa wywodzi się z kultu żłóbka betlejemskiego, który wyznawali pierwsi chrześcijanie. Upowszechnienie się takich widowisk w całej Europie nastąpiło w XIII wieku, za sprawą świętego Franciszka, który w 1223 roku, wykorzystując naturalną scenerię i zwierzęta, ukazał w "żywych obrazach" historię narodzin Chrystusa. Przedstawienia te – zwane w Polsce jasełkami – organizowane były w kościołach i klasztorach (zwłaszcza tych opartych na regule franciszkańskiej). Na tle dekoracji ze skałami i grotami ustawiano żłóbek oraz rzeźbione w drewnie figurki Dzieciątka, Matki Boskiej, św. Józefa, pastuszków, zwierząt, Trzech Królów i inne. Poszczególne zakony rywalizowały ze sobą, starając się uatrakcyjnić przedstawiane misterium m.in. przez rozbudowę dekoracji i wprawianie w ruch poszczególnych figurek, zwiększanie ich liczby, a także przez wprowadzanie do przedstawień postaci świeckich, niezwiązanych z tradycją ewangeliczną. Pojawiła się cała galeria egzotycznych postaci: Arabowie, Persowie, Murzyni, karawany, wielbłądy itd. Dekorację tworzyły orientalne ruiny i południowa roślinność. W XVI wieku pojawiła się w Polsce wędrowna forma przedstawień jasełkowych (lalkowych lub aktorskich), a w kolejnym stuleciu do uniwersalnych uniwersalnych dotąd widowisk zaczęto wprowadzać akcenty specyficznie polskie, o patriotycznej wymowie. Pojawiły się postaci bohaterów narodowych: króla Jana III Sobieskiego, hetmana Czarneckiego, a także przeora Kordeckiego i husarzy, a tekst przedstawienia coraz bardziej przesycał się świeckimi intermediami. W 1736 roku władze kościelne w osobie biskupa Teodora Czartoryskiego zakazały wystawiania szopek w kościołach, głównie wskutek ich zbyt rozrywkowego i świeckiego charakteru, który nie przystawał do miejsca, a także na skutek tumultów, jakie widowiska te prowokowały[1]. Zezwolono jedynie na wystawianie samego żłobka ze statycznymi figurkami. Zabronione w kościołach, przedstawienia nie tylko przetrwały na ulicach, organizowane przez służbę kościelną, żaków czy młodzież rzemieślniczą, ale bujnie się rozwinęły. Na przełomie XVIII i XIX wieku upowszechniła się przenośna forma przedstawień, odgrywanych na scence będącej drewnianym budynkiem z szerokim wysuniętym do przodu proscenium. Sam budynek w swej architekturze nawiązywał do pałaców, ratuszy lub dworków. Zwyczaj chodzenia z takimi szopkami w pierwszej połowie XIX wieku poświadcza w swych pamiętnikach Ambroży Grabowski[2]. Architektura obnoszonych szopek, zapewne na skutek rywalizacji poszczególnych zespołów, stopniowo się udoskonalała. O procesie tym świadczy rysunek zamieszczony w Tygodniku Ilustrowanym z roku 1862. Szopka na nim prezentowana ma postać piętrowego budynku nakrytego kopułą z dwiema wieżami zegarowymi po bokach. Między parterowymi przybudówkami ulokowane jest częściowo obudowane proscenium, na którym znajdują się kukiełki. O popularności grup kolędniczych obnoszących szopki po domach przesądzała jednak nie tylko architektura budynku czy artyzm kukiełek, ale także atrakcyjność tekstów. Teksty te, choć oparte na dramacie liturgicznym, uzupełniane były o wątki i postaci związane z bieżącymi wydarzeniami.

[madohora1]

[madohora1]

Szopka krakowska
W II połowie XIX wieku wykształciły się cechy architektoniczne wyraźnie odróżniające szopki wykonywane w Krakowie od innych. Wpłynęły na to wzorce zabytkowych krakowskich budowli: głównie kościołów. Stylowa różnorodność krakowskich zabytków dostarczała twórcom bogatego źródła inspiracji. Wykształciła się szopka w formie smukłej budowli z dominującymi wieżami. Twórcami tej oryginalnej formy byli murarze i pracownicy budowlani z przedmieść Krakowa: Krowodrzy, Zwierzyńca, Czarnej Wsi, Grzegórzek, Ludwinowa. Sezonowość ich zawodu, sprzyjała szukaniu dodatkowych źródeł zarobku w okresie jesienno-zimowym, kiedy prace murarskie nie są prowadzone.
Twórcą najbardziej dojrzałej architektonicznie formy był Michał Ezenekier – murarz i kaflarz z Krowodrzy. Stworzona przez niego szopka stanowi do dziś wzór i swoisty kanon. W zbiorach muzealnych zachowała się jedna szopka Ezenekiera, pochodząca z lat 80. XIX wieku. O dziele tym, uznawanym za wzór kunsztu, proporcji i funkcjonalności, mówi się czasem "szopka matka"[4]. Michał Ezenekier, wraz ze swym zespołem kolędniczym, w skład którego wchodził też jego syn Leon, specjalizujący się w rzeźbieniu figurek, obnosił swe szopki od 1864 roku, aż do I Wojny Światowej, która zakończyła złoty okres szopki krakowskiej. Podczas wojny władze austriackie zakazały kolędowania z szopkami. Mistrzowie powymierali lub rozproszyli się po świecie. W okresie dwudziestolecia międzywojennego, miłośnicy tradycji szopkarskich zaczęli podejmować próby ożywienia szopkarskiej tradycji. Z uwagi na nowy kontekst kulturowy i społeczny, m.in. konkurencję kina i nowych form rozrywki, nie było to zadanie łatwe. W roku 1923, z inicjatywy dyrektora Archiwum Akt Dawnych miasta Krakowa, Ludwika Strojka w Muzeum Przemysłowym w Krakowie zaczęto odgrywać tradycyjne przedstawienia wykorzystując jako scenę specjalnie wykonaną szopkę wzorowaną na szopce Ezenekiera. Widowiska te urządzano przez sześć lat, co przyczyniło się do wskrzeszenia tradycji. Na przedmieściach Krakowa znów pojawiły się zespoły obnoszące szopki po domach. Jednakże w latach trzydziestych XX wieku poziom wykonywanych szopek bardzo się obniżył, a przede wszystkim zaczęły one tracić swój tradycyjny styl. Wykonywano prawie wyłącznie małe szopki, przeznaczone na sprzedaż. Spadek zainteresowania miał związek z kryzysem gospodarczym i konkurencją innych form rozrywki
Wykonywali oni szopki w dwóch rozmiarach:
* małe, o figurkach nieruchomych – przeznaczone na sprzedaż.
* duże, będące przenośnymi teatrzykami przeznaczonymi do odgrywania przedstawień kukiełkowych – do obnoszenia po domach przez zespoły kolędnicze. Ten typ szopek jest całkowicie unikatowy i występował wyłącznie w Krakowie

[madohora1]

[madohora1]

By nie dopuścić do zaniku szopkarskiej tradycji, w 1937 roku z inicjatywy Jerzego Dobrzyckiego – wielkiego miłośnika krakowskich tradycji i zwyczajów – zorganizowano u stóp pomnika Adama Mickiewicza konkurs na najpiękniejszą szopkę krakowską. Rok później odbyła się druga edycja konkursu. W okresie okupacji hitlerowskiej konkursów nie organizowano, dopiero w grudniu 1945 roku przy zburzonym przez Niemców pomniku po raz trzeci pojawili się szopkarze. Od 1946 roku organizacją konkursu zajmuje się Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. W 2008 roku odbyła się 66. edycja konkursu.
Konkurs wykreował nowy rodzaj szopki krakowskiej, umownie nazwany szopką konkursową. Poza nielicznymi wyjątkami, szopki te nie pełnią już swej pierwotnej funkcji – nie są scenkami dla odgrywania przedstawień, lecz przeznaczone są wyłącznie do kontemplacji estetycznej. Stąd też wysiłek twórców koncentruje się na doskonaleniu walorów architektonicznych, dekoracyjnych szopki, natomiast miejsce kukiełek zajęły figurki nieruchome, lub – od lat 60. wprawiane w ruch mechanizmami elektrycznymi.

[madohora1]

[madohora1]

Konkurs szopek krakowskich (Konkurs na Najpiękniejszą Szopkę Krakowską) – coroczny konkurs organizowany przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, w którym krakowscy szopkarze rywalizują o nagrody w kilku kategoriach wiekowych.
Pierwszy konkurs szopek krakowskich odbył się 21 grudnia 1937 roku z inicjatywy Zarządu Miejskiego w Krakowie, a zwłaszcza dr. Jerzego Dobrzyckiego. Powodem, dla którego zorganizowano konkurs było obserwowane w latach międzywojennych poważne obniżenie poziomu szopek wytwarzanych przez krakowskich artystów. Do pierwszej edycji konkursu, który odbył się na krakowskim rynku – u stóp pomnika Adama Mickiewicza, zgłoszono 86 prac. Zwycięzcą został 39-letni murarz z Krowodrzy Stanisław Polak, już wówczas uznany twórca szopek. Drugie nagrody przyznano Ludwikowi Głuchowi i Antoniemu Rucie. Nagrody pieniężne ufundował prezydent miasta, zarząd Miejski, redakcja "Ilustrowanego Kuriera Codziennego" (50 zł) i osoby prywatne – pisarz Jan Wiktor i Franciszek Mączyński (obaj po 30 zł). T. Kozłowski, właściciel cukierni Polar ufundował jako nagrody dodatkowe 5 strucli i dwa torty, a kupiec winny J. Grosse ofiarował zwycięzcom dwie butelki starego węgrzyna. W skład Jury pierwszego konkursu wszedł sam Jerzy Dobrzycki, redaktor "IKC" Marian Dienstal-Dąbrowa, dr Tadeusz Seweryn, dyr Ludwik Strojek i dyr. Kazimierz Witkiewicz.
Drugi konkurs odbył się 21 grudnia 1938 roku. Zgłoszono do niego 48 szopek. Zwyciężył Jan Doniec – 38-letni szlifierz litograficzny. Drugą nagrodę otrzymał Antoni Ruta, a dwie trzecie podzielili między siebie Franciszek Tarnowski i Roman Płatkiewicz. Podczas okupacji hitlerowskiej konkursów nie urządzano. Po wojnie, 21 grudnia 1945 roku, u stóp zburzonego przez Niemców pomnika Adama Mickiewicza znowu pojawili się szopkarze. Była to III edycja konkursu; zgłoszono do niej 59 szopek. Wśród laureatów znaleźli się Kazimierz Dudzik, Walenty Malik, Tadeusz Ruta i Stefan Mitka.
Od 1946 roku organizatorem konkursu jest Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. Odbywa się on w wyznaczony grudniowy dzień (począwszy od lat 60. jest to pierwszy czwartek grudnia). Tego dnia od godziny 9.00 rano przy pomniku Adama Mickiewicza gromadzą się szopkarze ze swoimi pracami, zajmują miejsca na stopniach wokół pomnika i prezentują swoje dzieła publiczności. W samo południe szopkarze formują pochód, na czele którego podąża krakowiak z gwiazdą i przenoszą swoje dzieła do siedziby muzeum – Pałacu Krzysztofory, gdzie wkrótce potem rozpoczynają się obrady jurorów. Po trzech dniach, w niedzielę o godzinie 12.00 na uroczystej gali dyrektor muzeum ogłasza wyniki konkursu i otwiera pokonkursową wystawę[2], na której prezentowane są wszystkie zakwalifikowane do konkursu szopki. Wystawa trwa zwykle do połowy lutego następnego roku.

*Szopki z roku 2011*

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Zasady konkursu

Jury konkursu ocenia szopki z każdej kategorii w oparciu o następujące kryteria:
* nawiązywanie do tradycji
* dekoracyjność
* kolorystyka
* lalki
* architektura
* nowatorstwo
* elementy ruchome
* ogólne wrażenie estetyczne
Konkurs jest otwarty, uczestnikami są ludzie różnych zawodów, od robotników po lekarzy i architektów, licznie reprezentowana jest młodzież szkolna i dzieci. Każdy może zgłosić maksimum trzy szopki. Prace oceniane są w trzech kategoriach: seniorów, młodzieżowe i dziecięce.
W kategorii seniorów nagrody przyznaje się w czterech grupach:
* I – duże (powyżej 120 cm wysokości)
* II – średnie (od 120 do 70cm)
* III – małe (od 70 do 15 cm)
* IV – miniaturowe (do 15 cm)
Każda praca oceniana jest anonimowo. W skład jury konkursu wchodzą historycy, muzealnicy, etnografowie, plastycy. Wielokrotnie w zasiadali w nim prof. Tadeusz Seweryn – wieloletni dyrektor Muzeum Etnograficznego w Krakowie, prof. Roman Reinfuss – kierownik Zakładu Sztuki Ludowej Instytutu Sztuki PAN w Krakowie, prof. Jan Budziłło, prof. Witold Chomicz z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Kazimierz Witkiewicz – dyrektor Muzeum Przemysłowego w Krakowie, doc. Wiesław Bienkowski – prezes Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, a także znani krakowscy literaci np. Jan Sztaudynger, Adam Polewka, Stefan Otwinowski, Hanna Mortkowicz-Olczakowa[3]. Obecnie (2008) w jury zasiada m.in. Anna Szałapak – etnograf i pieśniarka Piwnicy pod Baranami, prof. Andrzej Wyżykowski – główny architekt miasta Krakowa, Jacek Maria Stokłosa – główny plastyk miasta Krakowa i prof. Czesław Robotycki – antropolog kultury.

[madohora1]

[madohora1]

Podstawowy materiał, z którego wykonany jest szkielet samej konstrukcji to drewno lub sklejka. Wieże i mniejsze elementy architektoniczne wykonane są z tektury. Te dwa podstawowe tworzywa wyklejane są na zewnątrz barwną folią aluminiową – staniolem. Niektórzy szopkarze używają również barwnych blaszek. Z kolei ornamenty wykonane są najczęściej z wałeczków staniolu o różnych barwach. W ostatnich latach niektórzy szopkarze stosują staniol samoprzylepny. Witraże dawniej wykonywano z papieru wyklejanego barwnym celofanem, w latach pięćdziesiątych stosowano szklane malowane szybki, a obecnie wykorzystuje się przezroczyste tworzywa sztuczne. Oświetlenie elektryczne pojawiło się w szopkach w połowie lat sześćdziesiątych[6]. W ostatnich dziesięcioleciach nasila się proces mechanizacji szopek, a obok elektrycznych mechanizmów pojawiają się też pozytywki grające kolędy.

[madohora1]

[madohora1]

Ponieważ szopka w żadnym wypadku nie jest modelem jednej budowli, lecz kompozycją elementów z kilku obiektów, zwykle dominują w niej formy z różnych epok stylowych. Elementem najbardziej charakterystycznym są strzeliste gotyckie wieże, renesansowe arkady i attyki oraz barokowe kopuły. Typowa szopka jest bryłą symetryczną o nieparzystej liczbie wież (3 lub 5 rzadziej 7) i dwóch lub trzech kondygnacjach. Iglice wież zwieńczone są albo wizerunkiem orła z godła Rzeczpospolitej, albo chorągwiami w barwach narodowych lub krakowskich biało-niebieskich. Kondygnacja parterowa najczęściej nawiązuje do fortyfikacji miejskich Krakowa: murów miejskich, Bramy Floriańskiej lub Barbakanu. Centralną część tej kondygnacji wypełnia nisza z figurkami świeckimi. Z kolei w środku pierwszej kondygnacji, która nawiązuje na ogół do Sukiennic, umiejscowiona jest nisza, w której przedstawiona jest scena Bożego Narodzenia.
Inne często spotykane motywy, to wieże Kościoła Mariackiego i kopuły kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, Wieża ratuszowa i różne krakowskie kościoły (m.in. św. Andrzeja). Pojawiają się również nawiązania do Teatru Słowackiego.
Szopkarze tacy jak Witold Głuch i Bronisław Pięcik odtwarzali w swych dziełach gotyckie ołtarze z kościołów Dominikanów, Franciszkanów i Bożego Ciała.

[madohora1]

[madohora1]

Figurki są wystrugane z drewna bądź wykonane z drutu i szmatek. Postaci umieszczane w szopkach krakowskich podzielić można na kilka kategorii:
* związane z klasycznym wątkiem jasełkowym, czyli Święta Rodzina, Trzej Królowie, anioły, pasterze, (woły, osły, baranki), niekiedy towarzyszy im Śmierć, Diabeł, Żyd (Rabin), Anioł i Herod ze swoimi żołnierzami.
* należące do tzw. grup kolędniczych: maszkary zwierzęce (np. Turoń, koza), Kozak, dziadek proszalny, czarownica, przedstawiciele wędrownych zawodów (obraźnicy, niedźwiednicy, kataryniarze), "obcy" (Cyganie, Żydzi).
* Postaci w strojach regionalnych: Krakowiacy, Górale
* Bohaterowie krakowskich legend: (Pan Twardowski, Lajkonik, Smok wawelski, hejnalista z wieży mariackiej)
* Postaci historyczne np. (Jan Długosz, Mikołaj Kopernik ks. Piotr Skarga Tadeusz Kościuszko, Bartosz Głowacki, Józef Piłsudski, Jan Paweł II)
* Postaci ze świata polityki (np. Lech Wałęsa, Aleksander Kwaśniewski)
* Inne, np. muzykanci, żandarmi, kwiaciarki krakowskie itp.

[madohora1]

[madohora1]

Przed laty wykonawcami szopek byli głównie robotnicy budowlani. Obecnie szopkarskie tradycje kontynuują ludzie różnych zawodów, są wśród nich architekci, inżynierowie, a nawet lekarze.

W trakcie pierwszych konkursów w latach powojennych wyłoniła się grupa utalentowanych szopkarzy. Należeli do niej m.in. Franciszek Tarnowski, Zdzisław Dudzik, Antoni Wojciechowski, Antoni Ruta, Stefan Mitka, Jan Jędrszczyk, Władysław Turski, Wacław Morys, Ferdynand Solowski, Władysław Wiatr, Stanisław Guńkiewicz, Tadeusz Ruta. W latach 60. XX wieku pojawiły się nowe talenty specjalizujące się w szopkach dużych: Witold Głuch (zm. 2002), Stanisław Paczyński, Zygmunt Grabarski, Bronisław Pięcik i Tadeusz Gillert. Do czołówki w kategorii szopek średnich weszli Ferdynand Sadowski i Roman Sochacki, a małych: Maciej Moszew, Jan Kirsz, Marian Dłużniewski, Antoni Wołek i Kazimierz Stopiński. Nagrody zdobywali również Włodzimierz Malik, Ryszard Kijak i Włodzimierz Łesyk. W latach 70. i 80. nagrody zdobywali m.in. Jan Malik, Zygmunt Grabarski, Kazimierz Wiatr i Tadeusz Żmirek. W ostatnich latach sukcesy odnoszą Bronisław Pięcik, Leszek Zarzycki (ur. 1954) i Maciej Moszew (uczestnik 49 konkursów), a także Andrzej Morański, Andrzej Nowicki (?-2004), Kazimierz Stopiński, Roman Sochacki, Zbigniew Gillert (syn Tadeusza), Stanisław Malik (ur. 1956), Wiesław Barczewski, Andrzej Borucki, Marian Dłużniewski, Lucyna Szopa, Paweł Nawała, Dariusz Czyż, Piotr Michalczyk, Marek Głuch. Młode pokolenie reprezentują, uznawani za niezwykle utalentowanych, Marzena Krawczyk (ur. 1983), Przemysław Kwieciński (ur. 1984) i Katarzyna Racka (ur. 1990).

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

KRAKOWSKIE SZOPKI KRÓTKI FILMIK

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

SZOPKA ZROBIONA Z MAKARONU

[madohora1]

CHOINKA Z MAKARONU

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

A TO SZYDEŁKO

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

TA SZOPKA WYKONANA JEST Z:
1. Białej fasoli typu Jaś - duża
2. Białej fasoli
3. Czerwonej fasoli
4. Pestek dyni
5. Ziarenek grochu
6. Listków laurowych
7. Maleńkich szyszek
8. Sianka

[madohora1]

[madohora1]

Krakowskie Szopki 2013

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

TA NAM SIĘ NAJBARDZIEJ PODOBAŁA, CHOCIAŻ NA TYM ZDJĘCIU MOŻE TAK NIE WYGLĄDA

[madohora]

[madohora4]

[madohora4]

[madohora4]

[madohora4]

[madohora4]

[madohora4]

[madohora4]

[madohora4]

[madohora]

I TAKIEJ TEŻ..

[madohora]

Ruchoma szopka w Wambierzycach - najstarsza ruchoma szopka w Polsce, pochodzi z drugiej połowy XIX wieku. Można ją oglądać od maja do września codziennie od 9:00 do 18:00 oraz od października do kwietnia w godzinach od 10:00 do 15:45

[madohora]

Szopki Krakowskie - te małe dzieła sztuki najlepiej podziwiać podczas konkursu - w grudniu.

W ostatnim czasie (przed pandemią) szopki można było oglądać do końca lutego.

[madohora]

Bardzo często w okresie Bożego Narodzenia okolicznościowe szopki stawiane są nie tylko we wnętrzach kościołów. Buduje się je na terenach kościelnych, dzięki czemu ten symbol świąt widoczny jest już z daleka. Cza-sami w takim przedsięwzięciu biorą udział żywe zwierzęta, a także ludzie. Na zdjęciu szopka w Zakroczymiu (Mazowsze), wystawiona pod mura-mi zabytkowego kościoła Podwyż-szenia Krzyża

[madohora]

Na terenie sanktuarium Mat-ki Bożej Bolesnej Królowej Pol-ski w Kałkowie-Godowie znajdu-je się całoroczna szopka. Wykonane z gipsu figury są naturalnej wielkości. W czasie świąt Bożego Narodzenia do zagród przy szopce wprowadzane są zwierzęta z miejscowego zwierzyńca. Szopkę z osiołkiem, owcami i kucyka-mi można podziwiać do święta Trzech Króli.

[madohora]

[madohora]

SZOPKARZ Z KORZKWI BIERZE UDZIAŁ W KONKURSIE KRAKOWSKICH SZOPEK - Nasze Miasto - 03.12.2022

[madohora]

80 KONKURS KRAKOWSKICH SZOPEK - Gość - 03.12.2022

[madohora]

[madohora1]

[madohora1]

fotoforum.gazeta.pl/photo/0/wa/qa/uuil/gKWFwzMvL1CcttN0LB.jpg" border="0" alt="https://fotoforum.gazeta.pl/photo/0/wa/qa/uuil/gKWFwzMvL1CcttN0LB.jpgfotoforum.gazeta.pl/photo/0/wa/qa/uuil/gKWFwzMvL1CcttN0LB.jpg">

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

Szopki krakowskie są wyjątkowe, ponieważ prezentują postacie znane z tradycyjnych jasełek w nietypowej scenografii – na tle krakowskiej architektury. Ponadto prace te wyróżnia fantazyjne łączenie elementów różnych stylów architektonicznych, fragmentów znanych budynków i różnych postaci.

[madohora]

W tym roku do konkursu zgłoszono 229 szopek. Jak co roku autorzy prac zaprezentowali je w pierwszy czwartek grudnia na krakowskim rynku, na stopniach przed pomnikiem Adama Mickiewicza. Następnie w tradycyjnym pochodzie szopki przeniesiono do pałacu Krzysztofory, gdzie oceniło je jury konkursowe. Listę nagrodzonych prac i ich fotografie można oglądać na profilu Muzeum Krakowa, które jest organizatorem konkursu.

[madohora]

Kryspin Wolny z Hałcnowa zdobył trzecie miejsce na 79. Konkursie Szopki Krakowskiej w kategorii szopki duże. Jego kunszt doceniono również w krakowskim magistracie, gdzie eksponowana jest inna betlejemka, która wyszła spod ręki bielszczanina.

[madohora]

Od początku bez końca” to tytuł wystawy, której oficjalne otwarcie odbyło się 18 grudnia w gmachu Pałacu Krzysztofory. Częścią nowej ekspozycji, która pokazuje kunszt artystyczny krakowskich twórców, są osławione szopki. Do wnętrz, w których je umieszczono, wchodzi się przez Barbakan. Prace nad nim, a ściślej mówiąc, nad jego dziedzińcem, zlecono K. Wolnemu. Przez cztery miesiące tworzył on jeden z podstawowych elementów wielogabarytowej szopki. W tym samym czasie inni uczestnicy projektu wznosili wieże krakowskich kościołów, budowali sukiennice, wykonywali witraże, bądź rzeźbili postacie Świętej Rodziny. W gronie zaangażowanych w to osób tylko jedna nie pochodziła z Krakowa… – Ten przydział to nic innego, jak wielkie wyróżnienie. Był on dla mnie niczym spełnienie najpiękniejszego marzenia. Choć tempo prac było iście ekspresowe, nie żałuję, że się tego podjąłem. Na czas wywiązałem się zarówno z muzealnego zlecenia, jak i z dotrzymania terminu wyznaczonego przez jury konkursu szopek – puentuje K. Wolny.

[madohora]

Nagrodzone betlejemki prezentowano są do 27 lutego 2022 r. w Pałacu Krzysztofory. Oprócz nich w przestrzeni miejskiej Krakowa wystawiono 20 innych prac z minionych konkursów. Dostępne są tam do 31 stycznia. W obu tych wariantach natrafić można na dzieła K. Wolnego. Kolejnym miejscem, gdzie stale one goszczą jest Dom Parafialny w Hałcnowie. Od wielu już lat, gdy planowany jest w nim kiermasz bożonarodzeniowy, jedno ze stanowisk przypisane jest do K. Wolnego. Nie inaczej było zresztą 19 grudnia. Dochód z tego wydarzenia, jak postanowili organizatorzy, przeznaczony został na rehabilitację chorego chłopca.

[madohora]

Tradycja budowania szopek krakowskich jest żywa od średniowiecza. Zwyczaj ten rozpropagowali franciszkanie, począwszy od XIII wieku. Zakonnicy z poszczególnych klasztorów rywalizowali ze sobą, prześcigając się w wymyślnych formach i dekoracjach. Szopki budowane były z drewnianych elementów, w formie stajenki, w której znajdowały się figurki uczestniczące w scenie Bożego Narodzenia. Rozwój formy szopki, a także coraz większe i coraz bardziej gwarne widowiska towarzyszące ich pokazom spowodowały wyjście szopek na krakowskie ulice. Do grona konstruktorów tych niewielkich form dołączyło środowisko krakowskich żaków, uczniów szkół parafialnych oraz miejskich rzemieślników. W Krakowie wyodrębniła się szczególnie interesująca forma szopki – fantazyjna budowla z symetrycznymi wieżami i wieloma kondygnacjami, zawierająca wiele elementów krakowskiej architektury.

[madohora]

Szopki krakowskie są dziełem amatorskim, a tradycja ich budowania jest kultywowana przez wielopokoleniowe rodziny. Forma tych wspaniałych budowli rozwija się z każdym rokiem. Autorzy nieustannie podnoszą poprzeczkę, poszukując nowych wyzwań i czerpiąc inspiracje z architektury Starego Miasta w Krakowie. Wraz ze zmianami w wyglądzie szopek unowocześniana jest technologia mechanizmów ruchomych i oświetlenia. Sztywne reguły konkursów szopkarskich wymagają pracy rękodzielniczej na wysokim poziomie oraz wykorzystania tradycyjnego połyskliwego materiału do okładziny szopek, jakim jest staniol, czyli cienka aluminiowa folia w wielu kolorach. Wspaniała tradycja, jedyna taka na świecie, została uhonorowana w 2018 roku wpisaniem na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. Szopka Krakowska jako fenomen kulturowy pokazywana jest na licznych wystawach na całym świecie. W 2015 roku największa konkursowa szopka krakowska państwa Markowskich, o wysokości ponad pięciu metrów, była pokazywana w katedrze Notre Dame w Paryżu. Zachwycające formą i barwą budowle oczarowały swoim pięknem publiczność od Hiszpanii przez Francję, Niemcy, Litwę, Białoruś po Japonię i Kanadę.

[madohora]

Ciekawostki.online - ciekawostki na każdy temat

KULTURA I SZTUKA
CIEKAWOSTKI O SZOPCE BOŻONARODZENIOWEJ
Symbol Bożego Narodzenia
Zwyczaj budowania szopek jest mocno zakorzeniony w tradycji Bożego Narodzenia. Przyjście na świat Jezusa znalazło odzwierciedlenie, głównie w ludowej sztuce chrześcijańskiej wielu krajów świata, w postaci różnego rodzaju inscenizacji. Przedstawiają one wyobrażone miejsce narodzin Chrystusa i osób, które temu wydarzeniu towarzyszyły. Czasami są to, wzorem św. Franciszka z Asyżu, "żywe szopki", w których występują ludzie i zwierzęta. Najczęściej jednak są to misternie budowane instalacje, których tematyka dotyczy samego misterium, ale połączona jest z lokalnymi zwyczajami i lokalnymi wyobrażeniami.

Szopka bożonarodzeniowa

1
Inspiracją dla szopki bożonarodzeniowej była relacja apostołów, Mateusza i Łukasza, zawarta w Ewangelii.
Mateusz i Łukasz przedstawili w Ewangelii historię narodzin Jezusa w nieco inny sposób. Łukasz opisuje anioła ogłaszającego narodziny pasterzom, którzy następnie udają się do miejsca, w którym się to wydarzyło i znajdują Jezusa w żłobie. Mateusz skupia się na przybyciu do Świętej Rodziny Trzech Króli z darami dla Jezusa, którym drogę wskazywała gwiazda.

Większość szopek łączy w sobie elementy obu ewangelii, przedstawiając zarówno Dzieciątko w żłóbku i pokłon paserzy, jak i Trzech Królów z darami i Gwiazdę Betlejemską.


2
Szopka bożonarodzeniowa jest niejako opowieścią o narodzinach Jezusa Chrystusa.
Głównymi bohaterami szopek są:

Dzieciątko Jezus w żłobie
Maryja, matka Jezusa
Józef, przybrany ojciec Jezusa, zwykle przedstawiany jako starszy mężczyzna,
pasterze i owce
Trzech Mędrców ze Wschodu (Kacper, Melchior i Baltazar) z darami (złotem, kadzidłem i mirrą), często z wielbłądami
Anioł Zwiastowania
3
Szopkę bożonarodzeniową określa się również mianem żłóbek.
Już w latach 30. IV wieku cesarzowa Helena (przypisuje się jej ufundowanie m.in. Bazyliki Narodzenia Pańskiego) nakazała zbudowanie marmurowego żłóbka w betlejemskiej grocie. W późniejszym okresie, gdy w Betlejem osiadł św. Hieronim, do żłóbka dodano figury Świętej Rodziny i pasterzy.

Najwcześniejsza szopka pochodzi z roku 380. Znaleziono ją we wczesnochrześcijańskich katakumbach św. Walentego w Rzymie. Za twórcę pierwszej żywej szopki uznawany jest święty Franciszek z Asyżu. Powstała ona w 1223 roku w Greccio w środkowych Włoszech.

W szopce wystawionej w jaskini niedaleko Greccio biblijne postaci odgrywane były przez ludzi i zwierzęta. Święty Franciszek, zamiast wygłosić kazanie, odtworzył wydarzenie związane z narodzeniem Jezusa z udziałem ludzi i zwierząt. Papież Honoriusz II udzielił błogosławieństwa temu przedsięwzięciu.

Szopkę św. Franciszka opisał św. Bonawentura w Żywocie św. Franciszka z Asyżu", napisanym około 1260 roku.


4
Tego typu inscenizacje stały się bardzo popularne i rozpowszechniły się we wszystkich chrześcijańskich krajach.
W przeciągu stu lat, każdy katolicki kościół we Włoszech posiadał szopkę bożonarodzeniową. Żywe postaci zostały zastąpione przez figury, a scenografia zmieniała się w zależności od regionu. Król Obojga Sycylii Karol III kolekcjonował takie szopki, zachęcając swoim entuzjazmem innych.

Szopki stały się bardzo popularne w Królestwie Neapolu, Genui oraz w Państwie Kościelnym (działało ono w latach 756-1870 na terenie obecnych środkowych Włoch). Szopki wykonywano w różnych rozmiarach i z różnych materiałów, takich jak terakota, papier, drewno, wosk, kość słoniowa. Często sprzedawano je już z gotowym tłem stajenki.

5
W różnych krajach powstały różne tradycje szopek bożonarodzeniowych.
Tworzone są one przy wykorzystaniu bardzo różnych technik plastycznych, z wyraźnymi różnicami kulturowymi w zależności od kraju. Wykonanie szopek często uchodzi za prawdziwą sztukę, w której artyści włączają do swoich prac elementy miejscowego folkloru.

W Prowansji popularne są ręcznie malowane santony - małe figurki z terakoty lub podobnego materiału, które stanowią wyposażenie szopek (postacie Św. Rodziny, zwierząt, a także prowansalskiego życia wiejskiego).

W południowych Niemczech i Austrii tradycyjnie używa się figurek struganych ręcznie z drewna.



6
We Włoszech szczególnie znane i cenione są szopki neapolitańskie.
Po raz pierwszy szopka w Neapolu pojawiła się w XIII wieku, w kościele Santa del Presepe. Szczyt popularności i kunsztu neapolitańskie szopki osiągnęły w XVIII wieku. Wykonywano je na dworach królewskich i książęcych, w domach mieszczańskich i w ubogich chatach, gdzie stanowiły zwyczajowy podarunek świąteczny. Ich scenerię stanowi architektura Neapolu i okolic.

Szopki neapolitańskie odwoływały się do codziennego życia, poza postaciami Świętej Rodziny i pasterzy, zawierały figurki rzeźników, winiarzy, tkaczy, garncarzy, którzy ukazani byli w miejscach swojej pracy. Zawierały tez rekwizyty z codziennego życia i miejsca powstawania szopki.

Dowiedz się więcej ...
7
Szopka bożonarodzeniowa była głównym atrybutem i symbolem świąt Bożego Narodzenia zanim pojawiła się w XIX wieku choinka.
W protestanckich Niemczech szopka rozpowszechniła się głównie dzięki pracy Gustava Jahna, który zlecił wykonanie figur do szopki więźniom. Pod koniec XIX wieku rozpoczęła się seryjna produkcja figurek bożonarodzeniowych, która umożliwiła osobom mniej zamożnym ich kupno.

Od około 1865 roku do lat 70. częścią wielu szopek budowanych w kościołach katolickich były skarbonki misyjne (w bardzo wielu przypadkach funkcjonują nadal). Najbardziej znane ich formy to figurka przedstawiająca osobę z ciemną skórą, która po włożeniu doń pieniędzy poruszała głową na znak podziękowania. Rozwinęło się od tego określenie figurki jako Nickneger.


8
Domowe szopki były mało popularne w rodzinach katolickich w XIX wieku.
Rozpowszechniły się na dużą skalę w wieku XX, kiedy to nawet dzieci w szkołach samodzielnie wytwarzały figurki do szopek, a nawet same szopki o prostej konstrukcji.

9
W Polsce tradycja szopki bożonarodzeniowej zapoczątkowana została u schyłku XIII wieku przez zakon franciszkanów, którzy w tym czasie osiedlili się w naszym kraju.
Początkowo były to przedstawienia zwane jasełkami, w których na tle dekoracji ze skałami i grotami ustawiano żłóbek oraz rzeźbione w drewnie figurki Dzieciątka, Matki Boskiej, św. Józefa, pastuszków, zwierząt (głównie owieczki) i Trzech Królów. Z roku na rok uatrakcyjniano przedstawiane misterium rozbudowując dekorację, wprowadzając w ruch figurki, zwiększając ich ilość, a także wprowadzając postaci świeckie.

W XVI wieku pojawiła się w Polsce wędrowna forma jasełek, lalkowych bądź aktorskich. W kolejnych wiekach zaczęto wprowadzać do nich akcenty stricte polskie, o patriotycznej wymowie. Pojawiali się w nich bohaterowie narodowi, jak np. król Jan III Sobieski, hetman Czarniecki, przeor Kordecki czy husaria. Ze względu na to, iż traciły one swój religijny charakter, w XVIII wieku zabroniono wystawiania jasełek w kościołach, zezwolono jedynie na statyczny żłóbek.

Zwyczaj jasełek ulicznych przetrwał, a nawet rozwinął się wśród grup kolędniczych obnoszących szopki po domach. W latach 20. XX wieku jedną z takich szopek eksponowano w Muzeum Etnograficznym na Wawelu.


10
Zwyczaj budowania szopek bożonarodzeniowych stał się szczególnie popularny w Krakowie.
Za twórców tradycji budowania krakowskich szopek uznaje się tamtejszych murarzy, którzy tworzyli zarówno niewielkie szopki na sprzedaż, jak i piękne, duże szopki wigilijne z kukiełkami, które nabierały charakteru obnośnego teatrzyku. Twórcą szopki, która do dziś stanowi wzór i swoisty kanon szopki krakowskiej był murarz i kaflarz z Krowodrzy, Michał Ezenekier. Szopkę tę określa się mianem "szopka matka". Ezenekier wraz ze swoim zespołem kolędniczym, w skład którego wchodził jego syn specjalizujący się w rzeźbieniu figurek, obnosił swoje szopki od 1864 roku, aż do I wojny światowej.

[madohora]

Od 1946 roku organizacją konkursu zajmuje się Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. Krakowskie szopki znajdują się na liście reprezentatywnej niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO oraz na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

[madohora]

[madohora]

Od surowej groty po kolorowy santon, pomiędzy tradycją katolicką a folklorem bożonarodzeniowym – szopka świętuje w tym roku 800-lecie swojego istnienia, a we Francji powracają kontrowersje wokół sekularyzmu.

[madohora]

Z religijnego punktu widzenia szopka w Greccio „wpisuje się w kontekst, w którym odkrywamy na nowo, że to małość jest boska, a nie królewska” – wyjaśnia franciszkanin François Comparat, były profesor teologii.

[madohora]

W XVII i XVIII wieku nastąpił rozwój szopek z dużymi figurkami, zwłaszcza neapolitańskimi. W czasach Ancien Régime małe szopki pojawiały się także w pudełkach wystawowych z ustawionymi na stałe figurkami ze szkła przędzionego, wosku, papieru-mache itp.

[madohora]

Niedługo potem, w pierwszych latach XIX w., „na prowansalskie rynki przybyli producenci figurek. Coraz popularniejsze stawały się małe szopki rodzinne ” –

[madohora]

„W tym nowym świecie zainaugurowanym przez Jezusa jest miejsce na wszystko, co ludzkie” – wyjaśnił papież Franciszek w 2019 roku w liście apostolskim, w którym zaprosił nas do ponownego połączenia się z duchową lekturą szopki.

[madohora]

O ile szopka nie przyjęła się wśród protestantów, o tyle w krajach katolickich rozwinęła się wraz z lokalną specyfiką: naiwnymi peruwiańskimi „retablos” czy niemieckimi drewnianymi „piramidami bożonarodzeniowymi”, polskimi „szopkami” w ultrakolorowej folii aluminiowej…

[madohora]

We Francji planowane są różne inicjatywy: żywa szopka w katedrze w Bourges, festiwal szopek w Grenoble itp

[madohora]

Jednak w kraju rządzonym przez zasadę sekularyzmu kwestia ta regularnie budzi kontrowersje, gdy wybrany urzędnik – zazwyczaj z prawicy lub skrajnej prawicy – ​​instaluje szopkę, symbol Bożego Narodzenia bardziej nacechowany religijnie niż choinka. Podobnie jest w tym roku na przykład w Perpignan i Béziers.

[madohora]

BOŻONARODZENIOWE SZOPKI W ŚRODKU LATA - Radio RMF - 14.07.2024

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

WYSTAWA KRAKOWSKICH SZOPEK W HOŁDZIE FRANCISZKOWI - www.franciszkanie.pl - 14.07.2024

[madohora]

Kościół św. Franciszka z Asyżu – rzymskokatolicki kościół konwentualny oraz klasztor franciszkanów znajdujące się w Krakowie przy ulicy Franciszkańskiej 2 na rogu placu Wszystkich Świętych, na Starym Mieście.

[madohora]

Corocznie a w 2023 roku po raz 31. klasztor franciszkanów wystawia ludziom żywą szopkę. Od wigilijnej nocy odbywają się tam koncerty, jasełka i wspólne kolędowanie. Atrakcją przyciągającą najmłodszych zwierzęta wypożyczone z krakowskiego ZOO

[madohora]

Wygląd pierwotnego kościoła jest przedmiotem dyskusji. Nie jest wykluczone, że pierwotny kościół był zbudowany na planie krzyża greckiego (równoramiennego) z wieżą na przecięciu naw lub w narożu szczytu nawy północnej i zachodniego ramienia części krzyżowej. Budulcem była cegła (z dodatkiem kamiennych detali). Ok. 1260–1270 dobudowano do niego zakrystię. W 1269 roku kościół konsekrowano pod wezwaniem św. Franciszka z Asyżu. Inicjatorem i głównym inwestorem przebudowy kościoła franciszkanów w Krakowie w końcu lat sześćdziesiątych XIII wieku był książę krakowsko-sandomierski Bolesław Wstydliwy. Zapewne krótko po śmierci księżnej Salomei zrodził się na krakowskim dworze pomysł wzniesienia rodowego mauzoleum, w którym, obok kreowanej na przyszłą świętą księżnej Salomei, w przyszłości miał być pochowany książę Bolesław Wstydliwy i jego żona Kinga

[madohora]

Tytuł bazyliki został nadany dzięki staraniom o. Mariana Sobolewskiego

[madohora]

W obecnym kształcie kościół franciszkanów jest budowlą ceglaną orientowaną. Składa się z prezbiterium, transeptu i nawy oraz 3 kaplic.

[madohora]

Na ścianach nawy głównej znajdują się polichromie wykonane przez Tadeusza Popiela (w tym cztery figuralne na ścianie północnej obrazujące sceny z życia św. Franciszka: Modlitwa u stóp krzyża, Stygmatyzacja, Śmierć św. Franciszka i Niebieska chwała św. Franciszka), oraz obrazy Władysława Rossowskiego ukazujące śluby zakonne Kingi i Jolanty oraz Chrzest Litwy. Między pilastrami, na konsolach posągi św. Bazylego, św. Augustyna, św. Benedykta, św. Dominika i św. Franciszka wyrzeźbione przez Stanisława Wójcika. Znajdują się tam również późnobarokowe ołtarze przeniesione ze zburzonego kościoła św. Michała (dwa z nich zaprojektowane najprawdopodobniej przez Franciszka Placidiego). W zachodnim oknie, nad chórem znajduje się witraż Wyspiańskiego Bóg Ojciec – Stań się (umieszczony w 1904).

[madohora]

W kościele poprzez epitafia zostali upamiętnieni także franciszkanie: o. Samuel Rajss, o. Marian Sobolewski

[madohora]

Męki Pańskiej
W barokowym ołtarzu z 2 poł. XVII w. znajduje się figura Chrystusa Bolesnego. Na ścianach wisi 14 obrazów ukazujących stacje Męki Pańskiej – dzieło Józefa Mehoffera wykonane w latach 1933–1946. Po lewej stronie pomnik (relikwiarz) bł. Anieli Salawy autorstwa Czesława Dźwigaja oraz duża barokowa rzeźba ukazująca Chrystusa upadającego pod krzyżem. Po prawej stronie we wnęce figurka Chrystusa Frasobliwego z pocz. XVI wieku. W kaplicy wystawiono naturalnej wielkości replikę Całunu Turyńskiego poświęconą przez Jana Pawła II. Nad chórem współczesny witraż autorstwa Łukasza Karwowskiego, a pod chórem witraże Teresy Stankiewicz. Na parapecie chóru znajduje się rzeźba głowy biskupa Marcina Szyszkowskiego.

[madohora]

Do bazyliki franciszkanów przylega klasztor; w jego krużgankach mieści się galeria portretów biskupów krakowskich. Przed kościołem znajduje się pomnik kardynała Adama Stefana Sapiehy (dłuta Augusta Zamoyskiego, ustawiony w 1976).[10] Od 1595 roku przy klasztorze działa Arcybractwo Męki Pańskiej, a nieopodal znajduje się Wyższe Seminarium Duchowne Franciszkanów (OFMConv).

[madohora]

Kościół franciszkański od początku był zbudowany na planie krzyża łacińskiego na wzór kościoła św. Franciszka w Viterbo. W 1249 r. odbyła się w klasztorze kapituła prowincjalna i ten rok przyjmuje się jako datę konsekracji kościoła. Koncepcja budowy kościoła od początku uwzględniała przestrzeń wschodnią świątyni, zbliżoną do kwadratu i przyległej od zachodu długiej prostokątnej nawy. W 1277 r. franciszkanie uzyskali od księżej Kingi nowy teren i wtedy powstała idea asymetrycznego, dwunawowego korpusu kościoła. Ta druga nawa, zbudowana po stronie północnej, tej samej długości co nawa główna, poza wschodnią częścią, pokrywa się z dzisiejszą kaplicą Męki Pańskiej. Obie te nawy prawdopodobnie połączone były arkadami rozpiętymi na filarach i osobno nakryte dwuspadowymi dachami.

[madohora]

W swojej długoletniej historii, zarówno kościół jak i klasztor doznawały wielu klęsk i nieszczęść, jak kradzieże, rabunki, a zwłaszcza pożary, które miały miejsce w r. 1462, 1476, 1655, czy najbardziej niszczycielski w r. 1850. Po każdej z tych klęsk franciszkanie zawsze dźwigali z ruin, zarówno kościół jak i klasztor, aby mogły nadal pełnić swoją wyjątkową rolę w prowincji.

[madohora]

Na uwagę zasługują cztery sceny z życia św. Franciszka umieszczone w lunetach sklepień na ścianie północnej. Po przeciwnej stronie w trzech gotyckich oknach z maswerkami znajdują się kolorowe witraże o motywach roślinnych, projektu T. Popiela.

[madohora]

Znajduje się w niej również grób-sarkofag z relikwiami bł. Anieli Salawy, beatyfikowanej przez Ojca św. Jana Pawła II na Rynku w Krakowie, 13 sierpnia 1991 r. Trzecia kaplica Matki Bożej Bolesnej, została utworzona z północnego ramienia XV-wiecznych krużganków, z zachowanym gotyckim żebrowaniem sklepienia. W kaplicy znajduje się cudowny obraz Smętnej Dobrodziejki Krakowa z pierwszej połowy XV wieku. Obraz ten został ukoronowany koronami papieskimi przez biskupa krakowskiego kardynała Jana Puzynę, 20 września 1908 r. Piękną polichromię w tej kaplicy wykonali w 1897 r. Piotr Niziński i Stefan Matejko.

[madohora]

W pierwszych latach niepodległości, w klasztorze krakowskim rozpoczął swoją wydawniczą działalność św. Maksymilian Kolbe. Stąd wydawnictwo przeniósł do Grodna.

[madohora]

Bardzo często modlił się tutaj kardynał Karol Wojtyła. Już jako Ojciec św. Jan Paweł II dwukrotnie nawiedził bazylikę: 9 czerwca 1979 r. i 13 sierpnia 1991 r., po beatyfikacji Anieli Salawy, gdzie modlił się przy jej relikwiach w kaplicy Męki Pańskiej.

[madohora]

W związku z tym postanowiłem przybliżyć Państwu nie tyle historię bazyliki, co jej wnętrze tak cudownie ozdobione pracą St. Wyspiańskiego i wielu innych artystów. A zatem na początek: skąd w bazylice polichromia Stanisława Wyspiańskiego i Tadeusza Popiela, czy prace Jana Matejki i innych artystów, które ją przyozdobiły?

[madohora]

Pożar był ogromny. paliło się niemal całe miasto. W jego wyniku zniszczone zostały 4 kościoły (św. Trójcy, św. Franciszka, św. Józefa i unicki św. Norberta), 2 klasztory, kilka pałaców i 153 budynki. Spalił się wówczas pałac biskupi. Spalił się także nasz kościół św. Franciszka (od 1910 roku noszący tytuł Bazyliki).

[madohora]

***

[madohora]

Spaliło się wszystko. Oto widok od strony ul. Brackiej. Na rycinie widać: w narożniku pomiędzy prezbiterium a transeptem kaplica bł. Salomei, a na prawo od niej, przed północną elewacją transeptu, klasycystyczna kruchta, zburzona w pierwszej fazie odbudowy kościoła po pożarze w r. 1850. Jej elewacja frontowa ujęta parami lizen i zwieńczona belkowaniem, na którym opiera sią trójkątny przyczółek, z wejściem i półkoliście zamkniętym oknem na osi. Zachowana dekoracja architektoniczna w postaci płonących wazonów flankujących przyczółek oraz elementów rzeźbiarskich w tympanonie i nad wejściem.

[madohora]

Natomiast po pożarze widzimy pomieszczenie nakryte sklepieniem kolebkowo-krzyżowym, które było mniejsze od obecnej kruchty, bowiem część zachodnia była oddzielona murem i przynależała do zakrystii kaplicy Męki Pańskiej (Karwacki, Pamiętniki).
Po lewej pozbawione drzwi wejście do kruchty z kościoła, nad prześwitem profilowane nadproże, z marmurową kropielnicą w kształcę puklowanej misy stojącej na postumencie i cokole. Nad kropielnicą godło franciszkańskie.
Po prawej renesansowy w formie, pochodzący z XVI wieku nagrobek nieznanego mężczyzny. Ustawiona ukośnie piaskowcowa płyta z płaskorzeźbioną postacią zmarłego leżącego w pozie sansovinowskiej i z herbem, zwieńczona prostokątną płytą bez inskrypcji, flankowaną wolutami i sterczynami. Nad nagrobkiem malowidło ścienne.

[madohora]

Pierwsza akwarela przestawia prezbiterium z ołtarzem głównym po pożarze: Dwa wschodnie przęsła prezbiterium nakryte sklepieniem żebrowym. Ostrołukowe okna, zamurowane są do połowy wysokości, a za ołtarzem prawie całkowicie; jest tylko okrągły świetlik. Z ołtarza, z którego „spadły przepalone marmury, został tylko murowany szkielet” (Karwacki, Pamiętniki). Ołtarz ten był jedną z najpiękniejszych ozdób tej świątyni; „struktury piekney y kostowney” (…) wspaniały, cały z różowego marmuru, wystawiony w 1597 przez prowincjała o. Donata Caputo, później przez następców odnawiany. „Piękne kolumny marmurowe wznosiły się we trzy piętra, sięgając aż do szczytów sklepienia” (Pruszcz). W środku, w wnęce był obraz Stygmatyzacji św. Franciszka, w srebrnej sukience, wyżej obraz św. Trójcy, w półkolistych niszach po bokach posągi świętych. Mensa marmurowa z wyobrażeniem Męki Pańskiej. Ołtarz otaczały stalle. Przy prawej krawędzi widoku – wejście do zakrystii. Przed ołtarzem boki kamienne.

[madohora]

Przed pożarem wnętrze miało wystrój barokowy, nadany mu podczas odbudowy po roku 1655. 17 lipca 1850 r. ogień dostał się do kościoła z przylegających do świątyni od zachodu stajen biskupich. Przeszedł od wielkich organów do wielkiego ołtarza. „Spłonęło całe wewnętrzne urządzenie do służby bożej, a mianowicie ołtarzów dziewięć, razem i wielki ołtarz”, wszystkie ozdobne i z pięknymi obrazami (Grabowski 1822). „Zleciały wszystkie alfresca (…) wszystkie obrazy, w które ten kościół był tak bogaty spłonęły (…) zgorzały portrety wszystkich papieżów na ścianie alfresco malowane” (Wyszkowski, Historia pożaru) duże, drewniane posągi apostołów ustawione parami przy pilastrach pomiędzy ołtarzami oraz duże i małe organy.
Akwarela pokazuje ten smutny stan kościoła. Wnętrze zostało już uporządkowane z gruzów. Widoczne w lunetach okna (później zamurowane). Na sklepieniu nie widać już śladu polichromii Andrzeja Radwańskiego z 1757 roku. Posadzka marmurowa z płyt kwadratowych, czarnych i białych. Widoczne wnęki przy ścianach. Ślady malowideł. Pozostałości po ołtarzach

[madohora]

Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej

Krakowska Bazylika św. Franciszka z Asyżu jest równocześnie Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej, zwanej Smętną (tzn. Smutną) Dobrodziejką Krakowa. Szczególnym bowiem kultem otaczany jest tutaj wizerunek Matki Bożej nieznanego artysty z XIV wieku, umieszczony w kaplicy o tym samym imieniu, wydzielonej z północnego ramienia krużganków (1879 r.).

[madohora]

Wówczas coraz szersze kręgi zataczał kult Matki Bożej Bolesnej, skupiony wokół Jej cudownego wizerunku w krakowskim kościele franciszkańskim.

Wyrazem tego kultu było pozwolenie na erekcję Bractwa Matki Bożej Bolesnej, wystawione przez generała serwitów o. Jana Anioła Mondaniego (27.I.1881), które aprobował biskup krakowski Albin Dunajewski (5.II.1881). Bractwo wówczas nie zostało jednak erygowane. 6 kwietnia 1892 roku generał serwitów o. Andrzej Corrado potwierdził poprzednie zezwolenie, które powtórnie podpisał Albin Dunajewski, wówczas już kardynał. Na tej podstawie gwardian krakowski o. Daniel Bieleń dokonał erekcji bractwa pod nazwą “7 Boleści Najświętszej Marii Panny”. Uroczystość odbyła się w kaplicy Matki Bożej Bolesnej dnia 17 lipca 1892 roku.

