Wariacje na temat staropolskich nazw miejscowości

    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 14:58
      Lepsze Niwki niż śliwki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.09.19, 21:18
        Rrieg (Brzeg)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.09.19, 21:20
        Frankenstein (Ząbkowice)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.09.19, 21:21
        Glatz (Kłaclzko)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.09.19, 21:34
        Guhran (Góra)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.09.19, 21:48
        Habelschwerclt (Bystryca)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.09.19, 21:48
        Militz (Milicz)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.09.19, 21:55
        Munsterberg (Zicmbice0
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.09.19, 22:01
        Namslan Namysłów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 26.01.22, 11:35
        Ja nie mówię tego z żalem
        Miejscowości bardzo stare
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:04
        Nakło Śląskie jest otoczone lasami i znajduje się na zróżnicowanym terenie, co ma korzystny wpływ na krajobraz. Najbliższe miejscowości tej wsi to Świerklaniec (3 km), Orzech (ok. 1 km), Nowe Chechło (ok. 3,5 km), Tarnowskie Góry (4 km), Radzionków (4 km). Walorów naturalnych jest mniej niż nienaturalnych, lecz mimo to wielu młodych mieszkańców walory nienaturalne zalicza do naturalnych, gdyż nie pamiętają o przeszłości. Przykładem takich walorów są dwa stawy znajdujące się przy ulicy Głównej, które są pozostałością po zalanych szybach kopalni rud srebra i ołowiu (XVI–XVII w.) oraz kopalni rud żelaza (XVIII–XIX w.). Następnym takim walorem jest znajdujące się w okolicy jezioro Nakło-Chechło, które jest pozostałością po kopalni odkrywkowej piasku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:04
        Kolonia Nakło (niem. Kolonie Naklo, zabudowania pomiędzy Nakłem a linią kolejową w stronę Wapienników),
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:05
        Kowaliki (niem. Kowolliken, zabudowania przy drodze z Lasowic do Nowego Chechła, pierwotnie leśniczówka),
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:05
        Nakło (Śląskie) (niem. Naklo, właściwa wieś i obszar dworski),
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:05
        Wapienniki (niem. Kalkwerk, zabudowania przy stacji kolejowej).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:06
        Miejscowość powstała ok. 1481 roku, kiedy tereny te nabył Szczepan. Dnia 6 kwietnia 1695 dobra rycerskie zwane Nakłem nabył Leon Ferdynand Henckel von Donnersmarck od Larischa z Naczęsławic. Od 1780 roku Nakło należało do hrabiego Łazarza III Henckel von Donnersmarck, liczyło wtedy 96 mieszkańców. W roku 1845 właścicielem liczącej 608 mieszkańców miejscowości stał się hrabia Hugo I Henckel von Donnersmarck, który w 1856 roku rozpoczął budowę pałacu w stylu neogotyckim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:06
        Nakło długo nie miało własnego kościoła i należało do parafii w Żyglinie. 18 sierpnia 1892 roku ruszyła budowa kościoła. Fundatorem świątyni był hrabia Łazarz IV Henckel von Donnersmarck, który opłacił 90% kosztów. Budowa trwała do 24 października 1894 roku. Konsekracji kościoła dokonał kardynał Georg Kopp.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:07
        1369 – najstarsza wzmianka o Nakle.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:07
        ok. 1481 – powstanie miejscowości.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:07
        1683 – przemarsz wojsk Jana III Sobieskiego w kierunku Wiednia
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:07
        1695 – Leon Ferdynand Henckel von Donnersmarck nabył dobra rycerskie zwane Nakłem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:08
        1780 – Nakło należało do hrabiego Łazarza III Henckel von Donnersmarck.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:08
        1845 – właścicielem wsi stał się hrabia Hugo I Henckel von Donnersmarck.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:09
        1856 – koniec budowy pałacu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:09
        1859 – podjęcie decyzji o budowie drugiej szkoły.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:09
        1892 – wymurowanie kamienia węgielnego pod budowę kościoła.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:10
        1894 – konsekracja kościoła przez kardynała Georga Koppa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:10
        1899 – koniec budowy klasztoru (obecnie dom opieki społecznej).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:10
        1910–1912 – budowa drugiej szkoły.
        1910 – powołanie OSP.
        1911 – działalność rozpoczął chór Jutrzenka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:11
        1920 – powstał LKS Orzeł Nakło Śląskie.
        1920 – proboszczem parafii został Ernest Kudełko
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:11
        1922–1939 – szkoła podstawowa nosiła nazwę króla Bolesława Chrobrego; najlepsze lata działalności placówki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:11
        1924 – oficjalnym kierownikiem szkoły został Karol Machowicz, który z pięcioma nauczycielami prowadził szkołę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:12
        1926–1939 – kierownikiem szkoły był Tomasz Gładysz.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:12
        1937 – szkoła liczyła 568 uczniów i 13 nauczycieli. Pojawiła się konieczność rozbudowy szkoły, planom tym przeszkodziła II wojna światowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:13
        1948–1955 – rozbudowa szkoły przy pomocy uczniów i ich rodziców.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:13
        1962–1992 – szkoła nosiła im
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:14
        1962–1992 – szkoła nosiła imię Małgorzaty Fornalskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:14
        2006 – utworzenie MDP w OSP Nakło Śląskie.
        2006 – szkoła przyjęła imię Kai Mireckiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:15
        Już w XVI wieku na terenie Nakła istniały wapienniki, czynne do 1959 r, kiedy przerobiono je na prażalnię dolomitu, który wydobywano w Bobrownikach Śląskich dzielnicy Tarnowskich Gór. Później w wapiennikach mielono tu kamienie wapienne i produkowano z nich nawozy dolomitowe. Do dzisiaj zachowały się trzy wapienniki, znajdujące się w południowej części miejscowości za dworcem kolejowym.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:15
        Pałac Donnersmarcków – neogotycki pałac z 1856, obok park krajobrazowy o powierzchni 18,3 ha z połowy XIX wieku.
        kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Nakle Śląskim – dziewiętnastowieczny kościół zbudowany w stylu neogotyckim, ufundowany przez hrabiego Łazarza Henckel von Donnersmarcka
        Dom opieki społecznej – wybudowany w 1899 roku przez Łazarza IV syna Hugona, mieści się w nim zakon sióstr boromeuszek
        Dworzec kolejowy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:16
        W dawnym pałacu hrabiów Henckel von Donnersmarcków działała do 2010 Galeria „Barwy Śląska” prezentująca malarstwo intuicyjne ze zbiorów Gerarda Stanisława Trefonia oraz prace m.in. Erwina Sówki, Pawła Wróbla, Leopolda Wróbla, Teofila Ociepki, Nikofora Krynickiego, Helmuta Matury czy Ewalda Gawlika.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:17
        Od 1 stycznia 2013 w pałacu działa Centrum Kultury Śląskiej, powołane w kwietniu 2012 przez Radę Powiatu Tarnogórskiego. Pierwszym dyrektorem został dr Stanisław Zając.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:17
        Nakło Śląskie – stacja kolejowa w Nakle Śląskim, w województwie śląskim, w Polsce.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:18
        Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Nakle Śląskim – rzymskokatolicki kościół parafialny położony w Nakle Śląskim (powiat tarnogórski, województwo śląskie).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:19
        Pierwotnie wieś należała do parafii w Żyglinie. 18 sierpnia 1892 wmurowano kamień węgielny pod budowę obecnego kościoła. Proboszczem w Żyglinie był wówczas ksiądz Karol Klose. 90 procent funduszy na budowę świątyni przekazał niemiecki katolicki potentat przemysłowy, hrabia Łazarz IV Henckel von Donnersmarck. Budowę fizycznie i datkami wspierali parafianie. Konsekracji kościoła dokonał nieprzychylny Polakom kardynał Jerzy Kopp 24 października 1894. Obiekt zaprojektowano na pomieszczenie około 1500 osób. Pierwszym proboszczem został Rudolf Anderko, a następnym Paweł Marx, popularyzator trzeźwości. Od 1920 do 1945 proboszczem był Ernest Kudelko, który napisał dwutomową historię kościoła i parafii - cenny dokument z historii tej części Śląska. Po II wojnie światowej kościół był dwukrotnie malowany, założono ogrzewanie, nagłośnienie, a także zmieniono całkowicie wystrój prezbiterium
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:20
        Projektantem kościoła był Hugo Heer z Wiednia, pochodzący z Bytomia. Świątynia zbudowana z cegły jest neoromańska, trójnawowa, orientowana, z elementami sztuki bizantyńskiej. Posiada plan centralny: w kwadrat wpisano ośmiokąt, który został zwieńczony ośmiokątną kopułą. Od zachodu dwie niezbyt wysokie wieże postawiono po obu stronach głównego wejścia do obiektu. Prezbiterium jest zamknięte trójbocznie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:20
        Po północnej stronie kościoła stoi ceglane, neoromańskie mauzoleum Donnersmarcków zbudowane w 1889 na planie krzyża greckiego. Złożono w nim m.in. szczątki fundatora, Łazarza Henckla von Donnersmarcka i jego małżonki, Marii. W mauzoleum umieszczone są również epitafia członków rodziny von Donnersmarck, zmarłych po 1945 poza Polską
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:21
        W pobliżu świątyni od 1899 funkcjonuje dom opieki, prowadzony przez siostry boromeuszki, poprzednio znany jako Zakład św. Łazarza. Wzniesiono go dla sierot po górnikach, którzy ponieśli śmierć w kopalniach Donnersmarcków. Potem służył również dzieciom upośledzonym umysłowo
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:22
        Pałac Donnersmarcków w Nakle Śląskim (niem. Schloss Naklo) – pałac znajdujący się w Nakle Śląskim w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:22
        Budowę pałacu w stylu neogotyckim rozpoczął w 1856 roku Hugo von Donnersmarck, prawdopodobnie w miejscu starszego dworu. Budowę ukończył jego syn Łazarz IV (1835-1914), który zamieszkał w nim jeszcze za życia swojego ojca. W 1891 rozbudowano rezydencję, m.in. podwyższając i przebudowując wieżę. Pałac był jedną z głównych siedzib bytomsko-siemianowickiej katolickiej linii Donnersmarcków. W roku 1929 pałac odziedziczył Łazarz V. Po II wojnie światowej umieszczono w nim szkołę rolniczą. W pobliżu pałacu znajduje się park krajobrazowy z połowy XIX wieku z zabytkowym starodrzewiem, trzema bramami i budynkami gospodarczymi. Obecnie pałac z otaczającym parkiem jest wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego i jest własnością starostwa powiatowego w Tarnowskich Górach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:23
        W 2021 roku zaplanowano remont generalny pałacowej wieży
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:26
        Pewna pani z Nakła
        Zaczęła głośno płakać
        Ludzi zebrało się nie mało
        Pytają co się stało
        A ona nie może tchu złapać
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:27
        Piekary Rudne (również: Rudne Piekary, Rudy Piekarskie; niem. Rudy Piekar) – miejscowość, dawniej wieś, w 1973 roku przyłączona do Tarnowskich Gór. W 1998 roku razem z sąsiednimi Bobrownikami utworzyła dzielnicę Tarnowskich Gór o nazwie Bobrowniki Śląskie-Piekary Rudne[3]. Niegdyś obie miejscowości funkcjonowały oddzielnie; granicą była polna droga łącząca Bobrowniki z Lasowicami (obecnie ulice: Zwycięstwa, 23 Stycznia) oraz droga biegnąca z Tarnowskich Gór do Bytomia (ul. Józefa Korola).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:28
        Nazwę miejscowości Rudy Piekarskie, Piekary Rudne oraz niemiecką Polnisch Beckern notuje Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880–1902. Dzisiejsze Piekary Rudne w średniowiecznych dokumentach zapisywano jako Piekary Polskie (niem. Polnisch Beckern) dla odróżnienia ich od Piekar Niemieckich leżących nad Brynicą (dzisiejszych Piekar Śląskich)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:29
        Pierwszy człon nazwy stanowi najprawdopodobniej odniesienie do roli służebnej mieszkańców wsi, którzy zajmować się mieli wypiekiem chleba na potrzeby pana feudalnego, natomiast drugi człon nazwy miejscowości pochodzi od wydobywanych w tym rejonie od średniowiecza rud metali.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:29
        Piekary Rudne powstały jako typowa ulicówka z zabudowaniami położonymi po obu stronach drogi wiodącej do Radzionkowa (obecna ul. Radzionkowska). Wzdłuż głównej drogi biegł potok uchodzący w Bobrownikach do Stoły. Pola wsi pierwotnie ciągnęły się długim pasem na południe w stronę Radzionkowa, obejmując stoki i szczyt Suchej Góry oraz na północ w kierunku Nakła.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:30
        Osiedle Królów – kolonia willowa, powstała po II wojnie światowej ok. roku 1977 na części dawnego placu ćwiczeń jednostek wojskowych z Tarnowskich Gór, zwanego Eksem (z niem. Exerzierplatz),
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:30
        Sucha Góra – kolonia fryderycjańska powstała pod koniec XVIII w. na południowym stoku Srebrnej Góry, od XIX w. samodzielna gmina, obecnie znajduje się w granicach Bytomia.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:31
        Wieś została po raz pierwszy wymieniona 26 stycznia 1369 roku, w dwóch dokumentach traktujących „o dokonaniu podziału zamku, miasta (Bytomia) i całej ziemi bytomskiej” między księcia oleśnickiego Konrada II i księcia cieszyńskiego Przemysława I. Piekary Rudne należały pierwotnie do parafii w Radzionkowie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:34
        Pewna pani z Piekar Rudnych
        Miała mieszkanie bardzo brudne
        Po całych dniach latała
        W domu nie sprzątała
        Mówienie o tym było już nudne.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:35
        Sucha Góra (niem. Trockenberg) – miejscowość, będąca częścią miasta Bytomia, przyłączona do Bytomia w 1975. Została założona w 1778 jako kolonia Piekar Rudnych na południowym stoku Suchej Góry (jednego ze wzniesień Garbu Tarnogórskiego). W latach 1822–1951 Sucha Góra była samodzielną gminą, w latach 1954–1972 gromadą, zaś w latach 1973–1975 dzielnicą Radzionkowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:35
        Nazwa Sucha Góra jest przeniesiona z nazwy góry na kolonię, która stała się samodzielną gminą, a następnie częścią Bytomia. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod polską nazwą Suchogóra, oraz nazwą niemiecką Trockenberg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:37
        Po plebiscycie na Górnym Śląsku Sucha Góra znalazła się w granicach Polski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:37
        W miejscowości istnieje klub sportowy – Czarni Sucha Góra, który został założony w 1920 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:37
        Na szczycie Suchej Góry znajdował się główny pruski punkt triangulacyjny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:38
        Centrum Suchej Góry znajduje się dziś przy skrzyżowaniu ul. Strzelców Bytomskich, Niepodległości i 9 Maja. Pierwotnie zabudowa Suchej Góry rozciągała się od obecnych ulic Niepodległości i 9 Maja (gdzie przy obecnej ul. Strzelców Bytomskich stał krzyż, upamiętniający południową granicę pierwotnej kolonii), aż do ulic Holeczków i Kawki, które stanowiły granicę z Bobrownikami. Stąd zabudowania po zachodniej (lewej) stronie tych ulic do lat 70. XX wieku, łącznie z budynkiem dawnej dyrekcji Zakładów Dolomitowych, znajdowały się w Bobrownikach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:38
        Sucha Góra posiadała od końca XIX wieku mały plac targowy przy obecnej poczcie, będący poszerzeniem obecnej ul. Strzelców Bytomskich,
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:39
        Na obszarze Suchej Góry powstały dwie kolonie, a w jej pobliżu, w Bobrownikach dwie następne oraz nowe osiedle, które ostatecznie weszły w skład obecnej miejscowości:
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:39
        Ruda (niem. Ruda) – kolonia Suchej Góry, położona w okolicy północnej części ul. Wyszyńskiego; założona w końcu XIX wieku przy skrzyżowaniach obecnych ulic: Wyszyńskiego z 9 Maja i Kadłubka, rozrośnięta w kierunku wschodnim o ul. Kadłubka i północnym o ulice Kokota, Obrońców Westerplatte i Miłą;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:39
        Malok (niem. Kolonie Malok) – kolonia Suchej Góry, położona w okolicy środkowej i południowej części ul. Wyszyńskiego; założona na początku XX wieku przy obecnej ul. Wyszyńskiego (posesje 33-39), na północ od skrzyżowania z ul. Galmanową, później rozrosła się na południe, wzdłuż ul. Wyszyńskiego oraz na zachód o ulice: Herdy, Korczaka, Jaskółki i Skargi;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:40
        Lazarówka (niem. Lazarowka) – kolonia Bobrownik, położona pierwotnie w środkowej części obecnej ul. Lazarówka, na zachód od skrzyżowania z ul. Holeczków, rozrośnięta o zachodnią część ul. Lazarówka;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:40
        Blachówka (niem. Blechowka) – kolonia Bobrownik, położona przy obecnej ul. Blachówka, rozrośnięta o ul. Polną oraz przyległy odcinek ul. Władysława Łokietka w stronę Stolarzowic i sąsiednie ulice: Wiejską, Malinową i Jagodową;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:40
        Segiet – współczesne osiedle deweloperskie położone przy ul. Segiet, na dawnym terytorium Bobrownik, między Blachówką a Lazarówką.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:41
        Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku zabudowania Rudy połączyły się z Malokiem i odtąd na mapach obie kolonie są oznaczane wspólnie jako Ruda.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:41
        Obecnie wszystkie wymienione kolonie wraz z Suchą Górą tworzą jedną część miasta Bytom. Prawie połowę obszaru miejscowości stanowi Las Segiecki z rezerwatem przyrody „Segiet
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:42
        1778: na polach Piekar Rudnych powstała kolonia fryderycjańska Trockenberg = Sucha Góra
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:42
        1822: Sucha Góra została samodzielną gminą
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:42
        1867: Sucha Góra liczyła 956 mieszkańców
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:43
        1874: w Suchej Górze otwarto szkołę podstawową
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:43
        1896: przy głównym skrzyżowaniu z szosą bytomską powstała kapliczka ufundowana przez mieszkańców Suchej Góry i karczmarza Jakobowitza, jako przebłaganie za upijanie suchogórzan
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:43
        1902: w Suchej Górze powstała ochotnicza straż pożarna
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:44
        1904: Sucha Góra została podłączona do wodociągu z szybu „Adolf”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:44
        1920: powstał Klub Sportowy „Czarrni” Sucha Góra
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:45
        1945: do Suchej Góry i okolicznych miejscowości wkroczyła Armia Czerwona, mordy i prześladowania ludności niemieckojęzycznej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:45
        1959: poświęcony został długo oczekiwany kościół na Suchej Górze
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:45
        1972: Sucha Góra została przyłączona do Radzionkowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:46
        1975: Sucha Góra jako dzielnica Radzionkowa została przyłączona wraz z całym Radzionkowem do Bytomia
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:46
        2005: suchogórski Klub Sportowy „Budowlani” powrócił do dawnej nazwy „Czarni”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:46
        2012: odsłonięcie na suchogórskim cmentarzu płyty upamiętniającej ofiary tragedii górnośląskiej 1945–1948
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:47
        2012: ustanowienie Zespołu Przyrodniczo-Krajobrazowego „Suchogórski Labirynt Skalny
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:48
        neogotycka kaplica,
        kamienice oraz inne zabudowania przy ul. Strzelców Bytomskich i ul. 9 maja,
        dawny kamieniołom dolomitu,
        betonowy krzyż przy ul. Strzelców Bytomskich z 1890 roku,
        pruski punkt triangulacyjny Sucha Góra (niem. Trockenberg) z 1852 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:50
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Ulica9maja.jpg/300px-Ulica9maja.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:50
        Kaplica Najświętszej Marii Panny w Bytomiu – kaplica kubaturowa znajdująca się w Bytomiu-Suchej Górze, przy ul. Niepodległości, wpisana do Gminnej Ewidencji Zabytków Bytomia
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:51
        Jest to ceglana kaplica wolnostojąca, orientowana. Na kalenicy dachu usadowiona jest niewielkich rozmiarów drewniana sygnaturka. Budowla jest jednonawowa okryta sklepieniem krzyżowym, bezżebrowym. Dominującym stylem jest neogotyk.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:51
        Istnieją dwie wersje określające sposób jej powstania. Jedna z nich głosi, iż kaplicę w 1868 roku wybudował żyd Jakubowicz. Według drugiej wersji budynek wybudował mistrz Hoffmann z datków mieszkańców ku czci Matki Boskiej Różańcowej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:52
        W roku 1950 postanowiono zmienić jej funkcję i została przekształcona na salkę katechetyczną do czasu wybudowania nowego kościoła na Suchej Górze.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:52
        W kaplicy znajdował się neogotycki ołtarz z obrazem Matki Boskiej Różańcowej z 1841 roku autorstwa krakowskiego malarza Michała Rogowskiego oraz figury Najświętszego Serca Pana Jezusa i Marii[2]. Na sklepieniu znajdowało się malowidło przedstawiające Jezusa, Dobrego Pasterza
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:53
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Bytom_Sucha_Gora_chapel_interior.jpg/220px-Bytom_Sucha_Gora_chapel_interior.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:54
        Park Grota – park zlokalizowany w Bytomiu, w dzielnicy Sucha Góra, pomiędzy ulicami 9 Maja, Galmanową i Księdza Prymasa Stefana Wyszyńskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:54
        W tym rejonie Suchej Góry już w XIII wieku wydobywano galenę, zawierającą m.in. siarczek ołowiu. Potem kopano tu też galman. W miejscu obecnego parku funkcjonowała kopalnia galmanu Nadzieja Marii. Park utworzono na terenach pokopalnianych w latach 70. XX wieku, po rewitalizacji tego obszaru z inicjatywy lokalnej społeczności. Posadzono m.in. drzewa – odmiany klonu, topoli oraz wierzby. W parku rosną również: grab zwyczajny, modrzew europejski, jesion, wiąz pospolity, buk zwyczajny i olsza czarna (w miejscach wilgotniejszych)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:55