[madohora]

Od momentu powstania, do bractwa zapisano około 30 tysięcy członków, z czego zdecydowaną większość kobiet. Wśród nich na uwagę zasługuje Marianna Kolbe, matka św. Maksymiliana oraz bł. Aniela Salawa i jej siostra Katarzyna. Najwięcej osób wpisało się w roku 1908. Wówczas to obraz został koronowany przez kardynała Jana Puzynę (20.IX) koroną papieską, wzorowaną na koronie andegaweńskiej św. Jadwigi Królowej.
Odpusty:
15 września – Matki Bożej Bolesnej
Specjalne nabożeństwo, tzw. “Dróżki” – w trzecie niedziele marca, czerwca, września i grudnia (godz. 17.15)

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

Może się wydawać, że trochę za późno ale ja dopiero wczoraj dotarłam do Krakowa a pokonkursowa wystawa przedłużona jest do 23 lutego 2014 roku. No cóż, kiedyś tradycja to była tradycja (tradycyjnie dekoracje Bożonarodzeniowe powinny być tylko do 2 lutego) dzisiaj nawet Kraków jej nie podtrzymuje. A poza tym w Krakowie rozpoczęły się ferie zimowe i przy okazji warsztatów dla dzieci mogłam się dowiedzieć jak się robi bombki oraz jak powstają krakowskie szopki i co musi być w nich uwzględnione. Zapamiętajcie sobie że musi być kolor czerwony, zielony i niebieski - nawiązujący do krakowskiego stroju ludowego i koniecznie jakiś element "polski" (flaga, orzeł, postać, postać z legendy) oraz coś z zabytków Krakowa.
Dowiedziałam się też, co było dla mnie totalnym zaskoczeniem że jedna z szopek jest wykonana z pomalowanej folii aluminiowej, takiej jak opakowania czekoladek - a ja stawiałam na tekturę i sklejkę.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

PANEWNIKI ŻŁOBEK W BAZYLICE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ŻYWA SZOPKA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

A znając życie to pewno znowu w lutym i to na ostatni moment

[madohora]

Niestety w tym roku nie dotarłam na Szopki do Krakowa:
po pierwsze tak mnie grypa ścięła z nóg, że dwa tygodnie przeleżałam w łóżku
a po drugie w tym roku Krzysztofory są w remoncie i wystawa została gdzieś przeniesiona - nie bardzo wiedziałam gdzie

[madohora]

SZOPKI RÓŻNE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

EWALD GAWLIK

GISZOWIEC OCZAMI EWALDA GAWLIKA

SPADEK CHRONIONY DEDYKACJĄ

[madohora]

BALKAN

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Od 2014 krakowskie szopkarstwo znajduje się na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego – znalazło się wśród pierwszych pięciu zjawisk wpisanych na tę listę. W 2018 zostało także wpisane jako pierwsze polskie zjawisko na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO

[madohora]

Pierwszy konkurs szopek krakowskich odbył się 21 grudnia 1937 roku z inicjatywy Zarządu Miejskiego w Krakowie, a zwłaszcza dr. Jerzego Dobrzyckiego. Powodem, dla którego zorganizowano konkurs było obserwowane w latach międzywojennych poważne obniżenie poziomu szopek wytwarzanych przez krakowskich artystów. Do pierwszej edycji konkursu, który odbył się na krakowskim rynku – u stóp pomnika Adama Mickiewicza, zgłoszono 86 prac. Zwycięzcą został 39-letni murarz z Krowodrzy Stanisław Polak, już wówczas uznany twórca szopek. Drugie nagrody przyznano Ludwikowi Głuchowi i Antoniemu Rucie. Nagrody pieniężne ufundował prezydent miasta, zarząd miejski, redakcja „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” (50 zł) i osoby prywatne – pisarz Jan Wiktor i Franciszek Mączyński (obaj po 30 zł). T. Kozłowski, właściciel cukierni „Polar“ ufundował jako nagrody dodatkowe 5 strucli i dwa torty, a kupiec winny J. Grosse ofiarował zwycięzcom dwie butelki starego węgrzyna. W skład jury pierwszego konkursu wszedł sam Jerzy Dobrzycki, redaktor „IKC” Marian Dienstal-Dąbrowa, dr Tadeusz Seweryn, dyr. Ludwik Strojek i dyr. Kazimierz Witkiewicz

[madohora]

Decyzje o wpisie zostały przekazane przedstawicielom środowiska szopkarzy i członkom orszaku Lajkonika przez Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Małgorzatę Omilanowską oraz Sekretarza Stanu Piotra Żuchowskiego. Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego powstała w oparciu o Konwencję UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003, która została ratyfikowana przez Polskę 8 lutego 2011. Lista spełnia rolę centralnego inwentarza przejawów dziedzictwa niematerialnego, który obejmuje zjawiska z następujących dziedzin:
- tradycje i przekazy ustne,
- sztuki widowiskowe i tradycje muzyczne,
- praktyki społeczno-kulturowe,
- wiedza i praktyki dotyczące przyrody i wszechświata,
- wiedza i umiejętności związane z rzemiosłem tradycyjnym.

[madohora]

Najważniejszym celem budowania szopki jest ukazanie sceny Bożego Narodzenia w otoczeniu architektury Krakowa. Konstrukcja szopki jest fantazją na temat architektury Krakowa i jego mieszkańców, składając się z kilku zminiaturyzowanych i stylizowanych elementów zabytkowej architektury miasta, które są przetworzone i łączone ze sobą wedle gustu autora. Szopka krakowska nie jest modelem architektonicznym, lecz smukłą, symetryczną i trójwieżową budowlą o charakterystycznej i unikalnej w skali światowej baśniowości, czyli braku dosłowności w przedstawieniu. Ponadto w zależności od indywidualnego stylu twórcy istnieją również szopki o większej lub mniejszej liczbie wież. Jej konstrukcja powinna być lekka, dlatego szopkę buduje się najczęściej z listewek lub tektury. Podstawowym materiałem używanym do oklejania jest staniol, czyli gładka lub specjalnie mięta cienka folia metalowa. Wykonuje się z niej także dekoracje – sznureczki, zawijasy, kuleczki, emblematy i różne symbole, a od kilkunastu lat coraz częściej używane są także drobne elementy pasmanteryjne, będące uproszczonymi i gotowymi formami, które coraz częściej zastępują, kiedyś ręcznie wykonywane, ozdoby. Miejscem pracy nad szopką jest najczęściej kuchenny stół lub pokój, a do konstruowania wykorzystuje się odpowiedni klej oraz drobne narzędzia: pęsety, różnego rodzaju nożyczki, noże, heble, cyrkle, ekierki, wybijaki, szpikulce. Wielu twórców podkreśla, że kolorystyka szopki imituje rzeczywistość. Stąd dobierana czerwień, aby nawiązać do ceglanych budowli, żółty żeby przedstawić odcień piaskowca i zielony do pokrycia dachów kopuł barwie zaśniedziałej miedzi.

[madohora]

W XVI wieku pojawiła się w Polsce wędrowna forma przedstawień jasełkowych (lalkowych lub aktorskich), a w kolejnym stuleciu do uniwersalnych dotąd widowisk zaczęto wprowadzać akcenty specyficznie polskie, o patriotycznej wymowie. Pojawiły się postaci bohaterów narodowych: króla Jana III Sobieskiego, hetmana Czarnieckiego, a także przeora Kordeckiego i husarzy, a tekst przedstawienia coraz bardziej przesycał się świeckimi intermediami.

[madohora]

W II połowie XIX wieku wykształciły się cechy architektoniczne wyraźnie odróżniające szopki wykonywane w Krakowie od innych. Wpłynęły na to wzorce zabytkowych krakowskich budowli: głównie kościołów. Stylowa różnorodność krakowskich zabytków dostarczała twórcom bogatego źródła inspiracji. Wykształciła się szopka w formie smukłej budowli z dominującymi wieżami. Twórcami tej oryginalnej formy byli murarze i pracownicy budowlani z przedmieść Krakowa: Krowodrzy, Zwierzyńca, Czarnej Wsi, Grzegórzek, Ludwinowa. Sezonowość ich zawodu, sprzyjała szukaniu dodatkowych źródeł zarobku w okresie jesienno-zimowym, kiedy prace murarskie nie są prowadzone.

[madohora]

Leon (młodszy) i Michał Ezenekierowie

[madohora]

Tradycja szopkarska w Krakowie trwa nieprzerwanie od XIX wieku. Pierwotnie wykonywaniem szopek trudnili się rzemieślnicy z ówczesnych przedmieść Krakowa, szczególnie Krowodrzy i Zwierzyńca. Mniejsze szopki chętnie nabywali mieszczanie, którzy ozdabiali nim swoje domy i obdarowywali najbliższych. Większe, ze wspaniałymi lalkami-kukiełkami i rozświetlone od wewnątrz płomykami świec – pełniły funkcję przenośnego teatrzyku, który w okresie świątecznym przy wtórze odgrywanej na żywo muzyki gościł w domach zamożnych krakowskich rodzin.

[madohora]

Szopki krakowskie tradycyjnie obok najważniejszej i centralnej sceny Bożego Narodzenia zawierają misternie zakomponowane elementy architektoniczne ikonicznych budowli Krakowa, postaci historycznych i lokalnych legend. Czasem odnajdziemy przywołania ważnych zdarzeń z dziejów Polski, tak z przeszłości jak i te współczesne. Aniołowie pełnią tu także bardzo ważną funkcję, wszak bez dobrego ducha-herolda oznajmiającego pasterzom przy ognisku radosną nowinę ludzie nie zwróciliby uwagi na kluczowe wydarzenie w dziejach zbawienia. W nagrodę anioł ów eksponowany jest w tradycyjnych szopkach na ścianie frontowej stajenki i często na tle napisu Gloria in excelsis deo. Czytelnicy „KjB” doskonale wiedzą jak ogromną pracę wykonali aniołowie w przygotowaniu duchowym rodziców Jezusa przed Jego przyjściem na świat i jak bardzo pieczołowicie troszczyli się później Świętą Rodziną podczas ucieczki do Egiptu.

[madohora]

W 1868 r. po powrocie z Rzymu został wykładowcą w seminarium przemyskim, a następnie przez 22 lata pracował na Uniwersytecie Jagiellońskim (1877-1899). Był profesorem na Wydziale Teologicznym, pełnił funkcję dziekana wydziału, a później także rektora UJ (1882-1883). To właśnie ks. profesor Pelczar rozpoczął budowę Collegium Novum UJ

[madohora]

W 1912 roku po raz pierwszy przyjechał do Krakowa. Na studia skierowali go tutaj przełożeni. Pobyt ten trwał krótko, bowiem ze względu na duże zdolności, jeszcze w tym samym roku wysłano go do Rzymu.

[madohora]

W latach I wojny światowej Aniela została w Krakowie, aby móc modlić się w wielu swoich ulubionych kościołach (m. in. św. Franciszka) oraz służyć swą pracą w szpitalach wobec rannych żołnierzy i chorych dzieci, a nawet pomagać jeńcom wojennym. Całą pensję rozdawała chorym i biednym. Nie mając żadnych oszczędności, jesienią 1916 roku została niegodziwie zwolniona ze służby przez dr Fischera. Schorowana, niezdolna do pracy, bez dachu nad głową przeżyła dzięki pomocy koleżanek służących. Na krótko podejmowała kolejne prace, ale od maja 1917 roku nie mogła już w ogóle pracować, trafiła nawet do szpitala. W 1918 roku wynajęła przy ul. Radziwiłłowskiej 20 zawilgocony i zimny pokój (12 m2) w suterenie, bez podłogi. Po około dwóch latach przestała chodzić. Pomagały jej siostry ze Stowarzyszenia św. Zyty, kongregacja III Zakonu św. Franciszka, także po sąsiedzku jezuici oraz redemptoryści. W marcu 1922 roku jej stan pogorszył się na tyle, że przewieziono ją do Szpitala św. Zyty przy ul. Mikołajskiej 20, gdzie po czterech dniach zmarła (12.III.1922).

[madohora]

Tradycja szopkarska przekazywana jest w niektórych rodzinach z pokolenia na pokolenie – Malików, Gillertów, Głuchów, a także wśród potomków Stanisława Paczyńskiego i Mariana Dłużniewskiego. Szopkarstwo jest także promowane wśród młodzieży w różnych krakowskich instytucjach – np. w Staromiejskim Centrum Kultury Młodzieży, gdzie kilkadziesiąt lat działała pracownia pod opieką Krzysztofa Pękalskiego.

[madohora]

ZNAMY ZWYCIĘZCÓW KONKURSU SZOPEK KRAKOWSKICH - www.tvp.pl

[madohora]

• W przeciwieństwie do sekwencji religijnych, wątki świeckie w przedstawieniu szopkowym byty zmienne zarówno w czasie, jak i w przestrzeni, rozwijając się nieustannie w szereg lokalnych, miejskich i wiejskich odmian. Podmiotami scenek świeckich byli przedstawiciele różnych warstw społecznych oraz grup regionalnych, zawodowych i etnicznych, którzy w satyrycznych autoprezentacjach, ubarwionych tańcem i śpiewem, wyśmiewali kulturowe stereotypy oraz ludzkie wady i ułomności. Z czasem, do galerii szopkowych postaci zaczęli dołączać bohaterowie aktualnych zdarzeń społecznych, politycznych i obyczajowych, ważne persony ze świata lokalnego i krajowego, zaś tekst przedstawienia począł obrastać we fragmenty modnych operetek, melodramatów czy wodewilów, kosztem redukcji treści biblijnych. Proces ten doprowadził w skrajnych przypadkach do zmiany charakteru widowiska szopkowego i jego oderwania się od szopki i rytuału kolędowania, a w konsekwencji do rozmycia się w innych formach teatrzyku marionetkowego. Los taki spotkał w XIX wieku szopki i przedstawienia szopkowe we wszystkich dużych miastach polskich. Nie stało się tak tylko w Krakowie, gdzie losy szopki potoczyły się zgoła inaczej.

[madohora]

Cechy te były pochodną specyficznej pozycji, jaką zajmowała szopka w kulturze i społecznej świadomości mieszkańców Krakowa w okresie utraty niepodległości Polski. Powierzono bowiem wówczas szopce, oprócz jej zwykłych funkcji obrzędowej i ludycznej, nowe ważne zadania: przechowywania polskich tradycji i zwyczajów przodków oraz budzenia i podtrzymywania uczuć patriotycznych. Realizacja tych zadań sprzęgła wysiłki twórców i widzów przedstawień szopki krakowskiej. W grupie twórców obok rzemieślników krakowskich znajdowali się lokalni literaci i poeci, którzy stale, aczkolwiek anonimowo, wspierali twórcze wysiłki ludowych autorów tekstów szopkowych. W gronie publiczności ważną rolę odgrywała miejscowa inteligencja i osiadłe tu rodziny ziemiańskie. Oni to bowiem byli mecenasami krakowskiej szopki, płacąc znaczne sumy zespołom kolędniczym za spektakle szopkowe odgrywane w ich domach. Zyskowność tego zajęcia gwarantowała stały dopływ nowych szopkarzy, a rywalizacja pomiędzy nimi o zarobki i sławę utrzymywała wysoki poziom sztuki szopkarskiej w Krakowie.

[madohora]

Mimo wysiłków organizatorów konkursu nie udało się już wskrzesić szopki kukiełkowej. Ożyła ona później, na krótko, podczas II wojny światowej. Wówczas jeszcze raz powierzono jej ważną funkcję społeczną podtrzymywania nadziei i ducha walki o wyzwolenie podczas okupacji niemieckiej w Polsce. W tekst przedstawienia szopki wojennej wprowadzono wątek walki z okupantem i odpowiednio zmodyfikowano role niektórych postaci. Kukiełkę króla Heroda wyposażono w atrybuty Hitlera, Żyda-rabina wyśmiewającego w pierwotnym tekście totalitarne zapędy Heroda, zamieniono na Żyda ofiarę polityki eksterminacyjnej hitlerowców, a sprytny Twardowski, bohater krakowskiej legendy, zyskał rangę żołnierza ruchu oporu.

[madohora]

Z radością informujemy, że 4 sierpnia 2014 w Sali Koncertowej Zamku Królewskiego w Warszawie odbyło się uroczyste ogłoszenie pierwszych wpisów na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Wśród pięciu wpisanych na listę zjawisk z całej Polski, znalazły się dwie tradycje, którymi od dziesięcioleci opiekuje się nasze muzeum. Są nimi Pochód Lajkonika oraz szopkarstwo krakowskie.

[madohora]

[madohora]

KRAKOWSKIE SZOPKI NA LIŚCIE UNESCO - www.budynkowo.pl

[madohora]

nni badacze uznawali lajkonika za zjawisko nowe, powstałe w końcu XVIII wieku, a nawet za całkowicie wymyślone i spreparowane przez Majeranowskiego. Anonimowy autor, prawdopodobnie Karol Estreicher, zarzucał mu, że w czasach I Rzeczypospolitej nikt nie słyszał o lajkoniku, a dopiero w za pierwszych lat Rzeczypospolitej Krakowskiej, by podnieść ducha, „odnawiano” rzekomo stare tradycje i tworzono nowe. Majeranowski miał podejrzeć podobny zwyczaj, przebywając w kręgach wojskowych we Francji, i spreparować podanie o Tatarach, by wzmocnić uczucia patriotyczne i podnieść samoświadomość ludu[15]. Według Ambrożego Grabowskiego lajkonik to „starożytny” zwyczaj, który z biegiem czasu został zapomniany i dopiero w czasach Księstwa Warszawskiego na podstawie jakiego mglistego podania wznowiony został.

[madohora]

W 1. połowie XX wieku za lajkonika przebierał się Jan Śladowski[18]. Następnymi lajkonikami byli Karol Baran, Walenty Nalepa, Józef Bieda oraz Stanisław Andrasz (w latach 1931–1958). Po wojnie rola ta przypadała m.in. Zdzisławowi Dudzikowi i Janowi Saniternikowi. Następnie, w latach 1977–1980, funkcję pełnił Wojciech Gilowski, a po nim Stanisław Budkowski i Jan Jelonek W rolę lajkonika od 1988 roku wciela się Zbigniew Glonek. Jest on, podobnie jak duża część członków orszaku, pracownikiem Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji.

[madohora]

Wyspiański zastosował jedną tonację całości, ogniście czerwoną, o wyraźnie zróżnicowanych odcieniach. Jasne pozostawił tylko nakrycie głowy, kontrastujące z poczernioną twarzą i kruczą brodą jeźdźca, oraz odsłonięty przód konika zwieńczonego białym pióropuszem. Lajkonik przystrojony został w różowy kaftan i amarantowy kontusz z żółtą podszewką widoczną poprzez wywinięcie wyłogów rękawów spiętych na plecach, z aksamitnym czerwonym pasem związanym na bok. Wyspiański, wykorzystując staropolskie elementy stroju, zachował zatem wschodni krój szat, w jakich Lajkonik występował w poprzednim stuleciu.

Karolina Targosz, Rodowód Lajkonika, s. 14–15

[madohora]

Lajkonik jest jednym z nieoficjalnych symboli Krakowa. Wykorzystują go w swojej nazwie biura podróży i zespoły artystyczne, a w przeszłości również pociąg relacji Kraków – Warszawa – Gdynia. Ponadto lajkoniki można spotkać na obiciach siedzeń w krakowskich pojazdach komunikacji miejskiej. Nazwę „Lajkonik” noszą też tramwaje niskopodłogowe z rodziny Stadler Tango wyprodukowane dla Krakowa przez firmę Stadler[26]. Tradycję wykorzystuje też firma Lajkonik Snacks sp. z o.o. ze Skawiny, która produkuje paluszki i inne suche przekąski.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Jednak bez wątpienia najwspanialszy witraż Wyspiańskiego to ekspresjonistyczny “Bóg Ojciec wydobywający świat z chaosu” w zachodnim oknie, nad chórem muzycznym. Bywa nazywany również “Stań się”, “Stworzenie świata”, “Bóg Ojciec”. Monumentalna postać Boga Ojca, przypominająca sylwetką dzieło Michała Anioła, zdaje się unosić w przestworzach nad bezmiernym oceanem. Wyrazista jest tylko Jego głowa i uniesiona nad nią ręka w stwórczym geście. Prawa ręka zdaje się opanowywać żywioły, usytuowane w dolnych partiach kompozycji, zmieniające się w zależności od pory dnia i roku, natężenia i kierunku światła, będące żywym ogniem bądź żywiołem wody.

[madohora]

Artysta tak wyjaśnia swoje intencje: “Ja nie dla krytyków robię te stacje, ale raczej dla ludzi prostych, zdolnych do patrzenia ze wzruszeniem na prawdę Męki, dla tych, co nie szukają na obrazach Chrystusa stąpającego rytmicznym, pełnym godności krokiem, ubranego w długie, nieskazitelnie piękne szaty jako Boga niezdolnego do cierpienia”.

[madohora]

KOPIA CAŁUNU TURYŃSKIEGO
Wierna kopia Całunu turyńskiego w Bazylice franciszkańskiej w Krakowie znajduje się w kaplicy Męki Pańskiej. Została umieszczona w przeszklonym sarkofagu, projektu architekt Anny Zabdyr-Jamróz, w ołtarzu głównym tej kaplicy. Do Krakowa przywiózł ją ówczesny gwardian klasztoru i kustosz bazyliki ojciec Marek Augustyn OFMConv., który wraz z delegacją klasztoru odebrał ją poświęconą z rąk Ojca Świętego Jana Pawła II w Watykanie 19 marca 2003 roku.

[madohora]

Najnowsze badania naukowe potwierdzają możliwości wieku i pochodzenia płótna oraz fakt, że ślady postaci nie są namalowane, ale stanowią odbicie krwawiącego ciała ludzkiego, które szybko i w niewyjaśniony sposób uwolniło się z okowów Całunu. Wszystko to powoduje, że Całun turyński łączy się z osobą Chrystusa.

[madohora]

W 1578 roku Całun, potajemnie trafił z Chambery do Turynu w północnej Italii, gdzie znajduje się do dziś, od 1694 roku w specjalnie zbudowanej kaplicy projektu Guarino Guariniego między katedrą św. Jana a Pałacem Królewskim.

[madohora]

Następny raz, już jako papież Jan Paweł II, widział go w czasie prywatnego wystawienia 13.IV.1980 roku, będąc drugim znanym w historii papieżem, który osobiście oddał cześć Całunowi. Po raz trzeci Jan Paweł II widział Całun 24.V.1980, a następnie pomiędzy 29.IV a 11.VI.2000 roku, podczas kolejnego ostiensione, czyli rozpostarcia.

[madohora]

Prezbiterium:

dwie kamienne płyty po obu stronach ołtarza głównego (wykonane z jednego kamiennego bloku w 1494 roku, przepiłowane w 1776); z lewej – książę Bolesław Wstydliwy, z prawej ojciec Marcin, prowincjał; najstarsze z zachowanych w świątyni;

[madohora]

płyta mosiężna w posadzce upamiętniająca miejsce spoczynku bł. Salomei w latach 1269-1630; w narożnikach płyty herby Błogosławionej: orzeł piastowski (była córką Leszka Białego), herb Arpadów węgierskich (była żoną Kolomana, królewicza węgierskiego), herb księstwa halickiego (Koloman został królem Halicza) i herb Slawonii (jej władcą był Koloman);

[madohora]

Nawa główna:
posągi 5 wielkich świętych – założycieli rodzin zakonnych: Bazylego Wielkiego, Benedykta z Nursji, Augustyna, Dominika i Franciszka z Asyżu (Stanisław Wójcik, 2. poł. XVII w.);

[madohora]

Kaplica MB Bolesnej:
nagrobek Jana Chrzciciela Gemmy, wenecjanina, doktora medycyny, lekarza Zygmunta III Wazy (+ 1608); czerwony marmur i piaskowiec, manierystyczny;

[madohora]

Kruchta:
🔹płyta nagrobna Jana z Gawłowic, pierwszego rządcy łaźni w Krakowie (+ 1458);
🔹nagrobek Sebastiana Petrycego z Pilzna, doktora medycyny i filozofii (+ 1616), wczesnobarokowy;
🔹epitafium arcybiskupa ołomunieckiego Jana Jeżowskiego (+1599, wczesnobarokowe (ok. 1. ćw. XVII w.), fundacji Stanisława Jeżowskiego;

[madohora]

ołtarze boczne: 4 barokowe – nawa główna; z czarnego marmuru dębnickiego, pochodzą z pokarmelitańskiego kościoła św.św. Michała i Józefa (św. Maksymiliana Marii Kolbego, ok. 1650, Serca Bożego, ok. 1700 i dwa identyczne, wykonane zapewne według projektu Franciszka Placidiego, ok. 1754: Matki Bożej Nieustającej Pomocy i św. Józefa);
2 neogotyckie (koniec XIX w.) w transepcie: św. Antoniego – z lewej strony, Matki Boskiej – z prawej;

[madohora]

ołtarz w kaplicy Męki Pańskiej z figurą Chrystusa Bolesnego (3 ćw. XVII w.), z czarnego marmuru ;

[madohora]

wielkoformatowe obrazy Władysława Rossowskiego w prezbiterium:
Przybycie franciszkanów do Polski, Zatwierdzenie reguły franciszkańskiej przez papieża Honoriusza III;

[madohora]

LETNIA WYSTAWA KRAKOWSKICH SZOPEK - Radio Plus

[madohora]

„Pretekstem do zorganizowania letniej wystawy jest trwający jubileusz 800-lecia przełomowych wydarzeń z życia św. Franciszka z Asyżu (2023-2026) oraz chęć zaprezentowania, szczególnie turystom, krakowskiej tradycji wywodzącej swój rodowód, podobnie jak wszystkie szopkarstwa świata, z Greccio” – mówi Marek Markowski, inicjator przedsięwzięcia, twórca szopek, odznaczony odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.

[madohora]

Na wystawie prezentowane są szopki nagradzane w konkursach ostatnich kilku dekad, wśród nich rzadko wystawiana pięciometrowa, najwyższa w dziejach konkursu. Ekspozycję uzupełnia 20 szopek z różnych kontynentów.

[madohora]

Krakowskie szopki

[madohora]

LETNIA WYSTAWA SZOPEK - www.tvp.pl

[madohora]

Ekspozycja składa się z 50 szopek nagrodzonych w Konkursie Szopek Krakowskich w ostatnich kilku dekadach oraz 20 prac sprowadzonych z całego świata, m.in. Meksyku, Brazylii, Peru, Filipin, Tanzanii, Kamerunu, Palestyny, Portugalii, Niemiec i Austrii.

[madohora]

Jest on także autorem najwyższej spośród zaprezentowanych szopek – pięciometrowej sceny bożonarodzeniowej przygotowanej na konkurs w 2010 roku.

[madohora]

Jak dodał, choć krakowska tradycja liczy ok. 300 lat, a wcześniej rozwinęło się m.in. szopkarstwo neapolitańskie albo prowansalskie, to właśnie krakowskie szopki, jako jedyne dotąd, zostały wpisane na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości prowadzonej przez UNESCO.

[madohora]

Szopki

[madohora]

50 SZOPEK NA WYSTAWIE U FRANCISZKANÓW - Radio Noepokalanów

[madohora]

„Pretekstem do zorganizowania letniej wystawy jest trwający jubileusz 800-lecia przełomowych wydarzeń z życia św. Franciszka z Asyżu (2023-2026) oraz chęć zaprezentowania, szczególnie turystom, krakowskiej tradycji wywodzącej swój rodowód, podobnie jak wszystkie szopkarstwa świata, z Greccio” – mówi Marek Markowski, inicjator przedsięwzięcia, twórca szopek, odznaczony odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.

[madohora]

Na wystawie prezentowane są szopki nagradzane w konkursach ostatnich kilku dekad, wśród nich rzadko wystawiana pięciometrowa, najwyższa w dziejach konkursu. Ekspozycję uzupełnia 20 szopek z różnych kontynentów.

[madohora]

[madohora]

W Niedzielę Palmową 14 kwietnia 2003 roku, po nabożeństwie Gorzkich żali, wierni udali się w procesji do kaplicy Męki Pańskiej, gdzie uroczystego odsłonięcia kopii dokonał kardynał Franciszek Macharski. Wyraził on nadzieję, że każdy, kto będzie odprawiał Drogę Krzyżową i na jej zakończenie ujrzy widzialne znaki Męki Pana Jezusa, łatwiej zrozumie cenę, za jaką zostaliśmy odkupieni. Może to zwiększyć naszą wdzięczność dla Boga i spowodować, że z większą ufnością będziemy korzystali z daru Bożego miłosierdzia.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Dla wielu może być nieco dziwne i osobliwe – podkreśla franciszkanin ojciec Jan Maria Szewek – że związane z Bożym Narodzeniem szopki są prezentowane w pełni lata. Ale nie jest to przypadkowe. Wiadomo, że latem wszędzie – poza wymarzonymi regionami i terenami do uprawiania narciarstwa – jest najwięcej turystów. Wakacje to szczyt sezonu i to dla turystów głównie oraz gości przeznaczona jest ekspozycja franciszkańska. Możemy podziwiać na niej 40 starannie wyselekcjonowanych arcydzieł szopkarskich, wykonanych z niezwykłą starannością i precyzją przez dwudziestu twórców.

[madohora]

Letnia wystawa szopek

[madohora]

Letnia wystawa szopek krakowskich
Szopki w środku lata? O tak! W tym roku jest to możliwe ze względu na niecodzienny jubileusz

[madohora]

Szopkarstwo krakowskie zostało w 2018 roku wpisane przez UNESCO na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości jako pierwsza tradycja pochodząca z Polski i jako pierwsze szopkarstwo ze świata.

[madohora]

Letnia wystawa krakowskich szopek

[madohora]

Szopki z różnych stron świata

[madohora]

*

[madohora]

**

[madohora]

****

[madohora]

***

[madohora]

**

[madohora]

***

[madohora]

****

[madohora]

*****

[madohora]

******

[madohora]

*******

[madohora]

********

[madohora]

%

[madohora]

^

[madohora]

^^

[madohora]

^^^

[madohora]

Jego marmurowe popiersie (XVII w.) znajduje się przy wejściu do kościoła z krużganków.

[madohora]

W tradycji franciszkańskiej uchodzi za dobroczyńcę zakonu, stąd olbrzymi obraz Władysława Rossowskiego w prezbiterium bazyliki przedstawia księcia Bolesława wręczającego zakonnikom akt fundacyjny pod budowę kościoła (wizja artysty, bowiem wiadomo, że tak nie było).

[madohora]

Po wyprawie wojsk węgierskich i polskich na Ruś Czerwoną, przez dwa lata (1219-1221) wraz ze swoim przyszłym mężem pozostawała na tronie halickim, którego musieli się zrzec po protestach Rusinów w odpowiedzi na wyprawę misyjną bpa Kadłubka i dominikanina Jacka Odrowąża.

[madohora]

Salomea nie chciała być ksienią, ale troszczyła się o siostry i okoliczną ludność, wspomagała radami swego brata, zakładała szpitale, a nawet założyła miasto Skałę na prawie magdeburskim. Oddawała się życiu pokutnemu.

[madohora]

BŁ. RAFAŁ CHYLIŃSKI
Patron chorych i ubogich. Urodził się w szlacheckiej rodzinie koło Poznania (wieś Wysoczka), jako Melchior, syn Arnolda, herbu Bończa i Małgorzaty. Uczył się w szkole parafialnej w Buku koło Poznania i w szkole jezuickiej. Po tragicznej dla rodziny epidemii dżumy, w wyniku której zmarł ojciec, a dwór spalono, nie było środków na dalszą naukę. Melchior zmuszony był wstąpić do wojska (1712 r.). W 1715 roku przybywa do klasztoru franciszkanów w Krakowie z zamiarem zostania bratem. Składa śluby zakonne, otrzymuje święcenia kapłańskie i imię Rafał (1717 r.).

[madohora]

Jego świętość spowodowała, że już w 1761 roku wszczęto proces informacyjny. Niestety wojny i rozbiory nie pozwoliły dokończyć go. Dopiero papież Pius XII wydał dekret o heroiczności cnót o. Rafała Chylińskiego (1949 r.). Beatyfikacji dokonał w Warszawie papież Jan Paweł II w dniu 9 czerwca 1991 roku.

[madohora]

W latach 1895-97 Wyspiański pracował przy rekonstrukcji średniowiecznych witraży dominikańskich.

[madohora]

Przy realizacji projektu witraża do prezbiterium przeżył duże przykrości. Początkowo przedstawił „Trzy polskie mniszki” (bł. Salomeę, Kingę i Jolantę), później zmienił projekt, poprzestając na wizerunku samej bł. Salomei. Projekt ten nie znalazł jednak uznania. Co więcej, wykorzystano kwiatowe tło jego witraża, do którego włożono postać namalowaną przez Władysława Rossowskiego (twórcy wielkoformatowych obrazów w prezbiterium i nawie). Przechodząc koło swego umiłowanego kościoła, Wyspiański musiał odwracać głowę. Jego projekt doczekał się realizacji znów po jego śmierci.

[madohora]

Spoczywa w Krypcie Zasłużonych na Skałce, z którą wiążą go dwa dramaty (Bolesław Śmiały i Skałka), jednak największa jego spuścizna artystyczna zgromadzona w jednym miejscu to zapewne bazylika św. Franciszka z Asyżu w Krakowie.

[madohora]

W 1894 r. ks. Józef Sebastian Pelczar, jako profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, założył wraz z s. Klarą Ludwiką Szczęsną Zgromadzenie Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego (Sióstr Sercanek).

[madohora]

Wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 19 stycznia.

[madohora]

Po powrocie do Polski (1919) pracował w krakowskim seminarium franciszkańskim, wykładając historię Kościoła i filozofię. Również tutaj zainicjował wydawanie miesięcznika „Rycerz Niepokalanej” (1922).

[madohora]

Po powrocie do Polski założył w Niepokalanowie własną radiostację, a zamierzał utworzyć telewizję.

[madohora]

Ojciec Maksymilian Maria Kolbe został beatyfikowany jako wyznawca przez papieża Pawła VI w dniu 17.X.1971 roku w Rzymie. Kanonizowany został jako męczennik 10.X.1982 roku przez Jana Pawła II. W 2002 roku papież rozszerzył święto patronalne 14 sierpnia na cały Kościół. Św. Maksymilian jest patronem więźniów.

[madohora]

W wieku 16 lat rozpoczęła pracę jako pomoc domowa w Krakowie. W 1899 roku wstąpiła do Stowarzyszenia Sług Katolickich św. Zyty (27.IV.1900), które miało na celu ochronę służących i opiekę nad bezbronnymi dziewczętami. We wzorowej kuchni Stowarzyszenia św. Zyty Aniela uczyła się gotowania. Wówczas znalazła również stałego spowiednika u świeżo przybyłych do Podgórza redemptorystów. Od śmierci siostry Teresy doznała potrzeby żarliwej modlitwy i zbliżenia do Boga. Często spowiadała się i przyjmowała Komunię świętą. Myślała o wstąpieniu do klasztoru, ale spowiednik odradził jej ten krok, a ona sama za cel swego życia przyjęła rolę służącej. Podjęła jednak decyzję dozgonnej czystości. Swe wysokie, wówczas, zarobki oddawała rodzinie w Sieprawiu i innym potrzebującym.

[madohora]

Błogosławiona Aniela Salawa w 70 rocznicę śmierci została patronką Franciszkańskiego Zakonu Świeckich w Polsce (1992).

[madohora]

9 sierpnia 1991 roku terroryści z maoistowskiego ugrupowania o nazwie „Sendero Luminoso” (Świetlisty Szlak) otoczyli klasztor, związali ojców Michała i Zbigniewa i wywieźli samochodami za wioskę. Tam, dwoma strzałami w tył głowy, zabili zakonników. Przywódcy Świetlistego Szlaku oskarżyli ich o prowadzenie działalności usypiającej świadomość rewolucyjną Indian!

[madohora]

5 grudnia 2015 roku w Chimbote w Peru zostali ogłoszeni błogosławionymi.

[madohora]

Stały się one niemal codzienne od momentu zamieszkania arcybiskupa Wojtyły w sąsiednim Pałacu Biskupim (1964).

[madohora]

Od lutego 1975 roku, z inicjatywy kard. Wojtyły, w bazylice św. Franciszka z Asyżu odbywały się doroczne sympozja naukowe. Zostały nazwane „nocami krakowskimi” przez związek z „nocami watykańskimi”, organizowanymi przez św. Karola Boromeusza, patrona krakowskiego arcybiskupa. Ich uczestnikami byli specjaliści wielu dyscyplin wiedzy (lekarze, genetycy, biolodzy, filozofowie, teolodzy oraz obrońcy życia nienarodzonych dzieci). Gospodarz archidiecezji gościł wszystkich obiadami w Pałacu Biskupim.

[madohora]

W czasie IV pielgrzymki do Ojczyzny, 13 sierpnia 1991 roku, na ołtarzu polowym przed bazyliką Mariacką, na Rynku Głównym Krakowa odprawił uroczystą mszę świętą beatyfikacyjną Anieli Salawy. Później, powtórnie jako papież, nawiedził bazylikę św. Franciszka z Asyżu. Modlił się przy grobie bł. Anieli Salawy w kaplicy Męki Pańskiej i przed wizerunkiem Matki Boskiej Smętnej Dobrodziejki Krakowa. Spotkał się z rodzinami dwóch franciszkańskich męczenników (o. Michała Tomaszka i o. Zbigniewa Strzałkowskiego) z krakowskiej prowincji, którzy kilka dni wcześniej zginęli z rąk terrorystów ze Świetlistego Szlaku w Peru (więcej: męczennicy z Peru).

[madohora]

By nie dopuścić do zaniku szopkarskiej tradycji, w 1937 roku z inicjatywy Jerzego Dobrzyckiego – wielkiego miłośnika krakowskich tradycji i zwyczajów – zorganizowano u stóp pomnika Adama Mickiewicza konkurs na najpiękniejszą szopkę krakowską. Rok później odbyła się druga edycja konkursu. W okresie okupacji hitlerowskiej konkursów nie organizowano, dopiero w grudniu 1945 roku przy zburzonym przez Niemców pomniku po raz trzeci pojawili się szopkarze. Od 1946 roku organizacją konkursu zajmuje się Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. W 2017 roku odbyła się 75. edycja konkursu.

[madohora]

Ponieważ szopka w żadnym wypadku nie jest modelem jednej budowli, lecz kompozycją elementów z kilku obiektów, zwykle dominują w niej formy z różnych epok stylowych. Elementem najbardziej charakterystycznym są strzeliste gotyckie wieże, renesansowe arkady i attyki oraz barokowe kopuły. Typowa szopka jest bryłą symetryczną o nieparzystej liczbie wież (3 lub 5 rzadziej 7) i dwóch lub trzech kondygnacjach. Iglice wież zwieńczone są albo wizerunkiem orła z godła Rzeczypospolitej, albo chorągwiami w barwach narodowych lub krakowskich biało-niebieskich. Kondygnacja parterowa najczęściej nawiązuje do fortyfikacji miejskich Krakowa: murów miejskich, Bramy Floriańskiej lub Barbakanu. Centralną część tej kondygnacji wypełnia nisza z figurkami świeckimi. Z kolei w środku pierwszej kondygnacji, która nawiązuje na ogół do Sukiennic, umiejscowiona jest nisza, w której przedstawiona jest scena Bożego Narodzenia.

[madohora]

✓należące do tzw. grup kolędniczych: maszkary zwierzęce (np. Turoń, koza), Kozak, dziadek proszalny, czarownica, przedstawiciele wędrownych zawodów (obraźnicy, niedźwiednicy, kataryniarze), „obcy” (Cyganie, Żydzi).

[madohora]

Dzięki konkursom szopkami krakowskimi zainteresowały się liczne instytucje i prywatni kolekcjonerzy. Jako prezenty otrzymali je m.in. premier Indii Jawaharlal Nehru, prezydent Włoch Giuseppe Saragat, prezydent Francji Charles de Gaulle, prezydent Czechosłowacji generał Ludvik Svoboda i marszałek Związku Radzieckiego Klimient Woroszyłow. Jedna z krakowskich szopek pływała po morzach i oceanach na statku „Kraków”

[madohora]

Każda praca oceniana jest anonimowo. W skład jury konkursu wchodzą historycy, muzealnicy, etnografowie, plastycy. Wielokrotnie w zasiadali w nim prof. Tadeusz Seweryn – wieloletni dyrektor Muzeum Etnograficznego w Krakowie, prof. Roman Reinfuss – kierownik Zakładu Sztuki Ludowej Instytutu Sztuki PAN w Krakowie, prof. Jan Budziło, prof. Witold Chomicz z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Kazimierz Witkiewicz – dyrektor Muzeum Przemysłowego w Krakowie, doc. Wiesław Bieńkowski – prezes Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, znani krakowscy literaci np. Jan Sztaudynger, Adam Polewka, Stefan Otwinowski, Hanna Mortkowicz-Olczakowa[6], Anna Szałapak – etnograf i pieśniarka Piwnicy pod Baranami i prof. Czesław Robotycki – antropolog kultury.

[madohora]

GÓRALSKA SZOPKA - Życie Literackie

[madohora]

"Poczta Polska poprzez emisję filatelistyczną +Szopki Krakowskie+ podkreśla bogactwo naszego dziedzictwa kulturowego. Sztuka ludowa to wielka wartość, która zasługuje na docenienie i uznanie. Nowym znaczkiem pocztowym wyrażamy nasz podziw dla wyjątkowości krakowskiego folkloru+ – podkreślił Daniel Witowski, rzecznik prasowy Poczty Polskiej.

[madohora]

Konkurs Szopek Krakowskich jest organizowany od 1937 r. Do rywalizacji stanęło wówczas 86 osób. Po przerwie spowodowanej wybuchem II wojny światowej konkurs wznowiono w 1945 r., kiedy na miejscu zburzonego pomnika Adama Mickiewicza znów pojawili się szopkarze. Od tej pory konkursy są organizowane nieprzerwanie co roku w każdy pierwszy czwartek grudnia.(PAP)

[madohora]

WYNIKI 69 KONKURSU SZOPEK KRAKOWSKICH

[madohora]

WYNIKI 80 KONKURSU SZOPEK KRAKOWSKICH - www.muzeumkrakowa.pl

[madohora]

• Przedstawienia szopkowe wystawiane przez zakonników ściągały do kościołów tłumy widzów, a rozrastające się systematycznie sceny świeckie budziły zbyt głośno manifestowaną wesołość, co uwłaczało powadze miejsca. Na skutek tego w połowie XVIII wieku władze duchowne zabroniły urządzania tych widowisk w kościołach.

[madohora]

WYNIKI 76 KONKURSU NA KRAKOWSKĄ SZOPKĘ - www.muzeumkrakowa.pl

[madohora]

Szopki miniaturowe

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KRAKOWSKIE SZOPKARSTWO NA.LIŚCIE UNESCO - www.muzeumkrakowa.pl

[madohora]

MALIKOWIE ZE ZWIERZYŃCA - Dziennik Polski

[madohora]

Przyczyny, dla których szopkarstwo stało się pasją większości twórców wynikają z zachwytu architekturą miasta, bacznej obserwacji życia artystyczne i codziennego Krakowa oraz dorocznych zwyczajów i minionych wydarzeń zapisanych w historii. Każdy z twórców posiada własną technikę pracy i swoisty sposób przedstawiania w szopce tego, co kreuje genius loci Krakowa. Na przestrzeni lat szopka krakowska stała się więc formą artystycznego wyrazu i swoistego zapisu zdarzeń, które towarzyszą prezentowanej scenie Bożego Narodzenia.

[madohora]

Na grafikę gry składają się oryginalne fragmenty krakowskich szopek z kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Są to figurki – postaci spotykane przez gracza, ale przede wszystkim elementy, z których przychodzi mu budować. Stawiając kolejne klocki, gracz tworzy własną niepowtarzalną konstrukcję. Jest to mozaika kolorowych elementów, złożona w niepowtarzalny sposób przez gracza. Po takiej rozgrywce następnym krokiem może już być tylko chwycenie za narzędzia i zbudowanie prawdziwej szopki na kolejny Konkurs Szopki Krakowskiej.

[madohora]

Z pomocą czarta Twardowski zyskał bogactwo i sławę, w końcu stając się dworzaninem króla Zygmunta Augusta. Król ów po śmierci swej małżonki otoczył się astrologami, alchemikami i magami. Jak głoszą legendy, Twardowskiemu udało się wywołać ducha zmarłej Barbary dzięki zastosowaniu magicznego Lustra Twardowskiego.

[madohora]

Postać Pana Twardowskiego wzorowana jest prawdopodobnie na jednym z czarnoksiężników króla Zygmunta Augusta, Janie Twardowskim. Tenże miał rzeczywiście istnieć i przypisywane by mu było wywołanie ducha zmarłej Barbary Radziwiłłówny. Z kolei niektórzy badacze za pierwszą historyczną wzmiankę o Twardowskim uznają dokument znaleziony w Archiwum Diecezjalnym w Płocku z 1495 roku wspominający o czarnoksiężniku nazwiskiem Twardosky

[madohora]

Jako że Twardowski miał pochodzić z Krakowa lub jego okolic, w mieście tym można znaleźć szereg miejsc, o których uważa się, że tu znajdował się dom szlachcica (np. Kamienica Pod św. Janem Kapistranem).

[madohora]

Tymczasem wierny sługa Twardowskiego – Maciek i bydgoski diabełek Węgliszek smutki ludzkie zbierali i obiecali mistrzowi je przedłożyć. Długi czas mistrz w Bydgoszczy ludzi leczył, zwierzęta uzdrawiał oraz wiele czarów wykonał, biorąc za to sowitą zapłatę

[madohora]

Tam bies chciał przywłaszczyć duszę Pana Twardowskiego. Za miejsce to uważa się zabytkową karczmę Rzym w Suchej Beskidzkiej. Inną lokalizację słynnej austerii utożsamia się z miejscowością Mystki-Rzym, która w okresie ostatnich Jagiellonów położona była na trakcie do Knyszyna. W całym kraju znajduje się szereg karczem i zajazdów również o nazwie Rzymska.

[madohora]

Lustro Twardowskiego – renesansowe zwierciadło wykonane z kruchego metalu.
Do naszych czasów zachowały się dwa lustra związane z legendą o Panu Twardowskim. Oba wykonano prawdopodobnie w Niemczech na początku XVI wieku. Ich przeznaczenie nie jest do końca jasne. Jak chce tradycja miały być to przedmioty używane przez średniowiecznych i renesansowych alchemików do wykonywania różnych sztuk magicznych.

[madohora]

Kolejna legenda związana jest z królem Zygmuntem Augustem, dla którego Twardowski miał wywołać ducha jego zmarłej żony Barbary Radziwiłłówny. Znany mag Twardowski miał doprowadzić do zmaterializowania postaci żony przed obliczem króla. W specjalnie przygotowanej sieni naprzeciwko lustra postawił krzesło. Nakazał królowi, aby spoczął na nim i pod żadnym pozorem nie wstawał z krzesła, bo to może przynieść wielkie nieszczęście. Król wzruszony widokiem młodo zmarłej żony, wstał i próbował ją objąć. W tej samej chwili zjawa rozpłynęła się, a lustro pękło. Niedługo po tym wydarzeniu zarówno król, jak i Pan Twardowski zmarli.

[madohora]

[madohora]

PAN TWARDOWSKI - OPERA

[madohora]

Niektórzy badacze (Ludwik Krzywicki) twierdzili, że źródłosłów lać – lej wynikał z oblewania ludzi wodą (dyngusem), co miał rzekomo czynić tatarzyn w przeszłości; jeszcze inni (Ludwik Młynek) wyprowadzają wyraz laj z niemieckiego „Lauf”, „läuf”, jak mieli na konika wołać dawni niemieckojęzyczni mieszkańcy miasta, a także z „Leibpferd” (co z języka niemieckiego tłumaczyć można jako postać bądź obrzęd; zwolennikiem tej teorii był Szymon Matusiak) i „heiliger König”. Istnieje też prawdopodobieństwo, że nazwa ta dotarła do Krakowa ze Śląska, gdzie w miejscowej mowie wiosenny obchód króla majowego nazywano słowem „Leichkonik” (König = król). Oskar Kolberg kojarzy słowo lajkonik z bliskim mu wyrazem lalkonik, będącym hybrydą słów lalka-koń

[madohora]

[madohora]

Wyjaśnienie podane przez Majeranowskiego nie zyskało akceptacji i od połowy XIX stulecia pojawiały się głosy tłumaczące początki zabawy w inny sposób[8]. Koncepcje te zrekapitulował Franciszek Gawełek w swojej pracy pt. Konik Zwierzyniecki

[madohora]

Zmiany wyglądu świątyni, jej kształtu i wystroju, wynikały z kilku wielkich pożarów, które ją dotknęły. Pożar w 1462 roku spowodował zawalenie się wieży na skrzyżowaniu naw. Pożar kościoła i części klasztoru w czasie potopu szwedzkiego (1655) spowodował odbudowę wyposażenia wnętrza już w stylu barokowym. Wówczas podzielono wnętrze na nawę główną i kaplicę (obecnie Męki Pańskiej). Wielki pożar Krakowa w 1850 roku przyniósł naszej świątyni ogromne straty. Odbudowa, która przeciągnęła się na początek XX wieku, spowodowała zmiany stylistyczne (neogotyk, pseudoromanizm). Dzięki temu jednak możemy podziwiać wspaniałą polichromię i witraże Stanisława Wyspiańskiego.

[madohora]

Czternaście obrazów stacji Męki Pańskiej dla kościoła franciszkanów w Krakowie zrealizował Józef Mehoffer (1869 Ropczyce – 1946 Wadowice) w latach 1933-1946. Zamówienie to było jakby rewanżem za porażkę w konkursie na witraże, których wykonanie powierzono Wyspiańskiemu. W tym samym czasie Mehoffer pracował w neogotyckiej świątyni w Turku, gdzie stworzył pełny, jednolity wystrój wnętrza (polichromie, witraże, obrazy i ołtarze). We wnętrzu tym znalazły się również obrazy sztalugowe, a wśród nich stacje Męki Pańskiej. Te w Turku są niedużymi szkicami wielkoformatowego cyklu do Bazyliki św. Franciszka z Asyżu w Krakowie.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Tradycja szopki przyjmuje się nawet w krajach protestanckich, choć nie w takim stopniu jak w katolickich. Szwedzka szopka ze słomy sprowadza się do najważniejszych trzech osób: Maryi, Józefa i Dzieciątka w żłóbku, który przypomina raczej balię do kąpieli dziecka. Jest też gwiazda betlejemska i dwa baranki. Duńska szopka wykonana jest z kolorowo barwionej ceramiki.

[madohora]

Szopka holenderska stylizowana jest na wzór wnętrza XIX-wiecznego niderlandzkiego domostwa. Tylko trzej magowie odróżnieni są strojem orientalnym. Matka Boża uczesana w warkocze ubrana jest w długą kremową sukienkę, jaką nosiły holenderskie kobiety. Świadkami narodzenia są: służący w
pasiastych spodniach i ciężkich drewniakach oraz służąca ze sznurem korali na szyi.

[madohora]

Diorama jest szczególnie pracochłonną formą szopki. Na jej wykonanie potrzeba około 500 godzin. Stelaż wykonany z drewna i steropianu należy pokryć gipsem i papiermasche, czyli masami syntetycznymi. Później ręcznie wyrzeźbić bruk i cegiełki budowli. Malowanie zaczyna się od kolorów jaśniejszych. Diorama przedstawia właściwie wszystkie główne wydarzenia Nowego Testamentu, aż po Zmartwychwstanie Chrystusa, lecz, o dziwo, prezentowana jest tylko w okresie Bożego Narodzenia. Dawniej dioramy osiągały pokaźne rozmiary. Konstrukcja jednej z nich doprowadziła do zawalenia się stropu domu.

[madohora]

Szopki afrykańskie wykonuje się przeważnie z ciemnego drewna: hebanu, palisandru albo drewna tekowego. Nie stosuje się zdobienia czy malowania farbami. Grota narodzenia Jezusa to słomiany szałas otaczony zwierzętami z afrykańskiej sawanny. Postaci noszą typowe murzyńskie rysy twarzy.

[madohora]

Bożonarodzeniowe szopki przyjmują różnorodne formy. Zaskakują wystrojem, kolorami zależnie od regionu świata. Mają jednak wspólny cel - czynienie bliskiej i zrozumiałej dla wszystkich wieści o narodzinach Zbawiciela.

[madohora]

Najstarsza zachowana szopka krakowska znajduje się w zbiorach Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. Jest to dzieło Michała Ezenekiera z drugiej połowy XIX stulecia. Szopka Ezenekiera bywa nazywana „szopką-matką”, a to ze względu nie tylko na jej dawne pochodzenie, ale i kunszt, który wpłynął na ukształtowanie się kanonu szopki krakowskiej jako budowli smukłej, wielopoziomowej, wieżowej, symetrycznej, która ma służyć za miejsce przedstawienia narodzin Jezusa i charakteryzuje się spiętrzeniem zminiaturyzowanych elementów zabytkowej architektury Krakowa, fantazyjnie przetworzonych i połączonych.

[madohora]

Współcześnie szopki charakteryzują się nagromadzeniem zminiaturyzowanych elementów zabytkowej architektury Krakowa, które są fantazyjnie przetworzone i połączone. Szopki są nie tylko precyzyjnie zaprojektowane i bogato udekorowane, ale także zelektryfikowane i zmechanizowane, co dodatkowo wzmacnia efekt końcowy oraz uatrakcyjnia ich konstrukcje. Konstrukcje szopek najczęściej wykonane są z drewna, dykty i tektury, a do ich ozdabiania wykorzystuje się kolorowy papier, bibułę i staniol – wielokolorową, błyszczącą, metaliczną folię. Za pomocą figurek prezentowane są sceny związane z życiem miasta, ale także Polski i świata, nawiązujące do wydarzeń historycznych, kulturalnych i społecznych.