        Nazwa parku pochodzi od zagłębienia terenowego, wyłożonego kamieniami, z figurą Matki Bożej. Obiekt ufundował w 1938 proboszcz z Radzionkowa, ksiądz Józef Knosała. W 1985 grotę odnowiono, umieszczono nową figurę maryjną i zainstalowano kratę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:55
        Na terenie parku jest plac zabaw. Miejsce jest popularne wśród wędkarzy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:56
        W parku istnieją dwa stawy: większy (Grota), zagospodarowany, otoczony ścieżką pieszo-rowerową z ławkami i mniejszy (Galman lub Galmon), bardziej dziki, z zarośniętymi brzegami. Akweny są zarybiane karpiem, karasiem i szczupakiem. Łowione są tu także amury.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:57
        Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Suchogórski Labirynt Skalny” – zespół przyrodniczo-krajobrazowy położony w północnej części Bytomia, na granicy z Tarnowskimi Górami, na wierzchołku i południowym stoku Suchej Góry (wzniesieniu Garbu Tarnogórskiego). Obejmuje obszar blisko 20 ha. Jest to drugi – po z. p.-k. „Żabie Doły” – tego typu zespół na terenie gminy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:58
        Kontynuacją „Suchogórskiego Labiryntu Skalnego" po tarnogórskiej stronie granicy jest Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Doły Piekarskie"
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:58
        Pierwotnie teren uznany za obszar podlegający ochronie prawnej był eksploatowany górniczo. Pozyskiwano tu przede wszystkim dolomit i limonit. Po zakończeniu wydobycia teren zajęła roślinność. Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Suchogórski Labirynt Skalny" utworzono uchwałą rady gminy Bytom w roku 2008, jako kontynuacja powstałego w 2006 roku zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Doły Piekarskie" w Tarnowskich Górach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:58
        Na terenie parku (na granicy Bytomia i Tarnowskich Gór) znajduje się zabytkowy kamień punktu triangulacyjnego z końca XIX wieku, stanowiący punkt zerowy pruskiego układu współrzędnych „Sucha Góra”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:00
        Obszar „Suchogórskiego Labiryntu Skalnego" jest niezwykle mocno zróżnicowany. Na skutek wcześniejszej eksploatacji powstały liczne zapadliska i doliny. Jednocześnie utworzyły się strome grzbiety, grzędy, pagórki i wąwozy. Na skutek tej różnorodności form powierzchniowych, zdecydowano się na przyjęcie nazwy labirynt dla całości obszaru
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:01
        Obszar zespołu porastają liczne gatunki drzew, a przede wszystkim: brzoza brodawkowata, klon zwyczajny, jawor, lipa drobnolistna, sosna zwyczajna, dąb czerwony, robinia akacjowa i modrzew europejski. Uzupełnieniem są liczne gatunki krzewów oraz gatunki roślin chronionych – dziewięćsił bezłodygowy oraz kruszczyk szerokolistny
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:01
        „Suchogórski Labirynt Skalny" zasiedlają przede wszystkim liczne ptaki leśne oraz płazy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:02
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/MOs810_WG_2018_8_Zaleczansko_Slaski_%28Suchogorski_Labirynt_Skalny%29_%282%29.jpg/147px-MOs810_WG_2018_8_Zaleczansko_Slaski_%28Suchogorski_Labirynt_Skalny%29_%282%29.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:02
        Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Doły Piekarskie” – zespół przyrodniczo-krajobrazowy znajdujący się w południowo-wschodniej części Tarnowskich Gór, w dzielnicy Bobrowniki Śląskie-Piekary Rudne, w Piekarach Rudnych, tuż przy granicy z Bytomiem i Radzionkowem, na szczycie i północnym stoku Suchej Góry (352 m n.p.m.). Utworzony został na mocy uchwały nr LXVI/581/2006 Rady Miejskiej w Tarnowskich Górach z 4 października 2006 i jest drugim zespołem przyrodniczo-krajobrazowym w mieście (po Parku w Reptach). Obejmuje północną część terenu dawnej kopalni rud żelaza z uroczyskiem Zrobiska.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:03
        Kontynuacją "Dołów Piekarskich" po bytomskiej stronie granicy jest zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Suchogórski Labirynt Skalny"
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:03
        Południową granicą zespołu jest granica Tarnowskich Gór i Bytomia, a wschodnią Tarnowskich Gór i Radzionkowa. Granicę północną i zachodnią stanowią grunty przebiegające wzdłuż ulic: Korola i Kruczej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:04
        Teren Zespołu „Doły Piekarskie” obejmuje obszary powyrobiskowe, na których od 1890 do początku XX wieku funkcjonowała kopalnia odkrywkowa żelaziaka brunatnego (limonitu) i dolomitu. Część obecnego obszaru była także gruntami ornymi, które zostały rozcięte w kilka wachlarzowato uformowane dolinki, do których w celu wywożenia urobku została doprowadzona kolejka wąskotorowa. Przed II wojną światową teren ten, już nie wykorzystywany, był pozbawiony roślinności. Na początku lat 60. XX w. teren wyrobisk został częściowo sztucznie zalesiony, jednak w większości nastąpiła naturalna sukcesja. Pod koniec wojny na wzniesieniach powstał fragment niemieckiej linii obrony B-2 biegnącej od Siewierza do Miedar, na który składały się żelbetowe stanowiska ogniowe potocznie nazywane kochbunkrami.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:04
        Na terenie zespołu (na szczycie Suchej Góry, leżącym na granicy Piekar Rudnych i Suchej Góry) znajduje się kamienna głowica punktu triangulacyjnego, oznaczająca punkt zerowy (centralny punkt astronomiczny) triangulacyjnej osnowy geodezyjnej pruskiego układu "Trockenberg" (pol. "Sucha Góra"), utworzonego w latach 1854–1857
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:05
        W zespole przyrodniczo-krajobrazowym „Doły Piekarskie” wyznaczona została w 2007 roku ścieżka dydaktyczna. Poprowadzono ją w tak, by ingerencja w środowisko naturalne była jak najmniejsza. Ścieżka jest oznakowana – umieszczonych zostało na niej 5 tablic informujących między innymi o wartości przyrodniczej zespołu i o działaniach zabronionych na jego obszarze.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:05
        Obszar Dołów Piekarskich jest bardzo mocno zróżnicowany. Na skutek wcześniejszej eksploatacji powstały liczne zapadliska i doliny. Jednocześnie utworzyły się strome grzbiety, grzędy, pagórki i wąwozy (gwałtowne różnice poziomów mogą dochodzić tam do nawet kilkunastu metrów).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:05
        Obecnie tereny dawnych wyrobisk porasta wielogatunkowy las najbardziej zbliżony jednak do grądu. Dendroflorę (czyli ogół gatunków drzew) tego obszaru tworzą głównie drzewa liściaste: grab zwyczajny, lipa drobnolistna, brzoza brodawkowata, klon, olsza czarna, robinia akacjowa, dąb szypułkowy. Z drzew iglastych najliczniej reprezentowana jest sosna zwyczajna i modrzew europejski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:06
        Zbocza dolinek lokalnie porastają zbiorowiska murawowe, gdzie występują gatunki ściśle chronione, tj. dziewięćsił bezłodygowy, kruszczyk szerokolistny oraz gatunki chronione częściowo, np. kruszyna pospolita i konwalia majowa. Zanotowano wśród nich także jedyne w granicach gminy stanowisko goryczki orzęsionej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:06
        W jednym z powyrobiskowych zagłębień znajduje się oczko wodne z fragmentami roślinności szuwarowej. W pobliżu stawu żyje wiele płazów m.in. trzy gatunki żab oraz ptaki np. pliszka żółta, skowronek i gąsiorek
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:07
        Z „Dołami Piekarskimi” graniczy Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Suchogórski Labirynt Skalny” utworzony na mocy uchwały Rady Miejskiej w Bytomiu z 2008 roku. Suchogórski Labirynt obejmuje prawie 20 hektarowy obszar wyrobisk pogórniczych i grzęd skalnych położony przy granicy Bytomia z Tarnowskimi Górami. W „Suchogórskim Labiryncie Skalnym” na uwagę oprócz roślinności (tożsamej do tej, która rośnie w „Dołach Piekarskich”), zasługuje wyjątkowa rzeźba terenu – skały i wąwozy tworzą tam skomplikowany labirynt – która została podkreślona w nazwie zespołu). Ponieważ oba zespoły graniczą ze sobą (niekiedy błędnie utożsamiane są ze sobą), władze miast postanowiły wspólnie je promować. W tym celu utworzono projekt „Bytomsko-Tarnogórski Labirynt Skalny” – tak wydzielony obszar zajmuje niemal 50 hektarów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:07
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Typowy_krajobraz_dla_Do%C5%82%C3%B3w_Piekarskich.JPG/240px-Typowy_krajobraz_dla_Do%C5%82%C3%B3w_Piekarskich.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:08
        Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Żabie Doły – zespół przyrodniczo-krajobrazowy położony na Górnym Śląsku, na granicy miast: Bytomia, Chorzowa i Piekar Śląskich o powierzchni 226,2 ha
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:10
        Poprzemysłowy krajobraz Żabich Dołów tj. zbiorniki wodne (dawne osadniki poflotacyjne Zakładów Górniczo-Hutniczych Orzeł Biały), zapadliska, czy hałdy powstał w wyniku m.in. eksploatacji górniczej rud cynkowo-ołowiowych, osiadania terenu w wyniku wydobycia węgla kamiennego przez kopalnię Barbara-Chorzów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:10
        Zespół przyrodniczo-krajobrazowy został utworzony w 1997 roku rozporządzeniem Wojewody Katowickiego w celu ochrony siedlisk zwierząt, głównie ptaków wodnych[4]. Ornitolodzy oznaczyli tutaj 129 gatunków ptaków, w tym 76 gatunków ptaków lęgowych, z których 17 gatunków jest nielicznych w skali Górnego Śląska.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:10
        Z ptaków najbardziej interesujące jest duże zagęszczenie populacji lęgowej bączka – gatunku zagrożonego wyginięciem w regionie. Oprócz bączka występują tu również: bąk, bażant, błotniak stawowy, cyraneczka, czajka, dzięcioł duży, kowalik, kuropatwa, łabędź niemy, mazurek, perkoz dwuczuby, perkoz rdzawoszyi i perkoz zausznik, pliszka siwa i pliszka żółta, pustułka, remiz, słowik rdzawy, sowa uszata, szczygieł, zięba. Gatunki lęgowe występujące w Żabich Dołach stanowią około 30 procent wszystkich gatunków ptaków lęgowych w Polsce.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:11
        Ze ssaków występują: jeż wschodni, kret europejski, ryjówka aksamitna, rzęsorek rzeczek, badylarka, chomik europejski, darniówka zwyczajna, karczownik ziemnowodny, mysz leśna i mysz polna, nornik zwyczajny, piżmak, lis rudy, łasica, kuna domowa i kuna leśna, tchórz zwyczajny, zając szarak, oraz (przejściowo) sarna i dzik.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:11
        Występuje tu także kilkaset gatunków owadów, 12 gatunków ślimaków oraz 9 gatunków płazów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:12
        Rezerwat przyrody Segiet – częściowy leśny rezerwat przyrody, leżący w obrębie Garbu Tarnogórskiego, na granicy Bytomia i Tarnowskich Gór. Rezerwat położony jest w szczytowych partiach Srebrnej Góry (347 m n.p.m.), będącej jednym z wyższych wzniesień zachodniej części Garbu Tarnogórskiego. Obszar rezerwatu podlega ochronie czynnej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:13
        Powołany został zarządzeniem Ministra Leśnictwa z dnia 27 kwietnia 1953 r. (M.P. z 1953 r. nr 42, poz. 511). Rezerwat powołano w celu zachowania ze względów naukowych, dydaktycznych i społecznych fragmentu naturalnego lasu bukowego z domieszką świerka i jodły na obszarze dawnych wyrobisk górniczych. Jego powierzchnia wynosi 24,54 ha (akt powołujący podawał 24,29 ha). Ponadto wokół rezerwatu utworzono strefę ochronną – otulinę o powierzchni 81,31 ha
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:13
        Podłoże obszaru rezerwatu budują głównie osady środkowego triasu: wapienie, margle oraz kruszconośne, diploporowe lub margliste dolomity. W nielicznych miejscach są one przykryte utworami czwartorzędowymi, głównie piaskami polodowcowymi.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:13
        Już w 1908 roku zostały podjęte starania o utworzenie rezerwatu na Srebrnej Górze, w obrębie kompleksu leśnego, zwanego Lasem Segieckim. W czerwcu 1916 r. odbyto wizję lokalną z udziałem przyrodników, nadleśniczego i przedstawiciela hrabiego Donnersmarcka, który był właścicielem tych terenów. Późniejsze wielokrotne starania o utworzenie rezerwatu, zarówno przyrodników polskich jak niemieckich, zakończone zostały powodzeniem dopiero w 1953 r. Dobrze zachowany 150-letni drzewostan bukowy z domieszką jaworu, świerka, sosny, jarzębu, w którym buki osiągają wysokość 35-40 m, jest efektem naturalnej sukcesji lasu na terenach znacznie przekształconych przez gospodarkę człowieka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:15
        Na terenie rezerwatu reprezentowane są trzy zespoły leśne:

        kwaśna buczyna niżowa (Luzulo pilosae-Fagetum) – w części północnej;
        ciepłolubna buczyna storczykowa (Cephalanthero-Fagenion) – w części południowej, pokrytej lejami i zapadliskami po dawnych szybach;
        żyzna buczyna, będąca prawdopodobnie zdegradowaną, niżową formą żyznej buczyny karpackiej (Dentario glandulosae-Fagetum) – na pozostałych obszarach.
        Flora rezerwatu składa się z (dane zbliżone) 15 gatunków drzew, 9 gatunków krzewów oraz 103 gatunków roślin zielnych i 40 gatunków mszaków. Wśród roślin zielnych występuje szereg storczykowatych: buławnik czerwony, gnieźnik leśny, kruszczyk rdzawoczerwony czy kruszczyk szerokolistny i najokazalszy z polskich storczyków – obuwik pospolity. Pozostałe chronione gatunki roślin w okolicy rezerwatu: lilia złotogłów, orlik pospolity, śnieżyczka przebiśnieg, tojad dzióbaty i wawrzynek wilczełyko
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:15
        Ze względu na występujący na terenie rezerwatu skomplikowany system podziemnych szybów i chodników teren rezerwatu jest największym skupiskiem zimujących nietoperzy, w szczególności mroczki późne, gacki brunatne i szare oraz nocki duże, rude, wąsatki, Brandta i Natterera
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:16
        Rezerwat Segiet bezpośrednio sąsiaduje ze stanowiskiem dokumentacyjnym Blachówka będącym nieczynnym kamieniołomem dolomitu. Stare wyrobisko dolomitu, powstałe na przełomie XIX/XX wieku, zostało objęte ochroną w 1995 r. ze względu na jego wyjątkowe walory naukowe, dydaktyczne, historyczne i krajobrazowe. Strome ściany wyrobiska są siedliskiem ptactwa (również drapieżników) oraz rzadkich kserotermicznych roślin.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:16
        Z rezerwatem Segiet oraz wyrobiskiem Blachówka związane są tzw. Podziemia Tarnogórsko-Bytomskie, powstałe w wyniku eksploatacji górniczej trwającej od XII do XX w. Powstałe w ten sposób sztolnie oraz szyby, chodniki, komory i wybierki, których długość wynosi ponad 300 km, stały się największym na Górnym Śląsku stanowiskiem zimowania nietoperzy. Występowanie w podziemiach gatunków nietoperzy ujętych w załączniku II dyrektywy siedliskowej stało się powodem objęcia tego terenu ochroną jako ostoja Natura 2000 Podziemia Tarnogórsko-Bytomskie o powierzchni 3490,8 ha[5]. Przyrodnicy oznaczyli na tym terenie aż 10 gatunków nietoperzy, m.in. nocek duży, gacek brunatny (największe w Europie zimowisko tego nietoperza). W południowej części nieczynnego wyrobiska Blachówka, w ścianie eksploatacyjnej znajdują się otwory wlotowe, którymi nietoperze przemieszczają się z podziemi na zewnątrz, pełnią one również funkcję otworów wentylacyjnych dla systemu podziemnych korytarzy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:17
        Na terenie Segietu można znaleźć liczne ślady dawnego górnictwa srebra i ołowiu takie jak: leje, zapadliska.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:17
        W najbliższym sąsiedztwie rezerwatu Segiet i wyrobiska Blachówka powstał kompleks sportowo-rekreacyjny Dolomity Sportowa Dolina (całoroczne stoki narciarskie z wyciągami i kompleksem usługowym), na potrzeby którego wykarczowano znaczne połacie Lasu Segieckiego stanowiącego ścianę ochronną dla rezerwatu. Funkcjonowanie tego obiektu w granicach obszarów chronionych nasiliło antropopresję na te obszary, kompleks sportowo-rekreacyjny organizuje liczne imprezy masowe: zloty pojazdów militarnych, rajdy quadów, aut terenowych i motorów. Kolejnym zagrożeniem jest budowa osiedla ponad 30 domów jedno- i wielorodzinnych (docelowo powstanie jeszcze osiedle ponad 100 domów, pawilonu handlowego, przychodni, garaży), która pociąga za sobą dalszą wycinkę Lasu Segieckiego, wnikanie terenów zabudowanych na obszary rezerwatu. Inwestycje zagrażają występującej w sąsiednich podziemiach populacji nietoperzy, ze względu na kurczenie się bazy pokarmowej i niszczenie miejsc żerowania tych ssaków, a także możliwe zasypywanie w trakcie robót budowlanych otworów w wyrobiskach, którymi nietoperze przedostają się do podziemnych korytarzy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:18
        Zagrożeniem jest konieczność wycinki dużej ilości chorych drzew Lasu Segieckiego stanowiącego otulinę rezerwatu przyrody Segiet. Najpoważniejsze ubytki powstaną od strony południowej rezerwatu. Leśnicy przewidują, że nastąpi nadmierne naświetlenie lasu bukowego stanowiącego drzewostan rezerwatu. W skrajnym przypadku może to doprowadzić do wymierania buczyny
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:19
        Rezerwat Segiet, będący fragmentem krajobrazu pogórniczego Srebrnej Góry, został wpisany 9 lipca 2017 na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część Kopalni rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 19:19
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Rezerwat_Segiet_09.jpg/240px-Rezerwat_Segiet_09.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 20:08
        Jedna pani z Maloka
        Nie wiedziała gdzie płynie Oka
        Powiem to tak
        Nie potrafiła czytać map
        I do tego była wysoka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 20:09
        Straszy gość z Lazarówki
        Bardzo lubił liczyć złotówki
        Liczył majątek
        Robił to co piątek
        A potem kupował krówki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 20:10
        Jedna pan z Blachówki
        Bardzo lubiła krówki
        Tak to jakoś było
        Kupowała po pół kilo
        Bo w domu miała mrówki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 20:11
        Jeden pan z Segietu
        Bardzo nie lubił "trepów"
        Taka jego mania
        Że się im nie kłaniał
        I to przez całe lata
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:03
        Nowe Repty, Repty Nowe (niem. Neu-Repten) – miejscowość będąca częścią miasta Tarnowskie Góry, wchodząca w skład utworzonej w 1998 roku dzielnicy Repty Śląskie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:03
        Nowe Repty pierwotnie były kolonią Rept Starych założoną w 1748 roku, tuż po przejściu historycznego Śląska spod panowania austriackiego pod władzę Królestwa Prus. Aż do początku XX wieku stanowiła osobną wieś i gminę. Około 1925 roku na wschód od wsi działała kopalnia „Segiet”. Po plebiscycie została przyłączona do Polski w 1922 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:04
        W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Repty Nowe”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:05
        W latach 1945–1954 Repty Nowe wchodziły w skład gminy Repty Stare, a w latach 1954–1972 w skład gromady Repty. 1 stycznia 1973 roku wraz z Reptami Starymi zostały włączone w granice miasta Tarnowskie Góry
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:05
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Tarnowskie_G%C3%B3ry_D%C5%82uga_01.jpg/240px-Tarnowskie_G%C3%B3ry_D%C5%82uga_01.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:08
        Pewien Pan z Rept Nowych
        Na wyprawę był gotowy
        Plecak już spakowany
        Budzik zadzwonił nad ranem
        Niech jedzie, żona ma go z głowy🤣
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:09
        Stare Repty, Repty Stare (niem. Alt-Repten) – miejscowość będąca częścią miasta Tarnowskie Góry, wchodząca w skład utworzonej w 1998 roku dzielnicy Repty Śląskie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:09
        Stare Repty to najstarsza część dzisiejszych Tarnowskich Gór. Są średniowieczną wsią, o której pierwsza wzmianka pochodzi z bulli papieża Innocentego III z 12 sierpnia 1201 roku. Należała wówczas do klasztoru norbertanów na Ołbinie we Wrocławiu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:10
        Repecka parafia (pw. św. Mikołaja) obejmowała praktycznie cały teren dzisiejszego miasta. Jej pierwszym znanym proboszczem był Witoslaus, wymieniony w dokumencie z 1326 roku w spisie parafii dekanatu sławkowskiego w diecezji krakowskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:10
        Na przełomie XV i XVI wieku wieś należała do rodziny Wrochemów. Na początku XVII w. dziedzicem Rept był już Jerzy Ibram, sędzia ziemski państwa bytomskiego. W połowie XVIII wieku na wschód od osady powstały Nowe Repty.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:11
        W 1824 roku Repty przeszły na własność rodziny Henckel von Donnersmarck ze Świerklańca. Kolejnymi właścicielami wsi, a później tylko majątku ziemskiego i zamku byli:

        Karol Łazarz Henckel von Donnersmarck (1824–1848)
        Guido Henckel von Donnersmarck (1848–1916)
        Kraft Henckel von Donnersmarck (1916–1945)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:12
        Po plebiscycie miejscowość została przyłączona do Polski w 1922 roku. W latach 1945–1954 była siedzibą gminy Repty Stare, następnie weszła w skład gromady Repty. 1 stycznia 1973 roku została włączona w granice miasta Tarnowskie Góry
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:12
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Stare_Repty_%28Alt-Repten%29._Rzeka_Drama_przep%C5%82ywaj%C4%85ca_wzd%C5%82u%C5%BC_ul._Wiejskiej_%28Dorfstrasse%29._R._1905._Verlag_von_A._Kothe_in_Tarnowitz.jpg/220px-Stare_Repty_%28Alt-Repten%29._Rzeka_Drama_przep%C5%82ywaj%C4%85ca_wzd%C5%82u%C5%BC_ul._Wiejskiej_%28Dorfstrasse%29._R._1905._Verlag_von_A._Kothe_in_Tarnowitz.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:13
        Parafia Świętego Mikołaja w Tarnowskich Górach-Reptach Śląskich – parafia rzymskokatolicka diecezji gliwickiej (dekanat Tarnowskie Góry).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:14
        Najstarsza wzmianka o wsi Repty pochodzi z roku 1201. Parafia wzmiankowana została w sprawozdaniu z poboru świętopietrza sporządzonym przez Andrzeja de Verulis pośród parafii dekanatu sławkowskiego diecezji krakowskiej w 1326 pod nazwą Rept i ponownie w 1327
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:14
        Dawny, murowany kościół został rozebrany w roku 1871. Budowę obecnego kościoła pw. św. Mikołaja ukończono w 1872 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:14
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_parafialny_pw._%C5%9Bw._Miko%C5%82aja.jpg/240px-Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_parafialny_pw._%C5%9Bw._Miko%C5%82aja.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:17
        Pewna pani z Rept Starych
        Mężowi ciągle wylewała żale
        On ma jej dość
        Ogarnia go złość
        Chyba wymyśli jej jakąś karę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:19
        Radzionków, miasto w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, na Wyż. Katowickiej, w północnej części GOP.