[madohora]

Szopki na Dolnym Śląsku mają bogatą tradycję. Na przełomie XVII i XVIII w. szczególnie dużo ich powstawało na Ziemi Kłodzkiej. Cechował je wysoki poziom artystyczny i różnorodność form. Bardzo popularne były szopki z wolno stojącymi figurami, dowolnie ustawianymi we wnętrzu drewnianej stajenki, a także szopki z większą liczbą postaci, które rozstawiano na szerszym tle. Oprócz nich spotkać można było na tym terenie charakterystyczne szopki ruchome, piramidowe oraz tzw. skrzynkowe. W tych ostatnich sceny bożonarodzeniowe umieszczano na tle rodzimego górskiego pejzażu, często z widokiem dolnośląskich miejscowości. Obok scenerii betlejemskiej wprowadzano do szopek sceny rodzajowe, przedstawiające na przykład pracujących rzemieślników itp. Zamykana w drewnianej skrzynce za szybą całość, zachwyca realistycznie, misternie wykonanymi postaciami, precyzją i dbałością o detale.

[madohora]

Obok nich na tym terenie rozpowszechnione były szopki typu kukiełkowego. Niektóre swoim kształtem nawiązywały do rozbudowanych architektonicznie budowli, zazwyczaj z dwiema lub trzema wieżami, zwieńczonymi kopułami, posiadały scenę, na której kolędnicy odgrywali przedstawienie. Galeria występujących w szopkach kukiełek-postaci była bardzo bogata. Obok Świętej Rodziny najczęściej pojawiali się związani z opowieścią o królu Herodzie Trzej Królowie, pasterze, śmierć, diabeł, anioł, Żyd i sam król Herod. Wszystkie figurki wykonywane były z drewna, z dużą dbałością o szczegóły.

[madohora]

Szopki krakowskie

[madohora]

Kluczową rolę w tradycji budowania szopek odegrał św. Franciszek z Asyżu – średniowieczny włoski mistyk i założyciel wpływowego zakonu żebraczego. Mając poparcie papieża Honoriusza III, zaniepokojonego postępującą „komercjalizacją" Świąt Bożego Narodzenia, duchowny postanowił przybliżyć prostym ludziom postacie z Pisma Świętego organizując 24 grudnia 1223 r. w jaskini położonej przy górskiej miejscowości Greccio pierwszą na świecie żywą szopkę. Przedstawiała ona wnętrze stajenki betlejemskiej w naturalnej skali, wraz z osobami i żywymi zwierzętami. Zwyczaj budowania szopek zakon franciszkanów kontynuował także po śmierci swojego patrona w 1225 r. Okazało się, że ten prosty sposób prezentowania treści ewangelicznych w szczególny sposób trafia do wiernych

[madohora]

W Europie najbardziej żywotny, a zarazem „osobisty" charakter tradycja budowania szopek przybrała w Hiszpanii. Ustawiona w każdym domu szopka zastępuje choinkę i nierzadko zajmuje cały pokój! Hiszpanie mają prawdziwego bzika na punkcie dokupywania każdego roku nowych figurek do swoich bożonarodzeniowych scenek, w których pojawiają się nie tylko członkowie świętej rodziny, czy zwierzęta, ale także np. artyści, politycy i inni celebryci.

[madohora]

Za najlepszych twórców rzeźbionych w drewnie szopek uważa się Afroamerykanów i mieszkańców Apallachów. Tworzone do dziś, wyróżniają się oryginalnością i żywiołowością której słychać radosną nutę gospel! W Afryce sztuka szopkarstwa rozwinęła się tam, gdzie powstała społeczność katolicka. Tworzone przede wszystkim z ciemnego drewna (hebanu,
palisandru, drewna tekowego), figurki szopek afrykańskich nie są zazwyczaj malowane ani
zdobione. Grota zmieniła się tutaj w słomiany szałas, w okolicach żłobka pojawiły się zwierzęta sawanny afrykańskiej, twarze postaci otaczających żłobek
charakterystycznie się wydłużyły się.
Jedynie osoby świętej rodziny odtwarza się niekiedy według kanonu tradycyjnej ikonografii

[madohora]

Szopka – jedna z najbardziej popularnych bożonarodzeniowych tradycji – jest znana na całym świecie, i wykonywana na najbardziej różnorodne sposoby. Wspólny pozostaje jednak cel tej tradycji: czynić wieść o narodzinach Zbawiciela bliską i zrozumiałą dla wszystkich nacji i kultur.

[madohora]

Franciszkanie mieli poparcie księcia Bolesława Wstydliwego i to za jego sprawą oraz jego żony Kingi (późniejszej św. Kingi) zostali sprowadzeni do Krakowa około 10 lat po śmierci św. Franciszka w około 1230 roku.
Kościół Franciszkanów został zniszczony w czasie pożaru w 1850 roku; jego wnętrze zostało całkowicie wypalone. Franciszkanie zajęli się z czasem jego odbudową. Początkowo polichromię wykonał Józef Mikulski, np. w kaplicy bł. Salomei; jednak projekt, który dobrze prezentował się w kaplicach, nie sprawdził się w tak dużym wnętrzu jak kościół.

[madohora]

Na witrażach przy ołtarzu głównym oddał myśl św. Franciszka, zgodnie z którą Boga chwalą wszystkie żywioły: woda jest reprezentowana przez nenufary - wodne kwiaty; żywioł ognia reprezentują czerwone, płomienne maki; ziemię przedstawiają rośliny w kolorach brązu i szarości; a powietrze - irysy pnące się do nieba. Witraż nad wejściem głównym przedstawia Boga Ojca
w akcie stwarzania świata; są w nim zawarte wszystkie kolory symbolizujące poszczególne żywioły.

[madohora]

Witraż znajdujący się po przeciwnej stronie, z lewej strony, przedstawia bł. Salomeę, siostrę Bolesława Wstydliwego, pierwszą polską klaryskę; nad nią znajdują się lilie, symbol czystości, ponieważ Salomea ślubowała czystość i jej mąż Koloman to uszanował (po jego śmierci wstąpiła do klasztoru).

[madohora]

Kaplica bł. Salomei jest zaprojektowana przez Mikulskiego; jest to jego polichromia. Salomea po śmierci męża, węgierskiego księcia, w 1241 roku wróciła do Małopolski; założyła zakon klarysek
w Zawichoście, który później został przeniesiony do Grodziska koło Skały; tam żyła. Po jej śmierci brat Bolesław Wstydliwy sprowadził jej ciało do Krakowa i została pochowana w kościele franciszkanów. Błogosławioną została w XVII wieku. W tej kaplicy został też pochowany Bolesław Wstydliwy.

[madohora]

W kościele franciszkanów lubił się modlić Karol Wojtyła; robił to zwykle z tyłu przy wejściu głównym; miejsce, w którym zazwyczaj siadał, jest oznaczone pamiątkową tabliczką.

[madohora]

Znajduje się tu również grób-sarkofag z relikwiami bł. Anieli Salawy, beatyfikowanej przez Ojca św. Jana Pawła II na Rynku
w Krakowie, 13 sierpnia 1991 roku. Bł. Aniela Salawa z Sieprawia, biedna służąca, pracowała w Krakowie; jej związek
z franciszkanami polegał na tym, że była tercjarką - należała do III zakonu franciszkanów, stworzonego dla ludzi świeckich; zmarła
w 1922 roku.

[madohora]

Św.Franciszek kochał przyrodę
lubił słoneczną pogodę.
Boso przemierzał swą drogę.
Z wilkiem złym rozmawiał
do dobrego go namawiał.
Bo ten Franciszek to brat zwierząt
Miłością do nich wielką pała
kazania z uśmiechem im wygłasza
złe duchy odstrasza.
Nauka stąd wynika taka
że Bóg wynagrodzi nam niedostatek
każdy z nas przy Bożej Opatrzności stanie.

Dominik Szyłejko

[madohora]

Święty Franciszku patronie zoologów i ornitologów dlaczego żubr jęczy
jeleń beczy
lis skomli
wiewiórka pryska
kos gwiżdże
orzeł szczeka
przepiórka pili
drozd wykrzykuje
słonka chrapi
sikora dzwoni
gołąb bębni i grucha
kwiczoł piska
derkacz skrzypi
kawka plegoce
jaskółka piskocze
żuraw struka
drop ksyka
człowiek mówi śpiewa i wyje
tylko motyle mają wielkie oczy
i wciąż jeszcze tyle przeraźliwego milczenia
które nie odpowiada na pytania?

Ks. Jan Twardowski

[madohora]

Próbując realizować marzenia o karierze rycerskiej, w 1202 roku brał udział w wojnie między Asyżem i Perugią, gdzie po przegranej przez rok był więziony. W 1205 roku znów próbował swych sił, biorąc udział w wyprawie wojennej do Apulii, tam jednak nie dotarł z powodu wewnętrznego głosu, który kazał mu zawrócić do Asyżu.

[madohora]

W 1208 roku przyłączyli się do niego pierwsi towarzysze. Gdy grupa zapaleńców zaczęła się powiększać, wyruszyli do Rzymu, prosząc papieża o zatwierdzenie ich sposobu życia. Innocenty III wyraził jedynie ustną zgodę. Z czasem bracia wyruszali w wyprawy misyjne, głosząc miłość Boga i nawołując do nawrócenia. Sam też w latach 1219-20 udał się do Ziemi Świętej, Syrii i Egiptu.

[madohora]

Rok później na Alwernii, gdzie przeżywał coroczny okres postu, podczas mistycznego widzenia otrzymał stygmaty. Schorowany i prawie niewidomy zmarł w Asyżu w nocy 3 października 1226 roku. Jego ciało zostało pochowane w kościele św. Jerzego. Dwa lata później papież Grzegorz IX ogłosił go świętym. W roku 1230, kiedy to franciszkanie liczyli już około 10 tysięcy braci, ciało św. Franciszka zostało przeniesione do jemu poświęconej bazyliki, gdzie spoczywa do dziś.

[madohora]

To właśnie tę drugą uroczystość przedstawił Władysław Rossowski (koniec XIX w.) na olbrzymim obrazie, który można podziwiać na północnej (lewej) ścianie prezbiterium krakowskiej bazyliki franciszkanów.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Znakomity dziejopisarz Jan Długosz w dziele “Liber beneficiorum” sprowadzenie franciszkanów do Krakowa datuje na rok 1237. Nie ma zgodności historyków odnośnie fundatora kościoła i klasztoru. Był nim najpewniej książę Henryk Pobożny (1196-1241), syn księcia Henryka Brodatego (1165-1238). Ojciec rezydował wówczas w Krakowie, sam też wcześniej zaprosił franciszkanów do Wrocławia. W związku z tym nie można wykluczyć jego inicjatywy. Jednak sam nie dokonałby obu tych fundacji, gdyby nie żona Pobożnego, Anna (córka króla czeskiego Przemysła Ottokara I), a zwłaszcza jej siostra Agnieszka, mieszkająca w Pradze – wielka opiekunka franciszkanów. Do fundacji przyczynił się zapewne również wojewoda krakowski Teodor, przekazując zakonnikom swój dwór. Natomiast powszechnie uważany za fundatora książę Bolesław Wstydliwy przyczynił się wraz ze swoją żoną św. Kingą – klaryską do rozwoju fundacji, zwłaszcza przy budowie lub odbudowie kościoła i klasztoru po zniszczeniach I najazdu tatarskiego w 1241 roku.

[madohora]

W okresie Reformacji (XVI w.) nastąpiło pewne osłabienie działalności zakonnej. Niemniej jednak prawdziwą katastrofą był okres rozbiorów Polski, kiedy z ponad 90 klasztorów pozostało w 1864 roku zaledwie 8, z około 70 zakonnikami. Od końca XIX wieku trwa stały rozwój. Obecnie franciszkanie pracują w 54 placówkach na terenie Polski, jako misjonarze w misji założonej przez św. Maksymiliana Kolbego w Japonii oraz w kilkunastu innych państwach.

[madohora]

W pierwszej połowie XV wieku przedłużono w kierunku wschodnim prezbiterium i zamknięto je trójboczną absydą. W tym samym czasie zostały zbudowane krużganki, głównie dla procesji eucharystycznych; połączyły one kaplice i budynki klasztorne w jedną całość. Krużganki przyciągają uwagę XV-wiecznymi freskami, wśród których unikalna tzw. Tłocznia Mistyczna, a także bogatą serią portretów biskupów krakowskich.

[madohora]

Na uwagę zasługują cztery sceny z życia św. Franciszka umieszczone w lunetach sklepień na ścianie północnej. Po przeciwnej stronie w trzech gotyckich oknach z maswerkami znajdują się kolorowe witraże o motywach roślinnych, projektu T. Popiela.

[madohora]

W pierwszych latach niepodległości, w klasztorze krakowskim rozpoczął swoją wydawniczą działalność św. Maksymilian Kolbe. Stąd wydawnictwo przeniósł do Grodna.

[madohora]

Pożar Bazyliki
Rozpoczęliśmy kolejną (1948-1949; 1986-1987; 2020-…?) renowację franciszkańskiej Bazyliki.

[madohora]

Wszystko zaczęło się wielkim pożarem Krakowa. Jak wiadomo, 18 lipca 1850 roku w Krakowie wybuchł pożar, który trwał kilka dni i strawił dużą część miasta. Rozpoczął się na ulicy Dolnych Młynów i przez ul. Krupniczą dotarł do Rynku Głównego, ulic Grodzkiej, Franciszkańskiej, do Placu Dominikańskiego, a dalej do ulicy św. Gertrudy.

[madohora]

Spaliło się wszystko. Oto widok od strony ul. Brackiej. Na rycinie widać: w narożniku pomiędzy prezbiterium a transeptem kaplica bł. Salomei, a na prawo od niej, przed północną elewacją transeptu, klasycystyczna kruchta, zburzona w pierwszej fazie odbudowy kościoła po pożarze w r. 1850. Jej elewacja frontowa ujęta parami lizen i zwieńczona belkowaniem, na którym opiera sią trójkątny przyczółek, z wejściem i półkoliście zamkniętym oknem na osi. Zachowana dekoracja architektoniczna w postaci płonących wazonów flankujących przyczółek oraz elementów rzeźbiarskich w tympanonie i nad wejściem.

[madohora]

Ogień, który objął wnętrze kościoła strawił całe jego wyposażenie, co więcej zniszczone zostało sklepienie prezbiterium i transeptu. Spalił się wówczas marmurowy ołtarz główny z 1597 roku. Miał trzy kondygnacje. W środkowej znajdował się obraz przedstawiający Stygmatyzację św. Franciszka (w srebrnej sukience), wyżej zaś obraz Trójcy Świętej. Po bokach, w czterech półkolistych niszach, ustawione były figury świętych. Na mensie z czarnego marmuru znajdowała się płaskorzeźba Arma Christi. Spaliły się słynne wówczas w całej Polsce stalle, wykonane przez brata Antoniego Szwacha (wykładane były hebanem, macicą perłową i srebrem) i obrazy Dolabelli Sąd Ostateczny oraz Chrystus gromiący grzeszników. Uległy zniszczeniu wszystkie pozostałe ołtarze w transepcie i nawie głównej, w tym ołtarz Miłosierdzia, w którym były otoczone czcią figury Jezusa Miłosiernego i Matki Bożej (obie naturalnej wielkości). Przepadły także portrety papieży malowane al fresco, drewniane posągi Apostołów, ustawione parami przy pilastrach nawy, jak i organy z XVII wieku, określane jako największe w Krakowie. Ogień strawił ponadto liczne nagrobki, wśród nich wykonaną z czerwonego marmuru, płytę nagrobną Eufemii (Femki) Borkowej, żony stolnika Jana Borka (zmarłej w 1373 roku), epitafium Marcina Wybranowskiego z 1638 roku czy nagrobek Sebastiana Petrycego, lekarza i profesora Akademii Krakowskiej (na zdjęciu poniżej; źródło: wikipedia.org).
Jedynie kaplice i zakrystia uniknęły większych zniszczeń. Zabudowania klasztorne także zostały spalone, w tym cenna biblioteka, poza krużgankami.
Ten stan ukażą nam akwarele skopiowane przez Helenę Falkiewicz z Tek Dukiewicza (Biblioteka UJ). Widać na nich ogrom zniszczenia, ale pozwalają one nam także odtworzyć stan wnętrza przed pożarem.

[madohora]

Przed pożarem wnętrze miało wystrój barokowy, nadany mu podczas odbudowy po roku 1655. 17 lipca 1850 r. ogień dostał się do kościoła z przylegających do świątyni od zachodu stajen biskupich. Przeszedł od wielkich organów do wielkiego ołtarza. „Spłonęło całe wewnętrzne urządzenie do służby bożej, a mianowicie ołtarzów dziewięć, razem i wielki ołtarz”, wszystkie ozdobne i z pięknymi obrazami (Grabowski 1822). „Zleciały wszystkie alfresca (…) wszystkie obrazy, w które ten kościół był tak bogaty spłonęły (…) zgorzały portrety wszystkich papieżów na ścianie alfresco malowane” (Wyszkowski, Historia pożaru) duże, drewniane posągi apostołów ustawione parami przy pilastrach pomiędzy ołtarzami oraz duże i małe organy.

[madohora]

odbudowa!. Zbierano fundusze, dyskutowano nad koncepcją odbudowy, robiono projekty. Nad całością prac w tym pierwszym okresie czuwał gwardian (przełożony) klasztoru, o. Damazy Zielewicz wraz Dyrektorem Budownictwa Karolem Kremerem (1850-1859) we współpracy z kurialnym Dozorem kościoła Franciszkanów. Z tego okresu prac pochodzi prezentowany projekt odbudowy Feliksa Księżarskiego. Działania te doprowadziły, że już 31 grudnia 1853 roku w nowo odbudowanym kościele odbyło się pierwsze nabożeństwo. Kościół jednak wymagał dalszych prac adaptacyjnych, które nadal prowadzono pod kierunkiem już Władysława Ekielskiego i Karola Knausa. Wprowadzano wyposażenie wnętrza. Aż przyszedł czas na….

[madohora]

Wyrazem tego kultu było pozwolenie na erekcję Bractwa Matki Bożej Bolesnej, wystawione przez generała serwitów o. Jana Anioła Mondaniego (27.I.1881), które aprobował biskup krakowski Albin Dunajewski (5.II.1881). Bractwo wówczas nie zostało jednak erygowane. 6 kwietnia 1892 roku generał serwitów o. Andrzej Corrado potwierdził poprzednie zezwolenie, które powtórnie podpisał Albin Dunajewski, wówczas już kardynał. Na tej podstawie gwardian krakowski o. Daniel Bieleń dokonał erekcji bractwa pod nazwą “7 Boleści Najświętszej Marii Panny”. Uroczystość odbyła się w kaplicy Matki Bożej Bolesnej dnia 17 lipca 1892 roku.

[madohora]

Odpusty:

15 września – Matki Bożej Bolesnej
Specjalne nabożeństwo, tzw. “Dróżki” – w trzecie niedziele marca, czerwca, września i grudnia (godz. 17.15)

[madohora]

W XV wieku świątynię rozbudowano. Najpierw przedłużono prezbiterium (1401) o dwa przęsła i zamknięto je od strony wschodniej trójboczną apsydą. Następnie przebudowano korpus kościoła (1420-36), stawiając dwunawową, asymetryczną halę. Nawy połączono arkadami. Węższą, północną nawę nazwano kaplicą Bożego Ciała (obecnie Męki Pańskiej).

[madohora]

Fresk “Tłocznia Mistyczna”, dość powszechny temat schyłku średniowiecza, wiąże tu proroctwo Izajasza ze Mszą świętą. Oba plany fresku łączy strumyk soku – krwi, która ciecze z prasy do kielicha mszalnego. Dodatkowe sceny Biczowania i Cierniem Ukoronowania są unikatowym ujęciem tego tematu w średniowiecznym malarstwie polskim.

[madohora]

OBRAZ SMĘTNEJ DOBRODZIEJKI KRAKOWA

Obraz znajduje się w kaplicy Matki Bożej Bolesnej, wyodrębnionej (1879 r.) z czwartego, północnego ramienia krużganków. Do kaplicy wchodzimy z prawej strony nawy głównej przez okazały barokowy portal z czarnego marmuru (ok. poł. XVII w., przeniesiony z sąsiedniego pokarmelitańskiego kościoła św.św. Michała i Józefa, zmieniony wkładkami różowego marmuru paczółtowickiego), w zwieńczeniu którego umieszczono hierogram Maryi pod koroną. Za tymi drzwiami spotkamy zapewne ludzi skupionych na modlitwie przed Najświętszym Sakramentem, wystawionym na barokowym ołtarzu (2. poł. XVII w., również nabyty z pokarmelitańskiego kościoła św.św. Michała i Józefa) z czarnego marmuru. Ołtarz ten, usytuowany na zamknięciu kaplicy, po lewej stronie od wejścia, otacza marmurowa balustrada (XVIII w.), a nad nią krata. Dopiero po chwili oglądającemu rzuca się w oczy przejmujący wizerunek Matki Bożej Bolesnej, spotęgowany wrażeniem kraty. Jest to późnogotycki obraz z pierwszej połowy XV wieku (ok. 1440), namalowany na desce. Wielu historyków przypisuje jego autorstwo Mistrzowi Jerzemu, znanemu z innych dzieł, m. in. na Wawelu, lub komuś z jego szkoły. Obraz nie jest podpisany, w odróżnieniu od innych prac Mistrza Jerzego. Być może stanowi on fragment większego dzieła, np. tak modnego w średniowieczu dyptyku, przedstawiającego Maryję stojącą pod krzyżem lub nawet tryptyku, pokazującego Matkę Bożą z jednej i św. Jana Ewangelistę z drugiej strony krzyża. Tę ostatnią hipotezę zdaje się potwierdzać ustawienie postaci Marii, skierowane ku lewej stronie

[madohora]

W 1908 roku obraz, powszechnie zwany Matką Boską Smętną Dobrodziejką Krakowa, udekorował kardynał Jan Puzyna koroną papieską, wzorowaną na andegaweńskiej koronie św. Jadwigi Królowej.

[madohora]

Inna wersja widzi genezę portretów z wpływami włoskimi i niemieckimi.
Dość powiedzieć, że początkowo portrety biskupów malowano metodą freskową, jeden obok drugiego, na polach arkad krużganków. Zaczynały się od biskupa Rachelina (1032/3-1045/6 lub1034-1047 według różnych źródeł), a kończyły na kardynale Fryderyku Jagiellończyku (1488-1503). Dawniej było ich 34, do dziś zachowało się tylko 13.

[madohora]

w starej zakrystii:
kard. Adam Stefan Sapieha (1911-1951)
we wschodnim ramieniu krużganków:
św. Stanisław Szczepanowski (1072-1079)
Sługa Boży Karol Wojtyła, papież Jan Paweł II (od 1958 biskup pomocniczy, od 1962 wikariusz kapitulny, czyli tymczasowy zarządca, od 1964 arcybiskup, 1967 – 1978 kardynał, 1978 – 2005 papież Jan Paweł II)
bp Andrzej Zebrzydowski (1551-1560)
bp Piotr Myszkowski (1577-1591)
bp Jerzy Albrecht Denhoff (1701-1702)
bp Piotr Gamrat (1538-1545)
bp Filip Padniewski (1560-1572)
bp Jan Chojeński (1537-1538)
bp Piotr Tomicki (1523-1535)
bp Jan Latalski (1536-1537)
kard. Jerzy Radziwiłł (1591-1600)

[madohora]

w Sali Włoskiej (wschodnie skrzydło krużganków):
kard. Bernard Maciejowski (1600-1606)
bp Piotr Tylicki (1606-1616)
bp Piotr Gembicki (1642-1657)
bp Stanisław Kazimierz Dąmbski (1699-1700)
bp Konstanty Felicjan Szaniawski(1720-1732)
bp Andrzej Stanisław Kostka Załuski(1746-1758)
bp Feliks Paweł Turski (1790-1800)
kard. Jan Puzyna (1879-1894)

[madohora]

Ściany prezbiterium, transeptu i początku nawy głównej pokrył dekoracją w pastelowych kolorach. Składają się na nią zwiewne i pełne poetyckiego uroku: lilie, maki, bratki, dziewanny, niezapominajki, mlecze, nasturcje, słoneczniki i inne polskie kwiaty. Wzorował je na swoim zielniku, który długo tworzył i który był dla niego źródłem artystycznego natchnienia w wielu dziełach. Te różnorodne motywy Wyspiański zgrupował w pasach i rozgraniczył taśmami o rysunku geometrycznym. Tym samym podkreślił architekturę wnętrza kościoła.

[madohora]

Koncepcja witraży Wyspiańskiego jest nowatorska. Odszedł on od średniowiecznego podziału okna na małe kwatery z odrębnymi scenami, tak bardzo mu znane z kościoła Mariackiego. Tutaj Mistrz wykorzystał w każdym przypadku całe okno do zmaterializowania swoich wizji, zarówno w witrażach figuralnych, jak i przedstawiających żywioły.

[madohora]

W obu tych witrażach Wyspiański, przez oszczędność szczegółów, stylizację formy i kontury na wzór japoński, znakomicie wyraża stan duchowy postaci. Kontrastują one z bogatym otoczeniem kwiatów, liści i gałązek. Mimo, że faktycznie zajmują zaledwie po dwie kwatery, bardzo silnie przykuwają wzrok widza.

[madohora]

Wszystkie te cztery witraże to wspaniałe, wydłużone kompozycje, powtarzające kształt gotyckich okien. Pastelowe kolory przechodzą z jednego witraża w następny, tworząc większą całość.

[madohora]

Elementy niematerialnego dziedzictwa kulturowego wpisane na listę muszą być przekazywane z pokolenia na pokolenie i stale odtwarzane przez wspólnoty i grupy, które uznają te elementy za część swojego dziedzictwa. Należy również przygotować program ochrony zgłaszanego zjawiska, który zapewni jego żywotność w przyszłości. Najważniejsze jednak, aby zgłoszenia dokonali depozytariusze zjawiska, czyli osoby bezpośrednio związane z danymi tradycjami, dzięki którymi zapewnione jest ich trwanie. Szopkarstwo krakowskie i Pochód Lajkonika spełniają powyższe warunki. Szopkarze i członkowi orszaku Konika Zwierzynieckiego zdecydowali się na złożenie wniosków o wpis ich tradycji na Krajową listę. Wnioski zostały przygotowanie przez obie te grupy przy wsparciu pracowników naszego Muzeum i przesłane do Narodowego Instytutu Dziedzictwa w marcu 2013 roku. Po rozpatrzeniu wnioski zostały zaakceptowane, a obie tradycje wpisane na Krajową listę. Spośród zjawisk wpisanych na Krajową listę zostaną wybrane te, które Polska zgłosi oficjalnie Międzyrządowemu Komitetowi ds. ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego w celu wpisania na prowadzoną przez UNESCO Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.

[madohora]

[madohora]

W 1937 roku zorganizowano w Krakowie konkurs na najpiękniejsza szopkę krakowską.

[madohora]

✓Bohaterowie krakowskich legend: (Pan Twardowski, Lajkonik, Smok wawelski, hejnalista z wieży mariackiej).

[madohora]

✓Postaci ze świata polityki (np. Lech Wałęsa, Aleksander Kwaśniewski).

[madohora]

Drugi konkurs odbył się 21 grudnia 1938 roku. Zgłoszono do niego 48 szopek. Zwyciężył Jan Doniec – 38-letni szlifierz litograficzny. Drugą nagrodę otrzymał Antoni Ruta, a dwie trzecie podzielili między siebie Franciszek Tarnowski i Roman Płatkiewicz. Podczas okupacji hitlerowskiej konkursów nie urządzano.

[madohora]

Jury konkursu ocenia szopki z każdej kategorii w oparciu o następujące kryteria:
nawiązywanie do tradycji
dekoracyjność
kolorystyka
lalki
architektura
nowatorstwo
elementy ruchome
ogólne wrażenie estetyczne

[madohora]

WYNIKI 70 KONKURSU SZOPEK KRAKOWSKICH

[madohora]

Co roku, w pierwszy czwartek grudnia, podczas obrad sądu konkursowego oceniana jest architektura szopki i jej proporcje, stylistyka dekoracji, kolorystyka, wykonanie figurek – lalek i przywiązanie do tradycji. Szopki są podzielone na cztery grupy: duże, małe, średnie i miniatury, w obrębie których przyznawane są nagrody. Dodatkową wartością wykonanych prac jest ich nowatorstwo, które jest dowodem na nieograniczoność ludzkiej wyobraźni. Bez nowości nie byłoby przecież rozwoju sztuki szopkarskiej.

[madohora]

W okolicach Nekli znajduje się tzw. grobla Twardowskiego, którą według legendy usypał diabeł na żądanie czarnoksiężnika, by umożliwić mu przejazd przez podmokły obszar. Grobla, w istocie będąca ozem polodowcowym, jest obecnie elementem Szlaku Osadnictwa Olęderskiego i biegnie nią granica między gminami Nekla i Kostrzyn. Cztery morenowe pagórki w gminie Kostrzyn nazywane są Diablimi Sakiewkami, a zgodnie z legendą powstały, gdy diabeł nie zdążył przed pierwszym pianiem kura zrzucić ich na groblę.

[madohora]

Pierwsze zwierciadło przechowywane jest w zakrystii kościoła parafialnego w Węgrowie. Trafiło tam na początku XVIII wieku za sprawą rodziny Krasińskich, która miała przekazać je jako votum na wyposażenie nowego domu zakonnego księży komunistów.

[madohora]

Jedyne wystawiane na widok publiczny lustro Twardowskiego pochodzące z Węgrowa jest pęknięte na trzy części i zmatowiałe. Wykonane zostało z białego metalu, stopu srebra, złota, cynku i cyny. Jest to przedmiot o wymiarach 56 na 46,5 cm, oprawiony w czarną drewnianą ramę, na której widnieje napis w języku łacińskim Luserat hoc speculo magicas Twardovius artes, lusus at iste Dei versus in obseqvium est (Bawił się tym lustrem Twardowski, magiczne sztuki czyniąc, teraz przeznaczone jest na służbę Bogu)

[madohora]

ZWIERCIADŁO MAGICZNE TWARDOWSKIEGO.

Węgrów, e jest wspaniała Bazylika? p"
święcona ną kościół farny, pod dozorem
księży Kommunistow. Jan Hrabia Krasinski, w pierwszych lecieoh niedawne up*j'
moneeo wieku,, wzniósł ten pomnik górr
nwośoi obywatelskiej, klasztor i zakia
naukowy dla młodzi przy nim załóż; W'? -
Piękna sala przy tyru kościele znajdująca
się, poświęcona Sftą zakrysiyją , zawiehliędzy i/inemi darami fundatora, źwierJ ladło warte uw agi: jest ono z metalu LiaIego, płaskie, wysokie cali 2 2 , szerokie
C{di 19, z facetką dokoła , w czarne, szć-
r°l'ie, staroświeckie, drewniane ramy opra-
^de j przeźroczyste, żadnej skazy na sobie
^ m a j ą c e ; rozbite tylko u dołu na czwartą
część wysokości, wciąż w poprzecznym
Męnunku , a dolna sztuka jeszcze roztrzaskana na dwie nierówne części z góry na
dół. Mnie się zdaje, że to uszkodzenie
^ stąpiło od spadnienia żwierciadta z wysoka; przecież podanie miejscowe, za najpewniejsze głoszono, mieć chce, iż ucznio-
^v>e dawniej ciskali w zwierciadło rozmai-
^*mi ciężkiemi rzeczam i, dla tego, że
,w niem ukazywały się postacie rozmaite,
Ich drażniące i przekrzywiające ; naostatek
jeden cisnąwszy kluczami koscielneini, roztrzaskał w len sposób, i już odtąd ukazywać masek dziwacznych zaprzestało. Nie
^zeba się temu dziwić : bo to jest zwierciadło czarownika Twardowskiego. Jakoż
fcapis na ramach do koła b ia łe m i, wielViemi literam i, świadczy o tein-, jest ón
taki: Luserat hoc speculo magicas Tw ard^wius a rtes, Lusus at iste Dci versus in
°bse<juium est. Zasięgałem dalszych wiadomości o tym ciekąwjm przedmiocie, u ko-
80 mogłem, przez krótki mój pobyt w W ę­
growie ; jednostajnie mówiono, że zwierciadło straszyło niekiedy wpatruiących się
^ e ń ; starzy posługacze kościelni z najzimniejszą krwią twierdzdi. że sami widzieli
dawniej w źwierciedle postaci djabłów.
Ula tego też wysoko nade drzwiami wcliodowemi jest zawieszone i zaniedbaniu oddame. Za żaduą nagrodę nie mogłem ich
Nakłonić do zdjęcia zwierciadła ze ściany,
abym się mu z bliska przepatrzył Zaledwie w godzinach wolnych od nabożeń­
stwa, znalazłem śmiałego dziada do tyła,
?e mi przystawił drabinkę i pozwolił wlazł-
Szy na n ię , dotykać się czarownego, jak
m ó w ił, łustia. Widziałem jednak w tw a-
łzy jewn zadziw ienie, f ruchTru^jała goto-
■W«ść do wyskoczenia z zaKryst} i, gdybym
tylko krzyknął z przestrachem.
Zwierciadło jest dość grube, z piękne-
§o metalu, przedziwnie wyszlitowane, zdaje
s:ę, że ma »vjtłoczenia jakieś na odwrotnej części, lecz brudem i pyłem zakryte.
Musi to być zabytek bardzo dawnego wieku. Księża mżę upewniali, że należało
do Gabinetu ciekawości, będącego w domu Hrabiów K rasińskich, gdzie zapewne
nie jeden apparat magiczny Twardowskiego znajdował się ; miał bowiem , według
icliże powieści, być spokrewnionym z domem Hrabiów.
Jeżeli Twardowskiego magiczne apparata wszystkie były podobnej kosztowno­
ści, nie trzeba się dziwić sławie szttiki*
jego. O zwierciadłach tak zwanych magicznych mamy w dziejach dawniejszych
inuwszych przykłady. Pytagor miał (podług powieści może bajecznćj) zwierciadło
w klęsłe, na którćm napisane litery, kiedy
wystawił przed księżycem będącym w peł­
ni , na tarczy jego czytać można było ten
sam napis, gdziekolwiek znajdując się. W e
Francyi za czasów Franciszka I., tego imienia Króla, miano podobne zwierciadła,
zra pomocą których czytano w Paryżu na
tarczy księżyca wiadomości o rzeczach,
dziejących się w tej chwili wMedyjolanie.
I.anfaut. H ist. gen. de la nouvelie loi. Autor ten wyraźniej się jeszcze tłómacfcji,
mówiąc: Piszą się wyrazy dużemi literami na źwierciedle, które przed księżycem
się wystawują, te same litery odbijają się
w drugiem źwierciedle, w którem widzi
gię księżyc. S ił Jides penes autorem. Cóż-
kolwiekbądź, nasze dzisiejsze znajomości
W fizyce nie potrafią nam objaśnić, podobnych doświadczeń; ale nas przekonywają o niepodobieństwie , takowych cudownych zjawień, dokazywanyth ze źwierciadłami niegdyś przez mędrców, chociaż mamy w Polszczę dochowane zwierciadło przezwane: magiczne Twardowskiego. Sc
non e vero, ben trovato.
Teodor Narbutt.

Rozmaitości

[madohora]

Pochód urządzali zwierzynieccy włóczkowie, którzy od XIII lub XIV wieku tworzyli bractwo zajmujące się m.in. spławianiem drewna na potrzeby kopalń soli w Bochni i Wieliczce. Włóczkowie przez długi czas brali udział w procesji Bożego Ciała organizowanej przez ss. norbertanki w kościele Najświętszego Salwatora w Zwierzyńcu. Najstarsza wzmianka potwierdzająca ten fakt pochodzi z 13 czerwca 1700 roku – w aktach klasztoru zapisano pod tą datą, że po procesji Bożego Ciała w Zwierzyńcu włóczkowie zwyczajnie na podworcu grali. Natomiast pierwsza wzmianka o pochodzie konika zwierzynieckiego pochodzi z roku 1738. Jest to informacja o bójce, która wybuchła wśród uczestników pochodu podczas uczty w domu prymasa włóczków, Tomasza Miernikowicza

[madohora]

[madohora2]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

NIEZŁA SZOPKA W CZASIE IZOLACJI - Gość - 03.12.2020

[madohora]

ROZSTRZYGNIĘTO KONKURS KRAKOWSKICH SZOPEK - Interia - 06.12.2020

[madohora]

ROZSTRZYGNIĘTO KONKURS KRAKOWSKICH SZOPEK - www.msn.com.pl - 09.12.2021

[madohora]

Podczas wojny władze austriackie zakazały kolędowania z szopkami. W okresie dwudziestolecia międzywojennego tradycja krakowskiej szopki została wskrzeszona, ale tuż przed wybuchem II wojny światowej, w związku z kryzysem gospodarczym i konkurencją innych form rozrywki, spadło zainteresowanie szopkami.

[madohora]

SZOPKI Z CAŁEGO ŚWIATA MOŻNA OGLĄDAĆ U FRANCISZKANÓW - www.tvp.pl - 14.07.2024

[madohora]

ŻYWA SZOPKA PRZY FRANCISZKAŃSKIEJ - www.karnetkrakowculyure.pl - 14.07.2024

[madohora]

LETNIA WYSTAWA SZOPEK KRAKOWSKICH - www..franciszkańska.pl - 14.07.2024

[madohora]

OGROMNA SZOPKA U FRANCISZKANÓW - www.patriotycznykrakow.pl - 14.07.2024

[madohora]

W czerwcu 2015 roku grupa eksploratorów ze Stowarzyszenia Na Rzecz Ratowania Zabytków „SAKWA” wraz z archeologami odkryła nieznane dotąd krypty pod Kaplicą Męki Pańskiej. Pomiary georadarem wykazały istnienie pustych przestrzeni pod posadzką, co potwierdziły dobrej jakości nagrania wykonane kamerą endoskopową wprowadzoną przez odwierty w posadzce. Badacze doliczyli się około dwudziestu trumien metalowych oraz drewnianych z ćwiekami w bardzo dobrym stanie. Skany georadarowe sugerują, że pod kryptami może znajdować się drugi, jeszcze niższy poziom

[madohora]

[madohora]

Widok pogorzeliska kościoła rodził przygnębienie, poczucie bezradności, a nawet beznadziejności. Pojawiły się głosy, aby kościoła już nie odbudowywać; co najwyżej wybudować inny – mniejszy. Przełomem stało się nabożeństwo odprawione w ocalałej kaplicy M. Bożej Bolesnej (północne ramie krużganków), podczas którego płomienne i jak się okazało „wpływowe” kazanie wygłosił 22 sierpnia 1850 ks. Karol Antoniewicz, jezuita. Zatem…

[madohora]

Wkrótce Aniela wstąpiła do III Zakonu św. Franciszka. 15.V.1912 została przyjęta do nowicjatu, a 6.VIII.1913 złożyła profesję na ręce o. Izydora Olbrychta w kongregacji przy kościele św. Franciszka w Krakowie, przyjmując imię Teresa. Przynależność do wielkiej rodziny franciszkańskiej pomogła jej w wypracowaniu własnego stylu i mistyki ubóstwa.

[madohora]

Uroczystość odbyła się na Rynku Głównym w Krakowie dnia 13.VIII.1991 roku. Przewodniczył jej papież Jan Paweł II, który powiedział m. in.: „Jest to dla mnie ogromna radość, że mogłem dzisiaj w Krakowie wynieść do chwały błogosławionych Anielę Salawę. Ile razy modliłem się przy jej relikwiach, jak głęboko zapadły mi w pamięć te [jej] słowa: „Panie! Żyję, bo każesz, umrę, kiedy chcesz, zbaw mnie, bo możesz”.
Błogosławiona Aniela Salawa w 70 rocznicę śmierci została patronką Franciszkańskiego Zakonu Świeckich w Polsce (1992).
Święto patronalne przypada na 9 września (dzień urodzin Anieli).

[madohora]

[madohora]

Opis kościoła Świętego Franciszka

[madohora]

Do tego pierwotnego kościoła dobudowano zakrystię (ok. 1260-1270), w której zachowało się XIII-wieczne sklepienie żebrowe.

[madohora]

Krużganki

[madohora]

W XV wieku świątynię rozbudowano. Najpierw przedłużono prezbiterium (1401) o dwa przęsła i zamknięto je od strony wschodniej trójboczną apsydą. Następnie przebudowano korpus kościoła (1420-36), stawiając dwunawową, asymetryczną halę. Nawy połączono arkadami. Węższą, północną nawę nazwano kaplicą Bożego Ciała (obecnie Męki Pańskiej).

[madohora]

Od prawej (południowej) strony przylega do kościoła kwadrat dwukondygnacyjnego klasztoru, którego skrzydła otaczają wewnętrzny dziedziniec klasztorny. Na pierwszej kondygnacji wokół dziedzińca ciągną się klasztorne krużganki, nad którymi dobudowano piętro klasztoru. Z jednego skrzydła krużganków przylegającego do nawy głównej kościoła utworzono w XVI wieku kaplicę Matki Boskiej Bolesnej Smętnej Dobrodziejki Krakowa. Po drugiej stronie nawy głównej wzdłuż ulicy Franciszkańskiej znajduje się kaplica Męki Pańskiej utworzona pod koniec XVI wieku z nawy bocznej kościoła dla Bractwa Dobrej Śmierci. To jedno z najstarszych bractw religijnych funkcjonuje nieprzerwanie do dziś. Za kaplicą od strony ulicy Franciszkańskiej i Brackiej znajduje się wejście prowadzące do transeptu kościoła.

[madohora]

Wnętrze kościoła urządzone jest w stylu neogotyckim. Na uwagę zasługuje polichromia i witraże. Malowidła w prezbiterium oraz w transepcie są dziełem Stanisława Wyspiańskiego. Wyobrażają głównie motywy roślinne, geometryczne oraz cztery figuralne: Madonnę z Dzieciątkiem Caritas, Michała Archanioła i Strącenie aniołów do piekieł. Polichromia nawy głównej to dzieło Tadeusza Popiela. Witraże w prezbiterium oraz witraż w oknie zachodnim zostały wykonane według kartonów Wyspiańskiego. W prezbiterium znajduje się witraże: św. Franciszek, bł. Salomea, Żywioły, wszystkie zachwycają, ale wyróżnia się potężny obraz Bóg Ojciec — Stworzenie świata, umieszczony w 1904 r. w fasadzie nad chórem kościelnym. W 1920 r. kościół został podniesiony przez do godności bazyliki mniejszej.

[madohora]

Kościół Świętego Franciszka chrzcielnica

[madohora]

Od strony północnej do nawy głównej kościoła przylega Kaplica Męki Pańskiej. Znajduje się ona na miejscu średniowiecznej nawy świątyni. Wyposażenie kaplicy pochodzi głównie z XVII wieku, choć znajdująca się w osłoniętej szybą wnęce figura Chrystusa Frasobliwego posiada rodowód gotycki. Czternaście obrazów stacji Męki Pańskiej zrealizował Józef Mehoffer w latach 1933-1946. W kaplicy znajduje się też replika Całunu Turyńskiego, relikwie błogosławionych Męczenników z Pariacoto – franciszkanów Zbigniewa Strzałkowskiego i Michała Tomaszka, a także współczesny sarkofag bł. Anieli Salawy. Ostatnia renowacja kaplicy miała miejsce w 2016 roku.

[madohora]

Kaplica Matki Bożej Bolesnej przylega do nawy głównej od południa. Utworzona została pod koniec XIX wieku w czasie renowacji kościoła po wielkim pożarze. Powstała w wyniku zamurowania jednego skrzydła krużganków klasztornych i przebicia wejścia do świątyni. Zachowała oryginalne gotyckie sklepienia, a w jej ołtarzu znajduje się gotycki obraz Matki Bożej Bolesnej. Wizerunek pochodzi z początku XVI wieku (jest kopią piętnastowiecznego obrazu). W 1908 roku obraz – znany i czczony przez wierzących, zwany powszechnie Matką Boską Smętną Dobrodziejką Krakowa - udekorował kardynał Jan Puzyna koroną papieską, wzorowaną na andegaweńskiej koronie św. Jadwigi Królowej.

[madohora]

W północnym ramieniu transeptu, wybudowana w XV wieku bazylice znajduje się także kaplica Błogosławionej Salomei. Od samego początku kaplica znajdowała się pod opieką cechu cieśli i murarzy.

[madohora]

Kościół Świętego Franciszka od ulicy Grodzkiej

[madohora]

Szopki krakowskie – bogato zdobione, wielowieżowe sceny o architekturze nawiązującej do zabytków Krakowa, przedstawiające misterium Bożego Narodzenia. Krakowskie szopkarstwo znajduje się na Liście reprezentatywnej niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO oraz Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

[madohora]

Twórcą najbardziej dojrzałej architektonicznie formy był Michał Ezenekier – murarz i kaflarz z Krowodrzy. Stworzona przez niego szopka stanowi do dziś wzór i swoisty kanon. W zbiorach muzealnych zachowała się jedna szopka Ezenekiera, pochodząca z lat 80. XIX wieku. O dziele tym, uznawanym za wzór kunsztu, proporcji i funkcjonalności, mówi się czasem „szopka matka”. Michał Ezenekier, wraz ze swym zespołem kolędniczym, w skład którego wchodził też jego syn Leon, specjalizujący się w rzeźbieniu figurek, obnosił swe szopki od 1864 roku, aż do I wojny światowej, która zakończyła złoty okres szopki krakowskiej. Podczas wojny władze austriackie zakazały kolędowania z szopkami. Mistrzowie powymierali lub rozproszyli się po świecie.

[madohora]

***

[madohora]

Szopkarze tacy jak Witold Głuch i Bronisław Pięcik odtwarzali w swych dziełach gotyckie ołtarze z kościołów Dominikanów, Franciszkanów i Bożego Ciała.

[madohora]

*****

[madohora]

Przed laty wykonawcami szopek byli głównie robotnicy budowlani. Obecnie szopkarskie tradycje kontynuują ludzie różnych zawodów, są wśród nich architekci, inżynierowie, a nawet lekarze.

[madohora]

[madohora]

Tradycja szopkarska przekazywana jest w niektórych rodzinach z pokolenia na pokolenie – Malików, Gillertów, Głuchów, a także wśród potomków Stanisława Paczyńskiego i Mariana Dłużniewskiego]. Szopkarstwo jest także promowane wśród młodzieży w różnych krakowskich instytucjach – np. w Staromiejskim Centrum Kultury Młodzieży, gdzie kilkadziesiąt lat działała pracownia pod opieką Krzysztofa Pękalskiego

[madohora]

******

[madohora]

Od 2014 r. krakowskie szopkarstwo znajduje się na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego – znalazło się wśród pierwszych pięciu zjawisk wpisanych na tę listę. W 2018 r. zostało także wpisane jako pierwsze polskie zjawisko na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości prowadzoną przez UNESCO

[madohora]

*******

[madohora]

Opiekę nad krakowskimi tradycjami szopkarskimi sprawuje Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, które od 1946 roku organizuje doroczne konkursy, a od roku 1953 także pokonkursowe wystawy. Muzeum posiada największą na świecie kolekcję szopek (ponad 200 eksponatów), którą od wielu lat prezentuje na licznych wystawach krajowych i zagranicznych. Dużą kolekcję szopek krakowskich posiada również Muzeum Etnograficzne w Krakowie.

[madohora]

Antoni Wojciechowski (ur. 6 czerwca 1905, zm. 19 stycznia 1938) – poznański szachista, z zawodu urzędnik skarbowy.

[madohora]

W latach międzywojennych należał do ścisłej czołówki poznańskich szachistów. Debiutował w 1926 r., dzieląc II-III m. w mistrzostwach Poznania. W tym samym roku zdobył mistrzostwo Poznańskiego Klubu Szachistów. Mistrzem Poznania został w 1928 r., a w latach 1929 i 1932 zdobywał tytuły wicemistrzowskie. Był mistrzem Wielkopolski oraz Pomorza (w czasach, gdy mieszkał w Inowrocławiu). Dwukrotnie (1929 Królewska Huta, 1934 Katowice) wystąpił w reprezentacji Poznania na drużynowych mistrzostwach Polski, w drugim przypadku osiągając najlepszy indywidualny wynik na I szachownicy. Był również dwukrotnym uczestnikiem finałów indywidualnych mistrzostw Polski, w 1935 r. w Warszawie zajął XVI, a w 1937 r. w Juracie – XI miejsce. W 1936 r. reprezentował Polskę na nieoficjalnej szachowej olimpiadzie w Monachium, gdzie na VIII szachownicy uzyskał 9½ pkt w 14 i w znacznym stopniu przyczynił się do zajęcia przez polski zespół II miejsca. W tym okresie należał już do grona najsilniejszych polskich mistrzów, na swoim koncie miał zwycięstwa nad Dawidem Przepiórką, Rudolfem Spielmannem i Mieczysławem Najdorfem oraz remis z Akibą Rubinsteinem.

[madohora]

Ostatnie lata życia spędził w Warszawie, czynnie uczestnicząc w stołecznym życiu szachowym. W 1936 r. zwyciężył w klubowym turnieju Warszawskiego Towarzystwa Zwolenników Gry Szachowej.
Był człowiekiem o słabym zdrowiu. Zmarł w wieku 33 lat na zapalenie płuc

[madohora]

[madohora]

Jan Jędrszczyk (ur. 1923) – szopkarz krakowski, z zawodu elektromonter, wielokrotny uczestnik Konkursu szopek krakowskich (lata 1951–1967). Laureat wielu nagród II, III, IV oraz wyróżnień. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i były prezentowane na wielu wystawach w Polsce i za granicą.

[madohora]

[madohora]

Ferdynand Solowski (także Ferdynand Kijak-Solowski, ur. 17 listopada 1922 w Kalwarii Zebrzydowskiej, zm. 8 listopada 2016)– aktor teatralny i szopkarz krakowski. Występował w krakowskim teatrze „Bagatela”, wcześniejszym Młodego Widza (lata 1948–1956), Rozmaitości (lata 1958–1972) oraz dzisiejszym im. Boya-Żeleńskiego (1973–1982). Na scenie zadebiutował 20 września 1945 roku.

[madohora]

Władysław Wiatr (ur. 1908, zm. 20 maja 1962) – szopkarz krakowski, z zawodu strażnik monopolu spirytusowego. W konkursie szopek krakowskich brał udział w latach 1957–1961. Był trzykrotnym laureatem I nagrody w konkursie (lata 1958, 1959, 1960). W roku 1957 i 1961 zdobył II nagrodę w konkursie].
Wuj Kazimierza Wiatra

[madohora]

[madohora]

Dariusz Czyż (ur. 10 lutego 1965 w Krakowie) – szopkarz krakowski, z zawodu mechanik. W Konkursie szopek krakowskich bierze udział od 1970 roku. Jest laureatem I nagrody w roku 1981. W innych latach zdobył kilka nagród II i III. Specjalizuje się w szopkach małych. Jest wnukiem wybitnego szopkarza – Stanisława Paczyńskiego. Wykonał ponad 50 szopek, znajdujących się m.in. w zbiorach w Stanach Zjednoczonych i Austrii. Jego prace znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. W 2018 r. otrzymał odznakę honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”

[madohora]

[madohora]

Wiesław Barczewski (ur. 10 grudnia 1957 w Krakowie)[1][2] – szopkarz krakowski, z zawodu inżynier mechanik.
W Konkursie szopek krakowskich uczestniczy od 1980 roku. Specjalizuje się w szopkach małych i miniaturowych. Wielokrotny laureat pierwszej nagrody w kategoriach szopek miniaturowych i małych. Jest autorem ponad 100 szopek, w tym egzemplarza znajdującego się w posiadaniu królowej brytyjskiej[3]. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Jest autorem książki Szczypta iluzji, trochę kleju, czyli jak się robi szopkę krakowską (Kraków 2005, ISBN 83-60293-14-7). W 2022 został odznaczony odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”

[madohora]

[madohora]

2023 – I Nagroda w Grupie Szopek Średnich
2020 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych
2019 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych
2018 – nie uczestniczył w konkursie Szopek Krakowskich
2017 – III Nagroda w Grupie Szopek Dużych
2016 – nie uczestniczył w konkursie Szopek Krakowskich
2015 – Nagroda specjalna Grand Prix za dużą szopkę, wyróżniającą się wyjątkowymi walorami artystycznymi
2014 – III Nagroda w Grupie Szopek Średnich
2013 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych
2012 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych, Nagroda Specjalna Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego[3]
2011 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych
2010 – III Nagroda w Grupie Szopek Dużych
2009 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych
2008 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych
2007 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych
2007 – I Nagroda w Grupie Szopek Średnich
2006 – I Nagroda w Grupie Szopek Średnich
1994–2005 – nie uczestniczył w konkursie Szopek Krakowskich
1993 – Wyróżnienie w Grupie Szopek Małych
1991–1992 – nie uczestniczył w konkursie Szopek Krakowskich
1990 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych
1989 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych
1988 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych
1987 – I Nagroda w Grupie Szopek Dużych
1986 – I Nagroda w Grupie Szopek Średnich
1985 – nie uczestniczył w konkursie Szopek Krakowskich
1984 – II Nagroda w Grupie Szopek Dużych
1983 – III Nagroda w Grupie Szopek Dużych
1982 – III Nagroda w Grupie Szopek Małych

[madohora]

Szopka

[madohora]

Ryszard Kijak (ur. 29 kwietnia 1929 w Krakowie, zm. 5 listopada 2010) – szopkarz krakowski, z zawodu elektromonter. W konkursie szopek krakowskich brał udział w latach 1951–1992. Laureat I nagrody w latach 1981, 1988 i 1989. Specjalizował się w szopkach małych i średnich. Jedno z jego dzieł znajduje się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Był bratem Ferdynanda Kijaka-Solowskiego – aktora, szopkarza i kolekcjonera.

[madohora]

.

[madohora]

Marian Dłużniewski (17 września 1929 w miejscowości Grzymały, zm. 12 października 2013) – szopkarz krakowski, z zawodu ślusarz i zegarmistrz. W konkursie szopek krakowskich brał udział od 1969 roku. Specjalizował się w szopkach małych i średnich. Autor ok. 40 szopek konkursowych i ok. 50 na zamówienie. Laureat pierwszej nagrody w latach 1992, 1993 i 1999. W 2009 roku uhonorowany przez jury konkursu nagrodą specjalną im. Zofii i Romana Reinfussów. Jego prace znajdują się w kolekcjach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa oraz Muzeum Etnograficznego w Krakowie, a także w zbiorach zagranicznych we Francji, Szwajcarii, Chile, Kanadzie, Niemczech czy na Hawajach. W 2013 ostatnią szopkę Mariana Dłużniewskiego na 71. Konkursie Szopek Krakowskich zaprezentowała wnuczka Marzena Krawczyk, szopka otrzymała I nagrodę w kategorii szopek małych. Pochowany na cmenrarzu Rakowickim.

[madohora]

..

[madohora]

Roman Sochacki (ur. 17 grudnia 1928 w Krakowie, zm. 26 października 2010) – szopkarz krakowski, z zawodu elektromechanik. W konkursie szopek krakowskich uczestniczył nieprzerwanie od 1975 roku. Laureat pierwszej nagrody w latach: 1980, 1981, 1985, 1993, 1995, 1996, 1998, 2000, 2001, 2003, 2004, 2005. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i były prezentowane na wielu wystawach w kraju i za granicą. Pochowany na Cmentarzu Podgórskim w Krakowie.

[madohora]

*****

[madohora]

Tadeusz Ruta (ur. 21 kwietnia 1900 w Krakowie, zm. 14 czerwca 1976 tamże) – artysta ludowy, twórca szopek krakowskich, murarz.
Pochodził ze znanej rodziny twórców szopek, był synem Antoniego (ojca) i Julii z Dudków, bratem Antoniego (syna). Jako mistrz murarski brał udział m.in. w budowie gmachu PKO w Krakowie przy ulicy Wielopole. W sezonie zimowym, kiedy brakowało pracy dla murarza, zajmował się tworzeniem szopek. Regularnie uczestniczył w konkursach na najpiękniejsze szopki w latach 1945–1955, później sporadycznie; kilkakrotnie był laureatem II nagrody (1945, 1947, 1949, 1950, 1953, 1954, 1955, 1959) i III nagrody (1946, 1951, 1963). Brał udział w konkursach także w czasie okresowej pracy na Śląsku i w Tarnowie, przesyłał wówczas prace pocztą. Działał w Grzegórzeckim Klubie Sportowym.
Początkowo tworzył szopki wysokie i płaskie z krótkimi wieżami, od lat 50. bardziej smukłe, dodając więcej detali dekoracyjnych.
Został pochowany na cmentarzu Rakowickim (cmentarzu wojskowym przy ul. Prandoty, kw. LXXXII-5-15). Był dwukrotnie żonaty, dzieci nie miał. Niektóre jego szopki znajdują się w posiadaniu Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

[madohora]

[madohora]

Maciej Moszew (ur. 10 stycznia 1940, zm. 27 lipca 2023) – krakowski szopkarz, z wykształcenia architekt. W konkursie szopek krakowskich uczestniczył nieprzerwanie od 1961 roku, był ponad 40-krotnym laureatem pierwszej nagrody. Specjalizował się w szopkach małych.

[madohora]

Zmarł 27 lipca 2023 w wyniku powikłań zawału serca. Pochowany 4 sierpnia 2023 na cmentarzu Rakowickim (kwatera XVII-4-16)

[madohora]

[madohora]

Szopki Stanisława Malika znajdują się w zbiorach muzealnych (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Muzea Etnograficzne w Krakowie, Warszawie i Toruniu, Nadwiślański Park Etnograficzny w Chrzanowie, Muzeum Sztuki Ludowej Europy Wschodniej w Marsylii), w kolekcjach prywatnych (w Chicago, Kolonii, Monachium, Brukseli, Rzymie, Sewilli, Mediolanie – kolekcja graficzki polskiego pochodzenia Aliny Kalczyńskiej), zdobią także instytucje (np. Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Ambasada Francuska w Warszawie, Ratusz w Norymberdze, Dom Polski w Budapeszcie czy Uniwersytet Techniczny w Clausthal).

[madohora]

Syn Adama i Jadwigi. Ukończył w 1980 studia na Wydziale Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. W 1987 został doktorem (Analiza parametrów czasowych systemu mikroprocesorowego 8-bitowego do sterowania procesem dwustanowym w czasie rzeczywistym), w 1999 obronił habilitację na Politechnice Łódzkiej (Architektura potokowa specjalizowanych procesorów sprzętowych do wstępnego przetwarzania obrazów w systemach wizyjnych czasu rzeczywistego), w 2002 uzyskał tytuł profesora. W pracy naukowej zajmuje się informatyką i elektroniką, kierując w Katedrze Elektroniki AGH zespołem rekonfigurowalnych systemów obliczeniowych. W 2004 został dyrektorem Akademickiego Centrum Komputerowego Cyfronet w Krakowie.

[madohora]

W latach 1963–1979 brał udział w konkursie szopek krakowskich. Jest laureatem kilku II i III nagród. Jego prace znalazły się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i były prezentowane na licznych wystawach krajowych i zagranicznych.

[madohora]

Instruktor harcerski, drużynowy i komendant Szczepu ZHP Kraków-Dąbie, początkowo w Hufcu ZHP Kraków-Grzegórzki, po reorganizacji w Hufcu ZHP Kraków-Śródmieście. Do odejścia z ZHP był komendantem tego hufca. W latach 80. zasiadał w Radzie Porozumienia KIHAM oraz w Radzie Naczelnej ZHP. Był współzałożycielem ZHP-1918, a także pierwszym przewodniczącym tej organizacji (w latach 1989–1990). W latach 2004–2006 pełnił funkcję przewodniczącego Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej[5]. 22 maja 2005 został kanclerzem Kapituły Krzyża Honorowego ZHR.

[madohora]

W latach 1998–1999 zasiadał w Zespole do Spraw Opracowania Programu Polityki Prorodzinnej Państwa, a w 1998 w Zespole do Spraw Opracowania Raportu o Sytuacji Polskich Rodzin. W latach 1998–2001 był doradcą premiera Jerzego Buzka do spraw edukacji i wychowania, w latach 2001–2002 należał do Zespołu do Spraw Opracowania Programu Zapobiegania Niedostosowaniu Społecznemu i Przestępczości wśród Dzieci i Młodzieży, a także w Radzie do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii. W latach 2004–2006 działał w radzie przy Rzeczniku Praw Dziecka. Od 2006 działał w konwencie na rzecz utworzenia Akademii Tarnowskiej, w 2016 został przewodniczącym konwentu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Tarnowie, a w 2018 zastępcą przewodniczącego rady programowej Uniwersytetu Nauczania Społecznego Jana Pawła II w Tarnowie

[madohora]

W wyborach parlamentarnych w 2007 z ramienia PiS uzyskał po raz drugi mandat senatora do Senatu VII kadencji, otrzymując 101 918 głosów. W 2011 z powodzeniem ubiegał się o reelekcję, w nowym okręgu jednomandatowym dostał 52 814 głosów. W 2015 został ponownie wybrany na senatora (zagłosowały na niego 91 164 osoby). W Senacie został m.in. przewodniczącym Komisji Nauki, Edukacji i Sportu.

[madohora]

[madohora]

Zdobył wiele nagród I, II i III oraz wyróżnień. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa oraz muzeach i kolekcjach prywatnych w kraju, państw Europy Zachodniej, oraz w Ameryce Północnej. Szopki Kazimierza Stopińskiego były prezentowane na wielu wystawach w kraju i za granicą.
Jest laureatem m.in.:
I nagrody w kategorii szopek małych za lata 1980, 2003 i 2015;
Nagrody specjalnej imienia Zofii i Romana Reinfussów za całokształt pracy twórczej (2012).
Odznaczony odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”
Odznaczony odznaką„Honoris Gratia”

[madohora]

[madohora]

Jan Kirsz (ur. 12 czerwca 1953 w Krakowie) – szopkarz krakowski, poeta. Z zawodu inżynier mechanik, wieloletni pracownik Instytutu Obróbki Skrawaniem

[madohora]

19 grudnia 2018, podczas 13. sesji Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego na Mauritiusie, został odznaczony przez wicepremiera i Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. Piotra Glińskiego honorową odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. W 2022 otrzymał odznakę „Honoris Gratia”

[madohora]

Autor książek i artykułów naukowych i popularyzatorskich, felietonista popularnych czasopism informatycznych PCkurier i Teleinfo oraz miesięcznika Wiedza i Życie (pod pseudonimem X. Rut). Wykładowca (visiting professor) w ośrodkach naukowych USA, Kanady, RFN, Wielkiej Brytanii, NRD. Naukowy przewodniczący Światowego Kongresu Informatyki w Toronto w roku 1977[18]. Członek zespołów redakcyjnych międzynarodowych czasopism naukowych z zakresu informatyki: Acta Informatica, Information Processing Letters, Annals of Computer History i innych. Gość specjalny (keynote speaker) konferencji na całym świecie.

[madohora]

Zbigniew Madej

[madohora]

SZOPKARSTWO KRAKOWSKIE - www.muzeu, krakowa.pl

[madohora]

Kategoria szopki małe

[madohora]

ROZSTRZYGNIĘCIE KONKURSU SZOPEK KRAKOWSKICH - www.krakow.pl

[madohora]

K rakowskie szopki

[madohora]

Konkurs szopek krakowskich (Konkurs na Najpiękniejszą Szopkę Krakowską) – coroczny konkurs organizowany przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, w którym krakowscy szopkarze rywalizują o nagrody w kilku kategoriach wiekowych.

[madohora]

&

[madohora]

Pierwszy konkurs szopek krakowskich odbył się 21 grudnia 1937 roku z inicjatywy Zarządu Miejskiego w Krakowie, a zwłaszcza dr. Jerzego Dobrzyckiego. Powodem, dla którego zorganizowano konkurs było obserwowane w latach międzywojennych poważne obniżenie poziomu szopek wytwarzanych przez krakowskich artystów. Do pierwszej edycji konkursu, który odbył się na krakowskim rynku – u stóp pomnika Adama Mickiewicza, zgłoszono 86 prac. Zwycięzcą został 39-letni murarz z Krowodrzy Stanisław Polak, już wówczas uznany twórca szopek. Drugie nagrody przyznano Ludwikowi Głuchowi i Antoniemu Rucie. Nagrody pieniężne ufundował prezydent miasta, zarząd miejski, redakcja „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” (50 zł) i osoby prywatne – pisarz Jan Wiktor i Franciszek Mączyński (obaj po 30 zł). T. Kozłowski, właściciel cukierni „Polar“ ufundował jako nagrody dodatkowe 5 strucli i dwa torty, a kupiec winny J. Grosse ofiarował zwycięzcom dwie butelki starego węgrzyna. W skład jury pierwszego konkursu wszedł sam Jerzy Dobrzycki, redaktor „IKC” Marian Dienstal-Dąbrowa, dr Tadeusz Seweryn, dyr. Ludwik Strojek i dyr. Kazimierz Witkiewicz

[madohora]

Po wojnie, 21 grudnia 1945 roku, u stóp zburzonego przez Niemców pomnika Adama Mickiewicza ponownie pojawili się szopkarze. Była to III edycja konkursu; zgłoszono do niej 59 szopek. Wśród laureatów znaleźli się Kazimierz Dudzik, Walenty Malik, Tadeusz Ruta i Stefan Mitka.

[madohora]

&*&

[madohora]

Od 1946 roku organizatorem konkursu jest Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. Odbywa się on w wyznaczony grudniowy dzień (począwszy od lat 60. jest to pierwszy czwartek grudnia). Tego dnia od godziny 9.00 rano przy pomniku Adama Mickiewicza gromadzą się szopkarze ze swoimi pracami, zajmują miejsca na stopniach wokół pomnika i prezentują swoje dzieła publiczności. W samo południe szopkarze formują pochód, na czele którego podąża krakowiak z gwiazdą i przenoszą swoje dzieła do siedziby muzeum – Pałacu Krzysztofory, gdzie wkrótce potem rozpoczynają się obrady jurorów. Po trzech dniach, w niedzielę o godzinie 12.00 na uroczystej gali dyrektor muzeum ogłasza wyniki konkursu i otwiera pokonkursową wystawę, na której prezentowane są wszystkie zakwalifikowane do konkursu szopki. Wystawa trwa zwykle do połowy lutego następnego roku.

[madohora]

&&&

[madohora]

Od 2014 krakowskie szopkarstwo znajduje się na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego – znalazło się wśród pierwszych pięciu zjawisk wpisanych na tę listę. W 2018 zostało także wpisane jako pierwsze polskie zjawisko na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

[madohora]

&&&&

[madohora]

Jury konkursu ocenia szopki z każdej kategorii w oparciu o następujące kryteria:

nawiązywanie do tradycji
dekoracyjność
kolorystyka
lalki
architektura
nowatorstwo
elementy ruchome
ogólne wrażenie estetyczne

[madohora]

&&&&&&&

[madohora]

Każda praca oceniana jest anonimowo. W skład jury konkursu wchodzą historycy, muzealnicy, etnografowie, plastycy. Wielokrotnie w zasiadali w nim prof. Tadeusz Seweryn – wieloletni dyrektor Muzeum Etnograficznego w Krakowie, prof. Roman Reinfuss – kierownik Zakładu Sztuki Ludowej Instytutu Sztuki PAN w Krakowie, prof. Jan Budziło, prof. Witold Chomicz z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Kazimierz Witkiewicz – dyrektor Muzeum Przemysłowego w Krakowie, doc. Wiesław Bieńkowski – prezes Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, znani krakowscy literaci np. Jan Sztaudynger, Adam Polewka, Stefan Otwinowski, Hanna Mortkowicz-Olczakowa Anna Szałapak – etnograf i pieśniarka Piwnicy pod Baranami i prof. Czesław Robotycki – antropolog kultury.

[madohora]

LISTA LAUREATÓW OD 1937 do 2023

[madohora]

[url=https://web.archive.org/web/20121215041133/mhk.pl/aktualnosci/wiadomosc/1271]WYNIKI 70 KONKURSU SZOPEK KRAKOWSKICH[/url]

[madohora]

[url=https://web.archive.org/web/20131228210508/www.mhk.pl/aktualnosci/71-konkurs-szopek-krakowskich-rostrzygniety]WYNIKI 71 KONKURSU SZOPEK KRAKOWSKICH[/url]

[madohora]

[url=https://web.archive.org/web/20171227072938/www.mhk.pl/aktualnosci/zwyciezcy-75-konkursu-szopek-krakowskich]ZWYCIĘZCY 75 KONKURSU SZOPEK KRAKOWSKICH[/url]

[madohora]

[url=https://web.archive.org/web/20190302122819/www.muzeumkrakowa.pl/aktualnosci/ogloszenie-wynikow-76-konkursu-na-najpiekniejsza-szopke-krakowska]76 KONKURS NA SZOPKĘ KRAKOWSKĄ ROZSTRZTGNIĘTY[/url]

[madohora]

[url=https://web.archive.org/web/20201102145434/www.muzeumkrakowa.pl/aktualnosci/ogloszenie-wynikow-77-konkursu-na-najpiekniejsza-szopke-krakowska-w-kategorii-dorosli]77 KONKURS SZOPEK[/url]

[madohora]

78 COVIDOWY KONKURS SZOPEK

[madohora]

79 KONKURS SZOPEK ROZSTRZYGNIĘTY

[madohora]

&&&&&&&&&&

[madohora]

ZNAMY ZWYCIĘZCÓW KONKURSU NA KRAKOWSKĄ SZOPKĘ - www.wp.pl

[madohora]

Na liście znajduje się ponad 300 wpisów. Niestety dotychczas nie było na nim żadnego wpisu z Polski, zatem szopki krakowskie będą pierwsze! Lista obejmuje takie elementy jak: indyjska Joga, tradycja tkania kilimów z Mołdawii i Rumuni, tradycja potrawy Palov z Uzbekistanu, świętowanie Fest Noz z Francji.

[madohora]

Szopki to jeden z najbardziej rozpoznawalnych i oryginalnych symboli Krakowa. W ich magicznym, bajkowym świecie obok Świętej Rodziny i innych biblijnych postaci spotykamy wawelskiego smoka, Lajkonika, hejnalistę wychylającego się z wieży bazyliki Mariackiej czy pana Twardowskiego.

[madohora]

**

[madohora]

W tym roku już po raz 81 odbył się konkurs krakowskich szopek. Jak zwykle w pierwszy czwartek grudnia szopkarze zaprezentowali swoje dzieła krakowianom u stóp pomnika Mickiewicza na Rynku Głównym. Następnie w uroczystym korowodzie szopki zostały przeniesione do Muzeum Krakowa w Pałacu Krzysztofory, gdzie kilkunastoosobowe jury wybierze te najpiękniejsze.

[madohora]

*****

[madohora]

W XIX wieku funkcje obrzędowe szopek zaczęły zanikać. Nie wygasło jednak samo szopkarstwo. Do jego utrzymania i wyniesienia na najwyższy poziom artystyczny silnie przyczynił się wieloletni dyrektor Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, dr. Jerzy Dobrzycki, który już w 1937 roku zainicjował Konkurs Szopek Krakowskich. Konkurs ten z przerwą w okresie II wojny światowej odbywa się corocznie po dziś dzień.

[madohora]

Lata 60 XX wieku w MEK otwiera wystawa sztuki mniejszości narodowych w Polsce (autorką wystawy była Maria Woleńska, koncepcję plastyczną opracował prof. Marian Sigmund) – przedsięwzięcie, które miało ukazać przenikanie się kultur Białorusinów, Litwinów, Rosjan, Ukraińców i Żydów z kulturą polską, ich wzajemne powiązania. Prezentowano m.in. różańce rosyjskich starowierców, żydowskie wycinanki, słowackie obrazy na szkle, malarstwo Nikifora, po raz pierwszy podpisane jego łemkowskim nazwiskiem – Epifan Drowniak.

[madohora]

W 1970 roku MEK organizuje międzynarodowe Biennale Grafiki. Spotkaniom znawców dziedziny (w dyskusjach ścierają się Tadeusz Seweryn, Józef Grabowski, Ksawery Piwocki, Ignacy Trybowski) towarzyszy otwarcie wystawy „Polska grafika ludowa” (kuratorem była Aleksandra Jacher-Tyszko, przez wiele lat związana z MEK), poprzedzone badaniami i uporządkowaniem zbiorów – przygotowany wówczas katalog do dziś pozostaje podstawowym kompendium wiedzy o zjawisku. W tym czasie MEK współpracuje z Andrzejem Wajdą przy realizacji filmowej adaptacji „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego. Konsultantem etnograficznym ekipy filmowej był Zdzisław Szewczyk, wieloletni pracownik MEK, część rekwizytów z planu trafi po zakończeniu zdjęć do kolekcji Muzeum. (To zresztą nie pierwsze spotkanie wielkiego reżysera z etnografią – tuż po wojnie Wajda współpracował z Romanem Reinfussem w dokumentowaniu badań w podkrakowskich i podhalańskich wsiach). Kolejne wydarzenie, które przykuwa uwagę szerokiej publiczności, to wystawa malarstwa Katarzyny Gawłowej (1977), z wernisażem, którego uczestnicy do dziś wspominają: stół ozdobiony kwiatami z bibuły, piramidy pączków, kosze pełne cukierków i ciastek, różnobarwne napoje w karafkach i butlach, lukrowane pierniki z podobiznami autorki i kapelę przygrywającą do tańca. Komisarzem wystawy i autorem katalogu był Jacek Łoziński, kolekcjoner sztuki, który zachwycił się talentem malarki oglądając jej obrazy malowane wprost na ścianach domu w Zielonkach – tak zaczęła się kariera artystki, która miała wtedy siedemdziesiąt siedem lat.

[madohora]

Na koniec dekady Muzeum wpisało się w ogłoszone przez ONZ obchody Roku Dziecka wystawą „Dziecko wiejskie” i ogólnopolskim sympozjum na ten temat. Autorką scenariusza wystawy i towarzyszącej jej publikacji (IX Tom Rocznika MEK) była Halina Bittner-Szewczykowa.

[madohora]

Siedzę wiecznie w swojej izdebce, czytam i piszę, piszę i czytam” – zwierzał się Seweryn Udziela w liście do kolegi z 4 marca 1879 roku. Miał wtedy dwadzieścia dwa lata, pracował jako nauczyciel w powiecie gorlickim. W jego umyśle kształtował się właśnie pewien sposób patrzenia na świat, który to sposób książki czyniły wszechstronnym. Dość przytoczyć mały wyimek z listy lektur Udzieli z tego okresu:

[madohora]

Joanna Kuczyńska, Myśli o edukacji kobiet (1874)
Juliusz Słowacki, O potrzebie idei (1869)
Głos przeciwko dręczeniu zwierząt (1871)
Dr prof. Blumenstock, Uwagi nad niektórymi kwestiami sądowo-psychiatrycznemi (1874)
Torquato Tasso, Jerozolima wyzwolona (1856)
Baron Feuchtersleben, Higiena duszy (1857)
Biali i czarni. Obrazy życia północnej Ameryki (1858)
Obraz europejskiego społeczeństwa w drugiej połowie XIX wieku (1869)
H.T. Buckle, Wpływ kobiet na postęp wiedzy (1867).

[madohora]

Wtedy, w przytoczonym wyżej 1879 roku, Seweryn Udziela jeszcze nie wie o tym, że z czasem podejmie się dzieła ogromnego, jakim będzie utworzenie muzeum etnograficznego w 1911 roku. Nie wie też o tym Halina Piotrowska, którą poślubia w 1895 roku i bez której stworzenie tegoż muzeum byłoby niemożliwe (o czym dalej). Tymczasem Seweryn kontynuuje pracę inspektora szkolnego – w powiecie gorlickim, grybowskim, a następnie wielickim i krakowskim. W 1893 roku powiększająca rodzina Udzielów przenosi do Wieliczki, a w 1900 do Podgórza (dziś w Krakowie). Równocześnie Seweryn nie przestaje prowadzić notatek, zawiązywać licznych znajomości, interesować się światem bliskim i dalekim.

[madohora]

udynek od II poł. XVII w. popadał stopniowo w ruinę, a jego stan u progu XIX w. oceniano jako fatalny. W 1786 r. radni miejscy postanowili „wyreperować ratusz wewnątrz, grożący upadkiem”. Rok później przedstawiono Komisji Dobrego Porządku projekt zakładający rewitalizację i rozbudowę budynku, w którym znaleźliby zakwaterowanie stacjonujący w mieście oficerowie. I choć pomysł ten zyskał aprobatę członków Komisji, nigdy nie został zrealizowany. W wyniku definitywnego włączenia w granice administracyjne Krakowa w 1800 r. miasto Kazimierz utraciło autonomię, a ratusz, będący od średniowiecza siedzibą władz miejskich, utracił swoje pierwotne funkcje i stał się po prostu zbędny. Jak donosiła „Gazeta Krakowska” w 1805 r. (nry: 11 z 6 lutego oraz 58 z 21 lipca 1805 r.), „Ratusz miejski na Kazimierzu przy Krakowie stojący z wszelkimi swemi przyległościami, wyjąwszy zegar wieżowy i w gałce wieży znajdujące się papiery, monetę”, został dwukrotnie wystawiony na sprzedaż w publicznych licytacjach, obie ostatecznie nie doszły jednak do skutku. Budynek pozostał własnością miasta, bez określonej wszakże formy użytkowania. Szczęśliwym trafem więc uniknął być może losu zlicytowanego dwa lata wcześniej i zburzonego w końcu XIX w. ratusza w Kleparzu.

[madohora]

W okresie międzywojennym budynek dawnego ratusza wciąż pełnił funkcję siedziby placówek oświatowych, z którymi od ponad wieku był stale kojarzony. Prócz pomieszczeń zajmowanych przez urzędników krakowskiego magistratu, pod adresem plac Wolnica 1 mieściły się także sale dydaktyczne dwóch szkół powszechnych: żeńskiej nr XXII im. Grzegorza Piramowicza (na drugim piętrze) oraz XXVII im. Juliusza Słowackiego. Szkoła dla głuchoniemych chłopców wraz z internatem zajmowała piętro pierwsze, zajęcia praktyczne natomiast odbywały się w warsztatach zaaranżowanych w pomieszczeniach piwnicznych. Część lokali oddana została w użytkowanie lokatorom prywatnym, m. in. szkolnym tercjanom i woźnym magistratu. Podczas II wojny światowej w budynku dawnego ratusza mieściło się biuro Wydziału Ewidencji Ruchu Ludności oraz posterunek policji niemieckiej (Gestapo). Po 1945 r. na parterze ulokował się II komisariat Milicji Obywatelskiej połączony z aresztem. Na pierwszym piętrze mieścił się Miejski Urząd Obwodowy, na drugim zaś wciąż funkcjonowała szkoła dla dzieci głuchoniemych.

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

W grupie pierwszych wpisanych zjawisk znalazły się dwie tradycje krakowskie, nad którymi opiekę sprawuje Muzeum Historyczne Miasta Krakowa:
- Szopkarstwo Krakowskie
- Pochód Lajkonika
-

[madohora]

***

[madohora]

W 2016 roku na Krajową Listę zostało wpisane kolejne rzemiosło z Krakowa - krakowska koronka klockowa. Obecnie na liście znajdują się zjawiska o różnym charakterze umiejętności, językowe (np.język esperanto, gwara warmińska), tradycje muzyczne - w tym umiejętność wytwarzania instrumentów i gry na kozie, dudach żywieckich, gajdach, umiejętności rzemieślnicze, rytuały i obrzędy doroczne i świąteczne (Boże Ciało z tradycją dywanów kwietnych w Spycimierzu, Barbórka na Górnym Śląsku, uroczystości odpustowe ku czci Świętego Rocha z uroczystością błogosławieństwa zwierząt w Mistacie, tradycyjne wesele z Szamotuł i okolic)

[madohora]

**

[madohora]

KRAJOWA LISTA NIEMATERIALNEGO DZIEDZICTWA UNESCO

[madohora]

**

[madohora]

1953

Pierwsza wystawa pokonkursowa szopek zorganizowana w kamienicy przy ulicy Świętego Jana 12. Wystawa trwała tylko 12 dni.

[madohora]

1955

Szopki zostały zaprezentowane wokół dobudowanego Pomnika Adama Mickiewicza

[madohora]

***

[madohora]

****

[madohora]

1957

Szopka z koronki autorstwa Zbigniewa Grzecha była szczególną osobliwością konkursu

[madohora]

#

[madohora]

1982

W wielu szopkach twórcy umieszczali monogramy z literą S w koronie. Monogram ten znajduje się w attyce Sukiennic, lecz w czasach stanu wojennego wszyscy odczytywali go jako symbol Solidarności.

[madohora]

^^^

[madohora]

1985

Sensacją stała się szopka z figurami min. Jerzego Urbana i gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Cenzura dopuściła pokaz szopki po usunięciu figurki Wojciecha Jaruzelskiego. Po tym zabiegu mechanizm szopki zepsuł się i nigdy nie udało się go naprawić.

[madohora]

Szopka

[madohora]

2000

Szopkę Krakowską zawieziono do Betlejem. Została tam na zawsze jako część tzw. Drogi Pokoju

[madohora]

Krakowska Szopka

[madohora]

2002

Dwuipółmetrowa szopka spektaklowa z rzeźbami z lipowego drzewa autorstwa Anny Malik została zakupiona przez Muzeum Historyczne a rodzina Malików od tego czasu w okresie Świąt Bożego Narodzenia wystawia tu swoje przedstawienia.

[madohora]

Krakowskie Szopki

[madohora]

2005

W wielu szopkach wspominano zmarłego w tym roku papieża Jana Pawła II.
Ustanowiono roczną Nagrodę im Jerzego Dobrzyckiego.
Z powodu remontu sukiennic konkurs odbył się pod wieżą ratuszową

[madohora]

Szopki

[madohora]

2006

W szopkach znalazły się odwołania do jubileuszu 100 lecia krakowskich klubów sportowych Crakovii i Wisły

[madohora]

.

[madohora]

2012

Jubileusz 70- lecia konkursu Szopki Krakowskiej

[madohora]

[madohora]

2013

Ciekawostką konkursu okazała się szopka umieszczona w połowie łupiny orzecha włoskiego (zdjęcie jest tutaj na forum)

[madohora]

[madohora]

2014

Szopki Krakowskie wpisano na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego

[madohora]

Szopka

[madohora]

Pokonkursowa wystawa szopek po raz pierwszy z powodu remonty pałacu Krzysztofory została przeniesiona do Celestatu.

[madohora]

Krakowska Szopka

[madohora]

2018

Szopkarstwo Krakowskie zostało wpisane na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO

[madohora]

W 2023 roku oprócz szopek na wystawie można było poznać kilka krakowskich legend. Do jednej z nich bezsprzecznie należy Lajkonik

[madohora]

[madohora]

Według trzeciej koncepcji, głoszonej m.in. przez Walerego Eliasza Radzikowskiego lajkonik jest pozostałością po średniowiecznych misteriach i zabawach cechowych; w wiekach średnich – jak argumentował Radzikowski – uroczyste obrzędy kościelne łączono często z ludowymi zabawami i teatralnymi popisami, „półkomicznymi misteriami” w których elementy religijne mieszały się ze świeckimi, rubasznymi i zaczerpniętymi z codziennego życia. Podobnego zdania był Leonard Lepszy, który podkreślał związek konika z religijnymi obrzędami norbertanek na Zwierzyńcu. Lajkonik, w swoim orientalnym stroju, ma wywodzić się z postaci przedstawianego w widowiskach kościelnych króla Melchiora lub Kaspra, który przybywa na rumaku ze Wschodu. Wystawianie takich widowisk, z początku było rzeczą duchowieństwa, ale z czasem przejęte zostało przez cechy rzemieślnicze i świeckie bractwa takie jak kongregacja włóczków zwierzynieckich. Z biegiem lat główny temat widowisk poszedł w zapomnienie, a na plan pierwszy wysunął się pierwiastek ludyczny i pod koniec XVIII wieku obrzęd lajkonika usamodzielnił się, tracąc sakralny charakter. Z kolei Aleksander Brückner widział w tradycji lajkonika pozostałość po kolonistach niemieckich przybyłych do Krakowa w XIII wiek

[madohora]

[madohora]

Wyspiański zastosował jedną tonację całości, ogniście czerwoną, o wyraźnie zróżnicowanych odcieniach. Jasne pozostawił tylko nakrycie głowy, kontrastujące z poczernioną twarzą i kruczą brodą jeźdźca, oraz odsłonięty przód konika zwieńczonego białym pióropuszem. Lajkonik przystrojony został w różowy kaftan i amarantowy kontusz z żółtą podszewką widoczną poprzez wywinięcie wyłogów rękawów spiętych na plecach, z aksamitnym czerwonym pasem związanym na bok. Wyspiański, wykorzystując staropolskie elementy stroju, zachował zatem wschodni krój szat, w jakich Lajkonik występował w poprzednim stuleciu.

Karolina Targosz, Rodowód Lajkonika, s. 14–15

[madohora]

[madohora]

W tej kreacji występował on aż do roku 2015. Kostium, oparty na projekcie Wyspiańskiego, składa się z wysokiego, wzorzystego i bogato zdobionego turbana zwieńczonego półksiężycem i wysadzanego szklanymi koralikami oraz koralami. Kolejne elementy to: turecki kaftan z karminowego płótna, o szerokich rękawach i zapinany na haftki, okazały czerwony kontusz o kroju długiej zapinanej sukni, oraz obszyty złotymi nićmi i frędzlami pas w kolorze purpury. U boku Tatarzyna zwisa jatagan – krótka turecka szabla o zakrzywionej klindze i ozdobnej rękojeści. W ręku zaś dzierży lajkonik drewnianą buławę. Grzbiet konika okryty jest bordowym czaprakiem – ozdobną kapą o wschodnich motywach, zapinaną na guzy i wyszywaną tysiącem pereł i korali w artystyczny ornament nawiązujący do perskich kobierców. U jej dołu zwisają metalowe dzwoneczki i półksiężyce. Z kolei szyję konika okrywa ozdobny napierśnik z trzema złotymi krążkami, a nad głową sterczy pióropusz z białych strusich piór. Jeździec nosi wysokie buty z cholewami z czerwonej skóry.

[madohora]

[madohora]

W Krakowie można spotkać innych brodatych jeźdźców nieco podobnych do lajkonika; jeden z nich występuje jako maskotka na stadionie Cracovii, inny pojawia się na rynku w trakcie zabawy sylwestrowej. Odziani są oni w stroje inspirowane projektem Stanisława Wyspiańskiego.

[madohora]

Szopki krakowskie

[madohora]

Postać Pana Twardowskiego wzorowana jest prawdopodobnie na jednym z czarnoksiężników króla Zygmunta Augusta, Janie Twardowskim. Tenże miał rzeczywiście istnieć i przypisywane by mu było wywołanie ducha zmarłej Barbary Radziwiłłówny. Z kolei niektórzy badacze za pierwszą historyczną wzmiankę o Twardowskim uznają dokument znaleziony w Archiwum Diecezjalnym w Płocku z 1495 roku wspominający o czarnoksiężniku nazwiskiem Twardosky.

[madohora]

[madohora]

Za czasów Napoleona, jeden z polskich żołnierzy uciekając przed wojskami carskimi skrył się w kościele, spojrzał w lustro i zobaczył starca z długą siwą brodą, zgarbionego i podtrzymującego się laską. Do kościoła wpadli żołnierze carscy, pojmali polskiego żołnierza. Został zesłany na Sybir, skąd wrócił jako starzec.

[madohora]

[madohora]

Kolejną legendarną postacią pojawiającą się na wystawie szopek, zwłaszcza tych robionych przez dzieci to Smok Wawelski

[madohora]

Krakowskie szopki

[madohora]

Tymczasem walka ze smokiem została wykorzystana przez jednego z braci. Zrzucił on winę za śmierć brata na potwora i pozbył się konkurenta do tronu i zaraz potem młodszy napadł i zgładził brata, wspólnika zwycięstwa i królestwa, nie jako towarzysza, lecz jako rywala. Za zwłokami jego z krokodylowymi postępuje łzami. Łże, jakoby zabił go potwór, ojciec jednak radośnie przyjmuje go jako zwycięzcę. Często bowiem żałoba przezwyciężona zostaje radością ze zwycięstwa. Zbrodnię wykryto dopiero po pewnym czasie, a jej sprawca został skazany na wieczne wygnanie. Stąd po Grakchu na tron nie wstąpił żaden z jego synów, lecz córka Wanda.

[madohora]

Szopki

[madohora]

U Kadłubka siedziba smoka została tylko ogólnie zlokalizowana, a nazwa Wawel nie pada. Pogromcami smoka byli synowie Grakcha-Kraka, a nie on sam – ich pomysłem był podstęp z wypchaniem skór bydlęcych siarką. Zabicie smoka nie wiązało się z założeniem Krakowa. Według Kadłubka miasto założono „na skale smoka” (in scopulo olophagi) i od imienia zmarłego wcześniej Grakcha nazwano „Krakowem” (a nomine Gracci dicta Craccouia)

[madohora]

Szopka Krakowska

[madohora]

Opowiadanie Kadłubka podjęli kronikarze z przełomu XIII i XIV wieku – na Śląsku autor tzw. Kroniki polsko-śląskiej oraz tworzący w Krakowie bezimienny franciszkanin, zwany zazwyczaj autorem Kroniki Mierzwy. Ten ostatni zauważył podobieństwo tekstu mistrza Wincentego do deuterokanonicznych dodatków do Księgi Daniela i opatrzył go uwagą: tak jak Daniel, który zabił smoka babilońskiego. W Wulgacie bowiem, którą znał autor Kroniki Mierzwy, wąż z 14 rozdziału Księgi Daniela nazwany został smokiem: wziął tedy Daniel smoły, łoju i sierści, ugotował to razem, zrobił ciasto i dał w paszczę smoka. Smok zjadłszy rozpękł się. Tedy rzekł: Zobaczcie przedmiot waszej czci

[madohora]

W dalszej części opowiadania Długosz oparł się na wersji zapisanej w Kronice książąt polskich. Smok został więc zabity przez samego Kraka, któremu wdzięczni mieszkańcy nadali tytuł „oswobodziciela ojczyzny”: lecz, gdy to stało się bardziej uciążliwe dla księcia niż dla mieszkańców, który obawiając się, by po jego śmierci całkiem nie opustoszało miasto, rozkazał ścierwa rzucane smokowi wypełniać siarką, próchnem, woskiem, żywicą i smołą, zażec ogniem i tak rzucić bestii, która ze zwykłą jej żarłocznością pochłonąwszy je, od żaru i płomieni trawiących jej wnętrze od razu padła i zginęła. Po zabiciu potwora i okropnego zwierza, który u pewnych pisarzy występuje pod mianem smoka, miasto Kraków, wybawione wbrew nadziei od ogromnego niebezpieczeństwa, zaczęło coraz bardziej rozwijać się i łatwo osiągnęło pierwszeństwo. Sam zaś książę Krak, który swą sztuką zgładził olbrzymiego potwora, nazwany ojcem i oswobodzicielem ojczyzn

[madohora]

^^^^

[madohora]

W 1555 roku Marcin Kromer, w dziele O pochodzeniu i czynach Polaków, pierwszy podważył wiarygodność legendy. Jako pierwszy podał też nazwę kryjówki smoka: w każdym razie głęboka jaskinia wydrążona w skałach istnieje do dziś dnia: zwą ją Smoczą Jamą (specum draconis vocant)

[madohora]

Szopka

[madohora]

W roku 1597 Joachim Bielski, syn Marcina, wydając w Krakowie własne opracowanie ojcowskiego dzieła, wprowadził postać szewca Skuba (nie Skuby) jako tego, który miał być twórcą pomysłu zgładzenia smoka: piszą nasi starzy kronikarze, iż pod tą górą Wawel był smok wielki, który troje dobytku razem zjadał, także i ludzi kradł i jadł, przeto musieli mu dawać obrok każdy dzień troje cieląt abo baranów. Kazał tedy Krak nadziać skórę cielca siarką, a przeciw jamie położyć rano; co uczynił za radą Skuba, szewca niejakiego, którego po tym dobrze udarował i opatrzył. On wyszedłszy z jamy, mnimał, by ciele, pożarł razem; gdy to w nim tlało, tak długo pił wodę, aż zdechł. Jest jeszcze jego jama pod zamkiem: zowią Smocza Jama

[madohora]

Smocza Jama – jaskinia krasowa w obrębie zrębu Wawelu, jedna z turystycznych atrakcji Krakowa. Z jaskinią wiąże się legenda o Smoku Wawelskim. W 1972 przed wejściem do niej ustawiono rzeźbę Smok Wawelski autorstwa Bronisława Chromego.

[madohora]

[madohora]

Jaskinia ta, jak i inne w obrębie wzgórza wawelskiego, znana była od dawna. Wspomina o nich już Jan Długosz, jednak pierwsza pisemna wzmianka o tej konkretnej jaskini pochodzi z I połowy XVI w. W 1565 król Zygmunt II August ze względów bezpieczeństwa polecił zamurować otwory, gdyż zamieszkiwali w nich włóczędzy, żebracy, biedota itp. Niedługo później jednak Smocza Jama znów była użytkowana, istniała tam ciesząca się szeroką sławą karczma (opisał ją w wierszu Jan Andrzej Morsztyn), a nawet dom publiczny.

[madohora]

[madohora]

Pod koniec XVIII w. dolne wejście od strony Wisły zamurowano w związku z pracami fortyfikacyjnymi. Istniały dwa otwory w stropie, jeden z nich wykorzystał w 1829 Ambroży Grabowski w celu dostania się do jaskini; wnętrze jednak było zagruzowane, w miejscu, gdzie przebiegały nad Smoczą Jamą mury obronne, wymurowano podtrzymujące filary. Rok później otwory te zamurowano, jednak w 1842 Senat Wolnego Miasta Krakowa nakazał odgruzowanie jaskini i udostępnienie jej publiczności. Po zajęciu miasta przez Austriaków, dolny otwór ponownie zamurowano, wykuto również studnię, którą w 1918 wykorzystał prof. Szyszko-Bohusz do wybudowania kręconych schodów prowadzących do Smoczej Jamy (136 stopni); wtedy też zainstalowano oświetlenie elektryczne. 3 sierpnia została udostępniona do zwiedzania publiczności. Dochód z biletów wstępu miał pokryć część kosztów jej odnowienia. W 1974 górnicy pod nadzorem naukowców z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie przystosowali jaskinię dla zwiedzających.

[madohora]

[madohora]

Na wystawie szopek można było też zobaczyć krakowski strój, zarówno kobiecy jak i męski

[madohora]

[madohora]

Krakowiacy zachodni nosili trzy rodzaje nakryć głowy. Najstarszym był wysoki kapelusz z czarnego filcu o małym rondzie zwany celendrem lub żelaźniakiem. Innym nakryciem głowy była magierka tyniecka[a] – wełniana czapka robiona na drutach. Jednak najważniejszym rodzajem nakrycia głowy była czerwona rogatywka, z czarnym, barankowym otokiem, zwana krakuską. Kawalerowie mocowali do niej pęk długich, pawich piór ozdobionych kolorowymi wstążkami opadającymi na ramię.

[madohora]

[madohora]

Krakowiacy wschodni nosili dwa rodzaje nakryć głowy. Magierkę zakładano razem z kierezją. Czerwoną rogatywkę natomiast do kaftana i żupana. Rogatywka różniła się od rogatywki Krakowiaków zachodnich jedynie pawimi piórami, które były o różnej długości i przyczepiano je tworząc wachlarz ozdobiony dodatkowo bukietem sztucznych kwiatów i wstążkami.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Strój męski, tak jak i kobiecy, szyto prawie wyłącznie z tkanin fabrycznych. Jego najważniejszym elementem, wręcz utożsamianym z regionem, była biała sukmana. Na głowę zakładał Krakowiak czarny kapelusz z główką wysoką i stożkowatą lub niską i miękką, białą magierkę lub czerwoną rogatywkę. Nosił koszulę z lnianego płótna samodziałowego lub bawełnianego fabrycznego, o kroju przyramkowym, wpuszczoną w spodnie szyte z bawełnianej tkaniny, przeważnie w wąskie czerwone paski lub z białego samodziału lnianego. Na koszulę zakładał kaftan bez rękawów lub z rękawami, sukmanę, płótniankę, a zimą biały kożuch z mankietami i kołnierzem z czarnego futra. W czasie dni wilgotnych dla ochrony kożucha zakładano na niego sukmanę. W pasie Krakowiak opasywał się pasami dwojakiego rodzaju: z brzękadłami lub trzosem, na nogi zakładał buty z cholewami, owijając uprzednio stopę lnianą onucą. Uzupełnieniem stroju były srebrne lub bakwunowe spinki oraz pierścienie z koralem lub jego imitacją.

[madohora]

Strój kobiecy Krakowiaków wschodnich – podobnie jak strój męski – miał kilka regionalnych odmian. Jedną z nich reprezentuje strój z Powiśla Dąbrowskiego. Typowym elementem tego stroju były koszule z okrągłą krezą, którą ozdabiano czerwono-czarnym lub białym haftem. Do haftowanych na biało, płóciennych spódnic zakładano zwykle czerwone zapaski z haftem białym lub kolorowym (czasem ażurowym). Zdarzały się także spódnice z wełny lub wzorzystych perkali i tybetów. Na koszule zakładano gorsety szyte z gładkiej wełny, kwiecistego tybetu (ozdabiane aksamitką i koralikami) lub czarnego aksamitu. Gorsety aksamitne dekorowano złotymi cekinami. Na wierzch zakładano katany (przeważnie jednokolorowe), które ozdobiano czarnym aksamitem i haftem koralikowym. Kobiety zamężne nosiły na głowie płócienne, wiązane w czepiec chusty z białym lub czerwonym haftem. Stroju dopełniały czarne buty z cholewami lub sznurowane trzewiki, czasem naramienna chusta i korale.

[madohora]

(Śpiewa.)
Trzebaby‎ ‎mi‎ ‎trzeba,‎ ‎krypetków‎ ‎pożyczać,
Pożyczże‎ ‎mi‎ ‎miły‎ ‎bratku,‎ ‎będę‎ ‎się‎ ‎zalecać.
PIERWSZY.
Nie‎ ‎pożyczę,‎ ‎nie‎ ‎pożyczę,‎ ‎krypetki‎ ‎się‎ ‎psują,
Mógłbyś‎ ‎se‎ ‎też‎ ‎kupić,‎ ‎jak‎ ‎drudzy‎ ‎kupują.
GÓRALKA‎ ‎{wchodzi).
A‎ ‎wy‎ ‎co‎ ‎tutaj‎ ‎robicie?
Jeno‎ ‎oba‎ ‎próżniaczycie.
góral‎ ‎pierwszy‎ ‎(śpiewa).
A‎ ‎pójdże‎ ‎za‎ ‎mnie‎ ‎Jagula,
Będziesz‎ ‎miała‎ ‎jako‎ ‎króla,
Jako‎ ‎króla‎ ‎mnie‎ ‎samego,
A‎ ‎poniechajże‎ ‎tamtego.
GÓRAL‎ ‎DRUGI.
Lepszy‎ ‎góral‎ ‎od‎ ‎Wadowic,
Jako‎ ‎tamten,‎ ‎sama‎ ‎powiedz.

[madohora]

Słyszymy‎ ‎jako‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎kraju‎ ‎nowina,
Że‎ ‎Marya‎ ‎Panienka‎ ‎porodziła‎ ‎Syna,
A‎ ‎od‎ ‎Boga‎ ‎pochodzi‎ ‎z‎ ‎rodziny‎ ‎królewskiej,
I‎ ‎ma‎ ‎być‎ ‎ogłoszony,‎ ‎jako‎ ‎król‎ ‎żydowski.
HEROD.
Co‎ ‎mówisz‎ ‎królu‎ ‎Kasprze?‎ ‎czylim‎ ‎dobrze‎ ‎słyszał
Jako‎ ‎ma‎ ‎być‎ ‎inny‎ ‎co‎ ‎się‎ ‎królem‎ ‎pisał?
Powiedzcież‎ ‎mi‎ ‎przecie,‎ ‎zkądże‎ ‎o‎ ‎tern‎ ‎wiecie,
Że‎ ‎się‎ ‎urodziło‎ ‎to‎ ‎królewskie‎ ‎dziecię?
MELCHIOR.
Anioł‎ ‎nam‎ ‎się‎ ‎Pański‎ ‎we‎ ‎śnie‎ ‎pokazał,
I‎ ‎do‎ ‎tej‎ ‎dzieciny‎ ‎wędrować‎ ‎nam‎ ‎kazał.
HEROD.
Gdzież‎ ‎ten‎ ‎król‎ ‎żydowski‎ ‎jest‎ ‎urodzony?
Powiedzcie‎ ‎abym‎ ‎i‎ ‎ja‎ ‎oddał‎ ‎mu‎ ‎pokłony.
BALTAZAR.
O‎ ‎królu‎ ‎Herodzie‎ ‎my‎ ‎sami‎ ‎nie‎ ‎wiemy,
Tylko‎ ‎za‎ ‎promieniem,‎ ‎gwiazdy‎ ‎wędrujemy,

[madohora]

Dzisiaj‎ ‎gwiazda‎ ‎nie‎ ‎świeciła,
Więc‎ ‎nam‎ ‎drogę‎ ‎zagubiła,
Ale‎ ‎za‎ ‎powrotem,
Powiemy‎ ‎ci‎ ‎o‎ ‎tern.
(Trzej‎ ‎królowie‎ ‎odchodzą,.)
Scena‎ ‎11.
herod‎ ‎sam,‎ ‎potem‎ ‎hetman.
Ha,‎ ‎niestety!‎ ‎co‎ ‎za‎ ‎trwoga‎ ‎s
Duszę‎ ‎moją‎ ‎wskroś‎ ‎przeszywa?
Nie‎ ‎wiem‎ ‎gdzie‎ ‎mam‎ ‎szukać‎ ‎wroga,
Ale‎ ‎hetman‎ ‎mój‎ ‎przybywa.
(Hetman‎ ‎wchodzi).
HEEOD.
Hej!‎ ‎pójdźcie‎ ‎tu‎ ‎me‎ ‎dworzany
I‎ ‎książęta‎ ‎i‎ ‎kapłany!
Hej‎ ‎żołnierze‎ ‎moje!
Niechaj‎ ‎się‎ ‎nie‎ ‎boję.
HETMAN.
Widzę‎ ‎ciebie,‎ ‎miłościwy‎ ‎panie,
W‎ ‎okrutnej‎ ‎boleści,

[madohora]

Niosę‎ ‎ci‎ ‎doniesienie
I‎ ‎okrutne‎ ‎wieści,
Które‎ ‎przerażą‎ ‎twą‎ ‎duszę,
A‎ ‎sam‎ ‎na‎ ‎nie‎ ‎zadrżyć‎ ‎muszę.
HDROD.
Co‎ ‎takiego?‎ ‎otwórz‎ ‎śmiało,
Choćby‎ ‎się‎ ‎niebo‎ ‎zaćmiło!
HETMAN.
W‎ ‎całem‎ ‎państwie‎ ‎twojem‎ ‎słynie
Wieść‎ ‎o‎ ‎narodzonej‎ ‎dziecinie,
Niewiedzieć‎ ‎z‎ ‎jakiej‎ ‎rodziny,
Przewyższa‎ ‎królewskie‎ ‎syny,
Okazują‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎nim‎ ‎cudy,
Ma‎ ‎być‎ ‎królem‎ ‎nad‎ ‎wszystkie‎ ‎ludy;
Nawet‎ ‎stanu‎ ‎wyższego‎ ‎zewsząd‎ ‎się‎ ‎zbiegają,
I‎ ‎z‎ ‎ludem‎ ‎wiejskim,‎ ‎hołdy‎ ‎mu‎ ‎oddają.
HEROD.
Słyszałem‎ ‎od‎ ‎królów,‎ ‎co‎ ‎u‎ ‎mnie‎ ‎byli,
Ale‎ ‎nie‎ ‎wiem,‎ ‎gdzie‎ ‎to‎ ‎dzieciątko‎ ‎złożyli.

[madohora]

HETMAN.
Królu!‎ ‎w‎ ‎Betlejem‎ ‎mieście‎ ‎jest‎ ‎On‎ ‎narodzony.
I‎ ‎w‎ ‎szopie‎ ‎na‎ ‎sianeczku‎ ‎czystem‎ ‎położony.
HEROD.
Ach!‎ ‎co‎ ‎ja‎ ‎słyszę?‎ ‎aby‎ ‎mój‎ ‎poddany
Poniżył‎ ‎moje‎ ‎berło‎ ‎i‎ ‎korony!
Żem‎ ‎się‎ ‎doczekał‎ ‎takowej‎ ‎niesławy,
Sługo‎ ‎mój‎ ‎wierny‎ ‎i‎ ‎hetmanie‎ ‎prawy,
Idź‎ ‎żywo,‎ ‎zabierz‎ ‎zewsząd‎ ‎żołnierskie‎ ‎orszaki,
Wybij‎ ‎wszystkie‎ ‎dzieciny,‎ ‎a‎ ‎niechaj‎ ‎mam‎ ‎znaki.
HETMAN.
Napróżno‎ ‎matki‎ ‎będą‎ ‎łzy‎ ‎wylewać,
Twoje‎ ‎rozkazy‎ ‎będziem‎ ‎wykonywać;
Chociaż‎ ‎od‎ ‎jęków‎ ‎zadrżą‎ ‎wszystkie‎ ‎mury
I‎ ‎ziemia‎ ‎z‎ ‎swojej‎ ‎natury.
HEROD.
•Sam‎ ‎już‎ ‎odchodzę‎ ‎od‎ ‎rozumu‎ ‎mego,
Zawołajcie‎ ‎mi‎ ‎tutaj‎ ‎rabina‎ ‎starego.

[madohora]

hetman‎ ‎odchodzi,‎ ‎rabin‎ ‎wchodzi,
HEROD.
Powiedz‎ ‎mi,‎ ‎uczony‎ ‎rabi,
Jakie‎ ‎miewaliście‎ ‎znaki
I‎ ‎ucztę‎ ‎przygotowali,
Kiedyście‎ ‎się‎ ‎Messyasza‎ ‎na‎ ‎świat‎ ‎spodziewali?
RABIN.
Groch‎ ‎z‎ ‎mydłem,
Kluski‎ ‎z‎ ‎powidłem,
Szczupak‎ ‎drewniany,
Octem‎ ‎zaprawiany.
HEROD.
O‎ ‎ty‎ ‎śmiały‎ ‎zuchwalcze!‎ ‎kpisz‎ ‎z‎ ‎króla‎ ‎twojego?
RABIN.
A‎ ‎na‎ ‎co‎ ‎mi‎ ‎zabili‎ ‎Abramka‎ ‎małego?
HEROD.
To‎ ‎uczynili‎ ‎z‎ ‎rozkazu‎ ‎mojego.