        Ludność miasta: ogółem — 16,8 tys. mieszkańców (2019)
        Gęstość zaludnienia: 1 294,3 os/km2 (2019)
        Powierzchnia: 13 km2
        Współrzędne geograficzne: długość geograficzna: 18°55′E, szerokość geograficzna: 50°25′N
        Prawa miejskie: nadanie praw — 1951
        Oficjalne strony WWW: www.radzionkow.pl
        Wieś wzmiankowana 1326; od 1327 pod zwierzchnictwem Czech, dzieliła losy polit. Śląska; od 1742 w państwie pruskim; w XVI–XVIII w. w okolicy R. wydobycie galmanu i rudy żelaza; w XIX–XX w. rozwój przem. związany z budową kopalni węgla i huty żelaza oraz połączeniem kol. (od 1859); na pocz. XX w. działalność pol. związków zaw., organizacji społ.; udział mieszkańców w powstaniach śląskich 1919–21; po plebiscycie, od 1922 w granicach Polski; 1939 samoobrona załogi kopalni przed niem. dywersantami; prawa miejskie 1951; 1975–97 dzielnica Bytomia — Transformacja gospodarki po zamknięciu kopalni węgla; baza paliw; przemysł mięsny; neogot. kościół Św. Wojciecha (1872–75).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:19
        Radzionków (niem. Radzionkau) – miasto, będące jednocześnie gminą miejską, zlokalizowane w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim. Według danych z 31 grudnia 2020 liczyło 16 903 mieszkańców.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:20
        Radzionków leży na Płaskowyżu Bytomsko-Katowickim będącym częścią Wyżyny Śląskiej, na terenie historycznego Górnego Śląska. Pod względem geologicznym miasto położone jest na garbie Tarnogórskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:20
        Radzionków leży w północnej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Sąsiaduje z miastami: Bytom, Piekary Śląskie, Tarnowskie Góry oraz gminą Świerklaniec.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:21
        W latach 1975–1997 część Bytomia, a od 1 stycznia 1998 ponownie samodzielne miasto i gmina. W latach 1975–1998 Radzionków administracyjnie należał do województwa katowickiego (do 31 grudnia 1997 r. jako dzielnica Bytomia). W latach 1945–1951 siedziba wiejskiej gminy Radzionków.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:21
        Średnia roczna temperatura wynosi 7,9 °C, a średnia suma opadów w skali roku wynosi 723 mm. Charakterystyczne dla Radzionkowa są wiatry słabe, o prędkości nie przekraczającej 2 m/s wiejące z kierunku zachodniego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:22
        Najstarsze wzmianki dotyczące Radzionkowa pochodzą z lat 1326–1357. Są to przechowywane w Watykanie listy opłat podatku zwanego „świętopietrze”. Płynie stąd wniosek, że Radzionków jako osada powstał co najmniej kilkadziesiąt lat wcześniej. Około 1430 r. osada została ograbiona i spalona przez Husytów. Po owym najeździe prawdopodobnie zbudowano stary kościół istniejący do końca XIX w. W okresie reformacji Radzionków przeszedł w ręce protestanckiego dziedzica Hornig de Horna (1540) i w myśl zasady „czyja władza tego religia” (cuius regio, eius religio) kościół został oddany pastorowi (do ok. połowy XVII w.), a część mieszkańców przyjęła nowe wyznanie. W czasie wojny trzydziestoletniej przez okolice osady 5 razy przeciągnęły wojska czego efektem było jej spustoszenie: z 37 istniejących gospodarstw 10 utraciło właściciela i nie odnaleziono żadnych spadkobierców. Ziemie należące do tych gospodarstw przejął tutejszy dziedzic.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:22
        W początkach XVIII w. w Radzionkowie stacjonowały wojska austriackie – kirasjerzy pułków Hamilton, Badenio, Schuben. Część żołnierzy zawarła związki małżeńskie osiedlając się tutaj na stałe. W wyniku wojen śląskich Radzionków znalazł się pod panowaniem pruskim. Wielu mieszkańców osady w pruskim mundurze walczyło w wojnach napoleońskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:23
        Z przełomem wieku XVIII i XIX w. związany jest rozwój osady spowodowany polityką pruską zmierzającą do zaludnienia Śląska i do rozwoju przemysłu w oparciu o kopaliny tu występujące. W 1815 r. na tym terenie funkcjonowały 24 niewielkie kopalnie galmanu, oraz kilka pieców hutniczych. W 1856 roku Józef Lompa pisał: „We wsi Radzionkowie rozwija się górnictwo na galmei, w szybach pod różnymi nazwami, dochód do milionów dochodzi”[6]. W 1871 r. dziedzic radzionkowski Henckel von Donnersmarck założył kopalnię węgla kamiennego Radzionków (zaczęła wydobywać węgiel od 1874 r.). W 1884 r. Donnersmarck w pobliżu kopalni założył hutę cynku „Łazarz”, która produkowała także kwas siarkowy i solny. W tym samym mniej więcej czasie zaczęły powstawać kamieniołomy wydobywające surowiec do wapienników – największy z nich to kamieniołom „Maciej” na Księżej Górze, mający połączenie kolejką z wapiennikami w Szarleju. Z rozwojem przemysłu związane było powstanie kolei żelaznych (1870) i dwóch stacji kolejowych, poczty (1882), wodociągu (1904) oraz elektryfikacja osady (1908).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:25
        W okresie kulturkampfu mieszkańcy silnie związali się z ruchem katolickim, reprezentowanym przez partię Centrum: np. w wyborach do sejmu Rzeszy w 1877 r. zdecydowanie wygrał kandydat Centrum Radziwiłł otrzymując 364 głosy, zaś liberał Richter zaledwie 99 głosów, a w wyborach do sejmu pruskiego w 1882 r. zdecydowanie wygrał mieszkaniec Radzionkowa Paweł Letocha. W tym samym czasie powstała tutaj pierwsza czytelnia polska, wzrastała także liczba abonentów gazet, w tym polskich: „Katolika” i „Gazety Górnośląskiej”. Od 1885 r. zaczął wystawiać przedstawienia teatr amatorski, w 1899 r. powstała spółka pod nazwą „Kasa oszczędności i pożyczek”, oraz straż pożarna, towarzystwa sportowe i gimnastyczne i chór „Harfa”. Istniejący do dziś kościół wybudowany został w 1875 r. z pieniędzy parafian oraz hrabiego Hugona Henckla Donnersmarcka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:25
        W wyniku podziału Śląska po I wojnie światowej Radzionków w 1922 r. znalazł się w granicach państwa polskiego, wielu mieszkańców brało udział w powstaniach śląskich (1919, 1920, 1921), a w plebiscycie w marcu 1921 r. większość mieszkańców głosowała za Polską – 4778 głosów (za Niemcami 862 głosy). W czasie II wojny Radzionków znalazł się w granicach III Rzeszy. Uczestnicy powstań śląskich trafiali do obozów koncentracyjnych, gdzie zginęło 43 mieszkańców, a dwóch (Kużaj, Szymała) stracono publicznie za działalność konspiracyjną. Rosjanie z kolei pięciu mieszkańców zamordowali w Katyniu i Twerze w 1940 r. (policjanci i wojskowi). W 1945 r. radzieccy żołnierze bez skrupułów zamordowali na ulicach miejscowości trzy osoby. Po wojnie władze komunistyczne przeprowadziły repatriacje mieszkańców narodowości niemieckiej na zachód za Odrę (m.in. proboszcza ks. Józefa Knosałę). W 1951 r. Radzionków uzyskał prawa miejskie – nastąpiła wówczas szybka urbanizacja: wybudowano Dom Kultury (oficjalnie oddany do użytku w 1966 r.), basen wraz z obiektami rekreacyjnymi oraz powstało liceum ogólnokształcące będące do dziś ważną placówką edukacyjną gminy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:26
        W 1975 r. Radzionków został włączony do Bytomia, częścią którego pozostawał do 31 grudnia 1997. 1 stycznia 1998 utworzono samodzielną gminę miejską Radzionków (od 1 stycznia 1999 w powiecie tarnogórskim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:26
        Na herbie Miasta Radzionków widnieje Święty Wojciech (od 1999 r. patron miasta). Postać św. Wojciecha znajduje się w błękitnym polu tarczy hiszpańskiej, na srebrnym obłoku, w szacie srebrno – czerwonej, trzymający w prawej ręce złote wiosło, w lewej ręce krzyż lotaryński
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:27
        Hejnał wykorzystuje charakterystyczne motywy pieśni „Na cześć Wojciecha”, wykonywanej tylko i wyłącznie na terenie radzionkowskiej parafii od niepamiętnych czasów. Motywy pieśni nie są cytowane dosłownie, a jedynie wykorzystane są jej ujęcia melodyczne przekomponowane rytmicznie. Melodyka wykorzystywana jest w części początkowej, która później zostaje rozwinięta przez kompozytora. Hejnał złożony jest z trzech zdań muzycznych, tworzących zamkniętą całość. Hejnał jest odtwarzany codziennie o godzinie 14:00 oraz podczas obchodów świąt państwowych i uroczystości
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:27
        Barwy Flagi odpowiadają barwom użytym w herbie wraz z ich proporcjonalnością. Bławat flagi posiada proporcje 5:8 i składa się z czterech poziomych stref. Strefy ułożone są w poziomie. Barwy srebrna, czerwona i złota są równej szerokości, a barwa błękitna jest trzykrotnie szersza. Flaga jest znakiem symbolizującymi miasto jako gminę i wywieszana jest w miejscach publicznych podczas uroczystości państwowych i lokalnych
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:28
        Jest uroczystą odmianą flagi i jest dwustronna. Barwy chorągwi odpowiadają proporcjom barw z flagi z umieszczonym herbem miasta
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:29
        Od 2004 r. znakiem promocyjnym miasta jest symboliczna litera „R” wpisana w sylwetkę motyla, jako symbol wolności. Autorem logo jest Tomasz Kipka. W 2010 roku do istniejącego logo został dołączony napis „Radzionków – miasto ludzi z pasją”. W ten sposób podkreślono, że Radzionków jest miejscem, w którym pasja i zainteresowania są ważnym elementem codziennego życia lokalnej społeczności.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:32
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Radzionk%C3%B3w_town_hall_2020.jpg/220px-Radzionk%C3%B3w_town_hall_2020.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:33
        Radzionków – stacja kolejowa w Radzionkowie, w województwie śląskim, w Polsce. W latach 1975-1998 stacja nazywała się Bytom Radzionków.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:33
        W budynkach stacji funkcjonuje obecnie Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku, które pełni różne funkcje w obszarze edukacji i kultury
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:34
        Radzionków Rojca – przystanek kolejowy w Radzionkowie, w dzielnicy Rojca, w woj. śląskim, w Polsce. W latach 1975-1998 stacja nazywała się Bytom Rojca.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:35
        Droga św. Jakuba, nazywana często także po hiszpańsku Camino de Santiago – szlak pielgrzymkowy do katedry w Santiago de Compostela w Galicji w północno-zachodniej Hiszpanii. W katedrze tej, według przekonań pielgrzymów, znajduje się ciało św. Jakuba Większego Apostoła. Nie ma jednej trasy pielgrzymki, a uczestnicy mogą dotrzeć do celu jednym z wielu szlaków.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:35
        Droga oznaczona jest muszlą św. Jakuba, która jest także symbolem pielgrzymów, i żółtymi strzałkami.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:36
        Istniejąca od ponad tysiąca lat Droga św. Jakuba jest jednym z najważniejszych chrześcijańskich szlaków pielgrzymkowych, obok szlaków do Rzymu i Jerozolimy. Według legendy ciało św. Jakuba przewieziono łodzią do północnej Hiszpanii, a następnie pochowano w miejscu, w którym dziś znajduje się miasto Santiago de Compostela.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:38
        W odróżnieniu od znanych w Polsce masowych pielgrzymek pieszych (do Częstochowy czy Kalwarii), Droga św. Jakuba przeznaczona jest dla pątników indywidualnych lub małych grup, bez względu na wyznanie i narodowość, chcących doświadczyć w drodze ciszy i duchowej przemiany. Do ich dyspozycji są nie tylko znajdujące się po drodze kościoły i kaplice, ale także dogodne miejsca noclegowe w schroniskach dla pielgrzymów (z hiszpańskiego nazywane albergue lub refugios) prowadzonych przez parafie, stowarzyszenia, samorząd, czy też przez osoby prywatne w formie gospodarstw agroturystycznych, hosteli czy schronisk młodzieżowych. Każdy pielgrzym powinien zaopatrzyć się w credencial (oficjalny paszport pielgrzyma wydawany jest od 1 kwietnia 2016 roku tylko przez Biuro Pielgrzyma w Santiago de Compostela) będący jego pielgrzymim paszportem, na podstawie którego może otrzymać nocleg w albergues oraz dokument potwierdzający odbycie pielgrzymki: compostelę (w przypadku, gdy powód odbycia pielgrzymki był religijny lub religijno-kulturalny) oraz zwykły certyfikat (w przypadku, gdy powód odbycia pielgrzymki był turystyczny lub kulturalny). Obecnie symbolem pielgrzymów wędrujących do Santiago de Compostela są: muszla jakubowa (mocowana np. na plecaku), kij pielgrzymi, kapelusz, peleryna i zbiorniczek na wodę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:40
        Centrum Kultury Karolinka – samorządowa instytucja kultury o ponad 40-letniej historii z siedzibą w Radzionkowie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:41
        Ośrodek rozpoczął działalność 15 maja 1966 r. jako Miejski Dom Kultury w Radzionkowie. W momencie otwarcia instytucja nie była jeszcze w pełni wyposażona. Brakowało elementów nagłośnienia i oświetlenia sali widowiskowej. Braki te zostały uzupełnione dopiero po roku. Oficjalnego otwarcia ośrodka dokonał 15 maja 1966 r. ówczesny przewodniczący Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej gen. Jerzy Ziętek. Projekt budowy ośrodka powstał z jego inicjatywy i przy wsparciu finansowym Urzędu Wojewódzkiego. W latach 30. XX w. Jerzy Ziętek był naczelnikiem gminy Radzionków. Po 1975 r., w związku z przyłączeniem Radzionkowa do Bytomia przekształcono nazwę ośrodka na Środowiskowy Dom Kultury w Bytomiu. W latach 1991-1999 dyrektorką instytucji była Dorota Szatters. Zainicjowała cylkiczny festiwal teatralny, który pod szyldem "Wiosna Teatralna" po raz pierwszy zaistniał w ofercie kulturalnej ośrodka w 1994 r. To również z jej inicjatywy przekształcono nazwę ośrodka ze Środowiskowego Domu Kultury na Centrum Kultury „Karolinka” (uchwała Rady Miasta Bytom z 22 czerwca 1995 r.). I tutaj po raz pierwszy pojawia się hasło „Karolinka”. Pomysł na taką nazwę związany był z działalnością folklorystyczną Zespołu Pieśni i Tańca „Mały Śląsk”, który w ośrodku miał (i ma do dzisiaj) swoją siedzibę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:41
        Przy ośrodku działa także galeria "Mozaika", w której odbywają się wystawy sztuki plastycznej, w tym malarstwa, grafiki, fotografii, czy też rzeźby. Galeria udostępnia powierzchnie wystawienniczą (w sumie 90m2) zarówno artystom amatorom, jak i profesjonalistom. Głównie są to twórcy związani ze Śląskiem.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:42
        W ofercie "Mozaiki" są także wystawy geograficzne, hobbystyczne czy przyrodnicze. Wśród wystaw kolekcjonerskich nadmienić można prezentację czapek. Na tej wystawie znalazły się nakrycia głowy ze wszystkich kontynentów. Eksponaty pochodziły m.in. z kolekcji premiera i ministra finansów prof. Marka Belki. Wystawa pod tytułem "Gorący oddech Afryki" prezentowała maski, rzeźby, przedmioty codziennego użytku, stołki królewskie, fotele, instrumenty muzyczne, tkaniny, skamieniałe drzewo, fotografie i wiele innych drobiazgów z krajów afrykańskich, w tym z Burkina Faso, Mali, Malawi, Kamerunu, Wybrzeże Kości Słoniowej, Kenii, Tanzanii oraz Zambii.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:43
        Zespół Pieśni i Tańca "Mały Śląsk" – polski zespołów folklorystyczny założony w Radzionkowie w 1973 roku przez Edwarda Sosnę. Od samego początku zespół ma siedzibę w Centrum Kultury Karolinka (dawna nazwa Środowiskowy Dom Kultury). W ciągu wielu lat istnienia zdobywał liczne nagrody i wyróżnienia na przeglądach i festiwalach krajowych i zagranicznych. Zespół koncertował w Portugalii, w Czechach, na Węgrzech, na Ukrainie, w Finlandii, w Niemczech, we Francji, w Hiszpanii, w Turcji, w Belgii, w Meksyku oraz we Włoszech. "Mały Śląsk" prezentuje w swoim programie tańce narodowe oraz regionalne tańce polskie. Zespół jest objęty patronatem przez Państwowy Zespół Pieśni i Tańca "Śląsk" im. Stanisława Hadyny z Koszęcina. W latach 1999, 2001, 2003, 2005, 2014 i 2017 "Mały Śląsk" był gospodarzem Międzynarodowego Festiwalu Dziecięcych Zespołów Folklorystycznych "Fyrtek". Podczas tych czterech edycji wystąpiły w Radzionkowie zespoły z Włoch, Finlandii, Bułgarii, Estonii, Niemiec, Ukrainy, Węgier, Czech, Chorwacji, Litwy, Białorusi, Słowacji,Rumunii oraz Gruzji. W roku 2003 zespół został uhonorowany przez Związek Górnośląski promocyjną Nagrodą im. Wojciecha Korfantego oraz Złotą Odznaką "Zasłużony dla Województwa Śląskiego". W 2018 roku z okazji jubileuszu 45-lecia, zespół został nagrodzony odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” nadaną przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:44
        Miejska Biblioteka Publiczna w Radzionkowie – samorządowa instytucja kultury w Radzionkowie. Posiada dwie placówki dogodnie zlokalizowane w różnych częściach miasta. Do podstawowych zadań MBP należy:

        gromadzenie,przechowywanie i udostępnianie materiałów bibliotecznych, ze szczególnym uwzględnieniem dokumentów dotyczących Gminy Radzionków;
        udostępnianie zbiorów bibliotecznych na miejscu oraz wypożyczanie dokumentów na zewnątrz;
        organizowanie i prowadzenie działalności informacyjnej;
        popularyzacja książki i czytelnictwa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:45
        Oferta biblioteki to księgozbiór, który liczy ponad 46 000 woluminów i jest udostępniany w wypożyczalni dla dorosłych, wypożyczalni dla dzieci oraz czytelni.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:45
        Po powrocie Radzionkowa do Polski w 1945 r. powstaje Gminna Biblioteka Publiczna. Początkowo korzysta ona z zastępczych lokali, będących własnością prywatną. W 1951 r. w związku nadaniem Radzionkowowi praw miejskich biblioteka zmienia nazwę na Miejska Biblioteka Publiczna w Radzionkowie. W 1966 r. biblioteka otrzymuje duże pomieszczenie w radzionkowskim Domu Kultury. W okresie 1975-1998 w związku z przyłączeniem Radzionkowa do Bytomia biblioteka staje się filią numer 9 Biblioteki Miejskiej w Bytomiu. Od odzyskania przez Radzionków samodzielności biblioteka wchodzi w skład struktur radzionkowskiego Centrum Kultury Karolinka. W 2003 r. biblioteka przeprowadza się do wyremontowanych pomieszczeń byłej szkoły podstawowej. Od 1 stycznia 2007 r. na mocy uchwały Rady Miasta Radzionków zostaje utworzona samodzielna Miejska Biblioteka Publiczna w Radzionkowie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:58
        Muzeum Chleba w Radzionkowie (pełna nazwa: Muzeum Chleba, Szkoły i Ciekawostek) – muzeum w Radzionkowie, założone w 2000 roku, w którym zgromadzono głównie eksponaty dotyczące historii wytwarzania chleba.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:58
        Muzeum znajduje się w Radzionkowie przy ul. Zofii Nałkowskiej 5. Placówkę otwarto 26 kwietnia 2000 r. Znajdują się tam zbiory maszyn, urządzeń, naczyń, zdjęć, pocztówek i wiele innych eksponatów związanych z historią chleba. Przechowywane są tu również tzw. pieniądze chlebowe, które w czasach kryzysu pozwalały wyłącznie na jego zakup. Zwiedzający mogą nie tylko obejrzeć ekspozycję, ale również własnoręcznie uformować i upiec pieczywo.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:59
        Twórcą muzeum jest Piotr Mankiewicz. Początkowo zbierał i kupował unikalne eksponaty na targach staroci, z czasem założył muzeum, które w myśl pierwotnych planów założyciela miało się mieścić w zbudowanej przez piekarza zabytkowej kamienicy w Bytomiu, czego jednak nie udało się zrealizować. Od 19 października 2006 r. Muzeum Chleba znajduje się na trasie Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 22:59
        Muzeum Chleba w Radzionkowie to pierwsze w Polsce muzeum o takiej tematyce
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:01
        RADZIONKÓW
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:02
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/View_of_Radzionkow.jpg/240px-View_of_Radzionkow.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:03
        Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku w Radzionkowie – placówka ekspozycyjno-archiwalna z siedzibą w Radzionkowie. Placówka powstała dzięki staraniom gminy Radzionków, katowickiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej oraz prywatnych osób – deportowanych i ich rodzin. W projekt włączyło się również 29 śląskich samorządów, które wsparły placówkę finansowo.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:03
        Oficjalne otwarcie Centrum miało miejsce 14 lutego 2015 roku. W uroczystości uczestniczył m.in. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Bronisław Komorowski oraz gość honorowy – jedna z żyjących jeszcze deportowanych osób.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:04
        Idea urządzenia stałej wystawy, poświęconej deportacjom Górnoślązaków na tereny ZSRR w 1945 roku, powstała w 2007 roku i nawiązuje do wystawy pt. „Deportacje Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku”, jaka została zorganizowana w 2003 roku przez Biuro Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. Autorem inicjatywy utworzenia Centrum były władze miasta Radzionkowa. W 2012 roku udało się pozyskać na ten cel nieczynny budynek radzionkowskiego dworca kolejowego. W latach 2013–2014 przeprowadzono remont budynku, przystosowując go na potrzeby powstającej placówki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:05
        Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku aspiruje do bycia swoistym pomnikiem pamięci dla tysięcy Górnoślązaków wywiezionych wbrew swojej woli do ZSRR w 1945 roku m.in. na dzisiejsze tereny Syberii, Kamczatki, Ukrainy, Białorusi, Kazachstanu, Turkmenistanu oraz Gruzji. Wielu z nich już nigdy nie wróciło do swoich domów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:05
        Rozpad Związku Radzieckiego i zmiana ustroju politycznego w Polsce sprawiły, że zaczęto prowadzić szeroko zakrojone badania naukowe na temat wydarzeń roku 1945 na Górnym Śląsku. Powstały pamiątkowe tablice, organizowane są panele dyskusyjne, a Centrum Dokumentacji Deportacji mieszczące się w Radzionkowie, ma niejako spinać klamrą te działania.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:06
        W placówce znajduje się stała ekspozycja poświęcona deportacjom. Nad jej rzetelnością i poziomem merytorycznym czuwał katowicki oddział Instytutu Pamięci Narodowej. „Poza działalnością wystawienniczą Centrum Dokumentacji Deportacji pełni rolę placówki badawczej i archiwalnej – gromadzi wszelkie możliwe do pozyskania dokumenty, publikacje i książki poświęcone tematowi wywózek Górnoślązaków do Związku Radzieckiego w 1945 roku, a każdy odwiedzający placówkę może z tych zasobów skorzystać”. – mówi dr Gabriel Tobor, Burmistrz Miasta Radzionków, inicjator i pomysłodawca stworzenia Centrum.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:06
        Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków w 1945 roku do ZSRR w Radzionkowie realizuje projekt lekcji edukacyjnych. Projekt ten adresowanych jest do uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. Zajęcia prowadzone są w oparciu o „żywą historię”, z wykorzystaniem eksponatów i fragmentów ekspozycji.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:07
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Budynek_Centrum_Dokumentacji_Deportacji_G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85zak%C3%B3w_do_ZSRR_w_1945_roku.jpg/240px-Budynek_Centrum_Dokumentacji_Deportacji_G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85zak%C3%B3w_do_ZSRR_w_1945_roku.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:08
        Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Radzionkowie-Rojcy – rzymskokatolicka parafia znajdująca się w Radzionkowie, w dzielnicy Rojca. Parafia należy do dekanatu Piekary Śląskie i archidiecezji katowickiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:09
        Parafia w Rojcy powstała 25 grudnia 1934 r., najpierw jako lokalia, należąca jeszcze do parafii św. Wojciecha w Radzionkowie, potem jako samodzielna parafia. Geneza tej parafii sięga 1326 r. Posiadała ona prawdopodobnie drewniany kościół, który uległ zniszczeniu, dlatego też w 1473 r. zaczęto budować nowy kościół. Jednak parafia zaczęła rozrastać się, wybudowano następny kościół neogotycki, do którego należeli wierni zamieszkujący następujące gminy: Radzionków, Piekary Rudne, Kozłowa Góra, Sucha Góra, Orzech, Buchacz, Rojca, Vitor. Z powodu wciąż rozwijającego się przemysłu w 1913 roku zostało zorganizowane pierwsze zebranie w sprawie budowy nowego kościoła w Rojcy. Ówczesny proboszcz z Radzionkowa – ks. Konietzko wysłał list informujący do generalnego dyrektora hrabiego Henckla von Donnersmarcka, w którym przedstawił wszystkie argumenty za budową nowego kościoła na terenie Rojcy. Hrabia objął patronat budowy nowego kościoła i ofiarował teren pod jego budowę. Po wybuchu I wojny światowej prace ustały; hrabia umarł ale w spadku zostawił pieniądze na budowę nowego kościoła. Dopiero po czterech latach od powstania diecezji katowickiej (1929) nowy proboszcz parafii św. Wojciecha w Radzionkowie ks. dr Knosalla, poprosił biskupa Arkadiusza Lisieckiego o pozwolenie na budowę nowego kościoła w Rojcy, prośbę motywując tym, że plan budowy był już od blisko 20 lat czeka na realizację, a parafianie są chętni do pomocy w budowie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:10
        20 października 1934 r. kuria biskupia zezwoliła na budowę kościoła przy ulicy Hugona i na poświęcenia kamienia węgielnego. Poświęcenie świątyni tymczasowej odbyło się 5 listopada 1934 r. Proboszczem został mianowany ks. Edward Pawlak. Następnie wybudowano nowy cmentarz, który został w 1936 r. poświęcony. W dniu 22 października 1944 r. poświęcono parafię Niepokalanemu Sercu Najświętszej Maryi Pannie. 1 listopada 1982 r. kościół został podpalony. Siedem tygodni po spaleniu powstał nowy kościół murowany, poświęcony przez bpa Kurpasa, jednak parafianie budowali w tym samym czasie już drugi dwustopniowy kościół. Projektantami odbudowanego kościoła, jak i nowego dwukondygnacyjnego kościoła z zapleczem katechetycznym byli inż. Zygmunt i J. Winniccy, a konstruktorem inż. Franciszek Klimek. Projekt wystroju wnętrza kościoła opracowali artyści plastycy Stanisław Kluska, Jacek Sarapata i inż. Zygmunt Winnicki. Wystrój wnętrza dolnego kościoła zaprojektowała Sylwia Potempa. Poświęcenia nowego kościoła dokonał 11 grudnia 1993 r. arcybiskup Damian Zimoń.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:11
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Radzionk%C3%B3w_Rojca_old_church_2020.jpg/220px-Radzionk%C3%B3w_Rojca_old_church_2020.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:12