[madohora]

*******

[madohora]

Zaprezentowanych zostanie 40 dzieł wykonanych przez 20 czołowych krakowskich twórców na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat. Niemal wszystkie wystawione szopki to laureatki dorocznych,
grudniowych konkursów. Wśród obiektów znajdują się kilkucentymetrowe miniatury, jak również duże, (wśród nich najwyższa w dziejach – 5-metrowa). Wystawę uzupełnia kilkanaście grup figurek szopkowych powstałych na różnych kontynentach.

[madohora]

Chodzenie bliżej, kochane dzieci!
Patrzcie! tu gwiazda nad szopką świeci,
Ona to, złocąc niebieskie stropy,
Wiodła trzech królów do biednej szopy;
Śpiących pasterzy blaskiem zbudziła,
Do stóp Jezuska zaprowadziła,
A teraz stoi i jasno świeci,
Więc pójdźcie tutaj, kochane dzieci!
W szopce, we żłobku, na miękkiem sianie
Leży Jezusek, świata kochanie;
On, co ma zbawić narody ziemi,
Leży, spowity szaty biednemi;
Nie ma sukienki, kolebki nie ma,

Lecz wesołemi patrzy oczyma,
Bo się raduje Święte biedactwo,
Że się do Niego zbiegło prostactwo.
Możni królowie składają dary:
Mirrę, kadzidło, złota bez miary;
Lecz Jezus, wdzięczny za ich ofiarę,
Woli poglądać na świtki szare,
Na tych pastuszków, których gromada
Przyszła do Niego od owiec stada
I w zachwyceniu patrzy na Dziecię,
Na swoje skarby największe w świecie.
Ten Mu dwa białe daje baranki,
Ów śliczną piosnkę ciągnie z multanki,
Trzeci zerwane w polu kwiatuszki
Kładzie z pokłonem pod drobne nóżki,
A jeszcze inny sukmankę zdziewa,
Pana Jezusa ciepło okrywa.
Dziecię z uśmiechem patrzy na niego
I łezki szczęścia z oczu mu biegą.
Najświętsza Matka i Józef święty
Nabrali trawy świeżutko zżętej,
Karmią osiołka, co razem z wołem
Przy żłobku Bożym stoją pospołem:
Ciepłym oddechem dobre zwierzęta

Ogrzały Dziecku nóżki, rączęta,
I one wiedzą, że owo Dziecię
Przyszło, by cnotę czynić na świecie.
Czekajcie, dzieci! zaraz w stajence
Zaczną pastuszki grać na lirence,
Będą śpiewali śliczne kolędy,
By się nowina rozeszła wszędy,
By ziemia cała o tem wiedziała,
Że wielka radość światu się stała.
A wy też Bogu pokłon oddajcie
I z pastuszkami pieśń zaśpiewajcie.

OR-OTA

[madohora]

Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej

Krakowska Bazylika św. Franciszka z Asyżu jest równocześnie Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej, zwanej Smętną (tzn. Smutną) Dobrodziejką Krakowa. Szczególnym bowiem kultem otaczany jest tutaj wizerunek Matki Bożej nieznanego artysty z XIV wieku, umieszczony w kaplicy o tym samym imieniu, wydzielonej z północnego ramienia krużganków (1879 r.).

[madohora]

Nasza świątynia Bazyliką

BENEDYKT XV, PAPIEŻ
List apostolski
Cracoviae in Polonia
Wyróżnienie Kościoła św. Franciszka z Asyżu Braci Mniejszych Konwentualnych
godnością i tytułem Bazyliki Mniejszej

Na wieczną rzeczy pamiątkę. – W Krakowie w Polsce wznosi się świątynia z przylegającym do niej klasztorem, która jaśniejąc zarówno swą starożytnością, jak również wspaniałością budowli, jak również kunsztem pomników, jak również prawdziwą pobożnością chrześcijańskiego ludu, słusznie i zasłużenie zaliczana jest pomiędzy znamienitsze świątynie Polski. Zakonna rodzina Braci Mniejszych Konwentualnych uznaję ją i czci jako matkę i żywicielkę wszystkich kościołów swojego Zakonu w Polsce. Rzeczywiście bowiem ta święta budowla jako pierwsza w królestwie Polski przyjęła Braci Konwentualnych i posłała ich do zakładania innych kościołów w prowincjach tegoż królestwa. Stąd pierwsi z polskiego rodu Bracia Mniejsi Konwentualni przesiąknięci boskimi i ludzkimi umiejętnościami oraz wiedzeni gorliwością o szerzenie wiary, udali się do odległych ziem Litwy i Rusi jako biegli robotnicy na żniwie Pana, z których niejedni nie zawahali się zrosić krwią jakże srogiego zasiewu, wychodząc naprzeciw chwalebnemu męczeństwu dla imienia Chrystusa.
Kościół wzniesiony przez króla Bolesława Wstydliwego w roku 1252 i podarowany Braciom Konwentualnym, uprzednio dedykowany został Najświętszemu Ciału Chrystusa, a następnie przyjął tytuł św. Franciszka z Asyżu. Tenże kościół w ciągu wieków Krakowscy Biskupi i Królowie Polski oraz dostojnicy ubogacali nowymi ciągłymi dziełami i obdarzyli szczególnymi przywilejami. Miło także wspomnieć to, że sam kościół, chociaż dotknięty tragicznymi kolejami losu, bo co dopiero złupiony nieprzyjazną ręką, co dopiero strawiony pożarem, mimo to nigdy nie został doszczętnie zniszczony oraz zapomniany, a w krótkim czasie, dzięki Bożej przychylności, powrócił do pierwotnego blasku. W połowie co dopiero minionego wieku zniszczył go straszny pożar, lecz dzięki natychmiast wyproszonym od wszystkich obywateli datkom, odbudowany od fundamentów, jaśnieje obecnie nowym i większym blaskiem.
Napełniona zadziwiającymi pomnikami sztuki oraz bogatymi i drogocennymi sprzętami liturgicznymi ta święta budowla uszlachetniona jest doczesnymi szczątkami bardzo wielu niebiańskich Błogosławionych. W niej przechowywane są ciała Braci Mniejszych Konwentualnych zamordowanych z nienawiści do wiary przez Tatarów; tamże znajdują się również groby wielu pobożnych Książąt Polski, a przede wszystkim grób króla Bolesława Wstydliwego. W przesławnej kaplicy tejże świątyni znajduje się bardzo starożytny obraz Bolesnej Dziewicy namalowany na drewnie, słynący z wielu cudów i niebiańskich znaków, otaczany bardzo wielką czcią odwiedzającego ludu. Dla zobaczenia tegoż obrazu, napływają wierni nawet z najdalszych regionów. Rzeczywiście, gdy umiłowany syn Marian Sobolewski, kustosz Konwentu i rektor kościoła Braci Mniejszych Konwentualnych w Krakowie, za zgodą Przełożonych, który wyrażając prośby wszystkich Braci właśnie odradzającej się Prowincji Polskiej, błagał Nas w usilnych prośbach, abyśmy ten kościół św. Franciszka z Asyżu raczyli podnieść do godności Bazyliki Mniejszej. My, mając na względzie chwalebną pamięć owej sławetnej świątyni, uznaliśmy, aby życzliwie przychylić się ku tym prośbom. Ponieważ tak się rzeczy mają, po zasięgnięciu rady u Najprzewielebniejszych Świętego Kościoła Kardynałów, mających pieczę nad Świętymi Obrzędami, Naszą Apostolską władzą, mocą niniejszego pisma na zawsze, kościół obejmowany klasztorem, dedykowany ku czci św. Franciszka z Asyżu w mieście Krakowie, ozdabiamy tytułem i godnością Bazyliki Mniejszej z zachowaniem szczególnych przywilejów i godności jej udzielonych, które z prawa należą się Bazylikom Mniejszym tegoż Miasta Matki.
Tychże udzielamy i te ogłaszamy, postanawiając, aby niniejszy Nasz List był i zawsze pozostał prawomocny, zobowiązujący i skuteczny oraz wydał swoje pełne i trwałe owoce; a ponadto, aby tak teraz, jak i też w przyszłości przyszedł z jak największą pomocą tym, do których się dziś odnosi lub będzie się mógł kiedyś odnosić. Dlatego zgodnie z prawem należy osądzać i stanowczo określić w sprawach uprzednio przedstawionych, że od tej chwili będzie też sprzecznym i próżnym, jeśli w tych sprawach zdarzy się cokolwiek przeciwnego [temu postanowieniu] na skutek świadomych lub nieświadomych wysiłków podejmowanych przez kogokolwiek lub przez jakąkolwiek władzę.
Bez względu na jakiekolwiek przeciwne zarządzenia.

Dano w Rzymie u świętego Piotra pod pierścieniem Rybaka, dnia 23 lutego 1920, w szóstym roku Naszego Pontyfikatu.
KS. KARD. GASPARRI

List-apostolski

[cusiew44]

Zwariowałaś, szopki o tej porze roku?!

[madohora]

Inne często spotykane motywy, to wieże kościoła Mariackiego i kopuły kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, Wieża ratuszowa i różne krakowskie kościoły (m.in. św. Andrzeja). Pojawiają się również nawiązania do Teatru Słowackiego.

[madohora]

Szopkarze tacy jak Witold Głuch i Bronisław Pięcik odtwarzali w swych dziełach gotyckie ołtarze z kościołów Dominikanów, Franciszkanów i Bożego Ciała.

[madohora]

✓Postaci w strojach regionalnych: Krakowiacy, Górale.

[madohora]

✓Postaci historyczne np. (Jan Długosz, Mikołaj Kopernik ks. Piotr Skarga Tadeusz Kościuszko, Bartosz Głowacki, Józef Piłsudski, Jan Paweł II).

[madohora]

Krakowskie Szopki

[madohora]

[madohora]

Znaczki zostały wydane w trzech wersjach. Przedstawiają prace laureatów Konkursu Szopek Krakowskich z 2021 roku - Józefa Madeja, Kazimierza Stopińskiego oraz Zbigniewa Gillerta, czyli wielopoziomowe, bogato zdobione szopki skonstruowane z lekkich kolorowych materiałów, w których można odnaleźć miniaturowe elementy zabytkowej architektury Krakowa w scenerii Bożego Narodzenia. Każdy z trzech znaczków został wydany w 120 tysiącach sztuk.

[madohora]

Kategoria Szopki Małe

[madohora]

Szopki Krakowskie

[madohora]

Piękne szopki

[madohora]

Szopki średnie

[madohora]

Kategoria Szopki Średnie

[madohora]

Szopki

[madohora]

.

[madohora]

..

[madohora]

KRAKOWSKIE SZOPKI - www.muzeumkrakowa.pl

[madohora]

KRAKOWSKIE SZOPKI - www.ich.unesco.org

[madohora]

Zwyczaj budowania szopek bożonarodzeniowych wywodzi się z tradycji ustawiania w kościołach wielofiguralnych kompozycji przedstawiających okoliczności narodzin Dzieciątka Jezus, zwanych u nas jasełkami lub szopką. Praktyka ta, zapoczątkowana we Włoszech we wczesnym średniowieczu, rychło upowszechniła się w całej Europie. Do Polski przenieśli ją zakonnicy reguły św. Franciszka, którzy przybyli tu w XIII wieku. Najstarsze polskie jasełka, a jedne z najstarszych zachowanych w Europie, przechowywane są w Krakowie u sióstr klarysek, w romańskim kościele św. Andrzeja. Dwie najstarsze figurki z tego kompletu, przedstawiające Matkę Boską i św. Józefa, datowane są na 2. połowę XIV wieku.

[madohora]

Kraków to miasto szczególne, przez wielu Polaków uważane za sanktuarium kultury i historii narodowej. Jego mieszkańcy od czasu rozbiorów kultywują mit Krakowa jako skarbnicy narodowych tradycji, a zachowywanie starych zwyczajów uważają za swój obowiązek. Nic więc dziwnego, że szopka odnosiła w tym mieście największe sukcesy, a zwyczaj budowania szopek przetrwał tu do czasów współczesnych. Zapiski kronikarskie zgodnie potwierdzają, że szopka krakowska sięgnęła od początku po palmę pierwszeństwa krajowego i to zarówno pod względem estetyki budynku, jak i atrakcyjności przedstawienia szopkowego. Źródłem jej sukcesów był przede wszystkim fakt wzorowania się twórców krakowskich szopek na zabytkowej architekturze miasta. Inspiracja prześwietnymi zabytkami Krakowa, reprezentującymi różne style i epoki, od romańszczyzny po secesję, owocowała dużą różnorodnością form architektonicznych krakowskich szopek. I właśnie ta wielość form i synteza różnych stylów w jednym obiekcie stały się głównym atutem szopki krakowskiej, a zarazem stałym czynnikiem jej rozwoju. Czerpiąc natchnienie z tak wspaniałych budowli, jak kościół Mariacki, wawelski zamek królewski i katedra, Sukiennice, Ratusz, Barbakan, Brama Floriańska czy też sylwety krakowskich kościołów, teatrów i starych kamienic, miejscowi szopkarze budowali szopki przypominające pałace z baśni, mieniące się feerią barw. Z zapisków kronikarskich i doniesień prasowych z XIX wieku wiemy, że ówczesne szopki krakowskie były okazałymi budowlami, mierzącymi około 2 metrów wysokości i tyleż szerokości, zwieńczonymi lub oskrzydlonymi kilkoma wieżami. Budowano je z drewnianych listew i tektury, a następnie ściany, dachy i hełmy wież oklejano różnokolorowymi papierami glansowanymi. Okna zaś, oszklone kolorowymi szybkami, rozświetlano świeczkami, pełniącymi funkcje lamp teatralnych.

[madohora]

• Po wojnie miejsce szopki kukiełkowej zajął nowy typ szopki krakowskiej, powołany do życia przez konkurs i dlatego umownie nazywanej konkursową. W szopce konkursowej cały wysiłek twórczy szopkarzy skoncentrowany jest na architekturze i estetyce budynku szopki. Rywalizując o nagrody i sławę szopkarze szukają ciągle nowych rozwiązań architektonicznych i coraz śmielej rozbudowują fasady i wieże szopek, ozdabiając je misternie wykonanymi balustradami i galeryjkami, gotyckimi wimpergami i maswerkami, renesansowymi arkadami i attykami itp. Ciągle jednak, jak dawniej, źródłem ich twórczej inspiracji są zabytkowe budowle Krakowa. Współczesne szopki są jeszcze barwniejsze i bardziej błyszczące niż dawniej, gdyż kolorowe papiery na ich ścianach i hełmach wież zostały zastąpione przez wielobarwne staniole i folie aluminiowe. W szopce konkursowej rolę dawnych kukiełek przejęty nieruchome figurki, rozmieszczone na wszystkich kondygnacjach szopki. Obok figurek jasełkowych: św. Rodziny, Trzech Króli pasterzy, w szopkach konkursowych pojawia się, analogicznie jak niegdyś na scenie szopki kukiełkowej, cala plejada postaci z różnych wymiarów rzeczywistości. Poczet ten otwierają aktorzy wątku biblijnego: król Herod, Diabeł i Śmierć, często przedstawiona w akcie ścinania głowy grzesznika. Towarzyszą im postacie ze świata folkloru: kolędnicy, roztańczone pary krakowiaków i górali w strojach regionalnych, krakowskie kwiaciarki, uliczni muzykanci czy fiakrzy i gołębiarze z krakowskiego Rynku. Tuż obok pojawiają się bohaterowie najpopularniejszych legend krakowskich: Pan Twardowski, smok wawelski, Lajkonik i hejnalista z wieży Mariackiej. Korowód figurek znajdujących się we współczesnych szopkach krakowskich zamykają postacie historyczne, pochodzące zarówno z dawnych dziejów Polski, jak i z historii najnowszej. Spotkać można bowiem w szopkach Jana Długosza, średniowiecznego kronikarza dziejów Polski, obok astronoma Mikołaja Kopernika, papieża Jana Pawła II czy wreszcie Lecha Wałęsy.

[madohora]

Szopki krakowskie znajdą się na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO jako pierwszy wpis z Polski!

Wniosek o wpisanie szopek krakowskich, a dokładniej szopkarstwa krakowskiego, jako dziedzictwa niematerialnego został złożony w 2017 roku. W tym roku Komitet Międzyrządowy ds. Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego odniósł się do złożonego wpisu twierdząc, że zaangażowanie lokalnej społeczności, jakość wniosku i przygotowanych materiałów miały wpływ na wydaną rekomendację przez zespół ewaluacyjny UNESCO. Obrady odbędą się między 26 listopada, a 1 grudnia 2018 roku, gdzie zostanie wydane oficjalne oświadczenie o umieszczeniu szopkarstwa na liście, jednak nigdy nie zdarzyło się, aby ostateczna decyzja była inna niż rekomendacja!

[madohora]

Szopki krakowskie to niezwykła tradycja od XIX wieku w postaci teatru kukiełkowego

Ogólnie rzecz biorąc tradycja inscenizowania jednego z ważniejszych wydarzeń związanych z chrześcijaństwem – narodzenia Jezusa Chrystusa – sięga średniowiecza. Już wtedy w różny sposób przedstawiano sceny, czy to na obrazach, czy w postaci teatralnych inscenizacji w miastach, a także w postaci szopek. Były one przeznaczone dla prostej ludności, mieszkańców wsi i uznawano je za plebejską rozrywkę. W pewnym momencie zakazano nawet wystawiania szopek w kościołach.
Do tradycji wrócono w XIX wieku, kiedy to folklor stał się bardzo popularny. Odkryto na nowo tradycję oraz to, jak silnie jej elementy były zakorzenione w kulturze.

[madohora]

Dlaczego szopkarstwo krakowskie jest wyjątkowe?

Szopki krakowskie różnią się zdecydowanie od wszystkich innych. Jest to związane z ich cechami architektonicznymi, tożsamością lokalną oraz ciągłą silną tradycją. Większość szopek miała formy zbliżone do architektury krakowskiej. Ich wytwarzaniem zajmowali się murarze i budowniczy, którzy w sezonie zimowym, cierpieli na brak pracy. To oni najlepiej znali architekturę i budynki Krakowa. Będąc silnie z nią związani, przekładali swoje doświadczenia na szopki. Są one prawie zawsze smukłe, wysokie, kolorowe, pełne attyk, arkad, pinakli i kopuł. Nawiązują do architektury gotyku, renesansu i baroku. Nigdzie indziej w Polsce (a nawet na świecie) tradycja ta nie zakorzeniła się tak silnie. A jest to zasługa nie tylko artystów, którzy każdą szopkę tworzą indywidualnie, ręcznie, oddając swoje genius loci, ale również osób i instytucji, dzięki którym ta tradycja przetrwała.

[madohora]

Konkurs szopek krakowskich – co, kiedy i gdzie?

Na początku XX wieku dostrzeżono, że tradycja szopkarstwa w Krakowie jest wyjątkowa i należy o nią zadbać. Zorganizowano konkurs szopek krakowskich, który pierwszy odbył się w 1937 roku. Konkurs odbywa się do dziś, a Muzeum Historyczne Miasta Krakowa pełni nad nim piecze. Co roku, w pierwszy czwartek grudnia na krakowskim rynku, przy pomniku Adama Mickiewicza, podziwiać można zgłoszone do konkursu szopki krakowskie. Wyniki konkursu są przedstawiane w Pałacu Krzysztofory. Tradycja jest żywa i ilość zgłaszanych szopek wynosi, prawie zawsze, ponad setkę. Dziedzictwo niematerialne w postaci szopkarstwa, udało się w pewien sposób zapisać i zinwentaryzować, między innymi dzięki wywiadom i rozmowom z ponad 30 twórcami. Dowiedzieć się można, jak pracują, dlaczego tworzą szopki i jaka jest ich tradycja.

[madohora]

UNESCO chcąc zachować nie tylko dzieła materialne związane z kulturą i przyrodą w 2003 roku utworzyło listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Jej głównym celem jest zachowanie przekazów ustnych, zwyczajów, czy umiejętności, które powodują, że różnorodność kultury ludzkiej jest niezwykła. Co więcej dziedzictwo niematerialne jest elementem poczucia tożsamości i ciągłości.
Na listę wpisywane są:
umiejętności
wiedza i praktyki związane z przyrodą i światem
zwyczaje i rytuały
tradycje i przekazy ustne
widowiska
Na liście znajduje się ponad 300 wpisów. Niestety dotychczas nie było na nim żadnego wpisu z Polski, zatem szopki krakowskie będą pierwsze! Lista obejmuje takie elementy jak: indyjska Joga, tradycja tkania kilimów z Mołdawii i Rumuni, tradycja potrawy Palov z Uzbekistanu, świętowanie Fest Noz z Francji.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Łańcuch

[madohora]

Bombki

[madohora]

Szopki średnie

[madohora]

Szopki małe

[madohora]

Szopki małe.

[madohora]

Szopki miniaturowe 1 nagroda

[madohora]

Szopki miniaturowe

[madohora]

[madohora]

..........

[madohora]

............................

[madohora]

Harce lajkonika rozpoczynają się już przed południem, około godziny 10.00, gdy tatarzyn, wraz z chorążym niosącym sztandar, orszakiem włóczków uzbrojonych w buńczuki i kapelą Mlaskotów opuszcza siedzibę Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Następuje wówczas pierwszy taniec i „obijanie” pracowników muzeum buławą.

[madohora]

Pochód Lajkonika zaczyna się w południe, na Półwsiu Zwierzynieckim, na dziedzińcu Wodociągów Krakowskich przy ulicy Senatorskiej 1, instytucji, której pracownicy kontynuują tradycje krakowskich włóczków.

[madohora]

Kapelę „Mlaskoty” (flet, trąbka, klarnet, akordeon, bęben, bas i para skrzypiec) tworzą ludowi muzycy w większości pochodzący z Woli Justowskiej. Wieloletni kierownik i opiekun kapeli – Albin Mazur przejął funkcję od swojego ojca – Stanisława Mazura i sprawował ją nieprzerwanie od roku 1936 do 2007 roku. Obecnie kapelą kieruje jego syn – Andrzej Mazur[21]. Główna melodia grana przez Mlaskotów utrzymana jest w rytmie marsza; jest śpiewana do słów wiersza Ewy Szelburg-Zarembiny:
Ten lajkonik, nasz lajkonik
po Krakowie zawsze goni
Lajkoniku laj laj
poprzez cały kraj (2x)

[madohora]

A teraz jak wybiorę się do Krakowa to będzie to Kraków - Mieroszewskich. Mam już część materiałów ale jeszcze nie wszystkie.

[madohora]

Bo potem to gdzieś tam odgrzebują z Archiwum X

[madohora]

***

[madohora]

[madohora1]

[madohora]

DLA MNIE TA JEST NAJŁADNIEJSZA - TO BYŁO PIERWSZE MIEJSCE W 2011 ROKU

[madohora]

Artysta po mistrzowsku przedstawił w rysach twarzy i całej postaci zastygłą boleść i smutek. Zaczerwienione i przepełnione łzami oczy, układ ust, załamane ręce, a także strój: suknia koloru brunatnego, niebieski płaszcz i okolona białą chustą twarz – wszystkie te elementy podkreślają boleść Matki patrzącej na cierpiącego Syna. Dodatkowo Jej boleść symbolizuje miecz przeszywający serce. Tło obrazu ma złoty deseń (nieco ginie na nim ów miecz), na którym czterej aniołowie trzymają narzędzia Męki Pańskiej.

[madohora]

Boczny oltarz

[madohora]

GALERIA PORTRETÓW BISKUPÓW KRAKOWSKICH

Legenda podaje, że powstanie galerii biskupów krakowskich w krużgankach franciszkańskich wiąże się z kanonizacją św. Stanisława Szczepanowskiego, dokonanej w dolnej bazylice św. Franciszka w Asyżu (1253). Posłowie polscy, biorący udział w uroczystościach, zobowiązali się, że każdy nowy biskup ordynariusz krakowski będzie posyłał do bazyliki w Asyżu, na pamiątkę tej kanonizacji, swój portret i 100 sztuk złota. Średniowieczne realia: duża na owe czasy odległość, kłopoty komunikacyjne i niebezpieczeństwa spowodowały zmianę tej umowy. W zamian za srebrną, trzyłokciową figurę św. Franciszka, krakowski konwent franciszkański przejmował prawo do owych portretów.

[madohora]

Wszystkie portrety malowane na deskach lub płótnie najczęściej, choć nie zawsze, fundowane były po śmierci biskupa przez krewnych, przyjaciół, następców lub egzekutorów testamentu. Wojny i pożary spowodowały uszczerbek tej niezwykłej kolekcji. Dziś jest w niej 31 portretów. Ostatnim, umieszczonym 4.XI.2005 w tej galerii, jest portret Karola Wojtyły w stroju papieża Jana Pawła II. Brak natomiast portretu kardynała Franciszka Macharskiego, który przeszedł na emeryturę (2005).

[madohora]

w południowym ramieniu krużganków:
bp Kajetan Ignacy Sołtyk (1759-1788)
kard. Jan Aleksander Lipski (1732-1746)
bp Jakub Zadzik (1635-1642)
bp Andrzej Lipski (1630-1631)

[madohora]

w Sali Włoskiej (wschodnie skrzydło krużganków):
kard. Bernard Maciejowski (1600-1606)
bp Piotr Tylicki (1606-1616)
bp Piotr Gembicki (1642-1657)
bp Stanisław Kazimierz Dąmbski (1699-1700)
bp Konstanty Felicjan Szaniawski(1720-1732)
bp Andrzej Stanisław Kostka Załuski(1746-1758)
bp Feliks Paweł Turski (1790-1800)
kard. Jan Puzyna (1879-1894)

[madohora]

Pomnik kardynała Adama Sapiehy

[madohora]

POLICHROMIA WYSPIAŃSKIEGO

Przez pół roku, od maja do listopada 1895 roku, Stanisław Wyspiański pracował nad polichromią kościoła franciszkańskiego. Jego zbyt nowatorska sztuka, dla komisji czuwającej nad restauracją kościoła, spowodowała nie ukończenie dzieła. Jednak to, co powstało, możemy podziwiać jako doskonały przykład połączenia gotyckiej świątyni z monumentalną dekoracją stylu art. Noveau w budowli kościelnej. Młody Artysta był już doświadczony podobną restauracją kościoła Mariackiego w Krakowie (projektu Jana Matejki) oraz licznymi przykładami z podróży po Europie. Tutaj stworzył prawdziwe arcydzieło, którego główną inspiracją była teozoficzna koncepcja stworzenia świata (polichromia wraz z witrażami).

[madohora]

W przedniej części prezbiterium, między oknami, przedstawił malowidła figuratywne:
Z prawej strony:
“Matka Boża z Dzieciątkiem” – w krakowskim stroju ludowym, zwana “Królową-wieśniaczką polską” w trakcie koronacji
“Miłosierdzie” (“Caritas”) – uosobienie boskiej miłości – dwie dziewczynki w uścisku wśród irysów
Z lewej strony:
“Upadek zbuntowanych aniołów”
“Św. Michał Archanioł” – symbolizujący walkę ze złem.
W tylnej części prezbiterium, po obu stronach, Artysta przedstawił wspaniałą galerię szesnastu polskich orłów piastowskich, co w czasach zaborów miało szczególne znaczenie.
Sklepienie w bladoszafirowym kolorze pokrywają setki złotych gwiazd. Niektóre z nich to powiększone płatki śniegu. Wzdłuż żeber widzimy koronkę i pasek franciszkański.

[madohora]

Koncepcja witraży Wyspiańskiego jest nowatorska. Odszedł on od średniowiecznego podziału okna na małe kwatery z odrębnymi scenami, tak bardzo mu znane z kościoła Mariackiego. Tutaj Mistrz wykorzystał w każdym przypadku całe okno do zmaterializowania swoich wizji, zarówno w witrażach figuralnych, jak i przedstawiających żywioły.

[madohora]

Po lewej stronie “Błogosławiona Salomea”, tchnąca podobnym mistycyzmem i hieratycznością. Ta zasłużona dla naszej świątyni pierwsza polska klaryska, wstępując do klasztoru zrzekła się ziemskich zaszczytów (stąd upuszczona korona; Salomea była polską księżną – siostrą księcia Bolesława V Wstydliwego oraz żoną węgierskiego księcia Kolomana, księżną Węgier i Halicza). Lilie nad postacią błogosławionej symbolizują czystość.

[madohora]

Dwa witraże z lewej strony prezbiterium przedstawiają potęgę żywiołu Ognia. Pierwszy ukazuje płonące kłody drzewa, a nad nimi strzelające ku górze niebieskie i żółte płomienie; drugi – żywioł ognia wyobrażony przez czerwień kwiatów.
Dwa witraże z prawej strony prezbiterium przedstawiają potęgę żywiołu Wody, co symbolizują kwiaty jezior i rzek: irysy, lilie wodne i grzybienie.
Wszystkie te cztery witraże to wspaniałe, wydłużone kompozycje, powtarzające kształt gotyckich okien. Pastelowe kolory przechodzą z jednego witraża w następny, tworząc większą całość.

[madohora]

Jednak bez wątpienia najwspanialszy witraż Wyspiańskiego to ekspresjonistyczny “Bóg Ojciec wydobywający świat z chaosu” w zachodnim oknie, nad chórem muzycznym. Bywa nazywany również “Stań się”, “Stworzenie świata”, “Bóg Ojciec”. Monumentalna postać Boga Ojca, przypominająca sylwetką dzieło Michała Anioła, zdaje się unosić w przestworzach nad bezmiernym oceanem. Wyrazista jest tylko Jego głowa i uniesiona nad nią ręka w stwórczym geście. Prawa ręka zdaje się opanowywać żywioły, usytuowane w dolnych partiach kompozycji, zmieniające się w zależności od pory dnia i roku, natężenia i kierunku światła, będące żywym ogniem bądź żywiołem wody.

[madohora]

Kościół Świętego Franciszka organy

[madohora]

DROGA KRZYŻOWA MEHOFFERA

Czternaście obrazów stacji Męki Pańskiej dla kościoła franciszkanów w Krakowie zrealizował Józef Mehoffer (1869 Ropczyce – 1946 Wadowice) w latach 1933-1946. Zamówienie to było jakby rewanżem za porażkę w konkursie na witraże, których wykonanie powierzono Wyspiańskiemu. W tym samym czasie Mehoffer pracował w neogotyckiej świątyni w Turku, gdzie stworzył pełny, jednolity wystrój wnętrza (polichromie, witraże, obrazy i ołtarze). We wnętrzu tym znalazły się również obrazy sztalugowe, a wśród nich stacje Męki Pańskiej. Te w Turku są niedużymi szkicami wielkoformatowego cyklu do Bazyliki św. Franciszka z Asyżu w Krakowie.

[madohora]

Artysta tak wyjaśnia swoje intencje: “Ja nie dla krytyków robię te stacje, ale raczej dla ludzi prostych, zdolnych do patrzenia ze wzruszeniem na prawdę Męki, dla tych, co nie szukają na obrazach Chrystusa stąpającego rytmicznym, pełnym godności krokiem, ubranego w długie, nieskazitelnie piękne szaty jako Boga niezdolnego do cierpienia”.

[madohora]

KOPIA CAŁUNU TURYŃSKIEGO

Wierna kopia Całunu turyńskiego w Bazylice franciszkańskiej w Krakowie znajduje się w kaplicy Męki Pańskiej. Została umieszczona w przeszklonym sarkofagu, projektu architekt Anny Zabdyr-Jamróz, w ołtarzu głównym tej kaplicy. Do Krakowa przywiózł ją ówczesny gwardian klasztoru i kustosz bazyliki ojciec Marek Augustyn OFMConv., który wraz z delegacją klasztoru odebrał ją poświęconą z rąk Ojca Świętego Jana Pawła II w Watykanie 19 marca 2003 roku.

[madohora]

Całun turyński jest płótnem o dużych rozmiarach (4,36 m x 1,10 m i grubości 300 tysiącznych milimetra), ze śladami postaci identyfikowanej ze zmarłym Chrystusem, który, zgodnie z tradycją, był w nie owinięty i złożony w grobie. Pośrodku, nieco z prawej strony, widoczne jest odbicie twarzy Chrystusa, zgodne z wielowiekowym wyobrażeniem w całym chrześcijańskim świecie. Poza kształtami postaci, widoczne są również krwawe ślady ran po koronie cierniowej, biczowaniu, gwoździach w nadgarstkach (nie w dłoniach) rąk i w stopach oraz boku. Da się też potwierdzić rozległą ranę ciętą, zadaną po prawej stronie klatki piersiowej, obtarcia skóry, rany twarzy oraz ślady patibulum, poprzecznej belki krzyża.

[madohora]

Najstarsze wiadomości o Całunie pochodzą z apokryfów I i II wieku, kiedy przechowywany był w Jerozolimie. Po zajęciu miasta przez Arabów (VII w.), umieszczony został w skarbcu cesarskim w Konstantynopolu. W 1353 roku znalazł się w Lirey na północy Francji, w rękach feudała Gottfreda de Charny. Dwa lata później po raz pierwszy pokazano go publicznie. W 1452 lub 1453 roku Małgorzata de Charny, nie chcąc zwrócić Całunu kanonikom z Lirey, przekazuje go księciu Sabaudii Ludwikowi I. Całun był własnością domu sabaudzkiego przez 530 lat, aż do śmierci króla Umberta II (18.III.1983), kiedy zgodnie z wolą ostatniego władcy Italii przeszedł na własność Stolicy Apostolskiej.

[madohora]

1 września 1978 roku, krótko przed konklawe, kardynał Karol Wojtyła oglądał Całun. Był on wówczas wystawiony, za zgodą papieża Pawła VI, na widok publiczny (26.VIII-8.X.1978), w związku z czterechsetleciem przeniesienia go z Chambery do Turynu. Zobaczyło go wówczas około 4 miliony ludzi.

[madohora]

W celu oszczędzania oryginału Całunu, narażonego na zniszczenie, wykonano szereg wiernych kopii, które, poświęcone przez papieża Jana Pawła II, trafiły również do kilku świątyń w Polsce. Kopia we wnętrzu franciszkańskiej kaplicy Męki Pańskiej w Krakowie to kolejny przykład więzi, łączącej Sługę Bożego Karola Wojtyłę z tym miejscem. Nade wszystko Całun jest potwierdzeniem zapisów Ewangelistów i, jak powiedział Jan Paweł II, “ikoną męki ukrzyżowanego człowieka”.

[madohora]

Transept:

krucyfiks w tęczy (XIX w.);
pd. ramię:
krucyfiks barokowy, pochodzący z tęczy (XVII w);
epitafium Wincentego Pola (+ 1872), z czarnego marmuru, z popiersiem wykonanym przez Stanisława Romana Lewandowskiego (koniec XIX w.);
pomnik-popiersie Jana Kochanowskiego (+ 1584);
pn. ramię:
epitafium Piotra z Sycyny Kochanowskiego (+ 1620), sekretarza królewskiego i poety; nowa tablica i popiersie Oskar Sosnowski (po 1850);
pomnik Anny Różyckiej (+1856) oraz jej siostrzenic Marii, Celiny i Julii Zakaszewskich, Henryk Stattler, fundacji Julii Zakaszewskiej;

[madohora]

Kaplica Męki Pańskiej:

Chrystus Ubiczowany – w ołtarzu (XVII w., po 1655);
Chrystus Frasobliwy – we wnęce po prawej stronie; mała późnogotycka figurka (1. ćw. XVI w.);
Upadek Pana Jezusa pod krzyżem – dar biskupa Marcina Szyszkowskiego (XVII w.)

[madohora]

Kaplica bł. Salomei:

posągi z alabastru w ołtarzu: księcia Bolesława Wstydliwego, księżnej Grzymisławy, św. Katarzyny, św. Barbary oraz pod mensą ołtarzową bł. Salomei (wszystkie dłuta Stanisława Wójcika, ok. 1670);

[madohora]

Ołtarze, obrazy

ołtarz główny – neogotycki, kamienny (E. Stehlik, 1861), pozłocony według projektu Stanisława Wyspiańskiego;
obraz w ołtarzu “Św. Franciszek w chwale niebieskiej” (św. Franciszek w otoczeniu świętych franciszkańskich), fundacja hrabiny Zofii Potockiej, namalował w Rzymie Gebhard Flatz (3. ćw. XIX w.)
ołtarze boczne: 4 barokowe – nawa główna; z czarnego marmuru dębnickiego, pochodzą z pokarmelitańskiego kościoła św.św. Michała i Józefa (św. Maksymiliana Marii Kolbego, ok. 1650, Serca Bożego, ok. 1700 i dwa identyczne, wykonane zapewne według projektu Franciszka Placidiego, ok. 1754: Matki Bożej Nieustającej Pomocy i św. Józefa);
2 neogotyckie (koniec XIX w.) w transepcie: św. Antoniego – z lewej strony, Matki Boskiej – z prawej;
ołtarz w kaplicy bł. Salomei, marmurowy (XVII w.) z obrazami: bł. Salomei (nieznany artysta, XVII w.) i w zwieńczeniu św. Kinga (Jan Bąkowski, 1908);
ołtarz w kaplicy Męki Pańskiej z figurą Chrystusa Bolesnego (3 ćw. XVII w.), z czarnego marmuru ;
wielkoformatowe obrazy Władysława Rossowskiego w prezbiterium:
Przybycie franciszkanów do Polski, Zatwierdzenie reguły franciszkańskiej przez papieża Honoriusza III;
w nawie głównej: Pierwsze klaryski w Polsce (1899), Chrzest Litwy (1900).

[madohora]

STANISŁAW WYSPIAŃSKI - www.krakow.pl

[madohora]

Inne miejsca: służba (ul. Dekerta, ul. Kalwaryjska, ul. Senacka 6, ul. św. Marka 7, ul. Zacisze, ul. Grodzka 62, ul. Sienna), miejsca modlitwy (kościół św. Józefa, kościół Świętego. Krzyża), Stowarzyszenie Sług Katolickich św. Zyty (przy kościele św. Barbary), szpital św. Zyty (ul. Mikołajska 30), mieszkanie (ul. Radziwiłowska 20), beatyfikacja (Rynek Główny), Rzymskokatolicka Parafia Błogosławionej Anieli Salawy (al. Kijowska 29).

[madohora]

Co prawda już po świętach ale z tego co wiem krakowskie szopki można oglądać jeszcze do 24 lutego - w poniedziałki jest promocyjna cena 3 zł

[madohora]

Krakowskie Szopki - rok 2013

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

SZOPKA WYKONANA PRZEZ PODOPIECZNYCH ZAKŁADU OPIEKUŃCZEGO SIÓSTR FELICJANEK

[madohora]

Plan Klasztoru

[madohora]

KSIĄŻĘ BOLESŁAW WSTYDLIWY

(21.VI.1226-7.XII.1279)

Książę sandomierski (od 1233) i krakowski (od 1243), syn księcia Leszka Białego i księżniczki łuckiej Grzymisławy; urodził się i zmarł w Krakowie. Przydomkiem Wstydliwy (Pudicus) obdarzyli księcia już współcześni. Powodem były śluby czystości, jakie poczynił wraz z małżonką Kingą (Kunegundą), przyszłą świętą. Należy tu dodać, że bł. Salomea to siostra księcia, a on sam, w czasach kontrreformacji, znalazł się na liście błogosławionych

[madohora]

Pierwszym miejscem pochówku księcia w świątyni było prezbiterium, gdzie wmurowano kamienną płytę, wzorowaną na średniowiecznej pieczęci Bolesława (fundacja Polskiej Akademii Umiejętności, 1891). Obecnie doczesne szczątki księcia spoczywają w kamiennej urnie za kratą, po prawej stronie ołtarza w kaplicy bł. Salomei (wejście z północnego ramienia transeptu). W samym ołtarzu książę został upamiętniony figurą (dzieło Stanisława Wójcika)

[madohora]

BŁ. SALOMEA PIASTÓWNA
Bł. Salomea (1212-1268) – księżna halicka, klaryska.
Córka księcia krakowsko-sandomierskiego Leszka Białego i księżnej Grzymisławy, siostra księcia Bolesława V Wstydliwego, żona księcia węgierskiego Kolomana.
Z księciem halickim Kolomanem, synem króla Andrzeja Węgierskiego i bratem św. Elżbiety z Turyngii została zaręczona, gdy miała zaledwie 7 lat. Wychowywała się na dworze królewskim u rodziców przyszłego męża, którego poślubiła w wieku 13 lat.
Po wyprawie wojsk węgierskich i polskich na Ruś Czerwoną, przez dwa lata (1219-1221) wraz ze swoim przyszłym mężem pozostawała na tronie halickim, którego musieli się zrzec po protestach Rusinów w odpowiedzi na wyprawę misyjną bpa Kadłubka i dominikanina Jacka Odrowąża.
Z Kolomanem przeżyła w dziewictwie 12 lat, wspierając go swą mądrością w czasie jego rządów w Slawonii, Dalmacji i Chorwacji. Po śmierci męża, który zginął w bitwie z Tatarami (1241 r.), wróciła do Polski i w 1245 r. wstąpiła do zakonu świętej Klary, składając śluby na ręce franciszkańskiego prowincjała br. Rajmunda.
Sprowadziła klaryski z Pragi Czeskiej i założyła pierwszy klasztor polskich klarysek w Sandomierzu. Później siostry przeniosły się do Zawichostu, a następnie (1257 r.) z powodu zagrożenia najazdami tatarskimi do Skały-Grodziska koło Krakowa.
Salomea nie chciała być ksienią, ale troszczyła się o siostry i okoliczną ludność, wspomagała radami swego brata, zakładała szpitale, a nawet założyła miasto Skałę na prawie magdeburskim. Oddawała się życiu pokutnemu.
Salomea zmarła po ciężkiej chorobie 17 listopada 1268 r., a jej ciało przeniesiono do Krakowa i pochowano w kościele św. Franciszka. Papież Klemens X beatyfikował Salomeę w roku 1673. Liturgiczne wspomnienie bł. Salomei obchodzone jest 19 listopada.
Szczątki błogosławionej znajdują się w kaplicy jej imienia – Kaplica Błogosławionej Salomei. W 2 poł. XVII wieku postawiono tam nowy ołtarz z marmuru i alabastru z posągami m.in. księcia Bolesława Wstydliwego i jego matki księżnej Grzymisławy oraz z obrazem wyobrażającym wizję bł. Salomei. W niszy obok ołtarza umieszczona jest trumienka zawierająca kości księcia Bolesława Wstydliwego. (wsm)

[madohora]

STANISŁAW WYSPIAŃSKI

(15.I.1869-28.XI.1907)

Najwszechstronniejszy polski artysta, zwany niekiedy polskim Leonardem. Poeta, dramatopisarz, malarz, witrażysta, scenograf, reformator teatru. Urodzony i zmarły w Krakowie, przez całe życie związany był z naszym miastem, co znalazło wyraz w jego twórczości. W zakresie sztuk plastycznych, co nas w kontekście kościoła franciszkańskiego najbardziej interesuje, jego ulubioną techniką był pastel. Malował głównie wizerunki dzieci, także portrety znajomych i wybitnych osobistości. Poczesne miejsce zajmowały rośliny i kwiaty (wydał Zielnik, 1896-97). Właśnie od samodzielnego malowania fragmentów dekoracji kwiatowych oraz główek anielskich w kościele Mariackim w Krakowie rozpoczęła się jego przygoda ze zdobnictwem wnętrz sakralnych. Wielkiego wyzwania, jakim było przeniesienie na ściany kościoła polichromii zaprojektowanej przez Jana Matejkę, podjęli się Stanisław Wyspiański z Józefem Mehofferem (inni uczniowie Mistrza Jana powoli wykruszali się). Półroczna praca pozwoliła Wyspiańskiemu zebrać fundusze na wyjazd na studia do Paryża. Tam, znów z Mehofferem, wspólnie przygotowali projekt wielkiego witraża do zachodniego okna (nad chórem muzycznym) kościoła Mariackiego (1891 r.), zrealizowany niestety już po śmierci Wyspiańskiego. Samodzielnie już nasz bohater zaprojektował dwanaście kwater witrażowych do prezbiterium mariackiego.

[madohora]

Niespodziewanie wrócił jednak jeszcze raz do franciszkanów przy realizacji projektów witraży. Do postaci św. Franciszka pozował mu kolega, medyk i poeta Kazimierz Lewandowski. Za „Świętego Franciszka” Wyspiański otrzymał pierwsze nagrody w konkursach malarstwa religijnego krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych i warszawskiej „Zachęty”.

[madohora]

Do postaci Boga w swym największym dziele pozował artyście brat matki Adam Rogowski, bardzo popularny w Krakowie „dziad proszalny”, były uczestnik Powstania Styczniowego, który wrócił ze zsyłki na Syberię niespełna rozumu. Przy realizacji tego malowidła używał Wyspiański specjalnie skonstruowanych przez siebie sztalug z wałkami. Musiał też korzystać z wielkich sal publicznych. Przy montażu „Boga Ojca” sam jego autor czuwał osobiście, aby na koniec powiedzieć: „Dobrze. Całkiem dobrze.” Był to nie lada komplement pod swoim adresem. Niezwykle krytyczny Wyspiański niejedną swoją pracę spalił lub zniszczył.

[madohora]

Spoczywa w Krypcie Zasłużonych na Skałce, z którą wiążą go dwa dramaty (Bolesław Śmiały i Skałka), jednak największa jego spuścizna artystyczna zgromadzona w jednym miejscu to zapewne bazylika św. Franciszka z Asyżu w Krakowie.

[madohora]

W 1868 r. po powrocie z Rzymu został wykładowcą w seminarium przemyskim, a następnie przez 22 lata pracował na Uniwersytecie Jagiellońskim (1877-1899). Był profesorem na Wydziale Teologicznym, pełnił funkcję dziekana wydziału, a później także rektora UJ (1882-1883). To właśnie ks. profesor Pelczar rozpoczął budowę Collegium Novum UJ.

[madohora]

Oprócz posługi duszpasterskiej zajmował się działalnością społeczną na rzecz najuboższych: należał do Bractwa Królowej Korony Polskiej, które m.in. prowadziło schronisko dla dziewcząt pracujących jako służące.

[madohora]

Bp Pelczar był członkiem Franciszkańskiego Zakonu Świeckich (FZŚ). Jego wrażliwość na potrzeby społeczne pogłębiła formacja w tym Zakonie. Związany z franciszkanami z Prowincji św. Antoniego i bł. Jakuba Strzemię, mieszkał w krakowskim klasztorze, kiedy był zatrudniony na Uniwersytecie Jagiellońskim. W bazylice oo. franciszkanów codziennie odprawiał mszę św. przed obrazem Matki Bolesnej oraz spowiadał.

[madohora]

ŚW. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE

Urodził się 8 stycznia 1894 roku w Zduńskiej Woli i tego samego dnia na chrzcie otrzymał imię Rajmund. Rodzice przyszłego świętego, Juliusz i Marianna z Dąbrowskich prowadzili chałupniczy warsztat tkacki. Obecnie zrekonstruowany dom urodzin świętego (ul. Św. M. M. Kolbego 9) stanowi muzeum z kilkoma pamiątkami z jego lat dziecięcych oraz późniejszej działalności.

[madohora]

Po powrocie do Polski (1919) pracował w krakowskim seminarium franciszkańskim, wykładając historię Kościoła i filozofię. Również tutaj zainicjował wydawanie miesięcznika „Rycerz Niepokalanej” (1922).
Od 1927 roku drukuje „Rycerza” w Grodnie, a następnie w okolicach Teresina, 40 km od Warszawy, gdzie założył Niepokalanów. W przeddzień wybuchu II wojny światowej był to największy klasztor na świecie z 700 zakonnikami i kandydatami. Nakład „Rycerza Niepokalanej” dochodził do 750 tys., „Rycerzyka Niepokalanej” (wydawany dla dzieci) do ponad 220 tysięcy, a „Małego Dziennika” ponad 130 tys. w dni powszednie i 225 tys. w niedziele.
Od 1930 roku o. Maksymilian przebywał w Japonii, dokąd udał się wraz z czterema współbraćmi. W Nagasaki założył drugi Niepokalanów, w 1931 roku otworzył nowicjat, a w 1936 roku małe seminarium. W swoim misjonarskim zapale chciał ogarnąć także Chiny, Indie, Syrię, Egipt i Maroko.
Po powrocie do Polski założył w Niepokalanowie własną radiostację, a zamierzał utworzyć telewizję.

[madohora]

Pod koniec lipca 1941 roku, po ucieczce jednego z więźniów z bloku o. Kolbego, Niemcy wytypowali co dziesiątego więźnia na śmierć głodową. Wśród nich Franciszka Gajowniczka, ojca rodziny. Wówczas zgłosił się za niego o. Maksymilian. Więźniowie wtrąceni do celi śmierci, pod duchową opieką Kolbego, trwali w modlitwie. Najdłużej, przyzwyczajony do głodu, sam ojciec Maksymilian – ponad dwa tygodnie bez chleba i wody. Zniecierpliwieni esesmani 14 sierpnia 1941 roku uśmiercili go zastrzykiem fenolu. Zeznający pod przysięgą pięć lat później człowiek, który wyniósł ciało o. Maksymiliana z celi, powiedział, że zobaczył świętego siedzącego, opartego o ścianę z szeroko otwartymi oczyma, ciało było czyściutkie i promieniowało, a twarz oblana była blaskiem pogody. Niemcy spalili ciało w krematorium.

[madohora]

W bazylice św. Franciszka z Asyżu w Krakowie znajduje się ołtarz św. Maksymiliana w nawie głównej po prawej stronie, a przy wejściu do klasztoru tabliczka upamiętniająca jego kapłańską posługę w tym miejscu w latach 1919-1922.

[madohora]

W wieku 16 lat rozpoczęła pracę jako pomoc domowa w Krakowie. W 1899 roku wstąpiła do Stowarzyszenia Sług Katolickich św. Zyty (27.IV.1900), które miało na celu ochronę służących i opiekę nad bezbronnymi dziewczętami. We wzorowej kuchni Stowarzyszenia św. Zyty Aniela uczyła się gotowania. Wówczas znalazła również stałego spowiednika u świeżo przybyłych do Podgórza redemptorystów. Od śmierci siostry Teresy doznała potrzeby żarliwej modlitwy i zbliżenia do Boga. Często spowiadała się i przyjmowała Komunię świętą. Myślała o wstąpieniu do klasztoru, ale spowiednik odradził jej ten krok, a ona sama za cel swego życia przyjęła rolę służącej. Podjęła jednak decyzję dozgonnej czystości. Swe wysokie, wówczas, zarobki oddawała rodzinie w Sieprawiu i innym potrzebującym.

[madohora]

Anielę Salawę pochowano na cmentarzu Rakowickim. Od tego momentu do „swojej świętej” zaczęły zwracać się jej byłe koleżanki, potem różni ludzie. Modlitwy te były wysłuchiwane. W krótkim czasie cześć Anieli nabrała charakteru kultu ogólnego. Bezpośrednio po II wojnie światowej franciszkanin o. Joachim R. Bar zgromadził materiał do I procesu kościelnego (informacyjnego), który odbył się w Kurii Metropolitalnej w Krakowie (1948-49). 13.V.1949 roku odbyła się ekshumacja szczątków Anieli Salawy i przeniesienie ich do jej ulubionej kaplicy Męki Pańskiej w Bazylice franciszkańskiej, gdzie spoczywają do dziś. 23.X.1987 roku Kongregacja ds. Świętych Stolicy Apostolskiej wydała dekret o heroiczności cnót Anieli Salawy. Dopiero jednak cud uzdrowienia 8-letniego chłopca Grzegorza Serafina (1990) stał się podstawą beatyfikacji.

[madohora]

9 sierpnia 1991 roku terroryści z maoistowskiego ugrupowania o nazwie „Sendero Luminoso” (Świetlisty Szlak) otoczyli klasztor, związali ojców Michała i Zbigniewa i wywieźli samochodami za wioskę. Tam, dwoma strzałami w tył głowy, zabili zakonników. Przywódcy Świetlistego Szlaku oskarżyli ich o prowadzenie działalności usypiającej świadomość rewolucyjną Indian!

[madohora]

ŚW. JAN PAWEŁ II
W tym miejscu przybliżymy jedynie związki papieża – wcześniej biskupa i kardynała – z bazyliką św. Franciszka w Krakowie.
Datują się one jeszcze od 1938 roku, od lat studenckich Karola Wojtyły. Już wówczas często przychodził tutaj na modlitwę. Bliskość obiektów uniwersyteckich (polonistyka była i jest w tzw. „Gołębniku”, przy ul. Gołębiej 20), ale przede wszystkim atmosfera skupienia w mrocznym wnętrzu sprzyjały tym wizytom.
Stały się one niemal codzienne od momentu zamieszkania arcybiskupa Wojtyły w sąsiednim Pałacu Biskupim (1964).

[madohora]

Nieraz dochodziło do tego, że zatopionego na modlitwie księdza, potem biskupa, arcybiskupa i kardynała Wojtyłę zaskakiwał brat zamykający świątynię. Z czasem, nad ulubioną ławką z lewej strony nawy głównej (zaraz od wejścia zachodniego) zamontowano specjalną lampkę dla dostojnego gościa. Obecnie, jeszcze w latach pontyfikatu, ławkę tę opatrzono metalową tabliczką ze znaczącym napisem: „Tu modlił się Ojciec Święty Jan Paweł II”. Lubił też modlić się przed wizerunkiem Matki Bożej Bolesnej w kaplicy pod jej wezwaniem. Od lat jest tu całodzienna adoracja Najświętszego Sakramentu i wiele osób przychodzi choćby na krótką modlitwę. Po drugiej stronie nawy, w kaplicy Męki Pańskiej modlił się przy niezwykłych stacjach Drogi Krzyżowej, które Józef Mehoffer malował przez wiele lat, od 1933 do 1946 roku. Były więc gotowe w roku święceń kapłańskich Karola Wojtyły (1.XI.1946). Tu w piątki Wielkiego Postu o godzinie 15.00 odprawiał swą prywatną Drogę Krzyżową.

[madohora]

W czasie biskupiej posługi w Krakowie, Karol Wojtyła zazwyczaj żegnał stary rok i witał nowy mszą świętą odprawianą o północy w naszej bazylice.
W czasie I pielgrzymki do Ojczyzny, 9 czerwca 1979 roku, młody i energiczny papież Jan Paweł II spotkał się tutaj z ludźmi chorymi. Po latach, zwłaszcza w obliczu cierpień odchodzącego papieża, to spotkanie nabierze szczególnego znaczenia. Zdarzenie to upamiętnia tablica na lewo od wejścia głównego (zachodniego).

[madohora]

W czasie pamiętnych dni kwietniowych 2005 roku, w czasie modlitw o zdrowie papieża, a po jego odejściu – czuwania, bazylika przez wiele nocy nie była zamykana, a plac między nią a Pałacem Biskupim, ze słynnym papieskim oknem, przekształcił się w plac kościelny.
Również przejmująca z głębi serca była treść wielkiego transparentu, wywieszonego przez franciszkanów na budynku seminaryjnym: „Bądź pochwalony, Panie… za Jana Pawła II. Franciszkanie – sąsiedzi.

[madohora]

Kościół Świętego Franciszka

[madohora]

Z tego wczesnogotyckiego kościoła zachowały się m. in.:

wewnątrz: laskowania i maswerki z 2. tercji XIII wieku (w zamurowanych obecnie czterech ostrołukowych oknach w pierwszym przęśle prezbiterium i w południowym murze przęsła zachodniego nawy głównej), odkryte w czasie remontu w 2. połowie XIX wieku;
na zewnątrz: elewacja transeptu (nawy poprzecznej) od strony północnej (od ul. Franciszkańskiej); jej szczyt zdobi charakterystyczny fryz arkadkowy.

[madohora]

W 1439 roku ukończono krużganki, zbudowane dzięki kard. Oleśnickiemu, którego herb umieszczono w ich wschodnim zworniku. Różnice stylistyczne zdają się wskazywać na fakt, że wznosiły je dwa zespoły budowniczych. Ukończono wówczas również zabudowania otaczające krużganki: kaplicę Włoską, kaplicę św. Eligiusza, refektarz klasztorny (zimowy) i ośmiokątną kaplicę św. Klary (w wirydarzu zamkniętym wszystkimi ramionami krużganków; rozebraną w 1810 roku).

[madohora]

Mimo tych zmian, kościół w swoim wyglądzie zewnętrznym może być uważany za gotycki, orientowany (prezbiterium skierowane na wschód), z cegły oraz piaskowca użytego do szczegółów architektonicznych i dekoracyjnych (częściowo jest tynkowany). Wnętrze jest w dużej mierze neogotyckie. Krużganki zachowały gotycki charakter, ale pomieszczenia sąsiadujące zmieniono (np. barokowa kaplica Włoska).

[madohora]

W krużgankach, oprócz fresków, zachowały się ślady polichromii gotyckiej, w tym fragmenty portretów biskupów krakowskich, malowanych wówczas bezpośrednio na ścianie oraz fragmenty sceny walki św. Jerzego ze smokiem na tle pejzażu i architektury (nad dawnym wejściem do kaplicy św. Eligiusza). Ponadto zachowało się 20 medalionów z popiersiami męczenników i świętych oraz portretami uczonych i dostojników franciszkańskich, z napisami objaśniającymi w obramieniach (XVI w.?).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

I MIEJSCE W KATEGORII SZOPEK DUŻYCH

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

A TO DZIEŁA DZIECI

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Tutaj mamy najbardziej widoczny przykład tego o czym mówiłam na początku. Dominują kolory czerwony i zielony oraz widać kolor niebieski, który nie jest już tak dominujący. W elementach związanych z Krakowem możemy dopatrzyć się elementów kilku kościołów:
oczywiście wieże Mariackiego, kościół Św. Andrzeja, Św. Ducha oraz Św. Jacka. Na dole szopki krakowiacy. Na górze orzeł i nasza flaga

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

PAN TWARDOWSKI NA KOGUCIE

[madohora]

[madohora]

I NAGRODA - SZOPKI MINIATUROWE

[madohora]

I NAGRODA - SZOPKI MINIATUROWE

[madohora]

II NAGRODA I WYRÓŻNIENIA W DZIEDZINIE SZOPEK MINIATUROWYCH

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

A TO ZROBIŁY PRZEDSZKOLAKI

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na ukośnym fryzie okalającym makietę odnajdujemy opisy brajlem oddzielone herbem miasta Krakowa. Nad opisem w języku polskim odnajdujemy miejsce posadowienia makiety po prawej stronie głównego wejścia do kościoła. Świątynia zbudowana na planie krzyża łacińskiego zwieńczona jest niewielką wieżyczką (sygnaturką) usytuowaną nad skrzyżowaniem nawy głównej z nawą poprzeczną (transeptem). W średniowieczu chętnie budowano kościoły na planie krzyża łacińskiego, gdyż przypomina on Ciało ukrzyżowanego Chrystusa, który jak uczy teologia katolicka, jest prawdziwą świątynią Bożą. Nawa główna kościoła odpowiada korpusowi Ukrzyżowanego, nawa poprzeczna (transept) - rękom rozpostartym na krzyżu, a prezbiterium często otaczane wianuszkiem kaplic – głowę w koronie cierniowej.

[madohora]

Od prawej (południowej) strony przylega do kościoła kwadrat dwukondygnacyjnego klasztoru, którego skrzydła otaczają wewnętrzny dziedziniec klasztorny. Na pierwszej kondygnacji wokół dziedzińca ciągną się klasztorne krużganki, nad którymi dobudowano piętro klasztoru. Z jednego skrzydła krużganków przylegającego do nawy głównej kościoła utworzono w XVI wieku kaplicę Matki Boskiej Bolesnej Smętnej Dobrodziejki Krakowa. Po drugiej stronie nawy głównej wzdłuż ulicy Franciszkańskiej znajduje się kaplica Męki Pańskiej utworzona pod koniec XVI wieku z nawy bocznej kościoła dla Bractwa Dobrej Śmierci. To jedno z najstarszych bractw religijnych funkcjonuje nieprzerwanie do dziś. Za kaplicą od strony ulicy Franciszkańskiej i Brackiej znajduje się wejście prowadzące do transeptu kościoła.

[madohora]

Kościół Św. F-ranciszka

[madohora]

Makieta przedstawia rozległy zespół zabudowań klasztornych ojców franciszkanów, którzy przybyli tu w pierwszej połowie XIII wieku, zbudowali kościół pod wezwaniem świętego Franciszka z Asyżu z klasztorem i przebywają w tym miejscu nieprzerwanie do dziś.

[madohora]

Nad wejściem głównym do bazyliki, zwieńczonym ozdobnym portalem, znajduje się potężne gotyckie okno wypełnione słynnym witrażem o nazwie: „Bóg Ojciec – Stań się!" wykonanym w 1905 r. według projektu Stanisława Wyspiańskiego. Z plastycznym wyobrażeniem tego witraża można zapoznać się w Pawilonie Wyspiańskiego, do którego podążymy potem.

[madohora]

Kościół św. Franciszka

[madohora]

Położony przy ul. Franciszkańskiej obiekt ma rodowód wczesnogotycki, został wzniesiony pomiędzy 1237 a 1269 r. Został gruntownie przebudowany po spaleniu w 1655 r. podczas oblężenia Krakowa przez Szwedów. W 1850 r. został niemal całkowicie zniszczony podczas pożaru miasta i odbudowany w latach 1850–1912.

[madohora]

Kronikarz Jan Długosz pisał, iż w refektarzu zakonnym – w tajemnicy przed możnymi i przyszłym mężem – młodziutka królowa Jadwiga miała spotykać się ze swym ukochanym – Wilhelmem Habsburgiem. Względy polityczne i niezwykły rozsądek skłoniły jednak monarchinię do wyrzeczenia się tej miłości.

[madohora]

Kościół pw. św. Franciszka z Asyżu, jako jeden z pierwszych w Krakowie, 23 lutego 1920 r. został wyróżniony papieskim tytułem bazyliki mniejszej i uznany jest za potrójne sanktuarium: Matki Bożej Bolesnej, bł. Salomei Piastówny i bł. Anieli Salawy.

[madohora]

W 2014 roku przeprowadzono remont Bazyliki obejmujący: konserwację fasady Bazyliki, pełną konserwacją witraża „Bóg Ojciec” oraz remont elewacji kaplicy i ściany klasztoru przyległych do fasady kościoła. Dotacja z budżetu Miasta Krakowa wyniosła 150 tys. zł, co stanowiło blisko 48 proc. poniesionych kosztów remontu. Pozostałą część sfinansowano ze środków klasztoru Franciszkanów i Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa.

[madohora]

Kr(a)kowskie Szopki

[madohora]

W XVI wieku pojawiła się w Polsce wędrowna forma przedstawień jasełkowych (lalkowych lub aktorskich), a w kolejnym stuleciu do uniwersalnych dotąd widowisk zaczęto wprowadzać akcenty specyficznie polskie, o patriotycznej wymowie. Pojawiły się postaci bohaterów narodowych: króla Jana III Sobieskiego, hetmana Czarnieckiego, a także przeora Kordeckiego i husarzy, a tekst przedstawienia coraz bardziej przesycał się świeckimi intermediami.

[madohora]

Dekoracje

[madohora]

Schyłek XIX wieku przyniósł wzrost zainteresowania folklorem, co zaowocowało pojawieniem się nielicznych jeszcze wówczas publikacji o aspiracjach naukowych z dziedziny etnografii. W kręgu badań znalazły się również zagadnienia związane z obyczajami i obrzędami towarzyszącymi chodzeniu z szopką. Urodzony w Krakowie folklorysta Szymon Gonet w roku 1902 opublikował w 9. tomie „Ludu” artykuł pt. Widowiska w czasie świąt Bożego Narodzenia, w którym przedstawił m.in. teksty dialogów wygłaszanych przez młodzież w czasie „chodzenia z Dorotą” i „chodzenia z Heródami” w rejonie Suchej Beskidzkiej. W roku 1910, w 16. tomie „Ludu”, ukazał się z kolei artykuł krakowskiego nauczyciela Władysława Kosińskiego pt. Widowiska świąteczne w Makowie, Kalwarii i Zebrzydowicach, w którym obok przytoczonych tekstów wygłaszanych podczas „Dorot”, „Heródów”, „Staszków” i „Pastuszków”, znajdujemy również opis bożonarodzeniowych szopek z omawianego regionu. Publikacje te uwidoczniły wzajemne związki, inspiracje i przenikanie się krakowskiej tradycji chodzenia z szopką z jej odpowiednikami w bliższych i dalszych okolicach miasta. W latach dwudziestych XX wieku jedną z takich podkrakowskich szopek eksponowano w Muzeum Etnograficznym na Wawelu. Była ona wykonana z drewnianych listewek osadzonych na desce i oklejona kolorowym papierem o barwach czerwonej, żółtej i różowej. Szopka miała 63 cm szerokości i 73 cm wysokości, zachowując wierność trójelementowemu kanonowi fasady kościelnej

[madohora]

[madohora]

W okresie dwudziestolecia międzywojennego, miłośnicy tradycji szopkarskich zaczęli podejmować próby ożywienia szopkarskiej tradycji. Z uwagi na nowy kontekst kulturowy i społeczny, m.in. konkurencję kina i nowych form rozrywki, nie było to zadanie łatwe. W roku 1923, z inicjatywy dyrektora Archiwum Akt Dawnych miasta Krakowa, Ludwika Strojka w Muzeum Przemysłowym w Krakowie zaczęto odgrywać tradycyjne przedstawienia wykorzystując jako scenę specjalnie wykonaną szopkę wzorowaną na szopce Ezenekiera. Widowiska te urządzano przez sześć lat, co przyczyniło się do wskrzeszenia tradycji. Na przedmieściach Krakowa znów pojawiły się zespoły obnoszące szopki po domach. Jednakże w latach trzydziestych XX wieku poziom wykonywanych szopek bardzo się obniżył, a przede wszystkim zaczęły one tracić swój tradycyjny styl. Wykonywano prawie wyłącznie małe szopki, przeznaczone na sprzedaż. Spadek zainteresowania miał związek z kryzysem gospodarczym i konkurencją innych form rozrywki

[madohora]

*****

[madohora]

nne często spotykane motywy, to wieże kościoła Mariackiego i kopuły kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, Wieża ratuszowa i różne krakowskie kościoły (m.in. św. Andrzeja). Pojawiają się również nawiązania do Teatru Słowackiego.

[madohora]

Figurki są wystrugane z drewna bądź wykonane z drutu i szmatek. Postaci umieszczane w szopkach krakowskich podzielić można na kilka kategorii:

związane z klasycznym wątkiem jasełkowym, czyli Święta Rodzina, Trzej Królowie, anioły, pasterze (woły, osły, baranki), niekiedy towarzyszy im Śmierć, Diabeł, Żyd (Rabin), Anioł i Herod ze swoimi żołnierzami.
należące do tzw. grup kolędniczych: maszkary zwierzęce (np. Turoń, koza), Kozak, dziadek proszalny, czarownica, przedstawiciele wędrownych zawodów (obraźnicy, niedźwiednicy, kataryniarze), „obcy” (Cyganie, Żydzi).
Postaci w strojach regionalnych: Krakowiacy, Górale.
Bohaterowie krakowskich legend: (Pan Twardowski, Lajkonik, Smok wawelski, hejnalista z wieży mariackiej).
Postaci historyczne np. (Jan Długosz, Mikołaj Kopernik ks. Piotr Skarga Tadeusz Kościuszko, Bartosz Głowacki, Józef Piłsudski, Jan Paweł II).
Postaci ze świata polityki (np. Lech Wałęsa, Aleksander Kwaśniewski).
Inne, np. muzykanci, żandarmi, kwiaciarki krakowskie itp.

[madohora]

W trakcie pierwszych konkursów w latach powojennych wyłoniła się grupa utalentowanych szopkarzy. Należeli do niej m.in. Franciszek Tarnowski, Zdzisław Dudzik, Antoni Wojciechowski, Antoni Ruta, Stefan Mitka, Jan Jędrszczyk, Władysław Turski, Wacław Morys, Ferdynand Solowski, Władysław Wiatr, Stanisław Guńkiewicz, Tadeusz Ruta. W latach 60. XX wieku pojawiły się nowe talenty specjalizujące się w szopkach dużych: Witold Głuch, Stanisław Paczyński, Zygmunt Grabarski, Bronisław Pięcik i Tadeusz Gillert. Do czołówki w kategorii szopek średnich weszli Ferdynand Sadowski i Roman Sochacki, a małych: Maciej Moszew, Jan Kirsz, Marian Dłużniewski, Antoni Wołek i Kazimierz Stopiński[9]. Nagrody zdobywali również Włodzimierz Malik, Ryszard Kijak i Włodzimierz Łesyk. W latach 70. i 80. nagrody zdobywali m.in. Jan Malik, Zygmunt Grabarski, Kazimierz Wiatr i Tadeusz Żmirek. W kolejnych latach sukcesy odnosili Bronisław Pięcik, Leszek Zarzycki i Maciej Moszew, a także Andrzej Morański, Andrzej Nowicki, Kazimierz Stopiński, Roman Sochacki, Zbigniew Gillert (syn Tadeusza), Stanisław Malik (syn Włodzimierza), Wiesław Barczewski, Andrzej Borucki, Marian Dłużniewski, Lucyna Szopa, Paweł Nawała, Dariusz Czyż, Piotr Michalczyk, Józef Made], Zygmunt Madej, Marek Głuch. Młode pokolenie reprezentują m.in. Marzena Krawczyk, Przemysław Kwieciński, Katarzyna Racka, Filip Fotomajczyk i Jakub Zawadziński.

[madohora]

******((*

[madohora]

Zdzisław Dudzik (ur. 16 czerwca 1921 w Krakowie, zm. 4 czerwca 1992 tamże)[1] – szopkarz krakowski, z zawodu rekwizytor teatralny. Wielokrotny uczestnik konkursu szopek krakowskich (lata 1946-1982); laureat pierwszej nagrody w konkursie w latach: 1951, 1954, 1955, 1956, 1957, 1959, 1961, 1966. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.
Dudzik po raz pierwszy po II wojnie światowej w 1977 przygotował na Emaus figurki Żydów.
Zdzisław Dudzik przez wiele lat odgrywał rolę konika zwierzynieckiego w corocznym Pochodzie Lajkonika.

[madohora]

Franciszek Tarnowski (ur. 1889, zm. 1975)[1] – szopkarz krakowski, z zawodu murarz. Mieszkał w Krowodrzy. W konkursie szopek krakowskich brał udział (z przerwami) w latach 1937–1966. Laureat pierwszej nagrody w konkursie w latach 1947, 1949, 1953, 1954, 1956, 1957, 1966. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, a także w kolekcjach muzeów zagranicznych do których kupowane były jeszcze przed II wojną światową.

[madohora]

Stefan Mitka (ur. 1889, zm. 6 lipca 1957) – szopkarz krakowski, z zawodu murarz; wielokrotny uczestnik konkursu szopek krakowskich (lata 1938–1956). Laureat pierwszej nagrody w roku 1946 i 1947, w pozostałych konkursach zdobywał nagrody drugie i trzecie. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i były prezentowane na licznych wystawach w Polsce i za granicą.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[marudny_smerf]

O ty porze, jeszcze som Szopki? No to momy niyzło szopka!!!

[madohora]

Ale mówiłam na początku że wystawa została przedłużona a ja miałam tylko wczoraj okazję pojechać

[madohora]

**

[madohora]

Konkurs wykreował nowy rodzaj szopki krakowskiej, umownie nazwany szopką konkursową. Poza nielicznymi wyjątkami, szopki te nie pełnią już swej pierwotnej funkcji – nie są scenkami dla odgrywania przedstawień, lecz przeznaczone są wyłącznie do kontemplacji estetycznej. Stąd też wysiłek twórców koncentruje się na doskonaleniu walorów architektonicznych, dekoracyjnych szopki, natomiast miejsce kukiełek zajęły figurki nieruchome, lub – od lat 60. wprawiane w ruch mechanizmami elektrycznymi.

[madohora]

***

[madohora]

Podstawowy materiał, z którego wykonany jest szkielet samej konstrukcji to drewno lub sklejka. Wieże i mniejsze elementy architektoniczne wykonane są z tektury. Te dwa podstawowe tworzywa wyklejane są na zewnątrz barwną folią aluminiową – staniolem. Niektórzy szopkarze używają również barwnych blaszek. Z kolei ornamenty wykonane są najczęściej z wałeczków staniolu o różnych barwach. W ostatnich latach niektórzy szopkarze stosują staniol samoprzylepny. Witraże dawniej wykonywano z papieru wyklejanego barwnym celofanem, w latach pięćdziesiątych stosowano szklane malowane szybki, a obecnie wykorzystuje się przezroczyste tworzywa sztuczne. Oświetlenie elektryczne pojawiło się w szopkach w połowie lat sześćdziesiątych. W ostatnich dziesięcioleciach nasila się proces mechanizacji szopek, a obok elektrycznych mechanizmów pojawiają się też pozytywki grające kolędy.

[madohora]

[madohora]

💜

[madohora]

Szopka krakowska fenomenem na światową skalę. W tym roku padł rekord
Po raz pierwszy w historii w Konkursie Szopek Krakowskich powalczy ponad 230 wyjątkowych dzieł. „To fenomen, który spotykamy tylko tutaj” – mówi Michał Niezabitowski, dyrektor Muzeum Krakowa.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Krakowskie Szopki

[madohora]

WYBRANO NAJŁADNIEJSZE KRAKOWSKIE SZOPKI - Radio RMF

[madohora]

WYSTAWA POKONKURSOWA SZOPEK KRAKOWSKICH - www.muzeumkrakowa.pl

[madohora]

Szopki to dzieła sztuki rękodzielniczej związane ze świętami Bożego Narodzenia. Bajecznie kolorowe szopki krakowskie zachwycają starannością wykonania i różnorodnością szczegółów architektonicznych: wieżyczki, arkady, balustrady, witraże, galeryjki. Szopki są wykonywane z bardzo różnych materiałów, wiele z nich to miniatury zabytkowych budowli Krakowa. Miejsce dawnych kukiełek we współczesnych szopkach zajęły figurki, przedstawiające zarówno postaci historyczne, jak i współczesnych polityków, artystów. Ich autorzy często nawiązują do lokalnego folkloru i legend krakowskich. Szopki stanowiły scenę teatru ludowego z kukiełkami (postaci ze świata biblijnego i świeckiego).

[madohora]

[madohora]

&&&&&&

[madohora]

W kategorii seniorów nagrody przyznaje się w czterech grupach:

I – duże (powyżej 120 cm wysokości)
II – średnie (od 120 do 70 cm)
III – małe (od 70 do 15 cm)
IV – miniaturowe (do 15 cm)

[madohora]

&&&&&^&&&

[madohora]

[url=https://web.archive.org/web/20120113044923/mhk.pl/aktualnosci/wiadomosc/1010]WYNIKI 69 KONKURSU SZOPEK KRAKOWSKICH[/url]

[madohora]

WYNIKI 81 KONKURSU SZOPEK KRAKOWSKICH

[madohora]

&&&&&&&&&&&&

[madohora]

KRAKOWSKIE SZOPKI NA LIŚCIE UNESCO - www.bbudynkowo.pl

[madohora]

Szopki krakowskie to niezwykła tradycja od XIX wieku w postaci teatru kukiełkowego

Ogólnie rzecz biorąc tradycja inscenizowania jednego z ważniejszych wydarzeń związanych z chrześcijaństwem – narodzenia Jezusa Chrystusa – sięga średniowiecza. Już wtedy w różny sposób przedstawiano sceny, czy to na obrazach, czy w postaci teatralnych inscenizacji w miastach, a także w postaci szopek. Były one przeznaczone dla prostej ludności, mieszkańców wsi i uznawano je za plebejską rozrywkę. W pewnym momencie zakazano nawet wystawiania szopek w kościołach.
Do tradycji wrócono w XIX wieku, kiedy to folklor stał się bardzo popularny. Odkryto na nowo tradycję oraz to, jak silnie jej elementy były zakorzenione w kulturze.

[madohora]

Na początku XX wieku dostrzeżono, że tradycja szopkarstwa w Krakowie jest wyjątkowa i należy o nią zadbać. Zorganizowano konkurs szopek krakowskich, który pierwszy odbył się w 1937 roku. Konkurs odbywa się do dziś, a Muzeum Historyczne Miasta Krakowa pełni nad nim piecze. Co roku, w pierwszy czwartek grudnia na krakowskim rynku, przy pomniku Adama Mickiewicza, podziwiać można zgłoszone do konkursu szopki krakowskie. Wyniki konkursu są przedstawiane w Pałacu Krzysztofory. Tradycja jest żywa i ilość zgłaszanych szopek wynosi, prawie zawsze, ponad setkę. Dziedzictwo niematerialne w postaci szopkarstwa, udało się w pewien sposób zapisać i zinwentaryzować, między innymi dzięki wywiadom i rozmowom z ponad 30 twórcami. Dowiedzieć się można, jak pracują, dlaczego tworzą szopki i jaka jest ich tradycja.

[madohora]

Na listę wpisywane są:

umiejętności
wiedza i praktyki związane z przyrodą i światem
zwyczaje i rytuały
tradycje i przekazy ustne
widowiska

[madohora]

Szopki Krakowskie

[madohora]

Pierwszy konkurs na najpiękniejszą szopkę odbył się w 1937 roku z inicjatywy Jerzego Dobrzyckiego, ówczesnego kierownika działu propagandy krakowskiego magistratu. Po II wojnie światowej dyrektora Muzeum Krakowa. Wówczas też określono wymagania jakie powinny spełniać szopki aby mogły być określane mianem "krakowska"

[madohora]

*

[madohora]

Nagrodzone szopki od lat pokazywane są na pokonkursowej wystawie w Muzeum Krakowa, a te najpiękniejsze trafiają do muzealnych zbiorów. Od kilku lat krakowianie i turyści mogą spacerować po Krakowie szlakiem szopek. Kilkadziesiąt budowli pokazywanych jest w różnych miejscach Krakowa. Szopki eksponowane są w witrynach sklepowych czy w specjalnych przeszklonych i oświetlonych witrynach.

[madohora]

****

[madohora]

Najstarsza zachowana krakowska szopka znajduje się w zbiorach Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. Jest to dzieło Michała Ezenkiera drugiej połowy XIX stulecia. Szopka bywa nazywana "szopką - matką" a to nie tylko ze względu na jej pochodzenie ale także na kunszt z jakim została wykonana. Szopka ta wpłynęła na ukształtowanie kanonu szopek krakowskich.

[madohora]

********

[madohora]

Architektura szopek nawiązuje do zabytkowej architektury Krakowa i stanowi jej twórczą interpretację, w której wyraża się wyobraźnia artystów. Najczęściej wykorzystywane są motywy Kościoła Mariackiego, Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, Barbakanu, Sukiennic, Bramy Floriańskiej. Tożsamość szopki podkreślają polskie symbole i symbole Krakowa. monogram K, orzeł w koronie, flaga bialo - niebieska i biało = czerwona. Oczywiście centralne miejsce w szopce zajmują sceny z Bożego Narodzenia. Niektórzy szopkarze nawiązują do bieżących wydarzeń politycznych.

[madohora]

0)

[madohora]

Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie, mając świadomość wyjątkowości powierzonej mu najstarszej zgromadzonej kolekcji etnograficznej w Polsce, z szacunkiem pochyla się nad tym, co polecili nam przechować nasi przodkowie, opracowując, upowszechniając i promując swoje zbiory oraz krzewiąc wiedzę o dziejach i różnorodności kultur ludzkich.

[madohora]

Równocześnie Muzeum nadal prowadzi badania, opisuje zastany świat, szukając nowych kontekstów, interpretując zjawiska, odsłaniając to, co zakryte lub niezrozumiałe i prowadząc pogłębiony dyskurs naukowy w środowiskach instytucji naukowych i kulturalnych.

[madohora]

Muzeum będzie wykorzystywało potencjał i doświadczenie swoich pracowników, którzy dla wielu środowisk staną się ekspertami w dziedzinie regionalizmu, etnografii, antropologii, historii sztuki, muzealnictwa, dziedzictwa lokalnego.

[madohora]

Muzeum stanie się, we współpracy z małopolskimi instytucjami kultury, znaczącym ośrodkiem edukacji regionalnej w Polsce, kładąc jednocześnie nacisk na zachowanie dorobku kulturalnego i promowanie odrębności mieszkańców wszystkich grup etnograficznych z obszaru Małopolski.

[madohora]

W 1911 roku zainicjował Towarzystwo Muzeum Etnograficznego. Wraz z podzielającymi jego idee profesorami Uniwersytetu Jagiellońskiego, Julianem Talko-Hryncewiczem i Franciszkiem Bujakiem, opracował statut i program działania placówki. Pierwszą wystawę zaprezentowano w trzech pokoikach w oficynie przy ulicy Studenckiej 12. W 1913 r. zbiory przeniesiono do budynku po dawnym seminarium św. Michała na Wawelu. Odtąd rok po roku otwierano tu kolejne sale ekspozycyjne.

[madohora]

Gromadzone z takim entuzjazmem i zaangażowaniem zbiory Muzeum w momencie wybuchu II wojny światowej liczyły już 30 tys. obiektów. Najazd hitlerowskich Niemiec zagroził wywiezieniem części kolekcji do Rzeszy. Dla jej ocalenia pracownicy Muzeum dokonywali cudów ofiarności i sprytu, w decydujących momentach sprzyjały im też spory kompetencyjne w szeregach okupanta (owe dzieje ratowania zbiorów, przypominają chwilami film sensacyjny). Ostatecznie zbiory wyszły z okupacji niemal bez szwanku, stracie uległo jedynie kilkaset eksponatów.

[madohora]

uż w 1951 roku doprowadził do powstania pierwszej wystawy stałej (jej część, stanowiącą dziś wartość historyczną, wciąż można oglądać w MEK). We wszystkie prace towarzyszące tym zmianom – nie tylko merytoryczne i organizacyjne, ale też fizyczne – zaangażowani byli wszyscy pracownicy Muzeum. Janusz Kamocki, przez wiele lat kierujący działem zbiorów pozaeuropejskich, wspomina, że o przyjęciu go do pracy w MEK w 1952 roku „zadecydowały mięśnie”. Takie to były czasy. Czasy odbudowy.

[madohora]

Dynamikę historii MEK dyktował także rozwój technologii, stosowanych w służbie etnografii. W 1946 roku Muzeum kupiło pierwszą kamerę 16 mm. Inicjator i sprawca zakupu, Roman Reinfuss, był zafascynowany potencjałem rejestracji filmowej. „Naukowy film etnograficzny mimo swego dokumentarnego charakteru nie musi być nudny i niestrawny [...] Wprost przeciwnie. W ręku utalentowanego reżysera spoczywają nieograniczone wprost zasoby środków technicznych [...], które pozwalają etnograficznie wierny materiał podać widzowi w sposób interesujący” – pisał. Jako pierwszy zrealizowano cykl „Zwyczaje wielkanocne”. Jego część, film „Pucheroki”, można dziś oglądać na wystawie poświęconej obrzędowości wiosennej w MEK.

[madohora]

W historycznej stolicy Polski, Krakowie – mieście z bogatą tradycją, pełnym zabytków – zrodził się fenomen szopki krakowskiej. Nigdzie indziej na świecie nie powstają tak niezwykłe budowle upamiętniające narodzenie Chrystusa. Taka forma szopki wykształciła się w XIX w., a rozpropagowana w XX w. i do dziś kultywowana, stała się wzorem dla współczesnych. Wykonywane są specjalnie na „Konkurs na Najpiękniejszą Szopkę Krakowską”, organizowany przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. Ich twórcami są amatorzy, zarówno dorośli, jak i dzieci. Tradycyjna szopka krakowska, która powstała pod koniec XIX w., była przenośnym teatrzykiem kukiełkowym, z muzyką i specjalnie pisanymi tekstami. Z czasem scenki odgrywane przez amatorów zostały zastąpione figurkami poruszanymi mechanicznie. Są one wyrzeźbione lub ulepione z modeliny czy gipsu. Ukazują sceny rodzajowe odwołujące się do legend krakowskich, wydarzeń historycznych lub tych z życia codziennego. Tradycyjnie szopki upamiętniają narodzenie Chrystusa, dlatego w każdej z nich znajdujemy całą Świętą Rodzinę: figurki Dzieciątka, Marii i Józefa. Najczęściej towarzyszą im aniołowie, Trzej Królowie, pasterze i zwierzęta. Krakowskie szopki prezentują dodatkowo sceny z postaciami historycznymi (królami, bohaterami narodowymi, zasłużonymi i wielkimi Polakami) oraz legendarnymi (np. Trębaczem, Panem Twardowskim). Ulubioną przez szopkarzy postacią jest Lajkonik, w niektórych szopkach umieszcza się postaci w tradycyjnych strojach ludowych: krakowskich i góralskich, a także znane osobistości współczesne np. Lecha Wałęsę czy papieża Jana Pawła II.
Szopki te noszą nazwę krakowskich, gdyż prezentują architekturę najważniejszych, najbardziej interesujących i najpiękniejszych zabytków miasta. Wszystkie szopki zwyczajowo posiadają wieże – zazwyczaj wzorowane na wieży wyższej kościoła Mariackiego zwieńczonej koroną (często w jej oknie widoczny jest Trębacz odgrywający hejnał) lub na wieżach katedry na Wawelu czy wieży Ratuszowej. Uzupełnieniem wież są elementy Zamku Królewskiego na Wawelu, stojących na środku Rynku Głównego Sukiennic (historycznego centrum handlowego) czy też zachowanych budowli obronnych: okrągłej fortecy – Barbakanu – i jedynej zachowanej z siedmiu istniejących niegdyś bram wjazdowych do miasta – Bramy Floriańskiej.

www.mhk.pl/aktualnosci/najpiekniejsze-szopki-krakowskie-w-palacu-krzysztofory

[madohora]

Muzeum Historyczne Miasta Krakowa ogłasza plebiscyt na najpiękniej szopkę krakowską prezentowaną na „Pokonkursowej Wystawie Szopek Krakowskich” do 23 lutego w Pałacu Krzysztofory.

Każda osoba pełnoletnia, która od 13 stycznia 2014 r. przyjdzie na wystawę, będzie mogła oddać swój głos na, najpiękniejszą jego zdaniem, szopkę. W hollu Pałacu Krzysztofory wystawiona jest skrzynka, do której będzie można wrzucić swój głos. Karty do głosowania otrzymają Państwo w kasie, wraz z zakupionym biletem na wystawę. Laureatów plebiscytu ogłosimy podczas finisażu wystawy 23 lutego w Sali Fontany Pałacu Krzysztofory.
W Plebiscycie mogą brać udział tylko osoby pełnoletnie. Każda osoba może oddać tylko jeden głos. Serdecznie zapraszamy do udziału w Plebiscycie. Czekają na Państwa atrakcyjne nagrody!

www.mhk.pl/aktualnosci/plebiscyt-na-najpiekniejsza-szopke-prezentowana-na-pokonkursowej-wystawie-szopek-krakowskich

[madohora]

Serdecznie zapraszamy na finisaż „Pokonkursowej wystawy szopekkrakowskich” w ostatnią niedzielę prezentacji wystawy 23 lutego 2014 o godz. 12.00 do Sali Fontany w Pałacu Krzysztofory.
Przy kawie, herbacie i ciasteczkach będziemy wspominać 71. Konkurs szopek a także Mariana Dłużniewskiego i Piotra Michalczyka oraz innych szopkarzy, którzy od nas odeszli do wieczności.
Wspomnieniom towarzyszyć będzie prezentacja filmów z konkursów oraz wywiadów z szopkarzami.
Dodatkowo odbędzie się ogłoszenie wyników plebiscytu na najpiękniejszą szopkę publiczności oraz losowanie nagród wśród tych, którzy oddali głosy – zapraszamy do wzięcia udziału w plebiscycie. Nagrodą są trzy weekendowe pobyty w hotelu Galaxy.

www.mhk.pl/aktualnosci/niedziela-wspomnien-zapraszamy-na-finisaz-wystawy-szopek-krakowskich

[madohora]

[madohora]

Pałac Krzysztofory należy do najpiękniejszych i najokazalszych pałaców miejskich w Krakowie. Nazwa budynku pochodzi od imienia św. Krzysztofa, patrona średniowiecznej kamienicy, która niegdyś w tym miejscu się znajdowała. W XIV w. kamienica należała do rodu Spycymirów, w XV w. przeszła w ręce wpływowej rodzinny kupieckiej Morsztynów. Zabudowania pałacowe powstały w XVII w. w wyniku połączenia gotyckich kamienic, usytuowanych u zbiegu Rynku Głównego oraz dzisiejszej ul. Szczepańskiej. Prace budowlane zainicjował w 2 ćwierćwieczu XVII w. marszałek nadworny koronny Adam Kazanowski. Zasadnicza przebudowa obiektu została dokonana przez architekta Jakuba Solariego w latach 1682-1684 na zlecenie ówczesnego właściciela budynku Wawrzyńca Jana Wodzickiego. Z czasów XVII-wiecznej przebudowy pochodzi piękna arkadowa loggia, którą tworzy pięć łuków wspartych na podwójnych toskańskich kolumnach, w układzie palladiańskim. Pomieszczenia pałacowe na I piętrze tworzą amfiladowy układ różnej wielkości komnat, wśród nich sala Fontany, to jedno z najbardziej reprezentacyjnych miejsc w Pałacu. Jej nazwa to swoisty hołd oddany znanemu włoskiemu rzeźbiarzowi i sztukatorowi - Baltazarowi Fontanie. W miejscu tym, wypełnionym portretami dawnym obywateli Krakowa, podziwiać można dzieło artysty - nawiązujący do mitologii stiuk sufitowy "Strącenie Faetona". W 1773 r. pałac nabył biskup krakowski Kajetan Sołtyk. W końcu XVIII w. budynek stał się własnością starosty brzegowskiego Jacka Kluszewskiego, współtwórcy teatru krakowskiego. Na przestrzeni wieków w pałacu gościło wiele znakomitych osobistości, w tym władcy polscy: królowie Jan Kazimierz Waza, Michał Korybut Wiśniowiecki oraz Stanisław August Poniatowski. Tutaj w 1809 r. przebywał książę Józef Poniatowski. W okresie powstania krakowskiego, w lutym 1846 r. w budynku pałacu Krzysztofory miał siedzibę Rząd Narodowy na czele z Janem Tyssowskim. Podczas wydarzeń Wiosny Ludów w 1848 r. tutaj spotykali się przedstawiciele Komitetu Obywatelskiego, a następnie Komitetu Narodowego w Krakowie. W 1914 r. w gmachu mieściło się biuro werbunkowe Legionów Polskich, a także biura Naczelnego Komitetu Narodowego (NKN).
W 1965 r. pałac Krzysztofory został przekazany Muzeum Historycznemu Miasta Krakowa.

[madohora]

[madohora]

Co prawda Święta już za nami ale pokonkursowa wystawa krakowskich szopek została przedłużona do 20 lutego a mnie dopiero teraz udało się wyrwać do Krakowa. Równocześnie z wystawą trwa też jeszcze jeden konkurs - plebiscyt publiczności na najładniejszą szopkę.

[madohora]

Pierwszy konkurs zorganizowało w 1937 roku Miejskie Biuro Propagandy Artystycznej przy Zarządzie Miejskim w Krakowie, z inicjatywy kierownika Biura, Jerzego Dobrzyckiego. Wybuch II wojny światowej przerwał organizację konkursów. Wznowiono je w 1945 roku, a od 1946 roku ich przygotowaniem zajmuje się Muzeum Historyczne Miasta Krakowa – wtedy jego dyrektorem został właśnie Jerzy Dobrzycki. Konkursy miały i mają na celu zachowanie tradycji budowy szopek.

[madohora]

[madohora]

W dotychczasowych konkursach wzięły udział setki twórców, niektórzy po kilka, kilkanaście razy, rekordziści – ponad 50 razy. W wielu rodzinach wytworzyła się przekazywana z pokolenia na pokolenie tradycja, którą kultywuje się do dziś. Szopkarze to bardzo zróżnicowana grupa twórców, których łączy tylko wspólna pasja. Szopki budują ludzie różnych profesji, wszystkich jednak cechuje bogata wyobraźnia i ogromna cierpliwość. Gotowi są spędzać setki, a nawet tysiące godzin przy żmudnej pracy klejenia detali i kreowania z nich wspaniałych budowli. Przez lata zmieniała się forma, dekoracje oraz materiały używane do budowy. Powstał nowy rodzaj szopki krakowskiej – przygotowywanej specjalnie na konkurs.

[madohora]

[madohora]

Wystawie towarzyszy film, w którym możemy zobaczyć jak powstaje szopka oraz poznać kilka rodzin, które co rocznie przygotowują szopki specjalnie na ten konkurs. Na filmie można zobaczyć, że w tworzenie szopek zaangażowane są całe rodziny a "rzemiosło" przekazywane jest z pokolenia na pokolenie.

[madohora]

[madohora]

Szopki krakowskie znane są już na całym świecie. Niepowtarzalne i wspaniałe dzieła można oglądać i podziwiać przez prawie trzy miesiące na wystawie pokonkursowej w salach wystaw czasowych Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Nagrodzone szopki, szczególnie te zakupione przez inne muzea, będą prezentowane na wystawach krajowych i zagranicznych przez kolejne lata.
W dniu konkursu na Rynek Główny od rana będą przybywać szopkarze ze swoimi dziełami, aby zająć jak najlepsze miejsca na stopniach pomnika Adama Mickiewicza. Po hejnale o godz. 12.00 korowód twórców przejdzie wokół Rynku Głównego przed estradę, gdzie odbędzie się prezentacja szopek. Ogłoszenie wyników nastąpi w niedzielę 7 grudnia 2014 r. o godz. 12.00 w sali audytoryjnej Kupferhaus w Pałacu Krzysztofory (Rynek Główny 35). Po rozdaniu nagród i oficjalnym otwarciu wystawy wszyscy zostaną zaproszeni do Pałacu Krzysztofory. Wszystkie zgłoszone szopki będą tradycyjnie prezentowane na pokonkursowej wystawie, na której, pokazany zostanie rówież warsztat szopkarza.

[madohora]

[madohora]

Muzeum Historyczne Miasta Krakowa ogłasza plebiscyt na najpiękniej szopkę krakowską prezentowaną na „Pokonkursowej Wystawie Szopek Krakowskich” do 22 lutego 2015 r. w Pałacu Krzysztofory.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W 1965 roku dyrektorem Muzeum został Edward Waligóra (1934-1991), kolejny na tym stanowisku historyk sztuki. Kierunek, jaki nadał Muzeum po objęciu stanowiska, opisał tak: „Praca terenowa wysuwa się tu na pierwszy plan i każdy pracownik powinien co najmniej dwa miesiące poświęcić na pobyt w terenie”. To właśnie jemu udało się załatwić szybki przydział na samochód dla etnografów. Jedną z konsekwencji zakupu przez Muzeum szarej nysy były letnie obozy naukowe, którym szefował dr Jerzy Czajkowski. MEK zawdzięcza Waligórze nie tylko przełom w dziedzinie motoryzacji, ale także kolekcję pieniądza zastępczego i unikatowy zbiór archiwaliów, wycinanek i malowanek dawnego Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana z krakowskiej ASP. Trzeci z kolei dyrektor doprowadził też do generalnego remontu siedziby i otwarcia nowej wystawy stałej w 1969 roku (nad ekspozycją pracował zespół złożony z kustoszy (Zbigniew Szewczyk, Halina Bittner-Szewczykowa, Zofia Cieślak – Reinfussowa, Jerzy Czajkowski) i projektantów (Adam Młodzianowski , Mirosław Dzikiewicz, Roman Banaszewski).

[madohora]

W 1986 roku Muzeum otrzymało w użytkowanie wieczyste drugi zabytkowy budynek, przy ulicy Krakowskiej 46, zwany „Domem Esterki”. Tu przeniesiona została m.in. Biblioteka, działająca w MEK od czasów Udzieli. Tu także zawisła tabliczka z imieniem założyciela, które przywrócono Muzeum po czterdziestu latach. W kolejnym roku dyrektorem został Edward Pietraszek (1928-2004), ceniony uczony i nauczyciel, autor około dwustu publikacji, na stałe związany z Uniwersytetem Wrocławskim, gdzie przez kilkanaście lat kierował Katedrą Etnografii.

[madohora]

Od chwili swojego powstania Muzeum powiększyło zbiory do ponad 80 tysięcy obiektów, prezentując je na wystawie stałej oraz licznych wystawach czasowych. Prowadzi jednocześnie działalność badawczą, wydawniczą, edukacyjną. Od kilka lat wzmocniło w szczególności badania terenowe, dotyczące współczesnych zjawisk (działkowicze-miejscy ogrodnicy, fotografia rodzinna, współczesne wesela, nowe wymiary rzemiosła) lub badających rezonans zbiorów historycznych (drzeworyty, kolekcja syberyjska, stroje krakowskie). Powróciło też do idei Warsztatów Krakowskich, zapoczątkowanych u zarania XX wieku, która to myśl inspiruje do czerpania z zasobów kultury tradycyjnej przy projektowaniu przedmiotów użytkowych (etnodizajn). Wreszcie Muzeum uruchomiło nowe obszary współpracy z publicznością, podejmując żywotne dziś tematy. Wszystkie te działania, realizowane w myśl hasła „moje muzeum, muzeum o mnie”, mają przybliżyć ludziom współczesnym istotę etnografii i pożytki z niej płynące, zachęcając do podjęcia osobistego dialogu z wartościami tradycji jak i do uważnego oglądu świata, w jakim żyjemy. Kierunki te zostały wyznaczone przez Antoniego Bartosza, dyrektora MEK w latach 2008 - 2022.

[madohora]

Pierwsze urządzenie zakupione do Muzeum? – Odkurzacz marki Elektroluks, do którego dołożył z własnej kieszeni. Seweryn Udziela, etnograf codzienności, ekolog, a także miłośnik nowoczesnych technologii (podkreślał rolę fotografii w zbiorach) już sto lat temu chciał, by tworzone przezeń muzeum stało się polem badawczym, m.in. dla artystów (dziś kontynuacją tego myślenia jest etnodizajn) i by samo prowadziło badania terenowe (dziś ta myśl urzeczywistnia się m.in. poprzez wieloletnie projekty badawcze jak „dzieło działka”, „Wirtualne Muzeum drzeworytów Ludowych”, „Photo Proxima", „Pamiątka rodzinna”, „Wesela 21”, „Ugory, odłogi, ziemia”, „Stroje Krakowiaków zachodnich”, „Rzemiosło 2.0”, „Życzenia”).

[madohora]

Był Udziela zarazem świadom, iż sytuacja życiowa nie pozwala mu poświęcić się badaniom tak intensywnie, jak by chciał. Kolejne pokolenia etnografów zarzucały mu niekiedy, że jego prace miały przeważnie charakter wyłącznie opisowy. Niemniej on sam postulował procesowość w badaniach, tak by zmierzały u końca do pogłębionej, analitycznej refleksji nad gromadzonym materiałem. Już w 1886 r. pisał np. „Przez dokładne zebranie gier dzieci z różnych okolic i porównanie ich ze sobą dałby się może niejeden ciekawy wniosek wyprowadzić” (1886). Podobnie myślał w odniesieniu do innych zasobów, jak choćby sześciu tysięcy zgromadzonych podań ludowych. Jeśli sam nie podjął systematycznych prac w kierunku gruntownej ich analizy, to tylko dlatego, iż obliczył, że zajęłoby mu to dwadzieścia lat.

[madohora]

Najstarsze dzieje kazimierskiego ratusza, sięgające połowy XIV w., rysują się stosunkowo mgliście, przede wszystkim z powodu dotkliwego ubóstwa źródeł pisanych. Te, którymi dysponujemy, pochodzą głównie z najstarszych rachunków miasta, w których odnotowywano kolejne wydatki związane z pracami remontowymi i budowlanymi prowadzonymi w siedzibie władz miejskich lub zakupami niezbędnego wyposażenia. Z 1372 r. pochodzi wzmianka o zakupie nowego stołu do izby pańskiej, czyli reprezentacyjnego pomieszczenia będącego w dyspozycji najważniejszych instytucji władz samorządowych. Na nowy mebel przeznaczono kwotę wysokości 6 gr. Na podstawie rachunków wiadomo też, że w 1378 r. niejaki Andrzej Grawisy miał postawić piec w jednym z pomieszczeń ratusza. W 1386 r. w budynku prowadził bliżej nieokreślone prace cieśla Piotr, rajcy zakupili zaś drewno i dachówkę za 6 gr i 4 halerze. W 1387 r. budowniczy (murator) nazwiskiem Jan Cypser (późniejszy rajca i burmistrz) został zatrudniony do naprawy pieca. W 1390 r. jakieś prace wykonywał rzemieślnik Cloczko. W latach dziewięćdziesiątych XIV w. wyremontowano pokrycie dachowe. W 1394 r. wypłacono cieśli 8 gr. za wykonanie prac remontowych w budynku ratusza i w domu miejskiego woźnego sądowego. W 1397 r. niejaki Cleyban otrzymał z kasy miejskiej 1 gr za malowanie lub też położenie (uzupełnienie?) tynków w ratuszu. Informacja pomieszczona w księdze radzieckiej pod rokiem 1414 o kopaniu fundamentów pod ratusz i kolejne wzmianki mówiące o wybieraniu czynszu z działek położonych w sąsiedztwie starego ratusza (sub antiquo pretorio), skłoniły historyków do wysunięcia tezy mówiącej, że pierwotny ratusz był drewniany i dopiero w początku XV w. zastąpiono go nowym, już murowanym, co wydaje się bardzo prawdopodobne. Zresztą na powstanie murowanego ratusza (który przetrwał w mocno zmienionej formie do dzisiaj) w początku XV w. zdają się wskazywać jego mury piwniczne, w dolnych partiach wzniesione głównie z kamienia tzw. dzikiego. Z dużym prawdopodobieństwem można ponadto przyjąć, że z tego okresu (gotyckiego) pochodzą też mury parteru i pierwszego piętra zachowanego do dziś gmachu (w jego północnej części, istniejącej przed wielką rozbudową w latach siedemdziesiątych XIX w.).

[madohora]

Najstarszy znany wizerunek ratusza kazimierskiego, odnoszony przez badaczy do lat 1603–1605, przedstawiający tak naprawdę tylko dach i górną część sześcio- lub ośmiobocznej wieży zwieńczonej wysmukłym, namiotowym hełmem, został pomieszczony w szóstym tomie Civitates orbis terrarum Georga Brauna i Fransa Hogenberga, wydanym w Kolonii w 1617 r. Forma widocznej na nim wieży wskazuje, że ta ma z pewnością pochodzenie średniowieczne (gotyckie). Dalsze prace nad przebudową ratusza miały miejsce po kolejnym pożarze w 1623 r. Wówczas to musiała nastąpić budowa drugiego piętra i zwieńczenie gmachu attyką. Ratusz stał się wówczas budynkiem o trzech kondygnacjach (parter i dwa piętra), mającym wysmukły, nierozczłonkowany korpus i elewacje ozdobione wyłącznie kamiennymi obramieniami krzyżowych okien. Przekryty był dachem pogrążonym (ukrytym), osłoniętym wspomnianą attyką. Przypominał renesansowe ratusze w Tarnowie i Sandomierzu, różniąc się od nich jednak formą grzebienia attyki: zamiast sterczynową z maszkaronami został zwieńczony attyką krenelażową. Wieża ratuszowa wyrastała z korpusu, zaznaczając się w nim ryzalitem. Ogólny wyraz budynku wskazuje, że zachował się on w dużej mierze w formie, jaką uzyskał w ciągu XVI w. Swój ostateczny kształt natomiast (m. in. nadbudowa piętra) otrzymał w czasie odbudowy po pożarze w 1623 r. i w nadanej wówczas postaci przetrwał do wielkiej przebudowy w latach siedemdziesiątych XIX w. Wiek XVIII przyniósł jedynie zmianę kształtu hełmu wieży ratusza. Wysmukły, stożkowy w swojej formie zastąpiony został barokowym w kształcie podwójnej nieco wydłużonej bani, dostosowanej do wielobocznej sylwetki górnych pięter wieży.

[madohora]

Z końcem 1875 r. Rada Szkolna Krajowa dokonała formalnego podziału placówki działającej w budynku ratusza i tak, już w nowo powstałym obiekcie dostosowanym do aktualnych wymogów, swe siedziby znalazły dwie instytucje: szkoła im. Kazimierza Wielkiego dla uczniów płci męskiej oraz szkoła im. Tadeusza Czackiego przeznaczona dla dziewcząt.

[madohora]

Jesienią 1911 r. w północną fasadę budynku dawnego ratusza przy placu Wolnica wmurowana została prostokątna tablica z brązu z płaskorzeźbą autorstwa Henryka (Herszela) Hochmana (1879 lub 1881­–1942 lub 1943). Przedstawiała ona grupę Żydów stojących pod murami miasta, przyjmowanych doń przez postać kobiety-anioła, przedstawioną w kazimierzowskiej koronie królewskiej na głowie. Tablicę otaczała ozdobna bordiura wykonana przez Ludwika Wojtyczkę (1874–1950), poniżej zaś umieszczono krótki podpis: „Pamięci Kazimierza Wielkiego Żydzi-Polacy”. Decyzja o wykonaniu płaskorzeźby, ufundowanej ze środków zebranych przez gminę żydowską, była wynikiem swego rodzaju kompromisu wobec powstałego ćwierć wieku wcześniej, budzącego zresztą niemałe kontrowersje i nigdy niezrealizowanego pomysłu budowy monumentalnego pomnika króla Kazimierza Wielkiego, zdaniem ówczesnych szczególnie zasłużonego dla krakowskiej społeczności żydowskiej. Jako że plan jego budowy na pocz. XX w. mierzył się z coraz większą krytyką, w 1907 r. prawdopodobnie zapadła decyzja o rezygnacji z wykonania pełnopostaciowego monumentu i przeznaczeniu zgromadzonych już środków (niewystarczających zresztą na realizację pierwotnego zamysłu) na wykonanie wspomnianej tablicy. Stanowiła ona jedną z czterech płaskorzeźb, jakie początkowo miały zdobić pomnik Kazimierza Wielkiego, wieńcząca symbolicznie cały cykl. Praca Hochmana już w momencie odsłonięcia wywoływała dyskusje i kontrowersje. Wybrzmiewające coraz silniej, zwłaszcza wśród młodzieży żydowskiej, idee syjonizmu kształtowały zupełnie nowy obraz Żyda — dumnego, silnego i widzącego swą przyszłość we własnym niepodległym państwie. Postać Żyda z płaskorzeźby, klęczącego w uniżeniu przed postacią będącą uosobieniem chrześcijańskiego władcy i wręczającego jej święte zwoje, była dla wielu bulwersująca. Tablica zdobiła ścianę dawnego ratusza niespełna trzydzieści lat, w okresie okupacji hitlerowskiej Krakowa bowiem została zdemontowana.