        Parafia św. Wojciecha – rzymskokatolicka parafia znajdująca się w Radzionkowie. Parafia należy do archidiecezji katowickiej i dekanatu Piekary Śląskie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:12
        Pierwsza wzmianka o Radzionkowie pochodzi z 1326 r., dotyczy ona niezapłacenia przez proboszcza Henryka świętopietrza. W 1540 r. wieś kupiła protestancka rodzina Horników, którzy zgodnie z zasadą cuius regio, eius religio wprowadzili w Radzionkowie protestantyzm. Kościół był w ich rękach do 1629 r., kiedy na mocy dekretu cesarskiego kościół został przywrócony katolikom. Wraz z końcem wojny trzydziestoletniej rozpoczął się spokojny okres rozwoju. Wieś znajdowała się w dobrach hrabiego von Donnersmarcka, który wspomagał finansowo wszelkie remonty i modernizacje kościoła oraz budynków przykościelnych. W 1821 r. Radzionków wraz z całym dekanatem bytomskim przeszedł w granice diecezji wrocławskiej. W 1860 r. proboszcz Mastalski podjął decyzję o budowie nowego kościoła, który stanął w 1875 r. Trudny był dla parafii okres kulturkampfu, kiedy to przez 7 lat ze względu na zakaz władz nie można było obsadzić stanowiska proboszcza. Po pierwszej wojnie światowej Radzionków znalazł się w granicach Polski. Parafia liczyła wtedy 18 tys. parafian. W 1934 r. odłączyła się od Radzionkowa parafia w Rojcy, w 1937 r. w Kozłowej Górze. Po II wojnie światowej odłączyły się jeszcze trzy: w Suchej Górze (1957), Orzechu (1981) i Sójczym Wzgórzu (1986).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:13
        Pierwszy kościół w Radzionkowie został wybudowany na przełomie XIII i XIV w. Był najprawdopodobniej drewniany. Około 1470 r. powstał na miejscu starego nowy murowany kościół. Świątynia ta służyła wiernym do połowy XIX w., kiedy to nastąpił nagły wzrost liczby ludności i stary kościół przestał wystarczać potrzebom parafii. W 1860 r. ks. Mastalski podjął starania o budowę nowego kościoła. Spory co do jego kształtu ciągnęły się 10 lat. Na przeszkodzie stawał przede wszystkim hrabia Hugo Henckel von Donnersmarck, który ze względu na koszty, jakie musiałby ponieść, nie chciał się zgodzić na budowę nowej świątyni. Proponował powiększenie starego kościoła. W końcu jednak zgodził się na budowę nowego. Budowa odbyła się w latach 1872-1875. Kościół miał wieżę o wysokości 61,5 m, jego długość wynosiła 56 m, szerokość 20,5 m. Sklepienie było pokryte złotymi gwiazdami na niebieskim tle, posiadał trzy gotyckie ołtarze: główny – św. Wojciecha, boczne: św. Józefa i Najświętszego Serca Pana Jezusa. Posadzka była wykonana z marmuru. W latach 2006-2014 przeprowadzono remont generalny wieży.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:14
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Radzionkow_Adalbert_church_rectory.jpg/240px-Radzionkow_Adalbert_church_rectory.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:15
        Buchacz (niem. Buchatz) – dzielnica Radzionkowa, dawna osada młyńska na gruntach Radzionkowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:15
        Nazwa pochodzi od nazwiska rodziny Buchaczów, która była posiadaczem ziemi w rejonie Rojcy zanim odkupiła je świerklaniecka gałąź hrabiów Henckel von Donnersmarck. Johann Knie w 1830 podawał dwie formy nazwy: polską Buchacz oraz niemiecką Buchholz
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:16
        Hencklowie utworzyli w Buchaczu (lub, jak mówią miejscowi, „na Buchaczu”) hutę cynku „Łazarz”, otworzyli też kopalnię węgla kamiennego „Radzionków”. Huta i kopalnia (przez jakiś czas funkcjonowała pod nazwą KWK „Powstańców Śląskich” po połączeniu z kopalnią „Bytom”) przestały istnieć pod koniec XX w. Dziś na terenie kopalni w Buchaczu funkcjonuje baza paliw, zaś miejsce po hucie „Łazarz” zajął zakład Wtórmet. Ostatnią pozostałością po hucie była zlokalizowana na wjeździe do Buchacza od strony centrum Radzionkowa hałda, którą obecnie eksploatuje przedsiębiorstwo trudniące się budową dróg. Tereny po hałdzie mają być przeznaczone w przyszłości pod miejską rekreację.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:16
        Przez Buchacz biegła w latach 1922–1939 granica pomiędzy Polską a Republiką Weimarską, a później III Rzeszą. Kopalnia „Radzionków” – przedmiot sporów niemiecko-polskich w okresie powstańczo-plebiscytowym – została ostatecznie po polskiej stronie dzięki staraniom Emila Gajdasa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:17
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Radzionk%C3%B3w_2016_001.JPG/180px-Radzionk%C3%B3w_2016_001.JPG
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:19
          Orzech (niem. Orzech) – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Świerklaniec w połowie drogi z Nakła Śląskiego do Radzionkowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:20
        Pierwsze zapisy o miejscowości Orzech znajdują się w księdze parafialnej kościoła św. Małgorzaty w Bytomiu i pochodzą z około 1224 roku. Są to zarysy szkiców granic osady w pisowni Oreh w języku łacińskim. W spisanym po łacinie dokumencie z października 1277 roku biskup krakowski Paweł z Przemankowa zakłada parafię kamieńską, do której zostaje włączona osada Orzech – wymieniona w nim jako Orech. Pierwszym właścicielem wsi był książę Kazimierz bytomski. W 1307 roku Orzech przeszedł w posiadanie Piotra z Paniów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:20
        Stara osada górnicza, ośrodek średniowiecznego górnictwa kruszcowego (rud ołowiu, srebra i cynku). W 1545 roku istniało tu 8 szybów, odwadnianych kunsztami wodnymi napędzanymi konnymi kieratami, płuczka rudy i piec do jej wytopu[6]. W XIX wieku właścicielem wsi był hrabia Henckel von Donnersmarck
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:21
        Przy ulicy Wieczorków znajduje się kościół poświęcony w 1984 roku[l, podlegający parafii Najświętszej Maryi Panny Jasnogórskiej w Orzechu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:22
        Na wschód od centrum wsi znajduje się jej jedyny zabytek – sztuczne „ruiny zamku” z XIX wieku. Ponadto w gminnej ewidencji zabytków gminy Świerklaniec figurują: krzyż przydrożny z 1877 roku u zbiegu ulic Szkolnej i Lompy oraz kapliczka przydrożna z 1895 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:23
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Orzech.jpg/240px-Orzech.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:23
        Parafia Najświętszej Maryi Panny Jasnogórskiej w Orzechu – parafia kościoła katolickiego w Orzechu w gminie Świerklaniec; należy do diecezji gliwickiej (dekanat Żyglin).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:25
        Początkowo Orzech należał do parafii św. Małgorzaty w Bytomiu; od około 1277 roku podlegał parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kamieniu; następnie wierni z Orzecha należeli do parafii św. Wojciecha w Radzionkowie. Samodzielna parafia w Orzechu została erygowana 22 marca 1981 roku. Zanim wybudowano kościół dla parafii, powstała kaplica św. Jana Nepomucena, a pierwsza msza święta została odprawiona w zaadaptowanym budynku gospodarczym[1]. Kościół parafialny wybudowany według projektu Rudolfa Fojcika z Pszowa, z wyposażeniem projektu Zygmunta Brachmańskiego został poświęcony 18 listopada 1984 roku przez biskupa Herberta Bednorza. W 1991 roku został utworzony cmentarz parafialny
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:25
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Orzech_church_interior.jpg/220px-Orzech_church_interior.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:26
        Romantyczne ruiny w Orzechu – sztuczne ruiny wzniesione w połowie XIX wieku z inicjatywy hrabiego Guidona Henckel von Donnersmarcka, znajdujące się w miejscowości Orzech w gminie Świerklaniec, w powiecie tarnogórskim. Jako „ruiny zamku” obiekt wpisany jest do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego (nr rej. 635/66 z 2 maja 1966)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:28
        Jedna z pierwszych wzmianek o Orzechu pochodzi z 4 października 1277 roku, kiedy to wieś została odłączona od parafii św. Małgorzaty w Bytomiu i przyłączona do nowo utworzonej parafii w Kamieniu. Osada należała do książąt bytomskich i jej pierwszym właścicielem był książę Kazimierz. W 1305 roku wieś została zastawiona u Piotra z Paniów, a już dwa lata później ponownie stała się własnością Kazimierza. W 1355 po bezpotomnej śmierci Bolesława okolice te stały się własnością Konrada oleśnickiego. W 1477 ziemia bytomska została wydzierżawiona czeskiemu magnatowi, Janowi z Zierotina, a pod koniec XV wieku stała się jednym z tzw. państw stanowych. W 1498 księstwo bytomskie zostało za kwotę 8 tys. guldenów odkupione przez Hanusza i przyłączone do księstwa opolskiego. W 1534 ziemie obejmujące również Orzech stały się własnością Jerzego Hohenzollerna. Na początku XVII wieku ziemia bytomska została odebrana Hohenzollernom przez Habsburgów i w 1629 sprzedana za kwotę ponad 367 tys. guldenów rodowi Henckel von Donnersmarck ze Spisza. W 1671 roku po śmierci Jerzego VII Henckel von Donnersmarcka doszło do podziału rodu na linię tarnogórsko-świerklaniecką i bytomsko-siemianowicką
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:29
        Orzech nigdy nie stał się samodzielnym majątkiem rycerskim, zawsze należał do posiadaczy sąsiedniego Świerklańca. W wiosce nigdy nie powstał również folwark, była ona niewielka i słabo zaludniona. Dla Donnersmarcków majątek w Orzechu nie miał większego znaczenia gospodarczego, jednak w tym zlokalizowanym blisko Świerklańca miejscu często odbywały się polowania. Dlatego też w połowie XIX wieku hrabia Guido Henckel von Donnersmarck podjął decyzję o wybudowaniu w Orzechu sztucznych ruin romantycznych, wykorzystywanych jako miejsce wypoczynku dla uczestników łowów. Było to również związane z panującą wówczas modą na wznoszenie tego typu budowli
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:29
        Od 1966 obiekt w Orzechu jako przykład takiego trendu w architekturze XIX-wiecznej objęty jest ochroną konserwatorską i wpisem do rejestru zabytków. Ruiny te nie są – wbrew treści wpisu – pozostałością po żadnym zamku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:30
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Romantyczne_ruiny_w_Orzechu%2C_ok._1900.jpg/220px-Romantyczne_ruiny_w_Orzechu%2C_ok._1900.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:31
        Ruiny zostały zbudowane z kamienia łamanego i cegły. Pierwotnie składały się z głównego budynku na rzucie zbliżonym do kwadratu, z ryzalitem od zachodu oraz z czterema połączonymi murami okrągłymi basztami w narożnikach. Przy wschodniej elewacji znajdował się prostopadły mur z prostokątnym występem, a w elewacji północnej ostrołukowe wejście ze strzelnicami kluczowymi po bokach. Otwory okienne w murach i basztach również były zamknięte łukiem ostrym
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:31
        Po II wojnie światowej obiekt znalazł się na terenie należącym do spółdzielni sadowniczej, a następnie Agencji Nieruchomości Rolnych. Z biegiem lat postępowało jego niszczenie; do czasów współczesnych zachowały się jedynie wystające niewiele ponad poziom gruntu resztki murów oraz jedna z czterech baszt (północno-wschodnia, o wysokości ok. 13 m), która także jest w złym stanie i grozi zawaleniem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:32
        Budowla zlokalizowana jest na szczycie zalesionego wzgórza położonego na wschód od Orzecha, za ulicą Jana III Sobieskiego, w pobliżu granicy z sołectwem Świerklaniec
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:33
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Orzech_tower_ruins.jpg/220px-Orzech_tower_ruins.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:33
        Kozłowa Góra (niem. Ziegenberg) – dzielnica Piekar Śląskich, najbardziej na północ położona część tego miasta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:34
        Nazwa pochodzi od polskiej nazwy zwierzęcia domowego – kozła. Do grupy śląskich miejscowości, których nazwy wywodziły się od tego zwierzęcia – „von koza = Ziege und koziel = Ziegenbock” zaliczał ją niemiecki geograf oraz językoznawca Heinrich Adamy. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia nazwę w polskiej formie „Koźlowa góra” podając jej znaczenie „Ziegenberg” – „Góra kozła”[2] co uwidocznione zostało w herbie miejscowości. Niemcy początkowo zgermanizowali nazwę miejscowości na Koslowagura, a później Koslowagora w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:34
        W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod polską nazwą Koslowagura, która wówczas była w tej samej formie używana w języku niemieckim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:35
        W drugiej połowie XV wieku była wsią czynszową. Wzmiankowana jako wieś w roku 1532. W latach 1825–1830 była tu czynna kopalnia węgla kamiennego „Carlsgück” należąca do rodu Donnersmarcków. Na terenie Kozłowej Góry, w lesie Dioblina, hrabiowska rodzina organizowała dla miejscowej ludności festyny. W roku 1911 zostało założone we wsi Towarzystwo Śpiewacze „Halka”. W latach trzydziestych XX wieku powstała we wsi cegielnia, a w latach 1935–1939 na Brynicy utworzono Zbiornik Kozłowa Góra do celów strategicznych. Na terenie miejscowości w czasie II wojny światowej działała Polska Organizacja Obywatelska, której członkowie po aresztowaniach w sierpniu 1942 roku zginęli. Po reformie administracyjnej z 1954 r. Kozłowa Góra została gromadą. W obrębie Piekar Śląskich od 1973 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:36
        W Kozłowej Górze znajduje się rzymskokatolicki kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy oraz kaplica (niegdyś kościół) pod tym samym wezwaniem ukończona w 1907 roku; jest jedynym zabytkiem nieruchomym Kozłowej Góry wpisanym do rejestru. Po dawnym zespole pałacowym von Donnersmarcków, spalonym w styczniu 1945 r. podczas ofensywy Armii Czerwonej, pozostały jedynie resztki zabudowań gospodarczych i park pałacowy ze starymi drzewami.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:37
        Na terenie Kozłowej Góry leży najwyższe naturalne wzniesienie Piekar Śląskich: Winna Góra.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:38
        Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Piekary Śląskie archidiecezji katowickiej. Znajduje się w Kozłowej Górze, dzielnicy Piekar Śląskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:39
        Jest to świątynia wybudowana na miejscu kościółka z 1907 roku, w latach 1936-1937 według projektu katowickiego architekta Jana Affy, w stylu funkcjonalistycznym
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:39
        W głównym ołtarzu świątyni został umieszczony obraz poświęcony jego przyszłej patronce – Matce Bożej Nieustającej Pomocy. Na obrazie tym zostały przedstawione również dwie świątynię – nowo zbudowana i kościół św. Wojciecha w Radzionkowie. Boczne ołtarze zostały poświęcone św. Barbarze i Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Do 1937 roku kościół w Kozłowej Górze był świątynią lokalii. Od 28 maja 1957 roku pełni funkcję pełnoprawnego kościoła parafialnego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:40
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Piekary_Slaskie_Our_Lady_of_Perpetual_Help_church_interior_2018.jpg/87px-Piekary_Slaskie_Our_Lady_of_Perpetual_Help_church_interior_2018.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:41
        Winna Góra (niem. Weinberg; 349 m n.p.m.) – wzgórze na obszarze administracyjnym Piekar Śląskich, w ich północnej dzielnicy Kozłowa Góra. Jest najwyższym naturalnym wzniesieniem miasta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:41
        Leży w północnej części Wyżyny Śląskiej, na terenie Płaskowyżu Tarnowickiego (wchodzącego w skład Garbu Tarnogórskiego), na zachód od doliny Brynicy, ok. 800 m na północny zachód od centrum zwartej zabudowy Kozłowej Góry
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:42
        Nazwa pochodzi z początków XIX w., kiedy to ówczesny właściciel, graf Donnesmarck, na stokach wzgórza założył winnicę i próbował hodować tu winorośl (niestety, bez sukcesów)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:42
        Wzniesienie porośnięte jest z rzadka drzewami, których wiele egzemplarzy osiąga pomnikowe wymiary: lipy szerokolistne o obwodzie pnia 3-3,5 m, jesiony wyniosłe o obwodzie ponad 3,5 m, klony pospolite o obwodzie pnia 3 m. Szczytowe partie wzniesienia pokrywa rozległy kobierzec powojnika prostego. Teren posiada także interesującą awifaunę, w której występuje m.in. kilka gatunków sikor, kowalik, dzięcioł duży, piegża, cierniówka, kruk i jastrząb gołębiarz.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:43
        Winna Góra odznacza się znacznymi walorami przyrodniczo-krajobrazowymi. Postulowane jest objęcie jej ochroną w postaci użytku ekologicznego oraz ochrona poszczególnych egzemplarzy drzew jako pomników przyrody.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:45
        Pewien pan z Radzionkowa
        Przed ludźmi się schował
        Lecz chcieli wiedzieć sąsiedzi
        Czemu tak cicho siedzi
        A oni chcieliby żeby tańcował
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:48
        Rybna (niem. Rybna) – dzielnica Tarnowskich Gór.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:49
        Rybna jest położona w zachodniej części miasta. Obejmuje większą część dawnej wsi i gminy Rybna. Od zachodu graniczy z sołectwem Miedary w gminie Zbrosławice, zaś z pozostałych stron z innymi dzielnicami Tarnowskich Gór:

        od południa ze Starymi Tarnowicami – granicę stanowi ulica Sielanka,
        od wschodu z Opatowicami oraz – na krótkim, około 400-metrowym odcinku – ze Śródmieściem-Centrum – granicę stanowi ul. Juliana Tuwima oraz droga polna łącząca tę ulicę z ulicą Sielanką,
        od północy ze Strzybnicą – granicę stanowi linia kolejowa nr 144.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:49
        Nazwa wsi została wymieniona w 1415 roku w dokumencie erygującym parafię w Tarnowicach. Nie ulega wątpliwości, że odnosi się do bezpośredniej bliskości rzeki bogatej w ryby. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje miejscowość jako samodzielną wieś pod obecnie używaną, polską nazwą Rybna
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:50
        W 1865 roku we wsi było 2 młynarzy, 3 rolników, 20 ogrodników oraz 2 posiadaczy ziemskich
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:51
        Dzielnica posiada też własny herb z rodu rodziny Warkotsch.
        Według statutu dzielnicy Rybna do 2015 roku herbem dzielnicy była:

        (...) srebrna ryba na niebieskim polu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:52
        W tej dzielnicy znajduje się Pałac w Rybnej – wybudowany w 1796 roku w stylu barokowym i klasycystycznym. Odbywają się w nim koncerty muzyki poważnej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:53
        Pałac w Rybnej – zabytkowy pałac znajdujący się w Tarnowskich Górach, w dzielnicy Rybna; samorządowa instytucja kultury Gminy Tarnowskie Góry.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 23:54
        Około 1732 roku Rybna weszła w posiadanie Adama Warkocza (Warkotscha), który nabył ją od Jana Kotulińskiego, lub stała się współwłasnością obu rodów[3]. Prawdopodobnie w 1753 roku, po śmierci Rudolfa Kotulińskiego, jedynymi właścicielami majątku zostali Warkoczowie: Adam (do 1755), Karol Zygfryd (1755-1777) oraz Karol Antoni (po 1777 roku). Ten ostatni zmarł bez męskiego potomka, pozostawiając cały majątek żonie – Antoninie Warkocz z rodu Bujakowskich. Z jej inicjatywy istniejąca rezydencja (wybudowana jeszcze przez ród Blachów – pierwszych właścicieli Rybnej) została rozbudowana w stylu późnego baroku, uzyskując wygląd zbliżony do obecnego. Prace ukończono w 1796 roku, co potwierdza data umieszczona w przyczółku fasady. W 1829 roku pałac przeszedł w ręce rodziny Chrząszczewskich, by w 1871 roku znaleźć się w posiadaniu rodziny von Koschützkich, która nieco go przebudowała
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:12
        W wyniku plebiscytu na Górnym Śląsku oraz III powstania śląskiego majątek w Rybnej znalazł się na terenie II RP, w pobliżu granicy z Niemcami. W 1922 roku Egon von Koschützki zdecydował się opuścić posiadłość. Przejął ją Państwowy Fundusz Ziemi i przekazał Spółce Osadniczej „Ślązak” z Katowic. Jej zadaniami były działalność gospodarcza oraz parcelacja majątku dworskiego na rzecz chłopów – głównie przybyłych z Małopolski
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:13
        Na początku 1934 roku pałac wraz z przylegającym do niego parkiem został wydzierżawiony, a rok później ostatecznie sprzedany przez Spółkę „Ślązak” Podokręgowi Śląskiemu Związku Strzeleckiego. 5 marca 1934 roku w budynku uroczyście otwarto szkołę strzelecką urządzoną z inicjatywy senatora Alojzego Pawelca. Przy tej okazji pałac wyremontowano, przystosowując go do działalności statutowej organizacji, m.in. wybudowano kuchnię i jadalnię, doprowadzono wodociągi i centralne ogrzewanie oraz ogrodzono teren parku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:13
        Pod koniec sierpnia 1939 roku szkoła została ewakuowana, a wraz z wybuchem II wojny światowej pałac został przejęty przez Niemców, którzy utworzyli w nim szpital wojskowy; działał on jednak krótko z racji znacznego oddalenia od linii frontu. Piwnice budynku zostały poszerzone, gdyż miały służyć jako schrony przeciwlotnicze. Zabudowania gospodarcze włączono w skład przedsiębiorstwa rolnego, którym kierował Hagen, a sam pałac na przełomie 1943 i 1944 roku stał się własnością Marii Henckel von Donnersmarck z katolickiej gałęzi rodu z Brynka. Na jej polecenie w pobliżu pałacu zbudowano szklarnie i postawiono ule, do Rybnej zostało również przeniesione rodzinne archiwum
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:14
        Po wkroczeniu na Górny Śląsk w styczniu 1945 roku Armii Czerwonej w pałacu ponownie urządzono szpital. Wkrótce po wojnie w budynku zorganizowano mieszkania komunalne, głównie dla repatriantów i osadników z Kresów Wschodnich. Znajdowały się one przede wszystkim na drugim piętrze oraz na parterze (salon po prawej stronie od wejścia – podzielony na dwa pokoje). Poza tym przez pewien czas budynek był siedzibą klubu „Ruch” (pomieszczenia w część południowej), pełnił także funkcję magazynów (głównie salony na pierwszym piętrze)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:15
        W latach 1974–1980 przy wsparciu kierownictwa Zakładów Mechanicznych „Zamet” przeprowadzono gruntowną inwentaryzację oraz ekspertyzę konstrukcyjną i odtworzono pierwotny wygląd pałacu, usuwając wtórne naleciałości architektoniczne. Pierwotne plany utworzenia w budynku muzeum rozwoju górnictwa i hutnictwa na Górnym Śląsku nie zostały zrealizowane, jednak obiekt postanowiło przejąć Stowarzyszenie Polskich Artystów Muzyków (SPAM). Po półtorarocznych negocjacjach obiekt został w 1982 roku odpłatnie przekazany Stowarzyszeniu przez władze Tarnowskich Gór. 2 grudnia 1982 roku w pałacu oficjalnie utworzony został Dom Pracy Twórczej, wkrótce przekształcony w Modelowe Centrum Upowszechniania Kultury, otwarte uroczyście 5 czerwca 1983 roku przez Ministra Kultury i Sztuki, Kazimierza Żygulskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:15
        W 1990 roku SPAM zrzekł się budynku i w listopadzie tego samego roku władze miasta urządziły w nim Regionalne Centrum Kultury prowadzące również działalność hotelarską i gastronomiczną. W 1997 roku powołano spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością „Pałac w Rybnej”, której jedynym udziałowcem była gmina Tarnowskie Góry. W 2005 roku Rada Miejska w Tarnowskich Górach na wniosek burmistrza Kazimierza Szczerby podjęła decyzję o wystawieniu pałacu na sprzedaż[12], jednak dzięki protestom społecznym transakcja nigdy nie doszła do skutku[13]. W latach 2009–2010 wykonano gruntowną renowację rezydencji – wymieniono stolarkę drzwiową i okienną oraz instalacje, zamontowano klimatyzację, powiększono sale koncertowe, renowacji poddano meble. Od strony zachodniej (od strony parku) dobudowano wsparty na czterech żeliwnych filarach balkon oraz scenę letnią. Odnowiono i przemalowano także fasadę budynku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:16
        Obecnie „Pałac w Rybnej” prowadzi działalność gastronomiczno-hotelarską, włącznie z organizacją przyjęć okolicznościowych, w tym wesel, bankietów firmowych oraz biznesowych, a także działalność kulturalną – w szczególności organizując koncerty muzyki poważnej oraz wystawy i spotkania z twórcami.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:16
        Pałac wybudowany został najprawdopodobniej w miejscu dawnego drewnianego dworku należącego do Blachów – pierwszych właścicieli Rybnej – który z kolei przypuszczalnie był wybudowany na fundamentach średniowiecznej wieży rycerskiej. Jest to budynek z kamienia, otynkowany, piętrowy, na rzucie prostokąta z lekko zaokrąglonymi narożami. Nakryty mansardowym dachem z pokrytymi blachą lukarnami. Fasada siedmioosiowa, w części wschodniej (frontowej) lekko wysunięty trójosiowy ryzalit rozczłonkowany pilastrami, zwieńczony trójkątnym naczółkiem z rzeźbami dwóch lwów na szczycie. Portal wejściowy zamknięty łukiem koszowym. Okna na piętrze w ozdobnych obramowaniach z motywem akantu i muszli. Na piętrze ryzalitu dobudowany w XIX wieku balkon
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:17
        Wysoki mansardowy dach jest cechą architektury późnobarokowej, zaś elewacja frontowa z wysuniętym ryzalitem i trójkątnym naczółkiem reprezentuje styl klasycystyczny
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:17
        Wewnątrz, na środku osi znajduje się sień sklepiona kolebkowo, klatka schodowa, a po bokach pokoje, z kolei na piętrze na osi ulokowany jest salon, a po bokach pokoje z sufitami z fasetami oraz korytarze ze sklepieniami kolebkowymi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:18
        Przed frontem pałacu znajduje się klomb oraz podjazd prowadzący od bramy. Po drugiej stronie ul. Powstańców Warszawskich zlokalizowane są zabudowania gospodarcze z przełomu XVIII i XIX wieku dawniej należące do dobra rycerskiego (niem. Rittergut) w Rybnej. Figurują one w Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Tarnowskie Góry
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:18
        Pałac jest otoczony parkiem (dawniej w stylu angielskim) o powierzchni 2,1 ha. W jego zachodniej części zachował się szpaler dziewiętnastu dębów szypułkowych liczących ok. 200 lat. Mają one status pomników przyrody (podobnie jak jeden okaz kasztanowca białego)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:21
        Pewien pan z Rybnej
        Zapłacił wysoką grzywnę
        Zrobił to z żalem
        No ale...