[madohora]

Przebudowa miała na celu m.in. powiększenie powierzchni ekspozycyjnej i zwiększenie funkcjonalności pomieszczeń. Zmodernizowano wówczas m. in. instalację elektryczną, wymieniono pokrycie dachu (przywracając w części historycznej jego pierwotną formę) i przywrócono oryginalny barokowy kształt hełmu wieży, przede wszystkim zaś zrekonstruowano północne skrzydło zabytkowego budynku, wyburzone podczas wielkiej przebudowy w latach siedemdziesiątych XIX w. Attyka historycznej części ratusza zyskała wówczas ozdobne sgraffito figuralne autorstwa malarza Wacława Taranczewskiego (1903–1987).

[madohora]

Odsłonięcie nowej tablicy miało tym razem charakter uroczysty. Gościem honorowym tego doniosłego wydarzenia był burmistrz Jerozolimy Ehuda Olmerta. Symbolicznego przecięcia wstęgi dokonał natomiast ówczesny prezydent Miasta Krakowa Józef Lassota, w obecności dyrektorki Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli Marii Zachorowskiej. W zabytkowym gmachu dawnego ratusza kazimierskiego, będącego w pewnym sensie niemym świadkiem narodzin, rozkwitu, a w końcu i upadku miasta, który szczęśliwym zrządzeniem losu uniknął być może losu ratuszów krakowskiego i kleparskiego (rozebranych w XIX w.), po dziś dzień mieści się główna siedziba Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie.

[madohora]

*

[madohora]

Oczywiście prowadzone rejestry nie wyczerpują bogactwa niematerialnego i dziedzictwa kulturowego ludzkości a jedynie sygnalizują je, inspirując do bardziej uważnego przyjrzenia się własnej przestrzeni kulturowej i ochrony tego co w niej najcenniejsze.

[madohora]

Krakowska Szopka

[madohora]

1938

Zwycięzcy konkursu oprócz nagród pieniężnych otrzymali nagrody rzeczowe w postaci wina, tortów, kiełbasy, strucli, pierników, biletów tramwajowych.

[madohora]

Szopka Krakowska

[madohora]

1945

22 grudnia wznowiono konkurs na Rynku Głównym na miejscu zburzonego przez Niemców Pomniku Adama Mickiewicza. Patronat nad konkursem objął Zarząd Miejski.

[madohora]

*

[madohora]

1951

Tematyka wielu szopek nawiązywała do tematów propagandowych tego okresu, planu 6 letniego i walko o pokój

[madohora]

******

[madohora]

1959

Zasłużeni szopkarze otrzymali złote oznaki "za pracę społeczną dla miasta Krakowa". Wśród oznaczonych był Włodzimierz Malik i Zdzisław Dudzik.

[madohora]

*******

[madohora]

1961

Osobliwością konkursu była szopka - rakieta nawiązująca do pierwszego lotu człowieka w kosmos.

[madohora]

********

[madohora]

W konkursie po raz pierwszy wystartował Maciej Moszew, znany z perfekcji i skomplikowanych mechanizmów umieszczanych w swoich szopkach.

[madohora]

**********

[madohora]

1964

Dużym zainteresowaniem cieszyła się szopka wykonana z drewna opalanego autorstwa Józefa Citaka

[madohora]

*************

[madohora]

1966

Po raz pierwszy w historii wszystkie zgłoszone szopki zostały podzielone na trzy kategorie
- duże
- średnie
- male

[madohora]

***************

[madohora]

1968

Ogromne zainteresowani wzbudziła szopka w żarówce autorstwa Witolda Głucha

[madohora]

Na tegorocznej wystawie prezentowane są nietuzinkowe, oryginalne i niezwykle precyzyjne szopki krakowskie. Jury konkursowe już przyznało swoje nagrody, które zostały ogłoszone 7 grudnia 2014 r. w Pałacu Krzysztofory. Teraz czekamy na Państwa głosy.

[madohora]

Seweryn Udziela zmarł w 1937 roku. Już w rok po śmierci, w uznaniu jego zasług, muzeum przybrało jego imię. Zostawił niezwykły testament – znakomite zbiory, ogrom wykonanej pracy, odwagę działania, otwartość umysłu, hart ducha. Zostawił też następców – Tadeusza Seweryna, wspieranego przez Romana Reinfussa. Bez ich współpracy Muzeum nie powstałoby z powojennych popiołów. Cały ten testament tworzy rzeczywistość, w której wyraża się (przekazywana do dziś) idea mocna, wyrazista, przywołująca niezmiennie misję publiczną, słowa „myśleć”, „służyć”, „dawać poznać”.

[madohora]

Pod koniec lat sześćdziesiątych XIX w. Szkoła Główna Izraelicka stała się kolejnym zarzewiem sporu toczącego się pomiędzy środowiskiem Żydów ortodoksyjnych a kręgami postępowymi. Tłem konfliktu były przemiany polityczne jakie zaszły wówczas w monarchii austro-węgierskiej, których skutkiem były głębokie reformy systemu szkolnictwa, w tym między innymi wprowadzenie do szkół języków krajowych. W październiku 1867 r. dotychczas obowiązujący w nauczaniu język niemiecki został zastąpiony językiem polskim. W praktyce jednak znaczna część grona pedagogicznego Szkoły Głównej Izraelickiej, wywodząca się ze środowisk ortodoksyjnych, wciąż przejawiała silne przywiązanie do niemczyzny i nie rezygnowała z posługiwania się nią w nauczaniu (niektórzy z nich po prostu nie znali języka polskiego). Zgodnie z obawami asymilatorów i postępowców, stanowiło to poważną przeszkodę na drodze ku polonizacji Żydów i wychowaniu obywateli polskich wyznania mojżeszowego w duchu patriotyzmu. Co więcej, napotykało również na krytykę ze strony polskiej opinii publicznej i prasy, przyczyniając się w ten sposób do coraz gorszego postrzegania społeczności żydowskiej w Krakowie. Jak informowano na łamach „Czasu” (nr 58, 1869), nieznający języka polskiego dyrektor Szkoły Markus Winter oraz nauczyciel religii Joel Dembitzer jeszcze w 1869 r. prowadzili lekcje w języku niemieckim. Fakt ten został wykorzystany przez środowisko postępowe do podjęcia próby usunięcia popieranego przez ortodoksów dyrektora Szkoły. Dzięki zabiegom nowo powołanych inspektorów szkolnych Jakuba Blatteisa (1832-1901) i Józefa Oettingera (1818-1895), działających z ramienia Wydziału ds. Izraelickich przy Radzie Miejskiej, udało się doprowadzić do korzystnych z punktu widzenia zwolenników asymilacji zmian kadrowych i odwołania dyrektora Wintera. Decyzja ta spotkała się z oczywistą aprobatą ze strony zarówno środowisk postępowych Żydów, jak i polskiej opinii publicznej. Mimo zakończenia trwającego od 1867 r. kryzysu wizerunkowego, Szkoła borykała się jednak z nieustającymi problemami finansowymi. Z związku z tym gmina żydowska zwróciła się do władz miasta z prośbą o przejęcie finansowania placówki i od 1871 r. była utrzymywana z budżetu miasta.

[madohora]

Krakowskie Szopki

[madohora]

Lista reprezentatywna niematerialnego dziedzictwa UNESCO powstała w oparciu o konwencję UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturalnego z 2004 oku. Zgodnie z tekstem konwencji:
Niematerialne dziedzictwo kulturowe oznaczają praktyki, wyobrażenia, przekazy, wiedzę jak i umiejętności - jak również związane z nimi instrumenty, przedmioty, artefakty i przestrzeń kulturową - które wspólnoty, grupy i w niektórych przypadkach pojedyncze osoby uznają za część własnego dorbku kulturowego przekazywanego z pokolenia na pokolenie, jest stale odtwarzane przez wspólnoty, grupy lub jednostki w relacji ich z otoczeniem, oddziaływaniem przyrody i ich historię oraz zapewnienie im poczucia tożsamości i ciągłości.

[madohora]

Szopki krakowskie

[madohora]

Rzeczpospolita Polska ratyfikowała Konwencję w 2011 roku. Konwencja nakłada na przystępujące do niej państwa obowiązek prowadzenia krajowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Pierwsze wpisy na krajową listę w Polsce zostały dokonane na Zamku Królewskim w Warszawie w 2024 roku.

[madohora]

[madohora]

1948

W okresie stalinowskich starano się umniejszyć znaczenie Świąt Bożego Narodzenia i wątków biblijnych na rzecz elementów świeckich.

[madohora]

[madohora]

Każda osoba pełnoletnia, która przyjdzie na wystawę, będzie mogła oddać swój głos na, najpiękniejszą jego zdaniem, szopkę. W hollu Pałacu Krzysztofory wystawiona będzie skrzynka, do której będzie można wrzucić swój głos do 20 lutego 2015 r. Karty do głosowania otrzymają Państwo w kasie, wraz z zakupionym biletem na wystawę. Laureatów plebiscytu ogłosimy podczas wernisażu wystawy, w 22 lutego 2015.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

****************8

[madohora]

1970

W konkursie pojawiły się szopki z wafli oraz owoców i warzyw

[madohora]

&&&

[madohora]

1972

Odbyła się pierwsza aukcja szopek krakowskich

[madohora]

&&&&&

[madohora]

1975

Zorganizowano korowód dorożek, którymi autorzy przewieźli swoje szopki spod pomnika Adama Mickiewicza do Kościoła Świętego Franciszka

[madohora]

&&&&&&&

[madohora]

1977

Do konkursu zgłoszono 2000 szopkę w historii konkursów 11 - letniego Dariusza Czyża, który pierwszą szopkę wykonał w wieku 5 lat

[madohora]

1978

Wprowadzono kategorię szopek młodzieżowych (do 14 lat)

[madohora]

^^

[madohora]

1984

Wprowadzono dodatkowy podział na szopki miniaturowe (do 15 cm)

[madohora]

^^^^

[madohora]

1986

W szopce Jana Biedy zamiast wież umieszczone zostały kominy elektrociepłowni Łęg nawiązujące do zanieczyszczonego powietrza w Krakowie

[madohora]

^^^^^^

[madohora]

1988

Zdyskwalifikowaną rekordową ilość 20 szopek jako niezgodne z regulaminem

[madohora]

^^^^^^^^

[madohora]

1990

Miejscem pokonkursowej wystawy stał się pałac Krzysztofory.

Bartłomiej Bieda umieścił w swojej szopce siekierę. Nawiązał w ten sposób do wypowiedzi Lecha Wałęsy, że "siekierą przetnie grubą kreskę" jak ówczesny premier Tadeusz Mazowiecki określił odcięcie się od rozliczania komunistycznej władzy i jej popleczników.

[madohora]

^^^^^^^^^^^

[madohora]

1995

W ruchomej szopce Andrzeja Morańskiego pojawiły się postacie Lecha Wałęsy i Aleksandra Kwaśniewskiego. Tematyka szopki nawiązywała do wyborów prezydenckich z 1995 roku.

[madohora]

88

[madohora]

1998

Kazimierz Stopiński wykonał małą szopkę zdominowaną przez dwa kolory biały i złoty

[madohora]

Szopki Krakowskie

[madohora]

2010

W wielu szopkach pojawiły się odniesienia do katastrofy smoleńskej, 600 - lecia Bitwy pod Grunwaldem i 200 - lecia urodzin Fryderyka Chopina.
Nagrodzono najwyższą w historii konkursu szopkę autorstwa rodziny Markowskich. Miała ona 501 cm

[madohora]

[madohora]

2016

Jedna z szopek nawiązywała do protestu antysmogowego. Szopkę wykonano z blachy z kominem i talerzem na którym wypisano związki chemiczne tworzące smog.

[madohora]

,

[madohora]

2017

75 Jubileuszowy Konkurs Szopek Krakowskich w siedzibie UNESCO w Paryżu złożono wniosek o wpisanie szopkarstwa krakowskiego na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.

[madohora]

***

[madohora]

2020

Po raz pierwszy w historii konkursu szopek krakowskich - nie licząc lat okupacji niemieckiej - szopkarze nie zaprezentowali swoich dzieł pod pomnikiem Mickiewicza. Pandemia coronawirusa zmusiła organizatorów do przeniesienia konkursu do cyberprzestrzeni.

[madohora]

**

[madohora]

2022

80 Jubileuszowy Konkurs Szopek Krakowskich

[madohora]

****

[madohora]

2024

Pierwsza letnia wystawa Szopek Krakowskich w kościele Świętego Franciszka

[madohora]

.

[madohora]

Maciej Moszew (ur. 10 stycznia 1940, zm. 27 lipca 2023) – krakowski szopkarz, z wykształcenia architekt. W konkursie szopek krakowskich uczestniczył nieprzerwanie od 1961 roku, był ponad 40-krotnym laureatem pierwszej nagrody. Specjalizował się w szopkach małych.

[madohora]

******

[madohora]

Autor ponad 70 szopek, znajdujących się w zbiorach prywatnych i publicznych w kraju oraz za granicą (m.in. w Mediolanie). W 2012 r. w uznaniu zasług otrzymał od Muzeum Historycznego Miasta Krakowa medal św. Krzysztofa. W 2017 r. otrzymał Odznakę Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. W 2018 r. dołączył do grona laureatów wyróżnionych przez Stowarzyszenie Wychowanków Politechniki Krakowskiej wpisem do Złotej Księgi Wychowanków. W 2022 r. otrzymał odznakę „Honoris Gratia” za zasługi dla Miasta Krakowa.

[madohora]

Maciej Moszew

[madohora]

O

[madohora]

W kronikach klasztoru norbertanek pojawia się sformułowanie dobosz z konikiem. Ambroży Grabowski pisze o turku na koniu, a Konstanty Majeranowski o człowieku po tatarsku ubranym. Po raz pierwszy słowo lajkonik zanotował w 1866 roku archeolog Józef Łepkowski.

[madohora]

2222

[madohora]

Niektórzy badacze (Ludwik Krzywicki) twierdzili, że źródłosłów lać – lej wynikał z oblewania ludzi wodą (dyngusem), co miał rzekomo czynić tatarzyn w przeszłości; jeszcze inni (Ludwik Młynek) wyprowadzają wyraz laj z niemieckiego „Lauf”, „läuf”, jak mieli na konika wołać dawni niemieckojęzyczni mieszkańcy miasta, a także z „Leibpferd” (co z języka niemieckiego tłumaczyć można jako postać bądź obrzęd; zwolennikiem tej teorii był Szymon Matusiak) i „heiliger König”. Istnieje też prawdopodobieństwo, że nazwa ta dotarła do Krakowa ze Śląska, gdzie w miejscowej mowie wiosenny obchód króla majowego nazywano słowem „Leichkonik” (König = król). Oskar Kolberg kojarzy słowo lajkonik z bliskim mu wyrazem lalkonik, będącym hybrydą słów lalka-koń

[madohora]

***

[madohora]

Spory dotyczące początków pochodu lajkonika sprowokowane zostały przez pisarza Konstantego Majeranowskiego, który 9 czerwca 1820 roku opublikował w wydawanym przez siebie piśmie Pszczółka Krakowska artykuł pt. Konik w Krakowie. W tekście tym po raz pierwszy pojawia się legenda o zwierzynieckich włóczkach, opisująca wydarzenia, które według autora miały dać początek tradycji corocznych lajkonikowych harców.

[madohora]

&

[madohora]

Wyjaśnienie podane przez Majeranowskiego nie zyskało akceptacji i od połowy XIX stulecia pojawiały się głosy tłumaczące początki zabawy w inny sposób. Koncepcje te zrekapitulował Franciszek Gawełek w swojej pracy pt. Konik Zwierzyniecki

[madohora]

~`

[madohora]

Druga koncepcja upatruje źródeł zwyczaju w obrzędach pogańskich. Skłaniał się ku niej np. Oskar Kolberg, a także J.A. Wiślicki, który wskazywał na podobieństwa lajkonika do obrzędu koniarza, który we wsiach w okolicach Krakowa urządzano w niedzielę palmową (kwietną). Inny etnograf, ks. Władysław Siarkowski, uznawał zwierzyniecki pochód za pozostałość po dawnej uroczystości ku czci Światowida. Podobnego zdania był Józef Szujski. Z kolei Ludwik Krzywicki uznawał pochód za prehistoryczny i pozostałość pradawnego kultu zwierząt, ale wskazywał również na paralelizm legendy o tatarskim napadzie z francuskim podaniem o napadzie i wypędzeniu Maurów.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na wystawie jest też osobna ekspozycja szopek zrobionych przez dzieci

[madohora]

Zbigniew Gillert (ur. 20 czerwca 1958 w Krakowie)[1][2] – szopkarz krakowski, z zawodu budowlaniec. W Konkursie szopek krakowskich uczestniczy od 1968 roku. Specjalizuje się w szopkach małych – jest autorem ponad 40 dzieł konkursowych i kilkuset szopek na zamówienie[2]. Zdobywca pierwszych nagród w latach 1979, 1985 i 1996. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i wielokrotnie były prezentowane na wystawach w Polsce i za granicą. Jego szopki nabywali kolekcjonerzy oraz instytucje m.in. z Niemiec, Włoch, Australii i Stanów Zjednoczonych.

W 2018 r. otrzymał odznakę honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”[3]. W 2022 został odznaczony odznaką „Honoris Gratia”.
Jest synem Tadeusza Gillerta. Członek Stowarzyszenia Twórców Ludowych.
5 stycznia 2023 roku Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczek pocztowy, przedstawiający jedną z jego prac konkursowych

[madohora]

Andrzej Nowicki (ur. 11 października 1943 w Krakowie, zm. 21 lipca 2004)[1] – szopkarz krakowski, z zawodu hydraulik. W konkursie szopek krakowskich uczestniczył w latach 1975–2003. Specjalizował się w szopkach małych i średnich. Dziewięciokrotny laureat II nagrody, jeden raz zdobył nagrodę trzecią za szopkę małą (1998). Został pochowany na Cmentarzu Podgórskim (kwatera XXI-5-30)

[madohora]

Andrzej Morański (ur. 24 lutego 1947, zm. 4 marca 1997) – szopkarz krakowski, z zawodu ślusarz. Wielokrotny uczestnik konkursu szopek krakowskich (lata 1983–1996), laureat pierwszej nagrody w latach: 1984, 1985, 1987, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa[1] oraz Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze (szopka z 1995 roku). Został pochowany w Kamiennej Górze na cmentarzu komunalnym przy ul. Katowickiej.

[madohora]

Leszek Zarzycki (ur. 23 maja 1954 w Nysie) – krakowski szopkarz, z zawodu mechanik precyzyjny. W konkursie szopek krakowskich uczestniczy (z przerwami) od 1982 roku. Jest 16-krotnym laureatem pierwszej nagrody. Specjalizuje się w szopkach dużych i średnich. Jego prace znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i Muzeum Etnograficznego w Krakowie.
W 2022 został odznaczony odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”

[madohora]

Zdjęcie szopki przypadkowe

[madohora]

Włodzimierz Łesyk (ur. 8 listopada 1921 w Krakowie, zm. 17 maja 1987 tamże) – szopkarz krakowski, działacz Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotą odznaką „Za zasługi dla Ziemi Krakowskiej”, Złotą Odznaką „Za pracę społeczną dla m. Krakowa”, Medalem 40-lecia Polski Ludowej oraz wieloma odznaczeniami wojskowymi.
W konkursie szopek krakowskich uczestniczył w latach 1961–1986. Laureat pierwszych nagród w roku 1974, 1975 i 1977, oraz wielu nagród drugich i trzecich. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i były prezentowane na wielu wystawach w kraju i za granicą.

[madohora]

_____

[madohora]

Antoni Wołek (ur. 13 kwietnia 1945 w Krakowie, zm. 12 marca 2016) – szopkarz krakowski, z zawodu tokarz. Wielokrotny uczestnik konkursu szopek krakowskich w latach 1975–2005. Laureat pierwszej nagrody w latach: 1975, 1976, 1977, 1978 (dwie szopki), 1979, 1980, 1983, 1987, 1993. Jego prace znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Został pochowany na cmentarzu Grębałowskim

[madohora]

Ferdynand Sadowski (ur. 12 października 1932 w Krakowie, zm. 15 czerwca 2007[2]) – szopkarz krakowski, z wykształcenia elektryk, wielokrotny uczestnik konkursu szopek krakowskich (lata 1958–1996). Laureat pierwszej nagrody w roku 1962 i 1965 oraz wielu nagród drugich i trzecich oraz wyróżnień. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i były prezentowane na wielu wystawach w kraju i za granicą. Pochowany na cmentarzu Mogilskim w Krakowie.

[madohora]

~~~~

[madohora]

Zygmunt Grabarski (ur. 26 marca 1912 w Liszkach, zm. 1 maja 1984 w Krakowie) – szopkarz krakowski, laureat nagrody im. Oskara Kolberga w 1977, odznaczony Złotą Odznaką „Za pracę społeczną dla miasta Krakowa” Pracował w fabryce zabawek. Wielokrotny uczestnik konkursu szopek krakowskich (lata 1961–1983), zdobywca I nagrody w latach: 1962, 1968, 1970, 1975, 1976 i 1977. Szopki jego autorstwa znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i były prezentowane na wielu wystawach w kraju i za granicą. Pochowany na cmentarzu Prądnik Czerwony.

[madohora]

Bronisław Pięcik (ur. 12 maja 1936 w Wołowicach, zm. 25 marca 2010 w Krakowie) – krakowski szopkarz, z zawodu mechanik precyzyjny. W konkursie szopek krakowskich uczestniczył od 1962 roku – łącznie brał udział w 41 konkursach. Dwudziestczterokrotnie zdobywał pierwszą nagrodę w konkursie. Specjalizował się w szopkach średnich i dużych. Niektóre szopki wykonywał wspólnie z żoną Marią. Kilkanaście jego dzieł znajduje się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, wiele innych trafiło do kolekcji prywatnych.
Jedna z jego szopek, którą wykonał podczas pracy w Kuwejcie, znajduje się w katedrze w Bagdadzie.

[madohora]

Autor ponad 70 szopek, znajdujących się w zbiorach prywatnych i publicznych w kraju oraz za granicą (m.in. w Mediolanie). W 2012 r. w uznaniu zasług otrzymał od Muzeum Historycznego Miasta Krakowa medal św. Krzysztofa. W 2017 r. otrzymał Odznakę Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. W 2018 r. dołączył do grona laureatów wyróżnionych przez Stowarzyszenie Wychowanków Politechniki Krakowskiej wpisem do Złotej Księgi Wychowanków. W 2022 r. otrzymał odznakę „Honoris Gratia” za zasługi dla Miasta Krakowa.

[madohora]

Stanisław Malik od 1978 roku bierze udział w dorocznym konkursie szopek krakowskich, zdobywając liczne nagrody i wyróżnienia (siedmiokrotnie pierwszą, dwanaście razy drugą, dziewięciokrotnie trzecią i dziewięć wyróżnień). Ponadto w 1983 roku zdobył II nagrodę w ogólnopolskim konkursie „Plastyka obrzędowa w Polsce” zorganizowanym przez Muzeum Etnograficzne w Toruniu. W 1993 roku z okazji 50. jubileuszowego konkursu szopek został odznaczony medalem pamiątkowym za całokształt osiągnięć twórczych. W 1999 roku został wyróżniony nagrodą specjalną im. Zofii i Romana Reinfussów za całokształt pracy artystycznej. W roku 2004 zdobył nagrodę na Wystawie Sztuki Sakralnej w Rzymie. W 2009 roku został wyróżniony za szczególne propagowanie Dzielnicy VII Zwierzyniec w Krakowie. W 2018 został odznaczony jako zasłużony dla Kultury Polskiej. W 2022 otrzymał odznakę Honoris Gratia

[madohora]

Kazimierz Adam Wiatr (ur. 18 lutego 1955 w Krakowie) – polski naukowiec i polityk, profesor nauk technicznych, profesor zwyczajny AGH, harcmistrz, były przewodniczący Związku Harcerstwa Polskiego rok założenia 1918 oraz Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej, dyrektor Akademickiego Centrum Komputerowego Cyfronet w Krakowie, senator VI, VII, VIII, IX, X i XI kadencji.

[madohora]

W wyborach parlamentarnych w 2005 został wybrany na senatora VI kadencji z ramienia Prawa i Sprawiedliwości w okręgu tarnowskim. Przewodniczył Komisji Nauki, Edukacji i Sportu, zasiadał też w Komisji Spraw Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą.

[madohora]

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1990, zarządzeniem prezydenta RP na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego)
Srebrny Krzyż Zasługi (1999)
Medal Komisji Edukacji Narodowej (2000)

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Jest członkiem Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Jego dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Muzeum Etnograficznego w Krakowie oraz Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Szopki Jana Kirsza znajdują się ponadto w kolekcjach w Chinach, Stanach Zjednoczonych, Francji i we Włoszech. W 2016 jedna z nich została wręczona brytyjskiej królowej Elżbiecie II

[madohora]

Miotła starego dozorcy"
Zgarbione plecy
mające ruchomą podporę
z miotły już postrzępionej
codziennie
zgarbione plecy
widzę przed sobą
gdy świt już przemierzył pół drogi
gdy ludzi tak mało dokoła
miotła starego dozorcy
przemierza bruk ze swym panem
odgarnia
zagarnia
miotła starego dozorcy
który ma twarz jak jesienne pole
miotła starego dozorcy
jak sztandar upadły
w ostatnim pochodzie
ludzi coraz więcej
śmieci coraz więcej

Jan Kirsz

[madohora]

Z wykształcenia był astronomem (specjalizacja: mechanika nieba), ukończył Moskiewski Uniwersytet Państwowy im. M.W. Łomonosowa (1960). Bezpośrednio po studiach odbył staż w obserwatorium radioastronomicznym w Jodrell Bank w Wielkiej Brytanii. Zapoznał się tam z programowaniem, symulując na komputerze Mercury (wraz ze swoim przełożonym J.G. Daviesem) zjawisko pojawiania się i znikania roju meteorów zwanego Drakonidami związanego z kometą Giacobiniego-Zinnera

[madohora]

Po powrocie z Londynu nadal w ramach CO PAN we współpracy z Elwro brał udział jako projektant (realizacja była dziełem zespołowym, głównie J. Olszewskiego, J. Marońskiego i B. Muchlado-Marońskiej) w tworzeniu systemu operacyjnego SODA (System Operacyjny Dwu-Aktywny) dla ostatniego całkowicie polskiego komputera mainframe Odra 1204. Ukończony jesienią 1967 system umożliwiał jednoczesne konwersacyjne uruchamianie programów i wykonywanie wsadu „gotowych” programów w tle. W amerykańskiej recenzji SODA został uznany za jeden z dwu najciekawszych europejskich systemów operacyjnych, mogących stanowić wzór dla amerykańskich konstruktorów. Systemu ostatecznie nie wdrożono ze względu na zarzucenie przez Elwro produkcji tych maszyn na rzecz maszyn Odra serii 1300 (zgodnych z maszynami ICL serii 1900). Na zaproszenie prof. Silvio Navarro 1968 spędził w USA biorąc udział w realizacji programu dydaktycznego ACM Curriculum-68

[madohora]

W wieku 35 lat, w 1973 otrzymał od Rady Państwa tytuł profesora nadzwyczajnego nauk matematycznych.

[madohora]

Członek założyciel Polskiego Towarzystwa Informatycznego, a następnie – w latach 1981–1987 – jego pierwszy prezes. Po zakończeniu kadencji otrzymał, jako pierwszy, tytuł członka honorowego PTI. Był również członkiem Polskiego Towarzystwa Matematycznego oraz Polskiego Towarzystwa Astronomicznego. Należał do Królewskiej Akademii Inżynierii[w innych językach] oraz Brytyjskiego Towarzystwa Informatycznego, które przyznało mu tytuł Distinguished Fellow – w ciągu ponad czterdziestu lat tylko dwudziestu siedmiu uczonych i wybitnych przemysłowców otrzymało ten tytuł, wśród nich: Edsger Dijkstra, Grace Hopper, Maurice Wilkes, Andriej Jerszow[16], Tom Kilburn, Charles Bachman, Anthony Hoare, Gene Amdahl, Donald Knuth, Robin Milner, William Gates, Tim Berners-Lee, David Deutsch, Vint Cerf.

[madohora]

Syn rektora UW Stanisława Turskiego, brat fizyka Łukasza Turskiego. Jego syn Marcin, absolwent UW, również został informatykiem. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

[madohora]

Podstawy użytkowania maszyn cyfrowych w ośrodkach naukowo-technicznych, PWN, Warszawa, 1968
Struktury danych, WNT, Warszawa, 1974
Propedeutyka informatyki, pierwsze wydanie PWN, Warszawa, 1975
Metodologia programowania, oryginał w języku angielskim, pierwsze polskie tłumaczenie WNT, Warszawa, 1978
Władysław Marek Turski: Nie samą informatyką. Warszawa: Państ. Instytut Wydawniczy, 1980. ISBN 83-06-00471-X.
Władysław Marek Turski: Propedeutyka informatyki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981. ISBN 83-01-00741-9.
Matematyka współczesna. Dwanaście esejów. Praca zbiorowa. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1983. ISBN 83-204-0456-8. (jako tłumacz)
Władysław Marek Turski: Informatics. A propaedeutic view. Warszawa: PWN; North-Holland: Amsterdam, 1985. ISBN 83-01-05126-4.
Władysław Marek Turski: Na marginesie (fragment). Kraków: Warszawa: Wydawnictwo edu-Libri, 2013. ISBN 978-83-63804-17-6.

[madohora]

KONKURS SZOPEK KRAKOWSKICH - Interia

[madohora]

***

[madohora]

[madohora]

KRAKOWSKIE SZOPKI

[madohora]

W styczniu znowu droga prosta
Czy ja temu teraz sprostam

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ZABAWNE IFORMACJE DLA DZIECI CO MAJĄ ZROBIĆ ABY WZIĄĆ UDZIAŁ W KONKURSIE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ŚRODKOWA SZOPKA WYKONANA JEST PRAWIE W CAŁOŚCI Z MAKARONU
Główna konstrukcja - makaron rurki
Dwie wieże oraz ozdoby na choince - makaron kokardki
Żłobek - makaron cienkie nitki (spaghetti)
Choinka - pomalowane na zielono makaron świderki

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ZWIERCIADŁO TWARDOWSKIEGO - Onet

[madohora]

Najstarszy zapis legendy o smoku wawelskim pochodzi z przełomu XII i XIII wieku. Jego autorem był Wincenty Kadłubek. Na kartach Kroniki polskiej, w uczonym wywodzie, mistrz Wincenty powiązał dzieje Polski z historią starożytnego Rzymu i uczynił jednym z władców kraju Grakcha, utożsamianego przez późniejszych kronikarzy z Krakiem

[madohora]

Krakowska Szopka

[madohora]

Grakch polecił synom wykazać się odwagą i zabić smoka. Gdy więc doświadczyli po wielekroć otwartej męskiej walki i daremnej najczęściej próby sił, zmuszeni zostali wreszcie uciec się do podstępu. Bowiem zamiast bydląt podłożyli w zwykłym miejscu skóry bydlęce, wypchane zapaloną siarką. I skoro połknął je z wielką łapczywością całożerca, zadusił się od buchających wewnątrz płomieni

[madohora]

***

[madohora]

Związany z Krakowem Jan Długosz, w spisanych w drugiej połowie XV wieku Rocznikach polskich, nadał opowiadaniu o smoku dużą rangę. W pierwszej części długiego tekstu oparł się na Kadłubku, ale z pewnymi zmianami. Według Długosza Kraków został założony jeszcze przez samego Graka (tak po łacinie nazywał Kraka, którego uważał za potomka Tyberiusza Grakcha). Kilka lat później miasto zostało zaatakowane przez smoka. Długosz jako pierwszy zlokalizował kryjówkę smoka w jaskini wzgórza wawelskiego wśród takich jednak pomyślnych i sprzyjających wróżb dręczyło Kraków wielkie nieszczęście. Pod wzgórzem wawelskim, na którym Krak wzniósł zamek, w pieczarze zamieszkał potwór olbrzymiej wielkości, mający wygląd smoka lub gada, a dla zaspokojenia swej żarłoczności porywał bydło i trzodę, które mu rzucane, a nie przepuszczał nawet ludziom. Gdy zaś długim zmorzony głodem nie znajdował przygodnej lub podrzuconej sobie ofiary, wtedy z dziką wściekłością wypadał ze swej kryjówki w dzień biały i rycząc przeraźliwie rzucał się na najroślejsze bydlęta, konie czy woły zaprzężone do wozu lub pługa, mordował je i zabijał, a srożąc się także i wobec ludzi, jeśli nie uszli w bezpieczne [miejsce], brzuch swój napelnial ich poszarpanym ciałem. Ta żarłoczność do tego stopnia zatrwożyła mieszkańców Krakowa, że z powodu tak niebezpiecznego niszczyciela raczej myśleli o opuszczeniu miasta, niż o dalszym tu zamieszkaniu

[madohora]

*

[madohora]

W połowie XVI wieku krakowska legenda była znana w Europie. W ogromnym dziele Cosmographia („Opis świata”), w rozdziale De Polonia, Sebastian Münster przytoczył opowiadanie o smoku wawelskim, prawdopodobnie za Miechowitą. W wydaniu dzieła Münstera z 1550 roku (Bazylea) zamieszczono najstarsze przedstawienie plastyczne smoka na tle wiernie oddanego krajobrazu Krakowa

[madohora]

Krakowskie szopki

[madohora]

Wśród badaczy występują dwa stanowiska w sprawie wyjaśnienia genezy legendy o smoku wawelskim. Część z nich uważa, że zapisana przez Wincentego Kadłubka legenda oparta została na żywej w końcu XII wieku ustnej tradycji krakowskiej. Inni natomiast są zdania, że twórcą legendy był sam mistrz Wincenty, a fragment w jego kronice był uczonym zastosowaniem do dziejów Polski popularnych w literaturze średniowiecznej opowieści o smokach

[madohora]

Smok

[madohora]

Tezę Brücknera podtrzymywali Karol Potkański i Brygida Kürbis. Karol Potkański był zdania, że podanie o Kraku i związana z nim opowieść o smoku, były bardzo starymi legendami związanymi z Krakowem[15]. Brygida Kürbis uważała, że Kadłubek skojarzył lokalną tradycję z którymś ze znanych mu wątków literackich. Za taką tezą przemawia, jej zdaniem, brak w zapisanej legendzie najmniejszego nalotu chrześcijańskiego – potwór został pokonany w walce nie siłą nadprzyrodzoną, ale sprytem i podstępem – oraz niewątpliwy związek z jaskinią u stóp Wawelu, w której zapewne odkrywano kości (być może ludzkie) – pozostałości po prastarych warstwach osadniczych. Niektórzy zwolennicy ludowej genezy legendy dopatrywali się w niej także echa wydarzeń historycznych – smok był, według tej koncepcji, symbolem obecności Awarów na wzgórzu wawelskim w drugiej połowie VI wieku, a pożerane przez bestię ofiary symbolizowały ściągane przez najeźdźców daniny. Pojawiła się też hipoteza, że legenda to wspomnienie walk z rozbójnikami

[madohora]

***

[madohora]

Twierdzenia powyższych uczonych rozwijał Marian Plezia, który uważał, że zwolennicy ludowej genezy legendy o smoku ignorują jednoznaczną wymowę przekazów historycznych, interpretując je dowolnie, bez merytorycznych podstaw. Jakim sposobem pierwotne podanie miałoby się ostać niezmienione do schyłku XVI stulecia obok i w kontakcie ze zmieniającym się jego kształtem literackim, tego wyjaśnić niepodobna. Szewc Skub jako sprawca zgładzenia smoka pojawił się dopiero w XVI w. u Bielskiego młodszego, aby od tego czasu zająć stałe, a nawet poczesne miejsce w legendzie. Nie było też potrzeby „nobilitowania”, owej rzekomo „szewskiej sztuki”, skoro w identyczny sposób poradził sobie ze smokiem sam wzór i zwierciadło średniowiecznego rycerstwa król Aleksander Wielki – twierdził Plezia

[madohora]

**

[madohora]

Legendę o smoku wawelskim spopularyzowały podręczniki szkolne oraz zbiory legend i baśni polskich wydawane od XIX wieku. Niemałą rolę odegrała literatura piękna – w XIX wieku powieści Józefa Kraszewskiego, w wieku XX Stanisława Pagaczewskiego. Postać smoka inspirowała także malarzy i rzeźbiarzy, m.in. Mariana Walentynowicza, Witolda Pruszkowskiego, Konstantego Górskiego, Franciszka Kalfasa i Bronisława Chromego, autora rzeźby spod krakowskiej jaskini Rzeźba Chromego umieszczona została w 1972 roku przed „materialnym zabytkiem”, Smoczą Jamą, odwiedzaną przez tysiące wycieczek i turystów Jedna z ulic dobiegających do Wawelu nazywa się Smoczą

[madohora]

Smok wawelski pojawił się:

w serii filmów animowanych „Porwanie Baltazara Gąbki” oraz „Wyprawa profesora Gąbki”, inspirowanych powieściami Stanisława Pagaczewskiego,
w filmie z 2015 roku „Smok”, z cyklu „Legendy polskie”, autorstwa Tomasza Bagińskiego[

[madohora]

Smok wawelski stał się również inspiracją dla autorów komiksów. Pojawił się m.in. w:

komiksie Kornela Makuszyńskiego i Mariana Walentynowicza O wawelskim smoku, wydanym w 1937 r. jako pierwsza z dwóch Legend krakowskich (druga opowiadała o królewnie Wandzie),
wydanym w 1974 roku komiksie „O smoku wawelskim i królewnie Wandzie”, zawartym w zbiorze historii komiksowych zatytułowanym Legendy polskie, z rysunkami Grzegorza Rosińskiego oraz tekstem Barbary Seidler,
opowiadaniu komiksowym The Beast of Krakow („Krakowska Bestia”), zawartym w ósmym numerze komiksu Nextwave wydawnictwa Marvel Comics (scenariusz Warrena Ellisa, rysunki Stuarta Immonena),
komiksie Hellboy animated: Czarne zaślubiny i inne opowieści w historii „Sądny dzwonek”

[madohora]

[madohora]

Główny ciąg jaskini stanowi trasa turystyczna o długości 82 metrów. Rozpoczyna się ona na terenie zamku na Wawelu, za pomocą kręconych schodów o długości ok. 21 metrów zwiedzający dostają się do jaskini. Na trasie znajdują się trzy komory, największa o długości 25 metrów i wysokości do 10 metrów. W niektórych miejscach ściany i sklepienie jaskini wzmocnione są ceglanymi murami i filarami, jeden z nich zasłania komin prowadzący do innego otworu jaskini. Wyjście znajduje się poza obrębem murów zamku, w pobliżu koryta Wisły.

[madohora]

Pozostałe części jaskini są niedostępne dla turystów. Stanowią je dwa ciągi korytarzy: pierwszy rozpoczynający się w pobliżu wyjścia, prowadzi w kierunku południowym w stronę rzeźby Smoka Wawelskiego. Do drugiego, znacznie dłuższego, uzyskano dostęp po przebiciu tunelu w 1974. Jest to system niewielkich sal i korytarzy z syfonem w początkowej części. Osobliwością znajdujących się tam jeziorek jest rzadki skorupiak – studniczek tatrzański.

[madohora]

Pierwsze badania naukowe Smoczej Jamy prowadzono w drugiej połowie XIX w. (prof. Alojzy Alth w 1874). Od 1966 trwały kompleksowe badania, m.in. w celu zabezpieczenia jaskini przed zawaleniem. W 1974 przebito czterometrowy tunel do nieznanych korytarzy zlokalizowanych metodami geofizycznymi. W wyniku badań speleologicznych, m.in. w 1983, 1995 i 1996, odkryto dalsze partie jaskini. W 2005[5] opublikowano wyniki badań wód jaskiniowych, zarówno z jeziorek, jak i pobranych ze stropu jaskini (przesączających się). Ustalono, że wody te są zmineralizowane (do 1013 mg/litr w jeziorkach i do 2841 w wodzie kapiącej) i mają inny skład niż typowe wody w jaskiniach, są też silnie zanieczyszczone. Pochodzenie wody w tej jaskini nie jest do końca jasne, ale ma ona co najmniej dwa źródła pochodzenia, być może z Wisły i z migracji wód podziemnych ze strefy śródmieścia Krakowa.

[madohora]

Stroje krakowskie można podzielić na dwa rodzaje, które różnią się pewnymi elementami oraz zdobieniami:

[madohora]

Strój krakowski wykształcił się na przełomie XVII i XVIII wieku i jako pierwszy ze strojów chłopskich został dostrzeżony przez wyższe klasy społeczne. Stało się to dzięki jego wyjątkowości. Był wtedy najbogatszym strojem ludowym. Odróżniał się od innych strojów barwnością i podobieństwem niektórych elementów do stroju szlacheckiego (np.: krakuski do konfederatki). Na salony arystokratyczne strój krakowski wszedł za panowania Sasów. Nastała wtedy francuska moda na bale przebierańców, podczas których arystokracja przebierała się za pastuszków i pastereczki. W Polsce królował wtedy kostium krakowski. W pełni Strój krakowski ukształtował się w II połowie XVIII wieku. Wtedy był on w miarę jednolity. Przełomową datą w historii stroju krakowskiego był rok 1794. Zaistniał on wtedy w kulturze narodowej dzięki pierwszej polskiej operze „Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale”, a złożenie przysięgi na wierność narodowi, w tym samym roku, przez Tadeusza Kościuszkę na Rynku w Krakowie, w białej krakowskiej sukmanie podniosło go do symbolu narodowego i stroju narodowego[3]. Ponadto udział chłopów krakowskich w insurekcji kościuszkowskiej sprawił, że strój krakowski stał się mundurem wojskowym Krakusów i Kosynierów. Podział Ziemi Krakowskiej między Rzeczpospolitą Krakowską i zaborem austriackim, a zaborem rosyjskim, spowodował zróżnicowanie sytuacji ekonomicznej Krakowiaków i powiązał ich z innymi ośrodkami przemysłowymi[4]. Z tego powodu z jednolitego stroju krakowskiego wyodrębnił się strój Krakowiaków wschodnich, którzy nie mieli możliwości kontaktów handlowych z Krakowem. Z tego powodu strój Krakowiaków wschodnich zaczął się zmieniać. Strojem narodowym pozostał strój krakowski - Krakowiaków zachodnich, zamieszkujących okolicę Krakowa, który stał się ostoją „polskości”. W połowie XIX wieku dla zamanifestowania swojego patriotyzmu nastał moda wśród arystokracji, aby służba była ubrana w narodowy strój krakowski[5]. W II połowie XIX w. zaczęto zakładać banderie krakowskie – reprezentacyjne oddziały konne Krakowiaków w odświętnych strojach, uczestniczące w uroczystościach z ważnymi gośćmi politycznymi i kościelnymi oraz weselom[5]. Owe banderie krakowskie przetrwały aż do II wojny światowej. Kolejnym etapem istnienia stroju krakowskiego w kulturze narodowej było zafascynowanie tym strojem przez twórców Młodej Polski: Stanisława Wyspiańskiego, Lucjana Rydla, czy Włodzimierza Tetmajera. Na początku XX wieku strój krakowski zaczął być również używany przez Polonię jako strój narodowy i sposób na pokazanie odrębności.

[madohora]

Portki - płócienne spodnie samodziałowe najczęściej w cienkie, czerwone lub różowe paski, wpuszczano w wysokie buty z cholewami i lekko wywijano. Buty wykonane były z miękkiej, wołowej skóry, farbowanej na kolor czarny lub czerwony i podbijano podkówkami. Ważnym elementem stroju był pas. Krakowiacy nosili ich dwa rodzaje: trzos i pas z brzękadłami. Pierwszym był szeroki pas z podwójnej skóry, zdobiony tłoczeniami i ażurami na kolorowych podkładkach. Natomiast pas z brzękadłami był węższy biały, nabijany mosiężnymi gwoździkami z przywieszonymi z boku (na 1–3 rzemieniach) blaszkami w postaci kółek oraz nożykiem i sakiewką na pieniądze, krzesiwo, hubę i krzemień z przodu. Po zapięciu jego końcówka luźno zwisała ku dołowi.

[madohora]

Ważnym elementem stroju były również gorsety. Starszy rodzaj gorsetu szyty był z czarnego sukna. W pasie zakończony był, doszytymi z tego samego materiału, kilkudziesięcioma (około 70) trapezowymi kaletkami. Ozdabiane były tylko z przodu białymi guzikami oraz haftami. Młodszy typ gorsetu (z przełomu XIX i XX wieku) szyto z aksamitu w różnych kolorach. Kaletki zastąpione były ciągiem fałdek. Zdobienia pokrywały prawie w całości gorset i wykonane były z cekinów, kolorowych koralików, chwostów, tasiemek i kolorowych haftów. Tego typu gorset z doszytymi rękawami nazywano kataną i był to najbardziej popularny kaftan w regionie. W chłodne dni na ramiona i plecy zarzucano duże, wełniane chusty do odziewania (zwanymi również naramiennymi) w kratę w kolorach czerwonym, białym, niebieskim i zielonym.

[madohora]

[madohora]

Spodnie, podobnie jak u Krakowiaków zachodnich, stanowiły płócienne portki samodziałowe najczęściej całe niebieskie lub w cienkie, niebieskie paski, wpuszczano w wysokie buty z cholewami i lekko wywijano. Buty wykonane były z miękkiej, wołowej skóry, farbowanej na kolor czarny lub czerwony i podbijano podkówkami. Ważnym elementem stroju był pas. Krakowiacy wschodni nosili pas z brzękadłami, identyczny jak Krakowiacy zachodni, zakładany na kaftan. Drugim rodzajem pasa był pas zakładany na kierezję. Wykonany z białego rzemienia miał szerokość 3 cm i długość ok. 170 cm. Nabijano go dużymi metalowymi guzikami. Po zapięci na metalową klamrę, podkładano jego końcówkę pod pas.

[madohora]

Ważnym elementem stroju były również gorsety. Gorsety szyto z czarnego aksamitu, gładkich tkanin wełnianych lub tybetu. Były dopasowane i zakończone kaletkami. Gorsety gładkie obszywano kawałkami aksamitu i koralikami. Na gorsety zakładano kaftany. Najpopularniejszym rodzajem była katana, wykonana z wełnianego materiału najczęściej czerwonego (czasami niebieskiego). Przód i rękawy obszywano pasami aksamitu pokrytych haftem płaskim i koralikowym

[madohora]

Strój krakowski

[madohora]

Strój krakowski jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich strojów ludowych. Swoją sławę zawdzięcza Tadeuszowi Kościuszko, który nosił go podczas insurekcji. Męskim okryciem głowy w stroju Krakowiaków Zachodnich był czarny kapelusz z filcu, nazywany także celendrem albo żeleźniakiem.

[madohora]

O zamożności gospodarza świadczyła jakość sukmany i kaftana. Najbogatsi gospodarze mogli sobie pozwolić na kupno obu tych części garderoby, pozostali musieli wybierać i wtedy najczęściej decydowano się na zakup sukmany, chociaż młodzi kawalerowie wybierali raczej kaftany. W stroju krakowskim mianem kaftana określano dwie różne części garderoby – kaftan mógł się odnosić do długiej kamizelki bez rękawów albo do ubrania z rękawami, ozdobionego haftami i aplikacjami. Oba te kaftany różniły się także między sobą zastosowaniem. Zdobienia kaftanów były bardzo urozmaicone.

[madohora]

Noszenie sukmany kojarzyło się z powagą i dostojnością, dlatego gospodarze chętnie sprawiali sobie taką część garderoby. Sukmana powinna być suta, uszyta z dobrej jakości materiału, rozszerzana w dolnej części i wcięta w talii. Sukmany zdobiło się w podobny sposób do kaftanów, a jeśli nosiło się obie te części garderoby jednocześnie, styl zdobienia był niemal taki sam. Do kaftanów z perłowymi guzikami i czerwonymi chwościkami ubierało się sukmanę w takim samym kolorze, również ozdobioną chwostami albo czarnym szamerunkiem. Jeśli zaś kaftan był ozdobiony zielonymi chwościkami, to sukmana powinna mieć chwosty czarne. Nosiło się także sukmany ozdabiane wyszyciami wykonanymi czarną przędzą – takie sukmany nosiło się samodzielnie bezpośrednio na koszulę, bez zakładania na to kaftana.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

TA SZOPKA ZŁAPAŁA MNIE ZA SERCE. ZROBIONA PRZEZ DZIECI Z PLACÓWKI OŚWIATOWO - WYCHOWAWCZEJ W ŁONIOWIE.
W szopce siedzi smutny aniołek z piłką w ręku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ubiór kobiet w dużej mierze zależał od ich stanu cywilnego oraz od pory roku. Młode dziewczęta chodziły latem z odkrytą głową, a włosy splatały w warkocze i ozdabiały je wstążkami, spinkami i kwiatami. Wianki zakładało się tylko wtedy, gdy dziewczyna wychodziła za mąż albo była druhną panny młodej. Mężatki zakrywały głowę chustami czepcowymi, które po raz pierwszy ubierały w trakcie oczepin. Świąteczne chusta czepcowa była zdobiona na brzegach drobnymi ząbkami, rogi chustki haftowało się ściegiem atłaskowym albo angielskim – najczęściej był to motyw kwiatowy. Prawidłowe zawiązanie chusty czepcowej było trudnym zadaniem. Najpierw trzeba było złożyć chustę po przekątnej, potem część będącą podstawą trójkąta zakładało się dwukrotnie tak, aby powstał pewnego rodzaju sztywny otok, o szerokości 7-10 centymetrów. Następnie chustkę zakładało się na głowę w ten sposób, że otok znajdował się nad czołem, rogi chusty krzyżowało się na karku, i na końcu wiązało się je nad czołem w ozdobny węzełek. Kobiety nosiły także mniejsze chusty, które po prostu wiązało się pod brodą. Chusty letnie szyło się z jedwabiu albo tiulu, a zimą służyły chusty z tkanin wełnianych. Chustki z tiulu były zawsze w kolorze białym, z wyhaftowanym na rogu motywem kwiatowym, a chustki z wełny i jedwabiu były najczęściej w kolorze czerwonym i również posiadały haft kwiatowy, najczęściej z wizerunkiem róży.

[madohora]

Kobiece koszule starszego typu miały krój przyramkowy i szyło się je z dwóch rodzajów tkanin. Górna część była z płótna lepszej jakości, a doszywany nadołek był przeważnie ze słabo bielonego samodziału. Koszula damska miała wykończenie przy szyi w postaci małego, wykładanego kołnierzyka, który zdobiono tak samo jak mankiety przy rękawach. Późniejsze koszule miały trochę zmieniony krój. Na przedzie koszuli, między marszczeniami wszywało się zamiast przyramków karczek z okrągłym wycięciem na głowę. Koszule nowszego typu szyło się z bawełnianego płótna, a przy dekolcie, rozcięciu na piersiach, na karczku i na mankietach umieszczało się zdobienia z haftu atłaskowego i angielskiego. Wcześniej koszule zapinało się za pomocą spinki albo czerwonej wstążeczki przekładanej przez dziurki, później zaczęto doszywać guziczki, a spinki pełniły już tylko rolę dekoracyjną.

[madohora]

Również w przypadku kaftanów wyróżniało się kilka rodzajów tej garderoby. Podobnie jak z gorsetami, tak i najpopularniejszymi kaftanami były te zakładane przez Krakowianki w okresie Młodej Polski. Nazywało się je katanami. Były to gorsety z doszytymi rękawami, które nosiło się z jeszcze innym gorsetem w odpowiednim kolorze. Spódnica wierzchnia w stroju Krakowiaków Zachodnich była szyta z jedwabiu, płótna, tybetu albo batystu. Spódnice zimowe szyło się z grubszych tkanin wełnianych. Na przełomie XIX i XX wieku zaczęto rezygnować z materiałów robionych w domu i zaczęto stosować tkaniny fabryczne. Spódnice noszone w okolicach Krakowa były zielone, niebieskie, czerwone albo białe. Zawsze były długie do kostek i szerokie. Na uszycie jednej spódnicy przeznaczano około pięć brytów materiału – cztery bryty były marszczone, a piąty tworzył gładki przód. Aby zaoszczędzić na drogim materiale, przednia część spódnicy, która była zakrywana zapaską, była szyta z gorszej gatunkowo tkaniny. Górną część spódnicy wszywano w pasek, a dolna część spódnicy była usztywniana pasem sztywniejszego materiału. Pod spódnicę wierzchnią zakładało się spódnice z białego płótna, które zdobiło się białym haftem.

[madohora]

Najważniejszą ozdobą krakowskiego stroju były prawdziwe, czerwone korale. Cały naszyjnik składał się z kilku sznurów, a największe paciorki umieszczało się w srebrnych okuciach. Kobiety nosiły także srebrne spinki podobne do spinek męskich oraz pierścionki. Najchętniej wybierano biżuterię z prawdziwymi koralami, ale bardzo popularne były też granaty. Damska spinka była złożona z dwóch okrągłych elementów połączonych tulejką, na górze umieszczało się koral w otoczeniu małych granatów albo większy paciorek koralowy otoczony ozdobnymi rytami albo ażurowym ornamentem. Najpopularniejszymi pierścionkami były te z kwadratowym albo okrągłym oczkiem umieszczanym prosto na obręczy.

[madohora]

STRÓJ KRAKOWSKI

[madohora]

Strój Krakowiaków Wschodnich (szczególnie męski) ma wiele cech wspólnych z ubiorem Krakowiaków Zachodnich. Część jego elementów jest wręcz identyczna, inne odróżniają się tylko zdobieniami. Przy omawianiu stroju Krakowiaków Wschodnich trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że istniało bardzo wiele jego odmian i wariantów. Nadto ubiór ten był często inspiracją do powstawania tzw. strojów krakowskich np. uniformów służby dworskiej (szczególnie stangretów) czy odzieży okazjonalnie przywdziewanej przy okazji uroczystości świeckich i kościelnych). Szczególnie chętnie inspirowano się kierezją z suką, nie do końca przestrzegając przy tym zasad co do jej kroju, długości, rodzaju tkaniny itd. Zawsze jednak miała ona charakterystyczny, bogato zdobiony kołnierz. Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden szczegół różnicujący ubiory Krakowiaków: ci nazywani Wschodnimi nie używali tak bogatej i różnorodnej biżuterii, jak ludność zamieszkująca okolice Krakowa.

[madohora]

Ubiór kobiecy był zdecydowanie mniej kosztowny niż ten noszony przez Krakowianki Zachodnie i nie tak efektowny. Podobnie jak strój męski charakteryzował się wielością odmian i wariantów. Inaczej ubierano się w okolicach Pińczowa, Skalbmierza, Miechowa, Brzeska czy Dąbrowy Tarnowskiej. W każdej z tych podgrup występowały elementy odzieży wspólne, różniące się z reguły zdobieniami i niekiedy krojem, ale przetrwały też pewne detale łączone już tylko z konkretnym terenem. Przykładem może być sukmana kobieca (żupanik) używana najdłużej w okolicach Pińczowa i Skalbmierza. Ze względu na różnorodność ubiorów na omawianym terenie nasz opis odzieży kobiecej nie będzie kompleksowy, a ograniczy się do stroju przywdziewanego przez kobiety w okolicach Dąbrowy Tarnowskiej, w jego wersji z początków ubiegłego wieku. Ubiór ten tworzyły następujące elementy: chusta czepcowa (dla mężatki) lub chustka (dla mężatki do stroju mniej uroczystego i dla panny w czasie chłodów i niepogody), koszula oraz często stanowiąca jej uzupełnienie oddzielna kryzka, spódnice wierzchnia i spodnia (fartuchy), zapaska, gorset, kaftan (katana), obuwie i biżuteria.

[madohora]

STRÓJ KRAKOWIAKÓW ZACHODNICH

Ludność zamieszkującą tereny rolniczo-przemysłowe położone wokół Krakowa (obecnie wsie te stanowią często jego dzielnice) określa się mianem Krakowiaków Zachodnich. Nosili oni najbardziej znany polski strój ludowy. Ważnym momentem dla utrwalenia się jego popularności i uznania go już w XIX w. za narodowy stały się wydarzenia związane z powstaniem kościuszkowskim (1794 r.). Wtedy to Naczelnik Kościuszko przywdział krakowską sukmanę dla podkreślenia zasług chłopów-kosynierów w zwycięstwie pod Racławicami. Sukmana i rogatywka po utracie niepodległości stały się rodzajem uniformu wojskowego używanego zarówno na ziemiach polskich, jak i poza nimi.

[madohora]

Charakterystycznym dla tego regionu kobiecym nakryciem głowy były chusty czepcowe: białe z haftem lub kolorowe z nadrukiem. Nosiły je przede wszystkim mężatki, ale także i panny. Te ostatnie przystrajały je dodatkowo kwiatami i kolorowymi szpilkami, a spod chusty widoczne były ich warkocze. W dni chłodne, przy okazjach mniej reprezentacyjnych, kobiety zakładały na głowę małe chustki tybetowe lub jedwabne, wiązane na karku. Były one najczęściej czerwone lub ozdobione kwiatowymi motywami utrzymanymi w gamie czerwieni (najczęściej róża z listkami i pąkami). Ponadto, do ślubu i będąc druhnami, dziewczęta zakładały wianki z różnobarwnych sztucznych kwiatów. Krakowianki przywdziewały koszule z lnianych tkanin samodziałowych lub bawełnianych płócien fabrycznych. Na nie zakładały gorsety lub kaftany oraz długie, sięgające prawie do ziemi, spódnice osłonięte krótszymi nieco zapaskami zakrywającymi przód, boki, a także część tyłu spódnicy. Jako okrycia wierzchniego używały żupaników, sukienek, białych kożuchów i różnorodnych chust na ramiona. Nogi obuwały w sznurowane czarne trzewiki na dosyć wysokim obcasie lub w buty z cholewami i harmonijką w okolicach kostki (takie jak męskie). Kosztownym uzupełnieniem stroju była biżuteria z korala prawdziwego lub jego imitacji: noszono koralowe naszyjniki, niekiedy z krzyżem, spinki do koszul oraz pierścienie.

[madohora]

Nakryciem głowy charakterystycznym dla Karkowiaków wschodnich była rogatywka (w stroju paradnym rogatykę ozdabiano pękiem pawich piór i kolorowymi wstążkami) lub magierka. Typowym okryciem wierzchnim była kierezja (sukienna sukmana) w kolorze brązowym lub granatowym. Najbardziej reprezentatywnym elementem kierezji był duży haftowany kołnierz (suka), który opadał na plecy. Pod sukmanę wkładano płócienną koszulę. Strój uzupełniały sukienne spodnie koloru granatowego lub płócienne w czerwone albo niebieskie prążki. Czasem Krakowiacy wschodni zakładali sukienne kaftany lub płótnianka. Typowym obuwiem były czarne buty z wysokimi cholewami. Dodatkowym elementem stroju był biały, wąski pas z metalowymi kółkami (brzękadłami) lub szerszy, wykonany z zielonego safianu (ozdobiony plecionką).

[madohora]

anioł‎ ‎(spuszcza‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎góry).
Witajcież‎ ‎pasterze‎ ‎mili!
Pocoście‎ ‎się‎ ‎pośpili,
Gdy‎ ‎Chrystus‎ ‎się‎ ‎narodził,
Aby‎ ‎was‎ ‎oswobodził?
PASTEBZE.
Ale‎ ‎gdzie‎ ‎go‎ ‎szukać‎ ‎mamy?
Wzdyć‎ ‎go‎ ‎sami‎ ‎nie‎ ‎poznamy.
ANIOŁ.
Idźcie‎ ‎do‎ ‎Betlehem,‎ ‎do‎ ‎miasta‎ ‎sławnego,
ram‎ ‎znajdziecie‎ ‎Messyasza‎ ‎z‎ ‎Panny‎ ‎zrodzonego,
A‎ ‎po‎ ‎tern‎ ‎go‎ ‎poznacie,
Że‎ ‎go‎ ‎w‎ ‎żłobie‎ ‎ujrzycie,
Na‎ ‎siankn‎ ‎złożonego,
W‎ ‎stajni‎ ‎położonego.
A‎ ‎jego‎ ‎matce‎ ‎imię‎ ‎jest‎ ‎Marya,
(Anioł‎ ‎znika.)

[madohora]

Scena‎ ‎3.
(Jeden‎ ‎pasterz‎ ‎zostaje,‎ ‎potem‎ ‎wchodzi‎ ‎Żydek,)
pasteez.
Idźcie,‎ ‎ja‎ ‎wnet‎ ‎za‎ ‎wami‎ ‎przybieżę‎ ‎chłopy,
Ano‎ ‎idzie‎ ‎Żyd‎ ‎jakiś,‎ ‎trza‎ ‎go‎ ‎wzią,ść‎ ‎do‎ ‎szopy.
żydek.
Co‎ ‎się‎ ‎stało‎ ‎takiego?
Co‎ ‎mi‎ ‎przyjdzie‎ ‎z‎ ‎tego?
Duet.
PASTEEZ‎ ‎{Śpiewa).
/ydzie!‎ ‎Żydzie!‎ ‎Pan‎ ‎Jezus‎ ‎się‎ ‎rodzi,
Więc‎ ‎go‎ ‎tobie,‎ ‎więc‎ ‎go‎ ‎tobie‎ ‎przywitać‎ ‎się‎ ‎godzi.
ŻYDEK‎ ‎(mówi).
A‎ ‎gdzie‎ ‎go?‎ ‎a‎ ‎gdzie‎ ‎go?‎ ‎chciałbym‎ ‎widzieć‎ ‎temu
Będziem‎ ‎kłaniać,‎ ‎będziem‎ ‎witać,‎ ‎jakby‎ ‎co‎ ‎łep
skiemu.

[madohora]

pachołek‎ ‎(do‎ ‎pasterza).
Co‎ ‎tu‎ ‎robisz‎ ‎przy‎ ‎szopie‎ ‎jakieś‎ ‎konfuzye?
Obudzisz‎ ‎Paniąteczko,‎ ‎więc‎ ‎cię‎ ‎hareśtuje.
(Wypycha‎ ‎go‎ ‎za‎ ‎drzwi)
Scena‎ ‎4.
żydek‎ ‎sam,‎ ‎potem‎ ‎Twardowski.
żydek‎ ‎(tańcuje).
Miły‎ ‎siabes‎ ‎pomiłuj,
Mojej‎ ‎straty‎ ‎nie‎ ‎żałuj.
A‎ ‎ja‎ ‎sobie‎ ‎boćkiem,
Przed‎ ‎panem‎ ‎Potockiem,
I‎ ‎ja‎ ‎sobie‎ ‎zatańcuję,
Nóżek‎ ‎moich‎ ‎zapróbuję,
Bo‎ ‎to‎ ‎moje‎ ‎nóżki‎ ‎ciężkie‎ ‎są,
Przed‎ ‎panem‎ ‎Potockiem‎ ‎tańcują.
twabdowski‎ ‎spuszcza‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎góry,‎ ‎spieica,‎ ‎nie
widząc‎ ‎Żydlia.
Czy‎ ‎to‎ ‎w‎ ‎dzień,‎ ‎czy‎ ‎to‎ ‎w‎ ‎noc,
Zawsze‎ ‎wesół,‎ ‎zawsze‎ ‎pijan,

[madohora]

ŹYDEK.
Ny!‎ ‎co‎ ‎mi‎ ‎przyszło‎ ‎z‎ ‎tego?
TWARDOWSKI.
Czy‎ ‎wiesz‎ ‎że‎ ‎mamy‎ ‎Mesyasza‎ ‎nowego?
ŻYDEK.
Co‎ ‎mi‎ ‎przyjdzie‎ ‎z‎ ‎tego?
TWARDOWSKI.
Ach‎ ‎Żydzie‎ ‎okrutniku!‎ ‎dla‎ ‎obrazy‎ ‎Boskiej,
Będziesz‎ ‎wnet‎ ‎ukarany‎ ‎z‎ ‎potęgi‎ ‎ćzartowskiej;
Co‎ ‎sobie‎ ‎nic‎ ‎nie‎ ‎ważysz‎ ‎niedowiarstwa‎ ‎swego,
Doświadczysz‎ ‎srogiej‎ ‎mocy‎ ‎czarta‎ ‎przeklętego.
(Czaruje,‎ ‎w‎ ‎tern‎ ‎przylata‎ ‎djabeł.)
DJABEE‎ ‎(chce‎ ‎go‎ ‎brać).
Pójdź‎ ‎Abramku‎ ‎kochanku,‎ ‎pójdź‎ ‎do‎ ‎mojej
szkoły,
Dam‎ ‎ci‎ ‎się‎ ‎napić‎ ‎małmazyi‎ ‎z‎ ‎smoły.
(Porywa‎ ‎Ż%
ulatuje‎ ‎z‎ ‎nim.)

[madohora]

Prześliczny‎ ‎zamek,‎ ‎to‎ ‎skarbiec‎ ‎dawny,
Na‎ ‎całą‎ ‎Polskę‎ ‎pięknością‎ ‎sławny,
Gdy‎ ‎w‎ ‎nim‎ ‎zagrzmi‎ ‎o‎ ‎swej‎ ‎sile,
Co‎ ‎go‎ ‎słychać‎ ‎o‎ ‎dwie‎ ‎mile,
Stary‎ ‎Zygmunt,‎ ‎co‎ ‎już‎ ‎wieków‎ ‎przedzwoniłtyle.
Jak‎ ‎śliczny‎ ‎Kraków,‎ ‎któż‎ ‎go‎ ‎wyśpiewa?
Chyba‎ ‎ta‎ ‎Wisła‎ ‎co‎ ‎go‎ ‎opływa!...
Nasza‎ ‎Wisła‎ ‎ukochana,
Srebrną‎ ‎łuszczką‎ ‎karbowana,
I‎ ‎statkami,‎ ‎galarami‎ ‎obładowana.
{Mówi)
Ale‎ ‎gdzież‎ ‎ty‎ ‎się‎ ‎bawisz,‎ ‎moja‎ ‎Basiu‎ ‎miła?
KRAKOWIANKA.
Nie‎ ‎wiesz‎ ‎to,‎ ‎żem‎ ‎dla‎ ‎Paniątka‎ ‎mleko‎ ‎doiła,
I‎ ‎dla‎ ‎świętej‎ ‎panieneczki
Spory‎ ‎garczek‎ ‎śmietaneczki,
A‎ ‎dla‎ ‎Józefa‎ ‎staruszka
Niosę‎ ‎masła‎ ‎pół‎ ‎garnuszka.

[madohora]

Niebieska‎ ‎sukmana,
Hejże‎ ‎ino‎ ‎dana!
Kerezya‎ ‎wyszywana,‎ ‎haftowana‎ ‎petliczkami,
sznureczkami,‎ ‎złocistemi‎ ‎klapeczkami,‎ ‎do‎ ‎ko-
lusineczka,‎ ‎moja‎ ‎kochaneczka.
I‎ ‎pasiczek‎ ‎z‎ ‎białej‎ ‎skóry,‎ ‎rzemyczkami‎ ‎wy
szywany,‎ ‎goździkami‎ ‎nabijany,‎ ‎z‎ ‎kółeczkami,
z‎ ‎przążeczkami,‎ ‎do‎ ‎kolusineczka‎ ‎moja‎ ‎kocha
neczka.
I‎ ‎koziczek‎ ‎wyostrzony,‎ ‎i‎ ‎do‎ ‎pochewki‎ ‎wło
żony,‎ ‎i‎ ‎fajeczka‎ ‎i‎ ‎krzesiwko,‎ ‎kochajże‎ ‎mig
moja‎ ‎dziewo,‎ ‎do‎ ‎kolusineczka,‎ ‎moja‎ ‎kocha
neczka.
I‎ ‎koszulka‎ ‎z‎ ‎kołnierzykiem,‎ ‎z‎ ‎galonkami,
obszewkami,‎ ‎spineczkami,‎ ‎z‎ ‎fałdeczkami,‎ ‎do
kolusineczka,‎ ‎moja‎ ‎kochaneczka.
I‎ ‎buciki‎ ‎wywracane,‎ ‎cholewkami‎ ‎odwracane,
w‎ ‎podkóweczki‎ ‎nitowane,‎ ‎z‎ ‎uszeczkami,‎ ‎prze
szywane,‎ ‎do‎ ‎kolusineczka,‎ ‎moja‎ ‎kochaneczka.
I‎ ‎pieniądze‎ ‎za‎ ‎przysiewki,‎ ‎kochajcież‎ ‎mig
moje‎ ‎dziewki,‎ ‎a‎ ‎która‎ ‎mie‎ ‎będzie‎ ‎chciała,‎ ‎to

[madohora]

o‎ ‎wszystko‎ ‎będzie‎ ‎miała,‎ ‎i‎ ‎krakowski‎ ‎wia
nek‎ ‎i‎ ‎złoty‎ ‎pierścionek.
Pierścioneczek‎ ‎z‎ ‎Matką‎ ‎Boską,‎ ‎z‎ ‎Matką
Boską‎ ‎Częstochowską,‎ ‎i‎ ‎męntalik‎ ‎z‎ ‎Kalwaryi
i‎ ‎wstążeczkę‎ ‎z‎ ‎Lubernii,‎ ‎do‎ ‎kolusineczka,
moja‎ ‎kochaneczka.
Ale‎ ‎nie‎ ‎wiem‎ ‎którą‎ ‎kocham,‎ ‎czyli‎ ‎Kaśkę,
czyli‎ ‎Baśkę,‎ ‎czyli‎ ‎Józkę,‎ ‎czy‎ ‎Urszulę,‎ ‎czy
Marynę,‎ ‎czy‎ ‎Kordulę,‎ ‎do‎ ‎kolusineczka‎ ‎moja
kochaneczka.
Za‎ ‎Baśką‎ ‎mi‎ ‎dają‎ ‎krowę‎ ‎i‎ ‎gospodarstwa
połowę;‎ ‎mówią‎ ‎mi‎ ‎sąsiedzi:‎ ‎daj‎ ‎na‎ ‎zapowiedzi.
Pojąłbym‎ ‎też‎ ‎i‎ ‎Urszulę,‎ ‎co‎ ‎mi‎ ‎dała‎ ‎na‎ ‎ko
szulę,‎ ‎ale‎ ‎że‎ ‎jest‎ ‎płocha,‎ ‎bo‎ ‎każdego‎ ‎kocha.
Żeniłbym‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎Rozaliją,‎ ‎co‎ ‎sprawiła‎ ‎kerezyją,
lecz‎ ‎szpetna‎ ‎dziewczyna,‎ ‎i‎ ‎ta‎ ‎jest‎ ‎przyczyna.
Hej‎ ‎ty‎ ‎drabie‎ ‎muzykancie,‎ ‎zagrajżemi‎ ‎na
leżycie,‎ ‎a‎ ‎jak‎ ‎się‎ ‎zbogacę,‎ ‎dobrze‎ ‎ci‎ ‎zapłacę,
za‎ ‎ucho‎ ‎pałeczką,‎ ‎moja‎ ‎kochaneczko.
{Krzyczy.),
Hojże‎ ‎ino‎ ‎Basiu‎ ‎łysa!‎ ‎nie‎ ‎będziesz‎ ‎ty,‎ ‎bę
dzie‎ ‎insa.‎ ‎(Odchodzą.)

[madohora]

Spalę‎ ‎wszystku‎ ‎Wołoszczyzmi,
Tobie‎ ‎naprzywożę.
KOZACZKA.
Jak‎ ‎ty‎ ‎meni‎ ‎pokidajesz,
Taj‎ ‎o‎ ‎mne‎ ‎zabudesz,
Na‎ ‎woinku‎ ‎propadajesz,
Jak‎ ‎za‎ ‎Dunaj‎ ‎pudesz.
KOZAK.
Biłych‎ ‎ruczok‎ ‎ne‎ ‎łomaj,
Oczenków‎ ‎ne‎ ‎styraj,
Ja‎ ‎powrócę‎ ‎ze‎ ‎sławoju,
A‎ ‎tolko‎ ‎ne‎ ‎bidaj.‎ ‎.
KOZACZKA.
Ne‎ ‎choczu‎ ‎ja‎ ‎niczeho,
Jeno‎ ‎tebe‎ ‎jedneho,
Pryjdy‎ ‎zdrów‎ ‎mój‎ ‎myłenki,
A‎ ‎wsie‎ ‎propadajut’.‎ ‎(Odchodzą.)

[madohora]

UŁAN.
Nie‎ ‎chwal‎ ‎się‎ ‎tak‎ ‎mój‎ ‎bracie,‎ ‎bo‎ ‎nie‎ ‎saper‎ ‎który,
Ale‎ ‎nłan‎ ‎zdobywał‎ ‎w‎ ‎Hiszpanii‎ ‎góry.
SPPER.
Nie‎ ‎chwal‎ ‎się‎ ‎ztwemi‎ ‎góry‎ ‎tak‎ ‎bardzo‎ ‎radośnie,
Bo‎ ‎ułanów‎ ‎nie‎ ‎było‎ ‎tam,‎ ‎aż‎ ‎gdzie‎ ‎pieprz‎ ‎rośnie.
Myśmy‎ ‎się‎ ‎bili‎ ‎z‎ ‎czarnemi‎ ‎murzyny,
Gdys‎ ‎siedział‎ ‎na‎ ‎kwaterze‎ ‎koło‎ ‎twej‎ ‎dziewczyny.
UŁAN.
Ha‎ ‎straszny‎ ‎gniew‎ ‎mię‎ ‎bierze,‎ ‎dobywaj‎ ‎pałasza!
Zobaczym‎ ‎która‎ ‎lepsza,‎ ‎czy‎ ‎nasza‎ ‎czy‎ ‎wasza.
SAPER.
Zaraz‎ ‎ci‎ ‎to‎ ‎pokażę,‎ ‎bo‎ ‎się‎ ‎nieustraszę,
Znam‎ ‎kartacze‎ ‎ogniste,‎ ‎znam‎ ‎też‎ ‎i‎ ‎pałasze.
Zginiesz‎ ‎za‎ ‎twą‎ ‎zuchwałość,‎ ‎pokażę‎ ‎ci‎ ‎zaraz
Jak‎ ‎saper‎ ‎za‎ ‎swój‎ ‎honor‎ ‎potrafi‎ ‎ukarać.
OEICER‎ ‎(‎wchodzi‎).
Co‎ ‎się‎ ‎to‎ ‎ma‎ ‎znaczyć?‎ ‎dość‎ ‎hałasu‎ ‎tego!
Chcecie‎ ‎się‎ ‎bić‎ ‎przy‎ ‎szopie,‎ ‎nie‎ ‎dozwolę‎ ‎tego.

[madohora]

Niech‎ ‎tam‎ ‎Lachy‎ ‎mają,‎ ‎łany,
Dla‎ ‎nas‎ ‎dobre‎ ‎są,‎ ‎polany.‎ ‎-
Chciał‎ ‎wyłazić‎ ‎na‎ ‎nie‎ ‎Szwed,
Ale‎ ‎karki‎ ‎skręcił‎ ‎wnet.
(Śpiewa.)
Na‎ ‎białym‎ ‎koniku‎ ‎pan‎ ‎krakowski‎ ‎jedzie,
Dwa‎ ‎tysią,ce‎ ‎chłopców‎ ‎z‎ ‎toporkami‎ ‎wiedzie,
Z‎ ‎toporkami‎ ‎wiedzie‎ ‎na‎ ‎wojenkę‎ ‎w‎ ‎pole,
Może-ci‎ ‎już‎ ‎żaden‎ ‎nie‎ ‎wróci‎ ‎na‎ ‎hole.
DRUGI‎ ‎GÓRAL‎ ‎(wchodząc‎ ‎mówi).
A‎ ‎ja‎ ‎góral‎ ‎od‎ ‎Wadowic,
A‎ ‎ty‎ ‎bracie‎ ‎zkądeś‎ ‎?‎ ‎powiedz.
Ojciec‎ ‎góral,‎ ‎matka‎ ‎góral,
I‎ ‎ja‎ ‎sobie‎ ‎także‎ ‎góral.
Ojciec‎ ‎umarł,‎ ‎a‎ ‎ja‎ ‎został,
I‎ ‎po‎ ‎ojcu‎ ‎fajkę‎ ‎dostał.
Ojciec‎ ‎umarł,‎ ‎leży‎ ‎w‎ ‎dole,
A‎ ‎ja‎ ‎sobie‎ ‎fajkę‎ ‎połę.
Będę‎ ‎robił,‎ ‎będę‎ ‎służył,
Będę‎ ‎sobie‎ ‎fajkę‎ ‎kurzył.

[madohora]

Życzą‎ ‎mi‎ ‎szczęścia,‎ ‎swobody
I‎ ‎życia‎ ‎w‎ ‎tysiączne‎ ‎lata.
Ale‎ ‎nie‎ ‎wiem‎ ‎co‎ ‎się‎ ‎dzieje,
Że‎ ‎się‎ ‎tron‎ ‎podemną‎ ‎chwieje?
Nie‎ ‎wiem‎ ‎czenram‎ ‎niespokojny,
Chociaż‎ ‎nie‎ ‎ma‎ ‎głodu,‎ ‎wojny?
ŻOŁNIERZ‎ ‎(wchodzi).
Trzech‎ ‎królów‎ ‎potężnych‎ ‎od‎ ‎zachodu‎ ‎światu,
Przychodzą‎ ‎do‎ ‎twojego‎ ‎tutaj‎ ‎majestatu.
KRÓL‎ ‎HEROD.
Idź‎ ‎i‎ ‎przyprowadź‎ ‎ich‎ ‎tutaj‎ ‎przystojnie,
Może‎ ‎się‎ ‎dowiem‎ ‎o‎ ‎jakowej‎ ‎wojnie.
Scena‎ ‎10.
(Dawni‎ ‎trzej‎ ‎królowie.)
KASPER.
Witaj‎ ‎królu‎ ‎Herodzie,
Nasz‎ ‎możny‎ ‎sąsiedzie‎ ‎!

[madohora]

ŚMIERĆ.
Królu‎ ‎Herodzie!‎ ‎za‎ ‎twoje‎ ‎niegodziwe‎ ‎słowa.
Będzie‎ ‎na‎ ‎placu‎ ‎ścięta‎ ‎twoja‎ ‎głowa.
Stawam‎ ‎przed‎ ‎tobą,‎ ‎monarcho‎ ‎potężny,
Schodź‎ ‎zaraz‎ ‎z‎ ‎tronu,‎ ‎twojego,
Potrzebny‎ ‎nam‎ ‎jest‎ ‎bohater‎ ‎tak‎ ‎mężny,
Na‎ ‎posługacza‎ ‎dla‎ ‎czarta‎ ‎samego.
Potom‎ ‎w‎ ‎te‎ ‎miejsca‎ ‎przybyła,
Abym‎ ‎cię‎ ‎na‎ ‎dno‎ ‎piekła‎ ‎pogrążyła.
HEROD.
A‎ ‎śmiałażbyś‎ ‎się‎ ‎porwać‎ ‎na‎ ‎króla‎ ‎możnego,
Co‎ ‎ma‎ ‎wielki‎ ‎majestat‎ ‎wedle‎ ‎boku‎ ‎swego,
Beczki‎ ‎pełne‎ ‎pieniędzy,‎ ‎złociste‎ ‎korony,
Wojska‎ ‎jak‎ ‎gwiazd‎ ‎na‎ ‎niebie‎ ‎do‎ ‎swojej‎ ‎obrony,
Jako‎ ‎księżyc‎ ‎mocniejszy‎ ‎nad‎ ‎gwiazdami‎ ‎świeci?!
Tak,‎ ‎ja‎ ‎Herod‎ ‎na‎ ‎ziemi‎ ‎mocniejszy‎ ‎od‎ ‎śmierci!
ŚMIERĆ.
Księżyc‎ ‎razem‎ ‎z‎ ‎gwiazdami
Pod‎ ‎mojemi‎ ‎nogami.

[madohora]

Przez‎ ‎rozkaz‎ ‎Boski,
Łeb‎ ‎ścięt‎ ‎królewski.
(Król‎ ‎Herod‎ ‎rzuca‎ ‎si§‎ ‎po‎ ‎ziemi,‎ ‎djabeł‎ ‎wpada)
DJABEE.
Królu‎ ‎Herodzie!‎ ‎za‎ ‎twe‎ ‎niegodziwe‎ ‎zbytki,
Pójdź‎ ‎do‎ ‎piekła,‎ ‎boś‎ ‎ty‎ ‎brzydki!
(.Zabiera‎ ‎króla‎ ‎Heroda‎ ‎na‎ ‎rogi‎ ‎ze‎ ‎wszystkiem)
Scena‎ ‎ostatnia.
dziadek‎ ‎(z‎ ‎torebką‎ ‎i‎ ‎dzivonkiem).
Dziadek‎ ‎pod‎ ‎Panną‎ ‎Maryą‎ ‎siada,
Kluski‎ ‎z‎ ‎olejem‎ ‎jada,
Łut‎ ‎tabaczki‎ ‎codzień‎ ‎wyżyje,
Dwie‎ ‎blaszki‎ ‎wódki‎ ‎wypije,
Prosi‎ ‎o‎ ‎grosinę,‎ ‎na‎ ‎tabaczkę‎ ‎bo‎ ‎niema.
Kto‎ ‎włoży,‎ ‎to‎ ‎boży,
A‎ ‎kto‎ ‎nie‎ ‎włoży,‎ ‎to‎ ‎pójdzie‎ ‎do‎ ‎kozy.
(Tu‎ ‎dają‎ ‎widzoivie‎ ‎pieniądze‎ ‎do‎ ‎woreczka,‎ ‎a
chłopcy‎ ‎śpiewają‎ ‎na‎ ‎pożegnanie)

[madohora]

Szopka

[madohora]

Pierwsza szopka

[madohora]

Komu zawdzięczamy pierwszą szopkę bożonarodzeniową?

W liliowej Umbrii czy w tęczowej Granadzie, za kołem polarnym czy w indiańskiej chacie, w słonecznej Prowansji czy w krakowskim śniegu, wystrugana czy ulepiona, szopka bożonarodzeniowa wywodzi się z groty niedaleko wioski Greccio.

[madohora]

24 grudnia 1223 roku zorganizował on w Greccio pierwszą na świecie żywą szopkę bożonarodzeniową. Przedstawiała ona wnętrze stajenki betlejemskiej w naturalnej skali, wraz z osobami i żywymi zwierzętami.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Wnoszący‎ ‎szopkę‎ ‎śpiewają‎ ‎najprzód‎ ‎kolędy:
„Bóg‎ ‎się‎ ‎rodzi,‎ ‎“‎ ‎albo‎ ‎też‎ ‎:
A‎ ‎śpisz‎ ‎Bartek,‎ ‎Szymek,‎ ‎Wojtek,‎ ‎Wałek,‎ ‎Jó-
ziek,‎ ‎Kuba,‎ ‎Stachu!
Ozwijże‎ ‎się‎ ‎przecie‎ ‎który,‎ ‎dyć‎ ‎ja‎ ‎umrę‎ ‎od
wielkiego‎ ‎strachu.
Ono‎ ‎coś‎ ‎takiego,
Jak‎ ‎słońce‎ ‎jasnego,
Świeci‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎niebie‎ ‎it.d.
W‎ ‎szopce‎ ‎widać‎ ‎w‎ ‎głębi‎ ‎świętą,‎ ‎rodzinę‎ ‎przy
żłóbku‎ ‎i‎ ‎anioła‎ ‎zawieszonego‎.—‎ ‎Na‎ ‎przodzie‎ ‎śpi
kilku‎ ‎pasterzy.—Po‎ ‎prześpiewaniu‎ ‎kolędy‎,‎ ‎jeden
z‎ ‎pasterzy‎ ‎zrywa‎ ‎się‎ ‎i‎ ‎zaczyna‎ ‎monolog.
Scena‎ ‎1.
BAETEK.
Hej‎ ‎dla‎ ‎Boga!
Co‎ ‎za‎ ‎trwoga
Duszę‎ ‎moję
Wprawia‎ ‎w‎ ‎boje?

[madohora]

[madohora]

Tu do powiedzenia mam nie wiele
Szopka zrobiona z samych pudełek

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Szopka

[madohora]

Harce lajkonika rozpoczynają się już przed południem, około godziny 10.00, gdy tatarzyn, wraz z chorążym niosącym sztandar, orszakiem włóczków uzbrojonych w buńczuki i kapelą Mlaskotów opuszcza siedzibę Muzeum Historycznego Miasta Krakowa[17]. Następuje wówczas pierwszy taniec i „obijanie” pracowników muzeum buławą.

[madohora]

[madohora]

Krakowskie szopki

[madohora]

Po przekroczeniu mostu na Rudawie konik udaje się na dziedziniec klasztorny zwierzynieckich norbertanek, gdzie następuje pierwszy obrzędowy taniec ze sztandarem. Ksieni ss. norbertanek, a także proboszcz miejscowej parafii oglądają go z okna. Najważniejszym i najtrudniejszym momentem rytualnego tańca lajkonika, jest tzw. „zawijanie chorągwią”: podczas gdy chorąży zatacza sztandarem zamocowanym na sześciometrowym drzewcu koło, lajkonik biegnie za nim, próbując uderzyć buławą w orła widniejącego na chorągwi.

[madohora]

Szopki krakowskie

[madohora]

W 1. połowie XX wieku za lajkonika przebierał się Jan Śladowski[18]. Następnymi lajkonikami byli Karol Baran, Walenty Nalepa, Józef Bieda oraz Stanisław Andrasz (w latach 1931–1958). Po wojnie rola ta przypadała m.in. Zdzisławowi Dudzikowi i Janowi Saniternikowi. Następnie, w latach 1977–1980, funkcję pełnił Wojciech Gilowski, a po nim Stanisław Budkowski i Jan Jelonek[20]. W rolę lajkonika od 1988 roku wciela się Zbigniew Glonek. Jest on, podobnie jak duża część członków orszaku, pracownikiem Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji.

[madohora]

[madohora]

W latach 1903–1904 wykonano według projektu Stanisława Wyspiańskiego nowy strój dla lajkonika[22]. W 1903 Wyspiański zaprojektował nakrycie głowy, a w 1904 resztę stroju i uzbrojenie Lajkonika. Pod jego nadzorem rzemieślnik Antoni Bąkowski wykonał sajdan, jatagan i kołczan

[madohora]

[madohora]

Lajkonik jest jednym z nieoficjalnych symboli Krakowa. Wykorzystują go w swojej nazwie biura podróży i zespoły artystyczne, a w przeszłości również pociąg relacji Kraków – Warszawa – Gdynia. Ponadto lajkoniki można spotkać na obiciach siedzeń w krakowskich pojazdach komunikacji miejskiej. Nazwę „Lajkonik” noszą też tramwaje niskopodłogowe z rodziny Stadler Tango wyprodukowane dla Krakowa przez firmę Stadler. Tradycję wykorzystuje też firma Lajkonik Snacks sp. z o.o. ze Skawiny, która produkuje paluszki i inne suche przekąski

[madohora]

[madohora]

Lajkonik

[madohora]

Pan Twardowski, Mistrz Twardowski, zwany polskim Faustem – postać szlachcica polskiego, który, wedle podania, zaprzedał duszę diabłu. Jest głównym bohaterem kilku baśni i legend, z których niemal każda przedstawia odmienną historię. Jedna z najbardziej znanych głosi, że obecnie przebywa on na Księżycu.

[madohora]

Krakowska szopka

[madohora]

Z pomocą czarta Twardowski zyskał bogactwo i sławę, w końcu stając się dworzaninem króla Zygmunta Augusta. Król ów po śmierci swej małżonki otoczył się astrologami, alchemikami i magami. Jak głoszą legendy, Twardowskiemu udało się wywołać ducha zmarłej Barbary dzięki zastosowaniu magicznego Lustra Twardowskiego.

[madohora]

Szopka Krakowska

[madohora]

Postać Twardowskiego wykazuje szereg paraleli z pochodzącą z niemieckojęzycznego kręgu kulturowego postacią Fausta, znaną m.in. z dzieł Goethego, Thomasa Manna czy średniowiecznych ksiąg jarmarcznych.

[madohora]

[madohora]

Jan Twardowski pozostawił po sobie dwie księgi, pracę o magii oraz encyklopedię nauk, z których żadna jednak nie przetrwała do dnia dzisiejszego. Przedmiotem utożsamianym z postacią Twardowskiego jest zwierciadło magiczne tzw. Lustro Twardowskiego przechowywane w zakrystii kościoła parafialnego w Węgrowie.

[madohora]

[madohora]

W Krakowie niedaleko Wisły koło Pychowic znajdują się skałki zwane dziś Skałkami Twardowskiego, gdzie jakoby Twardowski miał mieć swoją pracownię w Jaskini Twardowskiego. W rzeczywistości pracownia Twardowskiego, zwana Katedrą Twardowskiego mieściła się w skałkach Krzemionek Podgórskich na Podgórzu. Istniejącemu tam dawniej kamieniołomowi nadano nazwę Szkoła Twardowskiego. Jaskinia, która zawierała ślady prac alchemicznych została odkryta i niestety zniszczona w czasie budowy Kościoła św. Józefa pod koniec XIX w.

[madohora]

[madohora]

Tymczasem wierny sługa Twardowskiego – Maciek i bydgoski diabełek Węgliszek smutki ludzkie zbierali i obiecali mistrzowi je przedłożyć. Długi czas mistrz w Bydgoszczy ludzi leczył, zwierzęta uzdrawiał oraz wiele czarów wykonał, biorąc za to sowitą zapłatę.

[madohora]

*

[madohora]

Na pamiątkę wizyty Pana Twardowskiego w Bydgoszczy ufundowano jego figurę, która pojawia się w oknie jednej z kamienic na Starym Rynku codziennie, punktualnie o godzinie 13:13 oraz 21:13. Pan Twardowski ukazuje się przy akompaniamencie specjalnie na tę okazję skomponowanej muzyki, kłania się zebranym gapiom i macha do nich, po czym ze złowieszczo brzmiącym diabelskim śmiechem wraca do swego ukrycia za oknem.

[madohora]

***

[madohora]

W okolicach Nekli znajduje się tzw. grobla Twardowskiego, którą według legendy usypał diabeł na żądanie czarnoksiężnika, by umożliwić mu przejazd przez podmokły obszar. Grobla, w istocie będąca ozem polodowcowym, jest obecnie elementem Szlaku Osadnictwa Olęderskiego i biegnie nią granica między gminami Nekla i Kostrzyn. Cztery morenowe pagórki w gminie Kostrzyn nazywane są Diablimi Sakiewkami, a zgodnie z legendą powstały, gdy diabeł nie zdążył przed pierwszym pianiem kura zrzucić ich na groblę.

[madohora]

****

[madohora]

Podanie o panu Twardowskim zainspirowało wielu bialoruskich, polskich, ukraińskich, rosyjskich i niemieckich twórców do tworzenia dzieł jemu poświęconych.

[madohora]

*****

[madohora]

Inne dzieła podejmujące temat Twardowskiego:

Mistrz Twardowski, powieść Józefa Ignacego Kraszewskiego (1840)
Mistrz Twardowski, wiersz Leopolda Staffa (1902),
Pan Twardowski, ballada Lucjana Rydla (1906)
O Twardowskim, synu ziemianki, obywatelu piekieł, dziś księżycowym lokatorze, utwór Juliana Wołoszynowskiego (1927)
Pan Twardowski, czarnoksiężnik polski, powieść Wacława Sieroszewskiego (1930)[9]
Tan Twardowski, wiersz Jana Lechonia (1950)
Pan Twardowski oder Der Polnische Faust [Pan Twardowski lub polski Faust], powieść Matthiasa Wernera Krusego (1981)
Pajączek z Księżyca: niezwykłe dzieje Pana Twardowskiego i jego ucznia, powieść Łukasza Kamykowskiego (2003)
Krzyż i wąż, opowiadanie Izabeli Szolc zawarte w zbiorze Jehannette (2004)
Kacper Ryx, powieść Mariusza Wollnego (2006)
Królikarnia, opowiadanie Macieja Guzka (2007)
Kuzynki, Księżniczka, Dziedziczki, cykl Kuzynki Andrzeja Pilipiuka, pierwsze wydanie (2003)
Spalić wiedźmę, książka Magdaleny Kubasiewicz (2015)
Porwanie mistrza Twardowskiego, opowiadanie Andrzeja Juliusza Sarwy zawarte w zbiorze Czarownica (2008)

[madohora]

*******

[madohora]

Czasoprzestrzeń, sztuka teatralna Jarosława Pijarowskiego
Czasoprzestrzeń – Live Forever, koncert i performance Teatru Tworzenia Jarosława Pijarowskiego

[madohora]

Opowieść o czarowniku Twardowskim, komiks Wojciecha Laskowskiego

[madohora]

*********

[madohora]

[madohora]

Do naszych czasów zachowały się dwa lustra związane z legendą o Panu Twardowskim. Oba wykonano prawdopodobnie w Niemczech na początku XVI wieku. Ich przeznaczenie nie jest do końca jasne. Jak chce tradycja miały być to przedmioty używane przez średniowiecznych i renesansowych alchemików do wykonywania różnych sztuk magicznych.

[madohora]

Jedyne wystawiane na widok publiczny lustro Twardowskiego pochodzące z Węgrowa jest pęknięte na trzy części i zmatowiałe. Wykonane zostało z białego metalu, stopu srebra, złota, cynku i cyny. Jest to przedmiot o wymiarach 56 na 46,5 cm, oprawiony w czarną drewnianą ramę, na której widnieje napis w języku łacińskim Luserat hoc speculo magicas Twardovius artes, lusus at iste Dei versus in obseqvium est (Bawił się tym lustrem Twardowski, magiczne sztuki czyniąc, teraz przeznaczone jest na służbę Bogu)

[madohora]

W roku 1812 w trakcie wyprawy na Rosję, wielka armia Napoleona Bonapartego zawitała do Węgrowa. Wódz postanowił rozbić tu obóz. Gdy usłyszał o legendzie lustra, które może jakoby pokazywać przyszłość, udał się zobaczyć je na własne oczy. Podobno zobaczył w nim klęskę, jaką miała ponieść jego armia w Rosji. W jednej z wersji wściekły Napoleon uderzył ręką w lustro, czego ślady - pęknięcie, widoczne jest do dziś. W innym podaniu przerażony upuścił lustro, które pękło na trzy kawałki.

[madohora]

Legenda opowiadana przez miejscowych, mówi że ksiądz spojrzawszy w lustro zobaczył diabła i rzucił w nie kluczami, stąd pęknięcia.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

NAJPIĘKNIEJSZE KRAKOWSKIE SZOPLI - metrocafe - 07.12.2015

[madohora]

Jak co roku na pewno w styczniu się wybiorę. Trzeba śledzić promocje, bo w zeszłym roku we wtorek wstęp kosztował tylko trzy złote a bilet obejmował również dwa inne oddziały Muzeum

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Franciszek pragnął w ten sposób przybliżyć prostym ludziom tajemnicę zbawienia. Grotę wypełniono sianem. Braciszkowie złożyli na nim wyrzeźbioną w drzewie figurkę Jezusa, a obok niego ustawili żywego woła i osła. W postacie Świętej Rodziny wcielili się mieszkańcy Greccio. Odegrali oni na żywo scenę narodzenia. Tomasz Celano, pierwszy biograf świętego, pisał:

[madohora]

Gdy w 1225 roku zmarł św. Franciszek, jego zakon kontynuował zwyczaj budowania szopek. Okazało się, że ten prosty sposób prezentowania treści ewangelicznych w szczególny sposób trafia do wiernych.

[madohora]

W Polsce tradycja ta zapoczątkowana została u schyłku XIII wieku przez zakon franciszkanów, który w tym czasie osiedlił się w naszym kraju. Do dzisiaj szopki cieszą się dużą popularnością. Obecnie są stawiane niemal we wszystkich świątyniach.

[madohora]

*

[madohora]

Tradycja szopek kolędniczych wywodzi się od obnośnych teatrzyków kukiełkowych i ludowych jasełek, które z kolei mają swoje źródło w kościelnych misteriach średniowiecznych. Szopki różnią się konstrukcją, doborem postaci, czasem wystawiania w zależności od regionu świata, z którego pochodzą, np. szopka neapolitańska (od 8 XII), szopka krakowska (pierwszy czwartek grudnia).

[madohora]

**

[madohora]

Szopka bywa wykonywana jako miniatura – jako taka często jest obiektem kolekcjonerskim, a także jako konstrukcja rzeczywistej wielkości. Tak zwana „żywa szopka”, to wykonana w naturalnej skali konstrukcja, w której zamiast figur owiec i bydła znajdują się żywe zwierzęta. Zdarza się także, że postacie ludzkie są grane przez żywe osoby.

[madohora]

****

[madohora]

LETNIA WYSTAWA KRAKOWSKICH SZOPEK - www..franciszkanska.pl

[madohora]

******

[madohora]

Wystawa wpisuje się w cykl obchodów osiemsetlecia urządzenia przez św. Franciszka żłóbka w Greccio w 1223 roku, co spopularyzowało zwyczaj budowania szopek we wszystkich zakątkach świata. Jubileusz został zainaugurowany początku 2023 roku w Greccio przez Ministrów Generalnych Rodziny Franciszkańskiej

[madohora]

*********

[madohora]

&

[madohora]

&&&

[madohora]

&&&&

[madohora]

&&&&&

[madohora]

&&&&&&

[madohora]

$

[madohora]

$$

[madohora]

$$$

[madohora]

$$$$

[madohora]

$$$$$

[madohora]

$$$$$$

[madohora]

LETNIA WYSTAWA SZOPEK KRAKOWSKICH - Radio Plus - 04.07.2024

[madohora]

„Pretekstem do zorganizowania letniej wystawy jest trwający jubileusz 800-lecia przełomowych wydarzeń z życia św. Franciszka z Asyżu (2023-2026) oraz chęć zaprezentowania, szczególnie turystom, krakowskiej tradycji wywodzącej swój rodowód, podobnie jak wszystkie szopkarstwa świata, z Greccio” – mówi Marek Markowski, inicjator przedsięwzięcia, twórca szopek, odznaczony odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.

[madohora]

Na wystawie prezentowane są szopki nagradzane w konkursach ostatnich kilku dekad, wśród nich rzadko wystawiana pięciometrowa, najwyższa w dziejach konkursu. Ekspozycję uzupełnia 20 szopek z różnych kontynentów.

[madohora]

'

[madohora]

Stygmaty św. Franciszka
O wzgardź mną Panie, bom niegodny Ciebie — lecz w piersi moగeగ słyszę har granie
i ręce moగe wyciągam w zaranie — ku Tobie.
Uderza na mnie blask Mocy i Tronów — gwiazdy mi graగą wśród wieczornych dzwo-
nów — na niebie krwawe błyskaగą purpury — Twoich taగemnic otchłanie i góry.
A duchy z twarzą posępnie ukrytą — oczy im świecą przez wór San-Benito. I patrzę
w zimne ich oczodoły — gdzie bezwstyd w dzikie zamarł szaleństwo — w krypcie kościoła
taగne męczeństwo — za filarami błyszczą anioły.
I podszedł do mnie Upiór-strach nocny — ręce mi związał, bym legł bezmocny.
A harfę podał w gasnące dłonie — serce, co wiecznym pożarem zionie.
I umęczyłem గeszcze raz drugi to smętne i krwi meగ polały się strugi. Odeగm mnie,
Panie, moim szponom — odeగm mnie, Panie, błotu moగemu — czemu nie przychodzicie
mi łzy? i darmo trzymam twarz odwróconą — widzę Twe oczy zachodzące — widzę గak
czarne zimne słońce zakrywa Ciebie mi.
Stoగę na ostrym cyplu góry — podemną w głębi czarnopióreగ — nademną — wkoło
— Ty.
Idę ku Tobie, Taగemnico — wsłuchany w poszept kwiatów — otwarte szczęścia mego
rany — oh, serc mam więceగ niżli światów — niż gwiazd —
A płomień ku mnie z Twego słońca — a burze ciepłe przelatuగą గestestwo moగe —
zodyakalne światło nad horyzontem, గako lodowe amugi.
Niechcąc zakrwawiłem kwiatki i poruszyłem umarłego w trumnie — gałązki ciernia
oplotły mi głowę — z rąk płyną świetlane smugi.
Ptaszki lecą pytać się, com widział w niebiosach: duszyczki wasze bardzo tęskniące.
Umarli pytaగą mnie o swych losach — i tylko kwiatki cicho na skoszoneగ łące oddaగą
aromat, గak siostra Łazarza, Panu.

[madohora]

Gdy z wieży Mariackiej zabrzmiał hejnał, szopkarze w towarzystwie kapeli ludowej z Bronowic ruszyli pod scenę, by zaprezentować swoje prace. Następnie zanieśli je do Pałacu Krzysztofory, siedziby Muzeum Krakowa.

[madohora]

Dotychczas najwięcej szopek, bo dokładnie 230, zostało zgłoszonych w 1986 roku. Z kolei podczas zeszłorocznej edycji mogliśmy podziwiać 140 dzieł.

[madohora]

Szopki krakowskie to wielopoziomowe, wieżowe i bogato zdobione budowle, które łączą w sobie elementy zabytkowej architektury Krakowa w bożonarodzeniowej scenerii.

[madohora]

zminiaturyzowane elementy architektury Krakowa i różnych stylów: od romańskiego przez gotyk, barok po modernizm. Do tego dochodzą jeszcze figurki, nie tylko bożonarodzeniowe, ale także związane z Krakowem jak np. artyści Piwnicy pod Baranami, Jan Matejko, Włodzimierz Tetmajer czy Mikołaj Kopernik – wyjaśnia Andrzej Iwo Szoka, kierownik Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa, oddziału Muzeum Krakowa.

[madohora]

Fenomen szopki krakowskiej polega na tym, iż nie jest ona elementem krajobrazu czy elementem konfesyjnym, lecz przywołaniem swojego dzieciństwa, zaklętym w zinterpretowanej przez każdego szopkarza architekturze Krakowa – tłumaczy Michał Niezabitowski. – To bajka o Krakowie, w którą wpisujemy bajkę o narodzinach Dzieciątka Jezus. To fenomen, który spotykamy tylko tutaj. Zderzenie tych dwóch opowieści, mitów powoduje, że gromadzimy się wokół szopki, ona nas jednoczy – dodaje dyrektor Muzeum Krakowa.

[madohora]

Na początku lat 80. w szopce znajdowaliśmy odniesienia do Jaruzelskiego i Wałęsy. Potem spotykaliśmy wszystko to, co związane z transformacją ustrojową, Ojcem Świętym, Wisłą i Cracovią czy wojną w Ukrainie. Szopkarze interpretują w swojej szopce współczesność. To jest fenomenalne, że Pan Jezus, który się urodził 2023 lata temu, rodzi się za każdym razem w Krakowie, tu i teraz. Przychodzi, żeby rzucić światło, rozwiązać współczesne problemy i poniekąd na nie odpowiedzieć – podkreśla Michał Niezabitowski.

[madohora]

[madohora]

Jak to z szopką było
Długonoga lama - zamiast osiołka - niesie na grzbiecie Maryję. Zwierzę prowadzi św. Józef ubrany w czarne sombrero i różowo-żółto-seledynowe ponczo. Bożonarodzeniowe szopki całego świata zachwycają różnorodnością. Ukazują bogactwo kultur danego kraju i regionu.

[madohora]

Trudno wyobrazić sobie czas, kiedy nie świętowano Bożego Narodzenia. Nie było Pasterki, szopki i choinki. Co prawda wiele starożytnych świąt obchodzono według kalendarza juliańskiego 25 grudnia, lecz data wiązała się z dniem przesilenia zimowego i narodzin słońca. Święto Narodzin Chrystusa ustanowiono dopiero w roku 354. Mimo to już wcześniej przedstawienia bożonarodzeniowe umieszczano na przykład... na płytach nagrobnych. Nosiły one w sobie antyczne akcenty, tak jak choćby tablica nagrobna Severy pochodząca z III wieku. Ubrani w krótkie tuniki trzej magowie spieszą z darami do nowo narodzonego Dzieciątka Jezus.

[madohora]

W Rzymie warto nawiedzić Bazylikę Santa Maria Maggiore, gdzie znajdują się relikwie z Groty Betlejemskiej. Początkowo świątynia nosiła inną nazwę - Santa Maria Ad Praesepe, od łacińskiej nazwy praesepe - szopka, żłóbek. W krypcie świątyni znaleziono główny ołtarz z wolnostojącymi kamiennymi postaciami. Te figurki wyrzeźbione w 1282 r. przez Arnolfo Di Cambio stają się pierwszymi figurkami bożonarodzeniowymi. Nazywano je również jasełkami. Od tego czasu prawie we wszystkich włoskich kościołach ustawia się naturalnej wielkości figurki z kamienia lub drewna.

[madohora]

Włosi z takim zapałem zabrali się do dzieła, że powstało tam 20 szkół budowania szopek. Bezkonkurencyjną ze względu na bogactwo, staranność wykonywanych postaci i fantazję w tworzeniu scen okazała się szkoła neapolitańska. Dzięki niej prosta szopka św. Franciszka przekształciła się w pełne przepychu przedstawienie zwane presepio. Szopki te stały się pasją bogatych ludzi. Czasem inscenizacja zajmowała nie tylko jeden pokój, ale nawet całe piętro domu.

[madohora]

W tych szopkach sceny z Bożego Narodzenia znajdowały się na drugim planie. Najważniejsze były sceny związane z przygotowaniem mieszkańców miasta do świąt Bożego Narodzenia i inne obrazujące główne wydarzenia jakie zaszły w ostatnim roku w mieście. Wielkie kolekcje nosiły nazwy od familii właściciela lub miejsca, w którym były prezentowane. Niestety z końcem XIX w. tradycja budowania wielkich inscenizacji nieco podupadła.

[madohora]

W tym samym czasie Francuzi szukają na jarmarku najładniejszych santon ubranych w stroje z epoki czy stroje regionalne. Kupują je jako bożonarodzeniowe upominki dla dzieci. W zimowe wieczory ich pociechy będą zabawiać się godzinami w odgrywanie scen Narodzin Jezusa.

[madohora]

Materiałem do wyrobu staje się właściwie wszystko. Z wypieczonych z ciasta chlebowego twarzy Jezusa i Maryi jako oczy wystają goździki, takie jakich używa się w piernikowej przyprawie. Rodzinę Świętą otacza kolorowa girlanda kwiatów wykonana z barwionego ciasta. Są też szopki wykonane z liści kukurydzy utwardzanych w roztworze soli. Większych umiejętności wymaga wykucie Rodziny Świętej w bryle węgla. Figurka Jezusa zlewa się z płaszczem Matki Bożej. Obok z latarką w ręku klęczy pochylony nad tajemnicą przyjścia Zbawiciela św. Józef. Tę szopkę wykonał niemiecki artysta.

[madohora]

[madohora]

[madohora]