        Otworzył się przy mnie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:23
        Miedary (niem. Miedar) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Zbrosławice.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:24
        W latach 1945–1954 siedziba gminy Miedary. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa katowickiego. Przed II wojną światową należała do państwa niemieckiego pod nazwą Immenwald.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:25
        Do sołectwa Miedary należy także przysiółek Kopanina.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:25
        Nazwa związana jest z bartnictwem i wywodzi się od polskiej nazwy miód. Heinrich Adamy swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Miedary podając jej znaczenie „Honigerdorf (Zeidler)”, czyli po polsku „Miodowa wieś (Pszczelarz)”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:26
        W 1295 w kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. „Księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego”) miejscowość wymieniona jest jako Modar we fragmencie Modar decima more polonico. W okresie hitlerowskiego reżimu w latach 1936–1945 miejscowość nosiła nazwę Immenwald
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:27
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Miedary_%C5%9Bwietlica_gminna_DSC_6303.jpg/240px-Miedary_%C5%9Bwietlica_gminna_DSC_6303.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:28
        Opatowice (niem. Opattowitz) – dzielnica Tarnowskich Gór, położona w zachodniej części miasta. Graniczy ze Starymi Tarnowicami, Rybną oraz Śródmieściem-Centrum.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:29
        W skład współczesnych Opatowic wchodzą: dawna wieś Opatowice (niem. Opattowitz) z centrum wzdłuż obecnej ulicy Wiejskiej oraz osada Słomianka (niem. Strohkretscham) znajdująca się u zbiegu dzisiejszych ulic Jana Pastuszki i Słomianki. Do dawnej gminy Opatowice należały również Puferki (niem. Gruschkamühle) oraz Repecko (niem. Repetzko) położone na północ od drogi łączącej Tarnowskie Góry ze Strzybnicą, nad rzeką Stołą[2]. Obecnie znajdują się one w granicach dzielnicy Sowice.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:30
        Według jednej z teorii nazwa osady pochodzi od „opata”, tj. przełożonego zakonu, któremu obowiązana była płacić dziesięcinę. Według innej, nazwę miejscowości należy łączyć ze słowem „łopata” (gwarowo „opata”) wskazującym na rolniczy i pierwotnie gospodarczy charakter tej wsi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:31
        Opatowice to jedna ze starszych osad ziemi tarnogórskiej. Według Jana Nowaka, tarnogórskiego kronikarza okresu międzywojennego, osada miała zostać założona w 1201 roku przez cystersów, kiedy to zakon ten osiedlił się w Polsce i otrzymał od księcia Mieczysława ziemię leżącą między Tarnowicami, Rybną i Sowicami. Zdaniem historyka dra hab. inż. arch. Marka Wrońskiego jest to jednak informacja błędna, powielana wielokrotnie w licznych publikacjach, nawet naukowych. Prof. Jan Drabina w monografii „Historia Tarnowskich Gór” przytacza dokument wystawiony przez papieża Innocentego III z 1201 roku, w którym potwierdza wszystkie posiadłości należące do zakonu premonstratensów. Wśród nich została wymieniona osada Reptones, czyli dzisiejsze Repty.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:32
        Opatowice należały do parafii repeckiej, a w 1415 roku weszły w skład utworzonej wówczas parafii w Starych Tarnowicach i utrzymały się przy tej parafii aż 570 lat. Parafia w Opatowicach została erygowana 29 grudnia 1985 roku, a nową świątynię pw. Matki Boskiej Piekarskiej – Matki Sprawiedliwości i Miłości Społecznej konsekrował uroczyście biskup Jan Wieczorek w dniu 12 września 1996 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:32
        Górnictwo kruszcu rozwinęło się tutaj w XVI wieku i trwało z małymi przerwami do 1621 roku. Wtedy to trudniono się kopalnictwem kruszców szlachetnych, zwłaszcza srebra i ołowiu. W roku 1573 na polach opatowickich wybito aż 232 szyby wydobywcze. W kościele parafialnym w Tarnowicach Starych znajduje się pod organami herb dla Opatowic wyobrażający łopatę. W 1885 roku założono w Opatowicach jednoklasową szkołę, drugą klasę dobudowano dziesięć lat później. Dzieci najstarszych klas kończyły edukację elementarną w Starych Tarnowicach. Dzisiaj budynek tej szkoły, po gruntownej przebudowie, stał się siedzibą przedszkola
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:33
        Po I wojnie światowej i plebiscycie (za Polską oddano 277 głosów, a za Niemcami 80) Opatowice znalazły się w granicach państwa polskiego. W 1926 roku w 101 domach mieszkało 828 osób.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:33
        W czasie II wojny światowej niemiecka nazistowska administracja III Rzeszy zmieniła nazwę na nową, całkowicie ahistoryczną – Kraftfelde.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:34
        Po wojnie w 1954 roku Opatowice wraz z Rybną utworzyły gromadę Rybna[6], którą włączono w 1961 roku do Strzybnicy.
        Od 1975 roku Opatowice stanowią dzielnicę Tarnowskich Gór.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:35
        Opatowice charakteryzują się niewielką liczbą obiektów zabytkowych, brak jest na przykład obiektów wpisanych do rejestru zabytków, zaś w Gminnej Ewidencji Zabytków (GEZ) Miasta Tarnowskie Góry figuruje jedynie 9 obiektów z czego 5 to dawne stanowiska archeologiczne:

        ślady osadnictwa z wczesnego średniowiecza – w rejonie ul. Zalesie oraz ul. Wiśniowej 9j,
        ślad osadnictwa z późnego średniowiecza – w rejonie ul. Polarnej 103g,
        pozostałości osady(?) z późnego średniowiecza – stanowisko o bokach 120×100 m w rejonie ul. Zalesie 3,
        pozostałości wczesnośredniowiecznej osady reprezentującej kulturę przeworską i łużycką – w rejonie ul. Zalesie 6.
        Pozostałe zabytki ujęte w GEZ to kapliczka z początku XX wieku znajdująca się przy ul. Pastuszki 58 oraz krzyże przydrożne: kamienny z 1896 roku przy ul. Opatowickiej, pochodzący z 1917 roku kamienny krzyż na postumencie stojący przy ul. Wiejskiej 63 oraz krzyż z ok. 1930 roku u zbiegu ulic Wiśniowej i Zagórskiej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:36
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Tarnowskie_G%C3%B3ry_Pastuszki_06.jpg/240px-Tarnowskie_G%C3%B3ry_Pastuszki_06.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:37
        Parafia Matki Boskiej Piekarskiej-Matki Sprawiedliwości i Miłości Społecznej w Tarnowskich Górach-Opatowicach – należy do diecezji gliwickiej (dekanat Tarnowskie Góry).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:37
        Parafia została erygowana 29 grudnia 1985 roku przez biskupa katowickiego JE Damiana Zimonia. Prace konstrukcyjne przy kościele parafialnym trwały w latach 1988-1996. 12 września 1996 podczas uroczystej Mszy świętej, biskup gliwicki Jan Wieczorek konsekrował świątynię.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:38
        Stare Tarnowice (niem. Alt Tarnowitz) – dzielnica Tarnowskich Gór, od której pochodzi nazwa miasta. Powstała w 1316. Pierwszym właścicielem był prawdopodobnie rycerz Adam de Tarnowice, a następnie jego syn (lub brat) Święcisław, później Włodkowie, Wrochemowie i inni.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:39
        Najdawniejsza wzmianka o Tarnowicach (jednak o kwestionowanej datacji) pochodzi z 1251 roku. Późniejsze wzmianki pochodzą z początku XIV wieku, kiedy właścicielem osady był Adam de Tarnowice, występujący jako świadek w dokumentach między 1310 a 1351 rokiem. Później wsią władał Święcisław, członek dworu księcia oleśnickiego Konrada II, wyznaczony w 1369 roku jako rozjemca przy sporze o podział księstwa bytomskiego. Ostatnimi znanymi rycerzami z Tarnowic są: rycerz Sambor, wzmiankowany w 1411 roku, oraz Mikołaj i Teodor Włodkowie herbu Sulima, poświadczeni w 1415 roku. Siedzibą rycerską w XIV i XV wieku była przypuszczalnie wieża obronna wzniesiona na kopcu, którego pozostałości widoczne są za kościołem św. Marcina[4]. Osada ta należała wówczas – jak większość na terenie dzisiejszych Tarnowskich Gór – do parafii w Reptach. Na początku XV wieku została utworzona osobna parafia w Tarnowicach, w których wybudowano kościół pw. św. Marcina (zbudowany ok. 1400 r.) będący najstarszym istniejącym kościołem na terenie powiatu tarnogórskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:40
        W okresie powstania Tarnowskich Gór na początku XVI wieku na polach między Tarnowicami (odtąd zwanymi Stare Tarnowice), Sowicami i Lasowicami, właścicielem osady była rodzina Wrochemowieów. Wymieniany wówczas w dokumentach Piotr Wrochem jest zapewne fundatorem zamku, który zastąpił wcześniejszą siedzibę właścicieli koło kościoła.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:41
        W 1683 w drodze na odsiecz Wiednia król polski Jan III Sobieski kazał czterech żołnierzy powiesić w Tarnowicach za to, iż rabowali
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:41
        W 1801 założono kolonię fryderycjańską Bergfreiheit dla górników kopalni kruszców srebronośnych „Fryderyk” w pobliskich Bobrownikach
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:42
        Ostatnimi właścicielami Starych Tarnowic była od 1820 roku rodzina hrabiów i książąt Henckel von Donnersmarck ze Świerklańca, która w 1822 roku przekształciła dobra tarnowickie (z Pniowcem, Opatowicami i Kolonią Wolności) w fideikomis. W 1891 roku hrabia Guido Henckel von Donnersmarck połączył tereny Starych Tarnowic i Rept w jeden fideikomis dla swego młodszego syna hrabiego Krafta. Rezydował on w neorenesansowym pałacu w parku na pograniczu Rept i Starych Tarnowic.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:43
        Po 1922 r. osada znalazła się w granicach II Rzeczypospolitej. W latach 70. i 80. na polach między Starymi Tarnowicami a Opatowicami wzniesiono osiedle „Przyjaźń” – największe osiedle mieszkaniowe Tarnowskich Gór. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Tarnowice Stare
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:44
        Panowie Starych Tarnowic
        Edytuj
        Adam de Tarnowice (wzmianki między 1310 a 1351)
        Święcisław (wzmianka w 1369)
        Sambor (wzmianka w 1411)
        Mikołaj i Teodor Włodkowie herbu Sulima (wzmianka 1415)
        Wrochemowie – od co najmniej 1525 do 1603 r.
        Ohm-Januszewscy – 1603 – XVIII w.
        Karol Łazarz Henckel von Donnersmarck – 1820–1848
        Guido Henckel von Donnersmarck – 1848–1916
        Kraft Henckel von Donnersmarck – 1916–1945
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:45
        Gródek stożkowaty w Starych Tarnowicach – późnośredniowieczny gródek rycerski z XIV–XV wieku, będący pierwotną siedzibą właścicieli wsi Tarnowice, która dała początek miastu Tarnowskie Góry. Jeden z nielicznych tego typu zabytków na Górnym Śląsku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:46
        Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków archeologicznych (nr rej. C/1332/85 z 5 czerwca 1985), znajduje się w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Tarnowskie Góry[3] oraz jako stanowisko archeologiczne figuruje w Archeologicznym Zdjęciu Polski (AZP 94-46/1, stanowisko
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:47
        Obiekt znajduje się w dzielnicy Stare Tarnowice w zachodniej części Tarnowskich Gór, w zadrzewieniu (dawniej łąka zwana polem organisty[5]) między ulicami: Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Mieczysława Niedziałkowskiego i Repecką. W jego bezpośrednim sąsiedztwie zlokalizowany jest kościół św. Marcina z 1902 roku, zabytkowy gotycki kościół z ok. 1400 roku oraz budynki parafialne
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:47
        Gródek ma postać owalnego kopca o wysokości około 2,7 m i średnicy podstawy 17 m w osi północ-południe oraz 13,5 m w osi wschód-zachód. Obiekt otoczony jest słabo współcześnie widoczną fosą, której pierwotna głębokość została określona na 207 cm, a szerokość na 5 m. Obecnie ma ona około 1 metra głębokości i około 5,5-6 m szerokości. Całość założenia (wzniesienie wraz z fosą) zajmuje powierzchnię około 10 arów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:48
        Na szczycie kopca rośnie okazała lipa drobnolistna, której wiek jest szacowany na około 300-350 lat. Ma ona wysokość 20,5 m i obwód pnia 5,12 m na wysokości 1,30 m. Za zabytek uchodziła już na początku XX wieku, natomiast oficjalnie status pomnika przyrody nadano jej po raz pierwszy w 1955 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:49
        Ostatecznie efekty przeprowadzonych badań pozwoliły jednoznacznie stwierdzić, że w objętym eksploracjami miejscu funkcjonował średniowieczny gródek stożkowaty należący do właścicieli wioski Tarnowice. Konstrukcja została zniszczona przez pożar (podczas badań archeologicznych odkryto duże ilości węgla drzewnego), co prawdopodobnie przyczyniło się do opuszczenia majątku przez Włodków i wybudowania przez nowych właścicieli, ród Wrochemów, nowej siedziby, renesansowego zamku na zachodnim krańcu wsi. Według prof. Jana Drabiny dodatkowymi czynnikami przesądzającymi o stopniowym upadku gródka było założenie nowego miasta – Tarnowskich Gór – w sąsiedztwie wsi, a przede wszystkim intensywny rozwój górnictwa na jego obszarach po 1526 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:50
        W późniejszym okresie obiekt był najprawdopodobniej wykorzystywany jako miejsce grzebalne. Świadczyć może o tym materiał kostny znaleziony podczas prac archeologicznych w 1983 roku. Istnieją dwie hipotezy wyjaśniające pochodzenie kości. Według pierwszej, popartej wpisami z księgi zgonów miejscowej parafii, są to szczątki ofiar epidemii tyfusu z 1848 roku. Z kolei druga hipoteza wiąże znalezisko z przebywającymi w tych okolicach podczas wojny trzydziestoletniej wojskami szwedzkimi. Potwierdzeniem tych przypuszczeń ma być rosnąca na szczycie pagórka lipa, która w wierzeniach Szwedów jest symbolem spokoju i której wiek (300-350 lat) uprawdopodabniałby tę hipotezę[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:51
        W odniesieniu do rosnącej na szczycie dawnego gródka lipy trudno również jednoznacznie wykluczyć hipotezę, iż została ona zasadzona w 1683 roku. Upamiętniałaby ona wówczas przemarsz króla Jana III Sobieskiego na odsiecz Wiednia, będąc jednym z wielu tzw. drzew Sobieskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:51
        Zamek w Starych Tarnowicach (niem. Schloss Alt-Tarnowitz) – zabytkowy obiekt w Starych Tarnowicach, dzielnicy Tarnowskich Gór.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:52
        Pierwsza siedziba rycerska w Tarnowicach (obecnie dzielnicy Tarnowskich Gór) znajdowała się w okolicach kościoła parafialnego, gdzie zachowało się niewielkie wzniesienie będące pozostałością dawnego gródka rycerskiego – prawdopodobnie siedziby Adama de Tarnowice – najstarszego znanego z imienia mieszkańca osady wzmiankowanego w dokumentach pomiędzy 1310 i 1351 rokiem. Później Tarnowicami władał Święcisław, członek dworu księcia oleśnickiego Konrada II, wyznaczony w 1369 roku jako rozjemca przy sporze o podział księstwa bytomskiego. Ostatnimi znanymi rycerzami z Tarnowic są rycerz Sambor wzmiankowany w 1411 roku oraz Mikołaj i Teodor Włodkowie herbu Sulima, poświadczeni w 1415 roku. Siedziba w postaci gródka rycerskiego funkcjonowała w XIV i XV wieku i zastąpił ją zbudowany w XVI wieku w nowym miejscu zamek w stylu renesansowym z dziedzińcem i krużgankami. Otoczony z trzech stron dziedziniec pierwotnie był otwarty ku północy. Fundatorem nowego założenia był przypuszczalnie rycerski ród Włodków albo Piotr Wrochem będący właścicielem majątku w 1525 roku. Zamek był w następnych wiekach wielokrotnie przebudowywany. Między innymi zamurowano krużganki, przebudowano sień wjazdową, powiększono skrzydło północne.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:53
        W 1820 r. kupił od Gottlieba von Büttnera zamek wraz z okolicznymi dobrami hrabia Karol Łazarz Henckel von Donnersmarck ze Świerklańca. Dobra tarnowickie m.in. wraz z repeckimi zostały przekształcone przez hrabiego Guido w fideikomis dla jego młodszego syna Krafta, który odziedziczył je w 1916 roku. Nie zamieszkał on jednak w zamku, lecz na swoją na swoją siedzibę wybrał nowy pałac zbudowany w pobliżu Rept.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:54
        Po II wojnie światowej zamek i dobra tarnowickie zostały znacjonalizowane. Zamek stał się własnością PGR-u. W ciągu następnych dziesięcioleci coraz bardziej niszczał. W 2000 r. właścicielami stali się Rajner i Krystyna Smolorzowie, którzy podjęli się całkowitej renowacji zamku i otoczenia. W zamek wmontowany został renesansowy portal z datą 1545 roku pochodzący z pałacu w Płoninie. Z tamtego pałacu pochodzi również altana wybudowana w zamkowym parku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:54
        Pod koniec 2010 zakończył się remont zamku oraz jego otoczenia (oranżerii, stodoły). W czerwcu 2011 nastąpiło oficjalne otwarcie Centrum Sztuki i Rzemiosła Dawnego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:55
        Kościół św. Marcina w Tarnowskich Górach-Starych Tarnowicach – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Stare Tarnowice diecezji gliwickiej. Znajduje się w Starych Tarnowicach, dzielnicy Tarnowskich Gór.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:56
        Umowa, na mocy której patron Hrabia Guido Henckel von Donnersmarck wyłożył całą sumę na budowę świątyni została podpisana przez parafię i hrabiego w dniu 5 czerwca 1899 roku. Świątynia została wzniesiona w latach 1899–1902 według projektu Ludwiga Schneidera, który również osobiście kierował pracami budowlanymi. Ze strony parafii budowie patronował ksiądz proboszcz Ludwik Spohr. W dniu 24 września 1899 roku został położony kamień węgielny, natomiast w dniu 5 listopada 1901 roku budowla została oddana w stanie surowym. Nowa świątynia została pobłogosławiona przez księdza dziekana Józefa Konieczkę z Radzionkowa w dniu 25 sierpnia 1902 roku. Świątynia jest trzynawowa, halowa, posiada zamknięte półkoliście prezbiterium, obniżone w stosunku do nawy głównej. Budowla jest zwieńczona dwiema wieżami: w części południowej znajduje się duża, czworoboczna, zwieńczona iglicą, oraz ośmiokątna wieżyczka schodow
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:56
        Kościół św. Marcina w Tarnowskich Górach-Starych Tarnowicach – XV-wieczny kościół znajdujący się w Tarnowskich Górach, na terenie dzielnicy Stare Tarnowice przy ulicy Niedziałkowskiego 2; najstarszy kościół na obszarze tego miasta
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:57
        Wraz z otaczającym go cmentarzem oraz ogrodzeniem stanowi zespół wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego (nr rej. A/732/2020 z dnia 13 listopada 2020 roku); wcześniej wpisany był również do rejestru zabytków województwa katowickiego (nr rej. A/638/66 z dnia 2 maja 1966 roku)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:58
        Kościół św. Marcina w Tarnowicach (Starych) znajduje się w samym centrum dawnej wsi, nieopodal gródka będącego siedzibą jej właścicieli. Zbudowany został najprawdopodobniej pod koniec XIV lub na początku XV stulecia, lecz dokładna data nie jest znana. Jego ufundowanie przypisuje się rycerzowi Samborowi, wzmiankowanemu w źródłach między 1369 a 1415 rokiem. Natomiast w kruchcie kościelnej wieży znajduje się epigraf z informacją, że została wzniesiona w 1400 roku (a wyremontowana w 1728). Świątynia pierwotnie stanowiła filię kościoła w Reptach. Taki stan rzeczy trwał do 15 kwietnia 1415 roku, kiedy to biskup krakowski, Wojciech Jastrzębiec, erygował parafię tarnowicką
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:59
        W latach 1570–1608 była własnością gminy luterańskiej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:00
        W 1707 roku kościół został przebudowany z inicjatywy ówczesnych właścicieli Tarnowic, rodzeństwa Ohm-Januszewskich: Wacława i Felicji Anny Hunter de Grandon (nazwisko po mężu). Pracami kierował tarnogórski murarz Mikołaj Kołodziej. Do prezbiterium dobudowano wówczas absydę, wnętrze nakryto nowym ceglanym sklepieniem kolebkowym z lunetami oraz rozbudowano zakrystię. Od strony północnej do nawy dobudowano barokową kaplicę św. Wacława (pierwotnie św. Anny), w podziemiach której przygotowano kryptę grobową dla Hunter de Grandonów i Ohm-Januszewskich herbu Bełty (w późniejszym okresie chowano tam również księży parafii św. Marcina). Zmieniono również nieco kształt dachu oraz wykonano cenne polichromie. W podniebieniu łuku tęczowego do dziś widnieje napis fundacyjny w formie chronostychu z herbami głównej fundatorki. Rok później kościół został ponownie konsekrowany przez biskupa Michała Szembeka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:00
        We wrześniu 1728 roku miał miejsce wspomniany remont wieży, podczas którego zmieniono hełm. Dwadzieścia jeden lat później od południa dobudowano, z fundacji Szymona Brzózki, kaplicę św. Jana Nepomucena[12] i wykonano remont chóru. W 1800 roku ponownie wyremontowano wieżę, a także sygnaturkę. Dwadzieścia lat później emporę nad zakrystią zamurowano, a w 1886 roku wykonano wejście do zakrystii od zewnątrz
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:01
        Na początku XX wieku, w 1909 roku świątynię zamknięto ze względu na jej zły stan techniczny. W latach 1912–1914 na zlecenie proboszcza parafii tarnowickiej, księdza Ludwika Spohra, przeprowadzono remont kościoła i prace konserwatorskie, podczas których w kruchcie wieży odkryto łaciński epigraf o treści HAEC TURRIS EXTRUCTA 1400 / INNATA A.D. 1728 MENSIS 7 BRIS[7][14]. Kolejne prace konserwatorskie miały miejsce w latach 1969–1970 (przełożenie gontu), 1971 (remont kaplicy św. Wacława) i 1982 (kolejny remont dachu) i 2001–2002
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:02
        Po wybudowaniu w latach 1899–1902 nowej, neogotyckiej świątyni, stary kościół św. Marcina pełni do dnia dzisiejszego funkcję kościoła filialnego i kaplicy cmentarnej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:02
        W Barbórkę 4 grudnia 2020 roku na placu przed kościołem św. Marcina odsłonięto kolejny z serii pomników tarnogórskich gwarków, tym razem według projektu Jerzego Liska
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:03
        Kościół orientowany, murowany, zbudowany z kamienia wapiennego łamanego na zaprawie wapienno-piaskowej (w prezbiterium i nawie) i cegły, częściowo otynkowany
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:04
        Bryła budynku harmonijna, rozczłonkowana, o zróżnicowanej wysokości. Nawa z okresu gotyckiego, dwuprzęsłowa, wybudowana na rzucie prostokąta, oszkarpowana. Prezbiterium jest nieco węższe, trójprzęsłowe i trójbocznie zamknięte. Pierwotnie zamknięte było ścianą prostą, po przebudowach wydzielone łukiem tęczowym, na którym znajdują się inskrypcje z datami budowy i remontów. Po północnej stronie prezbiterium znajduje się zakrystia
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:04
        Po obu stronach nawy znajdują się dobudowane w XVIII wieku kaplice: po stronie północnej kaplica św. Wacława (na planie koła, od wewnątrz na rzucie kwadratu o łukowato wygiętych bokach, z kryptą grobową w podziemiach; nakryta kopułą z latarnią), a po stronie południowej kaplica św. Jana Nepomucena. Otwierają się one przejściami zamkniętymi od góry pełnymi łukami. Od strony zachodniej do nawy przylega kwadratowa wieża z kruchtą, a od strony północnej – niewielki przedsionek. W narożniku budynku, pomiędzy wieżą a ścianą północną nawy przylega ćwierćkolista wieżyczka schodowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:05
        Kruchta i kaplica św. Jana Nepomucena sklepione są krzyżowo, natomiast w nawie, prezbiterium, zakrystii i krypcie grobowej występują sklepienia kolebkowe (w nawie i prezbiterium z ceglanymi lunetami)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:05
        Wnętrze kaplicy św. Wacława podzielone częściowo podciętymi, przełamanymi w narożnikach pilastrami toskańskimi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:06
        Podłogi kościoła św. Marcina są głównie kamienne, okna (półkoliście zamknięte) i drzwi zróżnicowane (w tym współczesne); do kruchty prowadzą z nawy drzwi z gotyckimi okuciami z XV wieku. Po stronie zachodniej nawy znajduje się drewniany chór o zdobionej balustradzie, wsparty na słupach
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:06
        Dach nad nawą jest dwuspadowy, nad prezbiterium zaś trójspadowy. Wieża i kaplica św. Wacława oraz sygnaturka nakryte są cebulastymi hełmami. Dach nawy, prezbiterium, zakrystii, kaplic, kopuła oraz hełm wieży, a także sygnaturki pokryte są gontem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:07
        Wokół świątyni rozciąga się niewielki cmentarz (na którym nastąpiła wymiana nagrobków), całość otoczona jest murem z kamienia wapiennego. Brama wejściowa na teren zespołu znajduje się od strony zachodniej, na osi kościoła; w północnej części muru znajduje się niewielka furtka. W południowo-zachodnim narożniku cmentarza składzik i kapliczka z figurą św. Jerzego. Wzdłuż muru od strony zachodniej i północnej zachowany starodrzew stanowiący pozostałości dawnych nasadzeń. W murze od strony zachodniej nisza z figurką św. Urbana
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:08
        We wnętrzu kościoła zachował się między innymi barokowy ołtarz główny z połowy XVII wieku z rzeźbami św. Stanisława biskupa i św. Wojciecha, dwiema predellami i obrotowym tabernakulum z XVIII stulecia. W kruchcie świątyni znajdują się natomiast: prosta kamienna kropielnica gotycka oraz dwie barokowe kropielnice marmurowe przyścienne z XVIII wieku. Oprócz tego we wnętrzu kościoła mieści się barokowa chrzcielnica, również z XVIII stulecia, oraz XVII-wieczna szafka ścienna na oleje. Warte uwagi są również obrazy, w tym jedna z najstarszych kopii obrazu Matki Boskiej Piekarskiej, malowana na desce, pochodząca z 2. połowy XVII wieku, a także obraz przedstawiający św. Marcina ofiarującego płaszcz żebrakowi (pocz. XIX w.), święci Józef, Jan i Antoni (1. połowa XIX w.), święci Piotr i Paweł (ok. poł. XIX w.), Matka Boska ze świętym Dominikiem i świętą Klarą (XIX w.), poza tym dwa blaszane krucyfiksy z XIX wieku, figura św. Jana Nepomucena z wieku XVIII, a niegdyś również dwie barokowe rzeźby św. Zygmunta i św. Ludwika z XVII stulecia (obecnie skradzione)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:09
        Podczas remontu świątyni przeprowadzonego w 1707 roku ściany prezbiterium, nawy i kaplicy św. Wacława zostały pokryte freskami o wysokim poziomie artystycznym. Przedstawiają one sceny figuralne w polach ograniczonych listwami stiukowymi, a pomiędzy poszczególnymi polami obecne są motywy roślinne
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:10
        W prezbiterium tematem malowideł stały się sceny z życia św. Marcina (w lunetach i na osi sklepienia) oraz postacie św. Mikołaja, św. Stanisława biskupa, św. Wojciecha i św. Augustyna (w polach między lunetami). W lunetach absydy oraz pośrodku sklepienia znajdują się wizerunki monstrancji, adorujących aniołów oraz Ducha Świętego pod postacią gołębicy. W podniebieniu tęczy napis fundacyjny z datą zawartą w chronostychu[a]. W środku sklepienia nawy umieszczone herby fundatorki kościoła oraz dotąd nierozszyfrowany skrót złożony z liter C. H. A. F. H. V. G. S. S. R. O. a oprócz tego wizerunki św. Felicji, NMP Niepokalanie Poczętej, św. Józefa z Dzieciątkiem oraz Dawida. W lunetach sklepienia nawy wizerunki czterech ewangelistów, a między lunetami po stronie kaplicy św. Wacława i przy osi sklepienia postacie świętych – Jana Nepomucena, Anny, Elżbiety, Jerzego, Katarzyny Aleksandryjskiej i Cecylii – oraz scena Pokłonu Trzech Króli. Między lunetami przy kaplicy św. Jana Nepomucena przedstawione postaci aniołów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:11
        W kaplicy św. Wacława znajdują się natomiast przedstawienia samego świętego, herb fundatorów (Bełty), wizerunek św. Michała, scena nawiedzenia św. Elżbiety, męczeństwo niezidentyfikowanej świętej oraz cztery tonda pejzażowe
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:11
        W kaplicy św. Jana Nepomucena obecna późnobarokowa polichromia z około 1740 roku, o dużo słabszym poziomie artystycznym. Na czterech kartuszach na sklepieniu przedstawione zostały sceny z życia świętego (m.in. spowiedź królowej oraz śmierć świętego), pomiędzy nimi dekoracje ornamentalne, zaś na ścianach namalowano iluzjonistyczną architekturę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:12
        W ścianie tęczy od strony nawy nowsze, pochodzące z czasu remontu świątyni w 1914 roku, wizerunki św. Jana oraz Matki Boskiej Bolesnej adorujących krzyż. Pomiędzy tymi przedstawieniami napis, również z 1914 roku, wykonany na zlecenie ks. proboszcza Ludwika Spohra, upamiętniający najważniejsze daty z historii kościoła
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:12
        Do 1982 roku nad zakrystią od strony wschodniej istniał epigraf odciśnięty w tynku pokrywającym mur z zewnątrz. Został on zniszczony podczas przeprowadzonego w tym roku remontu, a informował o pracach budowlanych wykonanych w 1707 roku przez zespół tarnogórskich rzemieślników z Mikołajem Kołodziejem na czele. Była to jedyna inskrypcja w kościele sw. Marcina zapisana w języku polskim (wszystkie pozostałe są łacińskie)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 01:13
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Stare_Tarnowice_%C5%9Bw._Urban.jpg/220px-Stare_Tarnowice_%C5%9Bw._Urban.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:47
        Wrochemowie, von Wrochem – górnośląski ród szlachecki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:47
        Rodzina pochodzi z księstwa bytomskiego. Po raz pierwszy wymieniona w dokumentach z przełomu XIV i XV w. W 1379 r. wspomniano rycerza Wrocheno, pana z Kozłowa. Udokumentowana genealogia zaczyna się od Kaspra Wrochema (ok. 1488-ok. 1538).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:48
        Ród podzielił się na kilka linii. Do najznamienitszej należała linia z Rept. Oprócz niej istniały jeszcze linie z: Tarnowic (jako panowie Rept i Tarnowic są wymieniani w dokumentach w okresie XV-XVI w.), Bytkowa, Kotulina, Kozłowa i Raciborza. Wspomina się także o ich obecności w Czechach i na Morawach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:48
        W Reptach po raz pierwszy jako panów tej osady wymieniono w 1466 r. Pierwszym znanym z imienia (jeśli traktować miano „Wrochem” tylko jako nazwisko) był Mikołaj w 1507 r. Kilkanaście lat później w sąsiednich Tarnowicach panem był Piotr Wrochem. Za jego czasów powstał tam istniejący do dziś renesansowy zamek. Z Piotrem ok. 1529 r. książę opolski Jan II Dobry podpisał umowę. Wrochem zrzekał się m.in. wszelkich praw zwierzchnich i sądowych do tej części jego dóbr, na której powstały Tarnowskie Góry. W zamian uzyskał zapewnienie stałego dochodu – 1 / 3 część z podatków miejskich. W 1537 r. panami Rept i Tarnowic byli Jan i Mikołaj Wrochemowie. W późniejszych latach Repty należały do Wacława, zwanego też Wańkiem. Posiadał on także Wielowieś. Na początku XVII w. dziedzicem Rept był już Jerzy Ibram, zaś Tarnowice w 1603 r. kupił Baltazar Ohm-Januszewski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:48
        Wrochemowie, dla których najważniejszą posiadłością stała się Wielowieś, nadal pisali się „z Rept”. Żyjący na przełomie XVII i XVIII w. Karol Joachim do swego nazwiska dodał przydomek „Reptowski” (niem. von Reptau).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:49
        Od 1712 r. Karol Joachim von Wrochem po swej żonie Joannie Ludmile von Holly odziedziczył Czerwięcice koło Raciborza. Dobra te były w posiadaniu jego potomków przez następne ponad 200 lat.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:50
        W kolejnych stuleciach Wrochemowie byli w posiadaniu m.in. dóbr: Sieroty, Zacharzowice, Brzeźnica, Kopienice, Wielkie Paniowy, Zabrzeg, Dolędzin.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:50
        Na przełomie XVIII i XIX w. ród podzielił się na cztery główne linie, których założycielami było czterech barci: Gottlob (zm. 1840), Karol (zm. 1825), Ludwik (zm. 1849) i Fryderyk (zm. 1837). W XIX w. Wrochemowie pieli się po szczeblach kariery wojskowej i urzędniczej. Niektórzy osiągnęli szarżę generalskie: generał-lejtnant Maksymilian (zm. 1934) generał-major Artur (zm. 1921) generał-major Walter (zm. 1907), generał-lejtnant hans (zm. 1914), generał-lejtnant Alfred (zm. 1915). Kilku z nich pełniło funkcje starostów: raciborskich – Jan Henryk (zm. 1807) i Gottlob (zm. 1840), wołowskiego – Paweł (zm. 1916), oławskiego – Karol (zm. 1872). Major Wiktor (zm. 1910) z Czerwięcic został członkiem wyższej izby pruskiego parlamentu – Izby Panów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:51
        Wobec wymierania poszczególnych linii, w kilku przypadkach nazwisko rodziny zostało przeniesione na potomków po kądzieli: von Wrochem-Gelhorn, von Wrochem-Höne i von Wrochem-Watzdorf.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:51
        Major Ludwik von Wrochem (zm. 31 stycznia 1870 r.) w testamencie przekazał swoje dobra Dolędzin, swemu wnukowi Karolowi Ludwikowi von Gelhorn z Legnicy (zm. 1945 r.). Był on synem jego młodszej córki Marii i majora Pawła von Gelhorn. Wraz z majątkiem, Karol Ludwik, otrzymał nowe nazwisko von Wrochem-Gelhorn. Nie pozostawił jednak potomków.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:52
        W 1894 r. członkowie rodziny założyli Związek Rodowy. jego celem było utrzymanie pamięci o dziejach rodu. Jednym z pierwszych postulatów było opracowanie historii rodu. Wiktor von Wrochem (ww.) opracował pierwszy tom dziejów rodu i opublikował je pt. Familiengeschichte des Geschlechts von Wrochem w 1908 r. w Raciborzu. 2 i 3 tom tych dziejów napisali jego krewni jeszcze przed I wojną światową.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:52
        Do drugiej połowy XX w. wygasły wszystkie młodsze – Karola, Ludwika, Fryderyka – linie i większość gałęzi najstarszej – Gottloba – linii rodu. Przetrwała tylko gałąź potomków Juliusza (zm. 1874), jednego z synów Gottloba. Współcześnie Wrochemowie mieszkają w Niemczech i są znaną rodzina muzyków: Johann Gottlob (kompozytor, pianista), Klaudiusz (wiolonczelista), Johannes (gitarzysta), Klaus (skrzypek), Ulryk (altowiolista).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:53
        W lipcu 2007 r. na dwa dni przyjechał na Górny Śląsk Ulryk von Wrochem. Zwiedził miejscowości związane z przeszłością jego rodu: Stare Tarnowice, Kopienice, Racibórz, Czerwięcice.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:53
        W polu srebrnym trzy czerwone róże, dwie ponad, a jedna poniżej błękitnej rzeki w pas. W klejnocie ponad hełmem i srebrno-czerwonymi labrami, srebrny łabędź.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:55
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Wrochem_family_-_coat_of_arms.jpg/200px-Wrochem_family_-_coat_of_arms.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:56
        Kolonia Wolności (Kolonia Wolność, Kolonia Wolność Górnicza; w okresie Polski Ludowej również: Kolonia Jedności Robotniczej; niem. Bergfreiheit, Col. Bergfreiheit) – kolonia fryderycjańska założona w 1801 roku w Starych Tarnowicach, dla górników kopalni kruszców srebronośnych „Fryderyk” w pobliskich Bobrownikach. Od 1924 roku w całości w granicach Tarnowskich Gór.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:57
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Mapa_Starych_Tarnowic.jpg/220px-Mapa_Starych_Tarnowic.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:58
        Przyczyną założenia kolonii były problemy z zapewnieniem mieszkań dla pracowników rozbudowywanej kopalni „Fryderyk”. Hrabia Łazarz III Henckel von Donnersmarck, właściciel Bobrownik, na terenie których znajdowała się kopalnia, żądał odszkodowań za górników, którzy nie płacili przysługującej mu pańszczyzny. Z kolei w niewielkim mieście, jakim w owym czasie były Tarnowskie Góry, nie było możliwości znalezienia odpowiednich mieszkań pod wynajem. Z tego powodu władze należącej do rządu Prus kopalni postanowiły wydzierżawić od dziedzica Starych Tarnowic, Johanna Gottlieba von Büttnera, teren o powierzchni 13 jutrzyn i 63 sążni kwadratowych położony przy drodze biegnącej z Tarnowskich Gór (współcześnie ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 18:59
        W 1799 stworzono plan przyszłej kolonii zakładający budowę sześciu identycznych domów mieszkalnych. Dodatkowo w centralnej części kolonii miała powstać cechownia z ogrodem i stajnią, niewielka remiza oraz studnia. Umowę dzierżawy terenu podpisano 11 stycznia 1801 roku. Ostatecznie wybudowano 7 domostw, których koszt budowy wyniósł 250 talarów za dom. Pierwsze trzy domy oraz głęboką na 80 metrów studnię zbudowano już w 1801 roku, w 1804 roku – kolejne dwa domy oraz remizę, zaś cechownię i szósty dom wzniesiono w 1807 lub 1808 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:00
        Do Kolonii Wolności przynależał istniejący w latach 1864–1886 szpital na Lyszczu. Był to budynek prostokątny, parterowy, dwutraktowy z pięcioosiową elewacją frontową i dachem naczółkowym. Rozebrany został po II wojnie światowej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:01
        Mieszkańcy Kolonii, zobowiązani do pracy w kopalni, zwolnieni zostali z pańszczyzny, korzystali więc z tzw. „wolności górniczej”, skąd wzięła się pierwotna nazwa osady. Kolonia była administrowana przez Królewski Górnośląski Urząd Górniczo-Hutniczy w Tarnowskich Górach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:01
        Domy mieszkalne na obszarze Kolonii budowane były na planie prostokąta o wymiarach 13,7 × 10 metrów. W środku znajdowała się sień z dwiema obszernymi izbami o wymiarach 6 × 5 metrów po bokach, z których wchodziło się do dwóch mniejszych pomieszczeń z tyłu budynku. Z sieni można było się dostać również do większej izby z tylu domostwa oraz schodami na piętro, gdzie znajdowały się dwa prostokątne pomieszczenia o wymiarach 4,5 × 5 metrów. Do dyspozycji mieszkańców był jeszcze nisko sklepiony strych. W narożnikach izb znajdujących się po bokach sieni znajdowały się po dwa paleniska mające ujście we wspólnym centralnie umiejscowionym kominie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:02
        Chaty były nakryte dachami naczółkowymi pokrytymi pierwotnie najprawdopodobniej gontami, a w latach 20. XX wieku papą. Nie było w nich piwnic, jednak w 1817 roku za każdym z domów Urząd Górniczy zlecił wybudowanie ziemianek
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:02
        W każdym z domów znajdowało się po pięć mieszkań:
        dwa mieszkania dwuizbowe o czynszu 6 talarów rocznie,
        jedno jednoizbowe mieszkanie z tyłu domostwa za 4 talary rocznie,
        dwa jednoizbowe mieszkania na piętrze po 3 talary rocznie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:03
        Kolonię Wolność rozbudowano w późniejszym okresie w kierunku wschodnim, na terytorium miasta Tarnowskie Góry; stąd w momencie przejęcia wschodniej części Górnego Śląska przez Polskę (1922) była kolonią jednocześnie dwóch jednostek administracyjnych: miasta Tarnowskie Góry i gminy Stare Tarnowice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:04
        Budynki Kolonii Wolności ulegały na przestrzeni lat wielokrotnym znaczącym przebudowom. Dobudowywano do nich nowe pomieszczenia, wprowadzano nowe podziały, dokonywano nadbudów oraz zmian pokryć dachowych, otworów okiennych i drzwiowych. Najdłużej zachowany w swojej pierwotnej formie był budynek przy ul. Wyszyńskiego 48, przebudowany w 1952 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:04
        Obecnie w domach Kolonii mieszczą się różne prywatne przedsiębiorstwa, m.in. restauracja, hurtownia materiałów budowlanych oraz serwis narciarski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:05
        Budynek dawnej cechowni wyburzono w 2014 roku. Przed działką, na której stał, zlokalizowany jest przystanek autobusowy ZTM o nazwie Stare Tarnowice Pomorska (wcześniej: Stare Tarnowice Spółdzielnia)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:05
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Friderizianische_Siedlung_in_Alt-Tarnowitz.jpg/240px-Friderizianische_Siedlung_in_Alt-Tarnowitz.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:07
        Lyszcze (niem. Liscze) – część Tarnowskich Gór; dawne przedmieście obejmujące tereny intensywnego wydobycia rud srebra i ołowiu od końca XV wieku, ok. 1529 przyłączone do miasta; również nazwa przebiegającej przez nie ulicy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:07
        Obszar Lyszczy obejmuje fragment miasta ograniczony ulicami: Legionów, Gliwicką, Łomnickiego, Rudną oraz Ogrodową wraz z ulicami Lyszcze oraz Górniczą przebiegającymi przez ten obszar
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:08
        Według Jana Nowaka, tarnogórskiego kronikarza okresu międzywojennego, nazwa Lyszcze pochodzi od leszczyny
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:09
        Miejscowość powstała między 1519 a 1529 rokiem jako południowa część tarnogórskiego pola górniczego powstałego w wyniku odkrycia bogatych złóż rud srebra i ołowiu pod koniec XV wieku. Pole to obejmowało poza Lyszczami również teren właściwego miasta w części środkowej (rejon obecnego śródmieścia z rynkiem i przyległymi uliczkami) oraz Blaszynę, czyli północne przedmieście nowo powstającego miasta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:09
        Grunty, na których powstał rdzeń Tarnowskich Gór oraz Lyszcze jako jego południowe przedmieście należały do pana Tarnowic (obecnie dzielnica Tarnowskich Gór) Piotra Wrochema, natomiast Blaszyna była własnością szlachcica Blachy z Sowic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:09
        O ile w ścisłym centrum miasta siatka ulic miała kształt w miarę regularny, o tyle liczne zwałowiska, szyby i doły na Lyszczach (a także na Blaszynie) uniemożliwiały zakładanie prostych dróg. Układ krętych uliczek w tych dwóch miejscach zachował się aż do dziś.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:11
        1602 roku pod Lyszcze dotarła sztolnia św. Jakuba (St. Jacobi-Stollen) o długości ok. 4700 m, której budowę rozpoczęto w 1563 roku z inicjatywy górmistrza Jakuba Rappa. Była to najdłuższa sztolnia w rejonie Tarnowskich Gór od rozpoczęcia działalności górniczej aż do jej wznowienia w 1784. Złoża na Lyszczach sięgnąć miała również sztolnia „Krakowska” (Krakauer Stollen), której budowę rozpoczęto w 1567 lub 1568 roku w dolinie Dramy w okolicy Ptakowic. Jej budowę zarzucono jednak w 1579 lub 1584 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:11
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Tarnowskie_G%C3%B3ry_Gliwicka_24.jpg/220px-Tarnowskie_G%C3%B3ry_Gliwicka_24.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:12
        Między 1834 a 1858 rokiem w wynajętym przez sędziego Krickende budynku 245 na Lyszczach (obecnie ul. Górnicza 38) odbywały się spotkania członków tarnogórskiej loży wolnomularskiej Silberfels. Spotkania masonów odbywały się również na tzw. zamku. W 1858 loża została przeniesiona do nowo wybudowanego budynku przy ulicy Jana III Sobieskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:13
        Sześć lat później, w 1864 roku, miasto zakupiło budynek dawnej loży na Lyszczach i urządziło w nim lazaret dla 32 chorych. Był to budynek prostokątny, parterowy, dwutraktowy z pięcioosiową elewacją frontową i dachem naczółkowym. W 1876 doprowadzono do niego wodociąg. Zorganizowany w budynku szpital zlikwidowano w 1886, gdy ukończono budowę lecznicy powiatowej, zaś w obiekcie poszpitalnym umieszczono sierociniec. Mieścił się on tam do 1900 roku. Sam budynek rozebrano po II wojnie światowej
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:14
          W latach 1912–1913 przy obecnej ul. Górniczej 36 wybudowano budynek remizy strażackiej z pięcioma bramami, kamiennymi przyporami w narożnikach fasady oraz reliefem przedstawiającym św. Floriana – patrona strażaków – w szczytowej części elewacji. Budynek istnieje do dziś i jest siedzibą Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej. W latach 90. XX wieku nadbudowano II piętro, zmodernizowano elewację i zastąpiono oryginalny relief ze św. Florianem w szczycie elewacji nową metaloplastyką. Przebudowany gmach utracił walory zabytkowe, jednak później został wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Tarnowskie Góry
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:16
        Bezpośrednio przed Lyszczami (pot. Lyszczem) w pobliżu skrzyżowania obecnej ulicy Gliwickiej i Wyszyńskiego znajdowała się jedna z trzech bram miejskich, tzw. Brama Gliwicka (inna nazwa: Brama Wrocławska), zlikwidowana w 1832 roku. Obecnie na jej miejscu stoi willa miejska z XIX wieku (ul. Gliwicka 24)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:16
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Tarnowitz_1700_P._Kn%C3%B6tel.jpg/220px-Tarnowitz_1700_P._Kn%C3%B6tel.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:17
        Pniowiec (niem. Pniowitz) – północna dzielnica Tarnowskich Gór oddalona o około 8 km od centrum miasta, położona w kompleksie Lasów Lublinieckich. Do kwietnia 2003 o statusie sołectwa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:17
        1 stycznia 1973 włączony do miasta Strzybnica. Od 1975 część Tarnowskich Gór. Według danych urzędu stanu cywilnego z 2017 roku zamiesziwana przez niecałe 1300 mieszkańców
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:17
        Z tutejszego stawu znajdującego się na terenie Tłuczykąta wypływa struga Pniowiec, dopływ Stoły.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:18
        Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy’ego nazwa pochodzi od polskiej nazwy „pnia”. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Pniowek podając jej znaczenie „Holzstammplatz”, czyli po polsku „Miejsce wśród pni”. Nazwa uwidoczniona jest w obecnym herbie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:19
        W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod polską nazwą Pniowiecz oraz niemiecką Gross Pniowitz
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:19
        W czasie II wojny światowej niemiecka nazistowska administracja III Rzeszy zmieniła nazwę na nową, całkowicie ahistoryczną – Stockwalde O.S
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:20
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Tarnowskie_G%C3%B3ry_Jagodowa_Zesp%C3%B3%C5%82_Szkolno-Przedszkolny_nr_2_DSC_6385.JPG/240px-Tarnowskie_G%C3%B3ry_Jagodowa_Zesp%C3%B3%C5%82_Szkolno-Przedszkolny_nr_2_DSC_6385.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:20
        Puferki (niem. Gruschkamühle) – miejscowość, stanowiąca część miasta Tarnowskie Góry, zlokalizowana na terenie dzielnicy Sowice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:21
        Puferki położone są w odległości ok. 2,5 km w linii prostej od centrum miasta. Obejmują kilkanaście domów znajdujących się wzdłuż ul. Grzybowej i przy ul. Wincentego Pola. Przez miejscowość przepływa rzeka Stoła.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:22
        Na rzece Stole przepływającej przez Puferki prawdopodobnie już od XV wieku istniał rozbudowany system stawów piętrzących wodę, przy których powstawały młyny, kuźnie oraz zakłady przeróbki urobku[5]. Zajmowano się w nich rozbijaniem większych brył kruszcu na drobne kawałki. Tego typu zakłady nosiły w języku niemieckim nazwę Pochwerk(niem.), do której nawiązuje polska nazwa miejscowości. Urzędowa nazwa niemiecka Puferek brzmiała jednak Gruschkamühle i odnosiła się do nazwiska właściciela jednego z młynów założonych pod koniec XVIII wieku, po ustaniu na tym terenie działalności kuźniczej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:22
        Dr Marek Wroński utożsamia z Puferkami osadę Ruda, inaczej Hammer (od niemieckiego słowa oznaczającego ‘młot’), występującą po raz pierwszy w dokumencie z 15 kwietnia 1415 roku, w którym biskup krakowski Wojciech Jastrzębiec erygował parafię w Tarnowicach. Wcześniej Ruda oraz wsie: Tarnowice, Rybna, Pniowiec, Opatowice, Sowice i Lasowice należały do parafii w Reptach. Nazwa tej miejscowości mogła się odnosić do podmokłej łąki lub bagniska koloru rdzawego, znacznie bardziej prawdopodobne jednak jest odniesienie do miejsca wydobycia i/lub wytapiania rudy żelaza
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:23
        Historycznie oraz administracyjnie Puferki wraz z sąsiednim Repeckiem przynależały do Opatowic. Do Sowic, a zarazem do Tarnowskich Gór, przyłączono obie miejscowości w 1975 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:23
        Podczas prowadzonych w dolinie rzeki Stoły na terenie Puferek w latach 30. ubiegłego wieku prac wykopaliskowych archeolodzy odkryli pozostałości osady z epoki kamiennej oraz dwa ślady osadnictwa z epoki kamiennej i epoki brązu (AZP 94-46 nr 10-12 o współrzędnych: 50°27′53″N, 18°50′12″E; 50°27′52″N, 18°50′24″E oraz 50°27′50″N, 18°50′30″E). Odnalezione tam naczynia reprezentują kulturę łużycką
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:24
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Puferki_-_dolina_rzeki_Sto%C5%82y_01.jpg/220px-Puferki_-_dolina_rzeki_Sto%C5%82y_01.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:25
        Strzybnica (niem. Friedrichshütte) – dzielnica Tarnowskich Gór położona w północno-zachodniej części miasta. Dawniej osiedle, a także samodzielne miasto.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:26
        Strzybnica leży w północno-zachodniej części miasta. Na północy graniczy z Pniowcem, na zachodzie z gminą Tworóg (sołectwa Hanusek i Boruszowice), na południowym zachodzie z Rybną, od południa z Sowicami i na niewielkim odcinku ze Śródmieściem-Centrum, natomiast na wschodzie z Lasowicami.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:26
        Ciągły rozwój osadniczy Strzybnicy zapoczątkowano w 1786 roku. Wówczas rząd Królestwa Prus z inicjatywy hrabiego Friedricha Wilhelma von Redena wybudował hutę przeznaczoną do wytapiania rud srebra, ołowiu i cynku z kopalni „Fryderyk” w Bobrownikach. Kopalnia ta została uruchomiona w 1784 roku, była największą kopalnią rud na Górnym Śląsku aż do 21 kwietnia 1933 roku, kiedy została zamknięta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:26
        W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Strzybnica"
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:27
        W latach 1946–1954 siedziba gminy Strzybnica.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:27
        W latach 50. XX wieku na wschód od Zakładów Przetwórczych „Strzybnica” (późniejszy „Zamet”) założono Park Hutnika
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:28
        W 1954 Strzybnica wraz z Piaseczną utworzyły wspólną gromadę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:29
        W latach 1967–1975 Strzybnica była samodzielnym miastem.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:29
        W Strzybnicy działa klub sportowy Strzybnica, Tęczowe Przedszkole nr 24, Szkoła Podstawowa nr 13, straż pożarna, tartak oraz rzymskokatolicka parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa i Matki Boskiej Fatimskiej. W latach 2009–2014 swoją siedzibę miało tutaj również Wydawnictwo św. Macieja Apostoła
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:30
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Strzybnica_-_dawny_Urz%C4%85d_Miasta.jpg/240px-Strzybnica_-_dawny_Urz%C4%85d_Miasta.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:31
        Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach (dawniej Zabytkowa Kopalnia Rud Srebronośnych) – jedyna w Polsce podziemna trasa turystyczna umożliwiająca zwiedzanie podziemi dawnej kopalni kruszców srebronośnych, założonej w triasowych dolomitach i wapieniach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:32
        Od 2004 część pomnika historii Tarnowskie Góry – podziemia zabytkowej kopalni rud srebronośnych oraz sztolni „Czarnego Pstrąga”[1]. Od lipca 2017 jest wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako jeden z obiektów wpisu o nazwie: Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:32
        Zabytkowa Kopalnia Srebra jest jedną z czterech gwiazd Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Od 2014 roku Kopalnia dołączyła do Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego (ERIH) jako tak zwany Punkt Kotwiczny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:32
        Kopalnia znajduje się w Tarnowskich Górach przy ul. Szczęść Boże 81. Stanowi jeden z dwóch udostępnionych do zwiedzania w 1976 roku fragmentów wyrobisk podziemnych Królewskiej Kopalni Fryderyk (niem. Königliche Friedrichsgrube), która funkcjonowała od 1784 roku (według innego źródła od 1714 roku) do 1911[5] lub 1912 roku[6]. Jest częścią podziemnego labiryntu wyrobisk górniczych, chodników i sztolni odwadniających, którego długość wynosi ponad 150 km.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:33
        Na głębokości 40 m powstał szlak turystyczny o długości 1740 m i kształcie trójkąta, łączący trzy szyby: „Anioł”, „Żmija” i „Szczęść Boże”. W czasie niezwykłej wędrówki turyści oglądają pochodzące z XVIII i XIX w. przodki górnicze, dawne stanowiska pracy i narzędzia. Ze szlakiem sąsiadują trzy komory o wielkości od 500 do 2000 m². Blisko 300-metrowy fragment trasy trzeba pokonać łodzią. W 2012 roku podziemna trasa turystyczna została udźwiękowiona w autentyczne odgłosy ciężkiej pracy gwarków, efekty zawału kopalnianego, jadących wózków i robót strzałowych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:34
        W budynku nadszybia Kopalni Srebra znajduje się multimedialna wystawa (otwarta 20 kwietnia 2012 roku), na której prezentowane są treści związane z historią, geologią, technikami wydobycia i odwadniania tarnogórskich podziemi. Można tam obejrzeć m.in. dawne narzędzia, płuczkę, lampy używane pod ziemią, kubły do wydobywania urobku, a także górniczą przenośną toaletę. Jednym z elementów wystawy jest maszyna parowa, pierwsza na Górnym Śląsku, zainstalowana na obecnych terenach miasta w 1788 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:35
        Na terenie kopalni znajdują się: sala kinowo-konferencyjna, restauracja, sklepy z pamiątkami i minerałami oraz parking. Trasa Zabytkowej Kopalni Srebra jest przystosowana dla osób niepełnosprawnych. W podziemiach panuje specyficzny mikroklimat o stałej temperaturze 10 °C.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:35
        Tuż przy budynku kopalni znajduje się Skansen Maszyn Parowych. To bogata kolekcja maszyn parowych używanych w dawnym przemyśle. Znajdują się tu takie eksponaty jak: walec drogowy, dźwig kolejowy, lokomobila, liczne parowozy, agregat prądotwórczy, pompy parowe oraz maszyny wyciągowe. Lokalizacja przykopalnianego skansenu nawiązuje do historii tarnogórskiego górnictwa, którego decydującym elementem dynamicznego rozwoju w XIX w. było wprowadzenie nowoczesnej techniki parowej. Nową atrakcją dla całej rodziny jest przejażdżka Małą Koleją Skansenową wokół skansenu. Długość trasy wynosi 500 metrów. Jazdą tą niewielką kolejką, w otoczeniu zabytkowych maszyn, dostarcza niezapomnianych wrażeń.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:36
        Zabytkową Kopalnią Srebra oraz Sztolnią Czarnego Pstrąga zarządza Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:36
        Od 19 października 2006 Zabytkowa Kopalnia Srebra znajduje się na trasie Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Podziemia zabytkowej kopalni i Sztolnia Czarnego Pstrąga zostały uznane za pomnik historii rozporządzeniem Prezydenta RP z 14 kwietnia 2004 roku (Dz.U. z 2004 r. nr 102, poz. 1062)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:37
        Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach była jednym z obiektów zgłoszonych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego na wniosek Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zgłoszenie obejmowało również inne obiekty pogórnicze z Tarnowskich Gór, Bytomia i gminy Zbrosławice. Wpisu na listę dokonano podczas 41. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Krakowie 9 lipca 2017
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:37
        Skansen Maszyn Parowych w Tarnowskich Górach – część Zabytkowej Kopalni Srebra, zlokalizowana w Tarnowskich Górach przy ul. Szczęść Boże 81 za budynkiem nadszybia szybu „Anioł”. Obejmuje 25 eksponatów nawiązujących do historii tarnogórskiego górnictwa, którego decydującym elementem dynamicznego rozwoju od końca XVIII było wprowadzenie nowoczesnej – jak na owe czasy – techniki parowej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:38
        Skansen został otwarty w 1976 roku wraz z oddaniem do użytku Zabytkowej Kopalni Srebra (wówczas: Zabytkowej Kopalni Rud Srebronośnych) – jednego z fragmentów wyrobisk podziemnych Królewskiej Kopalni Fryderyk (niem. Königliche Friedrichsgrube) obejmujących korytarze, chodniki i sztolnie odwadniające, których łączna długość wynosi ponad 150 km.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:38
        W 2014 roku eksponaty zostały odrestaurowane, zaś rok później, podczas Industriady, otwarto dla turystów małą kolejkę skansenową o rozstawie szyn 184 mm (tzw. kolej lilipucia), której trasa liczy ok. 500 metrów[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:40
        Kopalnia Fryderyk (niem. Friedrichsgrube) – kopalnia rudy ołowiu i srebra, która funkcjonowała od 1784 roku do co najmniej 1911 roku lub 1912 roku głównie w rejonie Bobrownik Śląskich w Tarnowskich Górach. Jej wyrobiska są częściowo udostępnione dla turystów jako Zabytkowa Kopalnia Srebra, zostały one wpisane w 2017 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:42
        Pierwszy raz rudę ołowiu znaleziono 16 lipca 1784 w okolicy szybu Rudolphine. Złoża rudy ołowiu zalegały niemal poziomo. W 1787 roku (według innych źródeł: 17 stycznia 1788 roku lub 4 kwietnia 1788 roku) przy szybie Abraham została zainstalowana pierwsza na Górnym Śląsku, a druga na kontynencie 32-cylindrowa maszyna parowa do odwadniania, sprowadzona z Cardiff, z inicjatywy hrabiego Redena. Została przetransportowana statkiem do Świnoujścia, potem Odrą, trzema łodziami do Zdzieszowic i stamtąd furmankami do kopalni. Kolejne maszyny, które były montowane w zakładzie, były tworzone w odlewni w Gliwicach w latach 1790, 1794/1795, 1802 oraz 1804[12]. W 1816 roku kopalnia i huta zatrudniała łącznie 540 pracowników, wyprodukowały one w tym roku 1495 marek srebra, 5320 cetnarów ołowiu i 12563 cetnarów glejty. Pole górnicze wynosiło 1,529 km² w 1835 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 19:43
        W kopalni przeprowadzono badania prędkości transportu urobku tzw. wózkami angielskimi, taczkami oraz kubłami; najkorzystniej wypadły wózki, stosowano je, gdzie było to możliwe ze względu na warunki. Do ciągnienia urobku próbowano również uruchomić kołowrót z kołami zamachowymi, który skonstruowano według pomysłu Kiesewettera z Dolnego Śląska, próba nie wypadła jednak pomyślnie. W 1834 roku uruchomiono głęboką sztolnię w kopalni, którą drążono od 1821 roku na odcinku w przybliżeniu 5,6 km, co kosztowało około 220 000 talarów Rzeszy. Dzięki czemu można było zrezygnować z odwadniania przy pomocy maszyny parowej, co było procesem kosztownym. W 1836 roku po raz pierwszy zaczęto oddzielać urobek od skały płonnej drogą mechaniczną, na szerszą skalę przeróbka mechaniczna ruszyła od 1840 roku. Urobek w 1. połowie XIX wieku wydobywano kołowrotem napędzanym ręcznie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:03
        W drugim ćwierćwieczu XIX wieku dochodowość kopalni i huty Fryderyk wyraźnie zmniejszyła się; średni roczny dochód kopalni w latach 1838–1848 wyniósł 1668 talarów. Uboczna produkcja rudy ołowiu w górnośląskich kopalniach galmanu (w 1859 i 1862 roku) przekroczyła ilości wydobyte w kopalni Fryderyk. Górnicy pracowali po 8 lub 12 godzin dziennie, zmiany ośmiogodzinne trwały od 6 do 14 oraz od 14 do 22. Stawka za dniówkę wahała się od 5 do 7,5 srebrnych groszy, górnicy jednak pracowali przeważnie w akordzie, przez co zarabiali więcej niż przewidziana stawka za dniówkę. Górnicy kopalni Fryderyk mało kiedy posiadali własne lokale, przez co przeważnie wynajmowali mieszkania
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:04
        W 1858 roku Wyższy Urząd Górniczy wydał zarządzenie ograniczające produkcję kopalni Fryderyk ze względu na trudności huty Fryderyk. Do 1910 roku wydobyto kilka milionów ton rudy, z której uzyskano 167 tys. ton ołowiu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:04
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/K%C3%B6nigliche_Friedrichsh%C3%BCtte.png/220px-K%C3%B6nigliche_Friedrichsh%C3%BCtte.png
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:05
        Park Hutnika w Tarnowskich Górach-Strzybnicy – założony w latach 50. XX wieku park znajdujący się w Strzybnicy (od 1975 roku część Tarnowskich Gór), w miejscu wcześniejszego, XIX-wiecznego parku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:05
        Park położony jest w północno-zachodniej części Tarnowskich Gór, na terenie dzielnicy Strzybnica w centralnej jej części. Ma kształt zbliżony do prostokąta, a jego granice tworzy ul. Zagórska od południowego zachodu, ul. Ks. prałata Edwarda Płonki od północnego zachodu, stacja elektroenergetyczna „Strzybnica” i łąki nad rzeką Stołą od północnego wschodu oraz osiedle kilku bloków mieszkalnych przy ul. Zagórskiej od południowego wschodu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:07
        Pierwszym parkiem na terenie obecnej Strzybnicy był powstały w I połowie XIX wieku (najpewniej w latach 20. lub 30. XIX w.) Park Hutniczy (niem. Hüttenpark). Został on założony na niewielkim obszarze między działającą od 1786 roku hutą Fryderyk (Friedrichshütte), tzw. Stawem Hutniczym (Hüttenteich) a starą drogą prowadzącą z Rybnej ku nowo powstałej kolonii przemysłowej (Col. Friedrichshütte). Było to miejsce wypoczynku pracowników huty i ich rodzin, w którym organizowano również festyny i obchody święta upamiętniającego uruchomienie zakładu. Wraz z jego rozbudową, park przez lata kilkukrotnie zmieniał swój obszar i ostatecznie został przesunięty nieco na wschód. W latach 20. XX wieku na znajdującym się na terenie parku niewielkim głazie narzutowym umieszczono tablicę upamiętniającą powstania śląskie. Pomimo likwidacji huty Fryderyk w 1933 roku Park Hutniczy do połowy XX wieku zachował swój pierwotny charakter i służył mieszkańcom osady.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:07
        W latach 50. XX wieku w związku z rozbudową Zakładów Przetwórczych „Strzybnica”, powstałych na bazie dawnej huty, istniejący Staw Hutniczy zasypano, zaś stary Park Hutniczy został zlikwidowany. Po wschodniej stronie drogi z Rybnej do Strzybnicy, w szerokim pasie łąk nad rzeką Stołą, założono jednak nowy park, nazwany Parkiem Hutnika. W połowie lat 60. XX wieku drogę tę zastąpiła nowo wytyczona ul. Metalowców (obecnie Ks. prałata Edwarda Płonki), natomiast Zakłady Mechaniczne Przemysłu Metali Nieżelaznych „Zamet” zostały po raz kolejny rozbudowane kosztem niewielkiej, zachodniej części parku, gdzie wybudowano nowe hale fabryczne.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:08
        W kolejnych latach park zagospodarowywany był przede wszystkim w ramach czynów społecznych i ze środków „Zametu”. W 1970 roku w południowej części parku, w miejscu dawnego Domu Hutnika, otwarto nowy Zakładowy Dom Kultury, a w 1975 – mały amfiteatr z muszlą koncertową, służący organizacji imprez plenerowych, takich jak festyny z okazji Dnia Hutnika.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:09
        Co roku w latach 2006–2019, w drugi dzień świąt wielkanocnych, w amfiteatrze na terenie parku Hutnika wykonywane było zdjęcie grupowe mieszkańców Strzybnicy. Akcja odbywała się z inicjatywy fotografa Bartłomieja Zylli i miała na celu ożywienie kulturalne tego miejsca. W 2013 roku w wydarzeniu udział wzięło około 130 osób[6]. Ze względu na pandemię COVID-19 XV edycja akcji w 2020 roku odbywała się jedynie w mediach społecznościowych. W 2021 roku tradycyjne zdjęcie grupowe nie zostało zorganizowane
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:10
        Do parku nawiązuje nazwa przystanku autobusowego Strzybnica Park Hutnika, na którym zatrzymują się autobusy Zarządu Transportu Metropolitalnego kursujące m.in. do tarnogórskiego centrum, do Pniowca, Tworoga czy Krupskiego Młyna
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:11
        Drzewostan parku jest bardzo zróżnicowany choć stosunkowo młody. Drzewa liściaste reprezentowane są m.in. przez liczne lipy drobnolistne (Tilia cordata Mill.), buki zwyczajne (Fagus sylvatica L.), jawory (Acer pseudoplatanus L.) i graby pospolite (Carpinus betulus L.), występują również wiązy szypułkowe (Ulmus laevis Pall.), wierzby białe (Salix alba L.) oraz kruche (S. fragilis L.), dęby szypułkowe (Quercus robur L.) i czerwone (Q. rubra L.), kasztanowce pospolite (Aesculus hippocastanum L.), klony zwyczajne (Acer platanoides L.), srebrzyste (A. saccharinum L.) i jesionolistne (A. negundo L.), brzozy brodawkowate (Betula pendula Roth), jarzęby pospolite (Sorbus aucuparia L.) i robinie akacjowe (Robinia pseudoacacia L.). Krzewami występującymi licznie na terenie parku są głogi (Crataegus sp.) oraz karagany syberyjskie (Caragana arborescens Lam.), natomiast do drzew iglastych porastających ten obszar należą sosny czarne (Pinus nigra Arn.) i sosny wejmutki (P. strobus L.), świerki kłujące (Picea pungens Engelm.) oraz żywotniki zachodnie (Thuja occidentalis L.)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:12
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Tarnowskie_G%C3%B3ry_Park_Hutnika_06.jpg/240px-Tarnowskie_G%C3%B3ry_Park_Hutnika_06.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:12
        Piaseczna (niem. Piassetzna) – miejscowość, stanowiąca dziś część miasta Tarnowskie Góry. Obejmuje większą część obszaru dzielnicy Strzybnica. Centrum Piasecznej (dawne siedlisko wsi) znajduje się w rejonie ulic Kombatantów, Proletariackiej, Sudeckiej, Pułaskiego, Jagiellońskiej i początkowego odcinka ul. Kościelnej. Na jej obszarze powstało pięć kolonii.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:13
        W Piasecznej znajduje się m.in. budynek dawnego Urzędu Miasta Strzybnica (obecnie przedszkole), a także gmach dawnego Urzędu Hutniczego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:14
        Wielka Kolonia (niem. Grosse Kolonie; wcześniej Col. Friedrichshütte) – między Piaseczną a Strzybnicą, na prawym brzegu Stoły. Pierwotnie w obrębie ulic Bolesława Prusa, Piotra Ściegiennego, Husarskiej oraz wschodniego, krótszego odcinka ul. Ludwika Solskiego i przyległego odcinka ul. Kościelnej. Do czasów współczesnych kolonia ta rozrosła się na zachód, obejmując również ulice: Mieczysława Karłowicza, Witolda Rowickiego, Igora Strawińskiego oraz część ul. Ludwika Solskiego na zachód od ul. Bolesława Prusa. Granicę Wielkiej Kolonii ze Strzybnicą stanowi ul. Górna, zaś z Kolonią Jezioro – ul. Karłowicza;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:14
        Kolonia Jezioro (niem. Teichkolonie) – położona na północ od Piasecznej wokół dawnego stawu, na obu brzegach rzeki Stoły. Pierwotnie obejmowała zabudowania przy dzisiejszych ulicach Pionierskiej i Józefa Ignacego Kraszewskiego. Współcześnie kolonia ta rozrosła się na południowy wschód w stronę Wielkiej Kolonii, obejmując ul. Grabową, Dębową, Kossaka, Bronisława Hagera i zachodnią część ul. Solskiego;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:15
        Kolonia Piaseczna (niem. Kolonie Piassetzna) – położona wzdłuż ul. Zagórskiej w stronę Boruszowic;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:15
        Kolonia Piaseczna Mała (też: Mała Kolonia, niem. Kleine Kolonie) – położona daleko na wschodzie, na prawym brzegu Stoły przy skrzyżowaniu ul. Grzybowej z ul. Artura Zawiszy. Domy leżące na lewym brzegu Stoły należą już do Rybnej;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:16
        Pustki (niem. Pustki) – dawna leśniczówka na końcu obecnej ulicy Pustki-Leśnictwo.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:16
        Na zachód od Małej Kolonii, między ulicami: Grzybową, Komuny Paryskiej, Zagórską i Ks. Prałata E. Płonki, położona jest kolonia Rybnej – Rybna-Kolonia (niem. Kol. Rybna).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:18
        Ślady osadnictwa na terenie Piasecznej datowane są na młodszą epokę kamienną (neolit). Odkrywana licznie podczas badań archeologicznych w latach 20. i 30. XX wieku charakterystyczna ceramika z odciskami sznura jest dowodem, że istniejąca wówczas na obecnym terenie Piasecznej osada rozwijała się w okresie kultury ceramiki sznurowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:19
        Pierwsza wzmianka historyczna o Piasecznej pochodzi z 1415 roku. Wioska początkowo należała do parafii w Reptach, a następnie do parafii Stare Tarnowice. W 1736 roku Piaseczna pojawia się na mapie księstwa opolskiego autorstwa Iohannesa Wolfganga Wielanda.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:19
        W Piasecznej, na miejscu istniejącej od XV wieku kuźnicy (należącej m.in. do Donnersmarcków), w ciągu zaledwie sześciu miesięcy w 1786 roku została zbudowana przez pruski rząd z inicjatywy hrabiego Fryderyka Wilhelma von Redena huta srebra i ołowiu „Fryderyk”. Zakład dał początek nowej miejscowości – Strzybnicy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:20
        Podczas plebiscytu na Górnym Śląsku w 1921 roku, oddano 552 głosy za Polską i 452 za Niemcami. W 1924 roku obszar dworski Strzybnica (obejmujący hutę z kolonią) wcielono do gminy wiejskiej Piaseczna.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:21
        Krótko po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939, nieustalony oddział niemiecki rozstrzelał na terenie Piasecznej 13 osób, ich zwłoki następnie zakopano w lesie. Ciała zamordowanych ekshumowano po wojnie i pochowano na cmentarzu w Rybnej-Kolonii
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:21
        W 1945 do gminy Piaseczna włączono gminę Rybna. Rok później siedzibę władz gminy przeniesiono do Strzybnicy, a jej nazwę zmieniono na gmina Strzybnica. W 1954 roku Piaseczna i Strzybnica utworzyły wspólną gromadę, natomiast Rybna wraz z Opatowicami – gromadę Rybna.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:22
        W latach 1958–1966 Piaseczna stanowiła część osiedla, a 1967–75 dzielnica miasta Strzybnica, wraz z którym 22 maja 1975 roku została włączona w granice Tarnowskich Gór.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:23
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Tarnowskie_G%C3%B3ry_-_Strzybnica-Piaseczna_-_jaz%2C_grobla_i_most_01.jpg/220px-Tarnowskie_G%C3%B3ry_-_Strzybnica-Piaseczna_-_jaz%2C_grobla_i_most_01.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:24
        Na terenie Piasecznej znajdują się dwa obiekty wpisane do rejestru zabytków:
        kaplica Matki Bożej Bolesnej z 1756 roku – w samym środku dawnej wsi Piaseczna, u zbiegu ulic Sudeckiej, Kombatantów, Kościelnej i Generała Pułaskiego (nr rej. A/998/69 z 18 lutego 1969),
        budynek dawnej szkoły katolickiej z 1890 roku – przy ul. Proletariackiej 8 (nr rej. A/319/10 z 2 listopada 2011).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:24
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Szkola_katolicka.jpg/220px-Szkola_katolicka.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:25
        Kaplica Matki Boskiej Bolesnej w Strzybnicy – rzymskokatolicka kaplica wybudowana w połowie XVIII wieku (najprawdopodobniej w 1756 roku) w Strzybnicy (obecnie dzielnica Tarnowskich Gór), wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:26
        Kaplica położona jest u zbiegu ulic Sudeckiej, Kombatantów, Kościelnej i Generała Pułaskiego (dawniej 1 Maja i Poprzecznej) przed domem przy ul. Kombatantów 33, na terenie Piasecznej – dawniej odrębnej miejscowości, która w 1924 roku połączona została ze Strzybnicą, a wraz z nią w 1975 roku weszła w skład Tarnowskich Gór
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:26
        Kaplica wolnostojąca, założona na rzucie ośmiokąta, jednonawowa, murowana, otynkowana, pomalowana na biało z wejściem zwieńczonym półkoliście, nad którym znajduje się niewielki, pokryty gontem okap. W bocznych ścianach niewielkie okienka. Dach ośmiospadowy pokryty gontem, zwieńczony drewnianą latarnią ze stalowym krzyżem lotaryńskim na szczycie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:27
        Dawniej od frontu kaplicy znajdował się prostokątny, drewniany ganek wsparty na ośmiu zdobionych kolumnach, nakryty trójspadowym dachem krytym papą
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:27
        Kaplica stoi nieco powyżej poziomu drogi, prowadzą do niej trzy schodki. Przed wejściem znajduje się rabata kwiatowa oraz rosną dwa żywotniki. Po lewej stronie stoi wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków drewniany krzyż z ok. 1920–1930 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:28
        Naprzeciw wejścia znajduje się szeroki ołtarz z trzema figurami ludowymi: pietą (pośrodku) oraz Matki Bożej Niepokalanej i Różańcowej po obu jej stronach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:28
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Kapliczka_ul._Sudecka.jpg/190px-Kapliczka_ul._Sudecka.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:29
        Sowice (niem. Sowitz) – dzielnica miasta Tarnowskie Góry położona 2 km od centrum w kierunku północnym.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:31
        Dzielnicę współtworzą 4 miejscowości położone nad rzeką Stołą, stanowiące części miasta Tarnowskie Góry.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:31
        Sowice (niem. Sowitz) – dawna wieś średniowieczna,
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:31
        Repecko (nazwa urzędowa Repeckie; niem. Repetzko) – dawny folwark należący do Opatowic,
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:32
        Puferki (niem. Gruschkamühle) – dawny zakład przeróbki rud i młyn na granicy Sowic i Opatowic,
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:32
        Czarna Huta (niem. Hugohütte) – dawna kolonia przemysłowa Lasowic.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:33
        W Sowicach znajduje się m.in. Parafia Matki Boskiej Częstochowskiej, której pierwszym proboszczem był ks. Jan Rudol, oraz zespół szkolno-przedszkolny, natomiast w Czarnej Hucie działało największe przedsiębiorstwo w dzielnicy – Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry”.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:33
        Współcześnie poza granicami dzielnicy znajdują się dwie miejscowości, które dawniej były częściami Sowic.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:34
        Blaszyna – XVI-wieczna, rozległa kolonia górnicza Sowic, która już w początkach XVII w. weszła w skład miasta Tarnowskie Góry, obecnie część dzielnicy Śródmieście Centrum (teren między linią kolejową Tarnowskie Góry–Opole a ul. Jana III Sobieskiego),
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:34
        część Tłuczykąta, obecnie w dzielnicy Lasowice.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:34
        Nazwa dzielnicy i miejscowości Sowice jest patronimiczną, wywodzącą się od zbiorowej nazwy osobowej Sowicy, oznaczającej potomków chłopa o przezwisku Sowa, który w średniowieczu prawdopodobnie z książęcego nadania wykarczował las na lewym (południowym) brzegu rzeki Rybnej (dziś Stoły) i założył osadę, rozrosłą później w wieś
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 20:36
        Badania archeologiczne w okolicy Sowic rozpoczął w latach 1925 i 1927 prof. dr Józef Kostrzewski ze studentami Uniwersytetu Poznańskiego. Jednak najstarsze ślady bytności człowieka na terenie dzisiejszej dzielnicy Sowice udało im się odnaleźć dopiero w 1928 roku. W trakcie kontynuacji badań archeologicznych nad rzeką Stołą, na zachód od Repecka prof. Kostrzewski znalazł wraz ze studentami paleolityczny skrobacz, drapacze oraz wiórki i odłupki, a także skorupy kultury łużyckiej, a w Sowicach (na północ od drogi do Repecka) natrafił na odłupki i wiórki krzemienne z epoki paleolitu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:44
        Badania archeologiczne w okolicy Sowic rozpoczął w latach 1925 i 1927 prof. dr Józef Kostrzewski ze studentami Uniwersytetu Poznańskiego. Jednak najstarsze ślady bytności człowieka na terenie dzisiejszej dzielnicy Sowice udało im się odnaleźć dopiero w 1928 roku. W trakcie kontynuacji badań archeologicznych nad rzeką Stołą, na zachód od Repecka prof. Kostrzewski znalazł wraz ze studentami paleolityczny skrobacz, drapacze oraz wiórki i odłupki, a także skorupy kultury łużyckiej, a w Sowicach (na północ od drogi do Repecka) natrafił na odłupki i wiórki krzemienne z epoki paleolitu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:45
        Do wykopalisk prof. Kostrzewski powrócił w 1933 roku, znajdując w Repecku liczne osady ze środkowej fazy neolitu oraz kultury łużyckiej. Natomiast w Sowicach odkrył na 4 stanowiskach: skorupę kultury łużyckiej (stanowisko a, na południowy wschód od Sowic), okrzesek krzemienny (stanowisko b, na wschód od Sowic), kolejny okrzesek krzemienny (stanowisko c, na zachód od Sowic) oraz „złamany wiór krzemienny z częściowo zaszczerbioną krawędzią” i dwa okrzeski krzemienne (stanowisko d, na północny wschód od Puferek).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:45
        W tym samym, 1933 roku w okolicy Tarnowskich Gór pojawiła się druga grupa archeologów i studentów Uniwersytetu Warszawskiego na czele z prof. dr. Włodzimierzem Antoniewiczem. W Sowicach znaleźli oni na śródleśnych polanach prehistoryczne jamy z żużlem, szlaką i ułamkami szkła oraz odłamki krzemienia.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:46
        Kolejny, piąty już sezon badawczy prof. Kostrzewskiego, przyniósł w 1934 roku odkrycie na północ od drogi z Sowic do Repecka, w pobliżu wód Stoły: 2 wiórków, 8 okrzesków i przepalonego rdzenia tardenoaskiego z epoki kamiennej oraz skorupy naczynia i przepaloną kość z okresu kultury łużyckiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:46
        Następne poszukiwania miały miejsce w 1942 roku, kiedy to koło Puferek bytomski archeolog Theodor Kubitzek odnalazł na południowym stoku doliny Stoły odłupek krzemienny z epoki kamiennej i trzy skorupy brzuśca naczynia glinianego z epoki żelaza.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:47
        W efekcie przed 1945 rokiem na terenie dzielnicy przebadano łącznie 11 stanowisk archeologicznych, w tym 3 stanowiska wokół Sowic, 4 stanowiska wokół Puferek i 4 stanowiska wokół Repecka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:48
        Osadnictwo w formie ciągłej na terenie Sowic raczej nie przetrwało do średniowiecza. Mimo to jest to jedna z najstarszych wsi na ziemi tarnogórskiej. Pierwsza wzmianka o średniowiecznych Sowicach (Jasnowicz) pochodzi – zdaniem dr. Marka Wrońskiego – z 1369 roku, z dokumentu podziału księstwa bytomskiego między księcia oleśnickiego Konrada II a księcia cieszyńskiego Przemysława. Kolejna (Sowicze) pojawia się w dokumencie erygującym parafię w Tarnowicach (Starych) z 1415 roku, znanym z dwóch odpisów z 1666 i 1761 roku. Analiza układu drogowego z początku XV wieku oraz współczesne rozplanowanie przestrzenne sugerują, że Sowice powstały jako osiedle samorodne, początkowo zajmując różnej wielkości parcele przy jedynej istniejącej drodze (obecna ul. Grodzka), stopniowo przeobrażając się w widlicę, w której zagrody stawiane były przy trzech drogach wychodzących odśrodkowo (współczesne ulice: Grodzka i Słowackiego)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:49
        Początkowo mieszkańcy wsi zajmowali się rolnictwem oraz hodowlą bydła i trzody chlewnej. Nad rzeką Stołą działały liczne młyny, zakładane były również stawy hodowlane. Na terenie Sowic, podobnie jak w całej okolicy, w XVI wieku zapoczątkowane zostało górnictwo kruszcowe. Pierwsze doniesienia o szybach wydobywczych zakładanych w Sowicach pochodzą z 1529 roku, a więc krótko po wydaniu Ordunku Gornego przez księcia opolskiego Jana Dobrego oraz margrabiego Jerzego Hohenzollerna-Ansbacha. Ogółem w latach 1529–1641 w Sowicach zarejestrowano 1831 szybów, 31 płuczek, 5 prażalni i 3 sztolnie[14]. Rekordową w regionie bytomsko-tarnogórskim liczbę nowych szybów (752) odnotowano w 1559 roku. Wieś jednocześnie zachowała swój profil rolniczo-hodowlany, zajmując się produkcją żywności na potrzeby powstałego w sąsiedztwie miasta Tarnowskie Góry
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:50
        Wieś Sowice wraz z Lasowicami i należącymi do nich rozległymi lasami do 1603 roku była własnością Blachów. Sprzedali oni te dobra Janowi Fryderykowi Dreslerowi de Schaerfenstein, który był urzędnikiem margrabiegom 4 lipca 1608 roku obie wsie za kwotę 5300 talarów reńskich zostały nabyte przez miasto Tarnowskie Góry. W 1779 obszar ten został sprzedany za kwotę 11 620 talarów Erdmannowi von Larischowi celem pokrycia wydatków miasta. Po Larischach właścicielami wsi byli również Donnersmarckowie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:51
        Po 1608 roku Sowice stopniowo zaczęły łączyć się przestrzennie z Tarnowskimi Górami; na gruntach należących do tej wsi zakładane były mieszczańskie ogrody oraz domy, co z czasem stworzyło dzielnicę Blaszyna o nazwie nawiązującej do pierwotnych właścicieli m.in. Sowic i Lasowic. Silne były również związki gospodarcze miasta z otaczającymi je osadami, również w okresach stagnacji górnictwa kruszcowego. Było ono miejscem zbytu wytwarzanych w nich produktów, a jednocześnie punktem zaopatrzenia w wyroby rzemieślnicze, co skutkowało prężnym rozwojem tarnogórskich cechów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:52
        Pomimo wielu czynników stymulujących rozwój gospodarczy i osadniczy Sowice przez długi czas pozostawały niewielką wsią. Opisujący Śląsk w 1783 roku Franz Zimmermann podał, że we wsi – należącej wówczas do Erdmanna Larischa – było 65 mieszkańców oraz 5 zagrodników, dane te prawdopodobnie są zaniżone o ok. 30% Również w latach 1822 i 1828 Sowice liczyły nie więcej niż 100 osób. Między 1822 a 1885 rokiem nastąpił związany z rozwojem hutnictwa w okolicy wsi (założenie huty „Fryderyk” w Piasecznej oraz huty „Hugo” w Czarnej Hucie) wzrost liczby jej ludności z 96 do 338 osób
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:53
        W 1910 roku gmina Sowice liczyła już 428 mieszkańców, w 1924 – 760 mieszkańców, a w 1926 – 780 mieszkańców, 73 domy i zajmowała obszar 179 ha 15 a. Według spisu ludności z 1931 roku, w Sowicach mieszkały już 1564 osoby, a w roku następnym powierzchnia gminy wzrosła do 205 ha 83 am Na szybki wzrost liczby ludności w tym okresie wpływ miało przede wszystkim uruchomienie zakładów chemicznych w miejscu dawnej Hugohütte
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:53
        Na terenie dzielnicy znajduje się jeden obiekt wpisany do rejestru zabytków – zabytek archeologiczny w postaci osady mezolitycznej i kultury łużyckiej przy ul. Grzybowej w Repecku – nr rej. C/1331/85
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:54
        Pozostałe zabytkowe obiekty na terenie Sowic figurują w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Tarnowskie Góry. Są to głównie budynki mieszkalne z II połowy i końca XIX wieku oraz początku XX wieku, zlokalizowane przede wszystkim przy ul. Grodzkiej (17 obiektów), a także przy ul. Bocznej, Czarnohuckiej, Wyzwolenia, 22 Stycznia oraz Słowackiego. Mieszcząca się przy tej ostatniej ulicy szkoła podstawowa z 1938 roku również jest obiektem zabytkowym
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:55
        W rejonie ulicy Fabrycznej znajduje się zespół dwóch lokomotywowni oraz dwóch wież ciśnień, a także schron polowy według instrukcji saperskiej z 1939 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:55
        Zabytki sakralne reprezentowane są przez 2 krzyże przydrożne z końca XIX wieku (przy ul. Czarnohuckiej oraz Grodzkiej), krzyż misyjny i krzyż na cmentarzu parafii Matki Boskiej Częstochowskiej oraz kapliczkę przy ul. Wodnej w Repecku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:55
        Wzdłuż doliny rzeki Stoły na terenie Sowic, Puferek oraz Repecka (ulice: Grzybowa, Wodna, Wincentego Pola, Mikołaja Reja, Grodzka oraz Kolejowa) wpisane do gminnej ewidencji zabytków są również liczne pozostałości osad oraz ślady osadnictwa pochodzące z mezolitu, neolitu oraz epoki kamiennej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:56
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Hugoh%C3%BCtte_bei_Tarnowitz.jpg/220px-Hugoh%C3%BCtte_bei_Tarnowitz.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:56
        Parafia Matki Boskiej Częstochowskiej w Tarnowskich Górach-Sowicach – należy do diecezji gliwickiej (dekanat Żyglin)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:57
        Tłuczykąt (niem. Tluczykont) – część Tarnowskich Gór. Należy do dzielnicy Pniowiec, jest położony w północnej części miasta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:58
        W Tłuczykącie, w dolinie potoku Pniowiec, znajduje się kompleks cennych i zróżnicowanych siedliskowo wilgotnych łąk ze związku Molinion. Obecne są m.in. trzęślica modra (Molinia caerulea), ostrożeń łąkowy (Cirsium rivulare), rdest wężownik (Polygonum bistorta) i krwawnica pospolita (Lythrum salicaria). Gatunkami roślin objętymi ochroną wykazanymi podczas badań waloryzacyjnych z 2012 roku są np. kukułka szerokolistna (Dactylorhiza majalis), bobrek trójlistkowy (Menyanthes trifoliata), bagno zwyczajne (Ledum palustre) czy skrzyp pstry (Equisetum variegatum), które porastają torfowiska
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:59
        Wokół osady znajduje się również las gospodarczy, w którego skład wchodzi głównie sosna zwyczajna (Pinus sylvestris), a także świerk pospolity (Picea abies) i dąb szypułkowy (Quercus robur)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:59
        W pobliżu Tłuczykąta znajdują się stanowiska lęgowe ptaków z listy załącznika I dyrektywy ptasiej – cierniówki (Curruca communis), gąsiorka (Lanius collurio) oraz dzięcioła czarnego (Dryocopus martius)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 00:59
        Podczas badań w 2012 zaobserwowano objętego ścisłą ochroną gatunkową ptaka – krzyżodzioba świerkowego (Loxia curvirostra) – oraz objęte od 2014 ochroną częściową (wcześniej ochroną ścisłą) gatunki płazów i gadów – traszkę zwyczajną (Lissotriton vulgaris) i padalca (Anguis sp.)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:00
        W 1995 zespół przyrodników z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach zaproponował utworzenie na leżącym między Tłuczykątem a stacją rozrządową Tarnowskie Góry fragmencie lasu rezerwatu przyrody o nazwie „Oles”. Miałby on chronić cenne zbiorowiska olsu porzeczkowego (Ribo nigri-Alnetum) i łęgu olszowo-jesionowego (Circaeo-Alnetum) oraz dwa reliktowe gatunki mszaków: mszar nastroszony (Palludella squarrosa) i Helodium blandowii
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:00
        W roku 2012 grupa specjalistów przygotowująca na zlecenie Urzędu Miejskiego w Tarnowskich Górach dokument Aktualizacja waloryzacji przyrodniczej miasta Tarnowskie Góry zasugerowała objęcie łąk na obszarze Tłuczykąta ochroną w formie obszaru chronionego krajobrazu pod nazwą „Łąki w Tłuczykącie i Pniowcu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:00
        Do 2020 żadna decyzja ws. ustanowienia w Tłuczykącie powyższych form ochrony przyrody nie została podjęta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:01
        Nazwa miejscowości należy do grona nazw topograficznych, nawiązujących do cech terenu, na którym została założona. W sposób pejoratywny określa lokalizację przysiółka 'na odludziu', 'z dala od innych osad
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:02
        Jedna z pierwszych wzmianek o położonej w lesie na trakcie z Sowic do Pniowca osadzie pochodzi z 1793 roku, kiedy to wymieniono domostwa Tluz zwane też Tluczekant należące do wsi Boruszowice, będącej wówczas własnością starosty bytomskiego, hrabiego Łazarza III Henckla von Donnersmarcka. Jeszcze wcześniej, bo w 1736 roku, Tłuczykąt (jako Tluczekant) pojawia się na mapie księstwa opolskiego autorstwa Iohannesa Wolfganga Wielanda. Johann Georg Knie w wykazie miejscowości z 1845 roku podaje jeszcze jedną wersję nazwy – Tlucicunt. Z kolei na mapie zalegania złóż kruszcowych w rejonie Tarnowskich Gór z 1884 roku miejscowość widnieje jako Tluczykont, będącą niemiecką nazwą urzędową tej miejscowości
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:02
        Osada pierwotnie miała charakter leśnego przysiółka o niewielkim skupieniu zabudowy i była jedną z najmniejszych w rejonie tarnogórskim. Było to osiedle samorodne, powstałe w sposób bezplanowy, składające się z kilku domostw zajmujących parcele, które do dziś charakteryzują się nieregularnymi kształtami i różnymi wielkościami
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:03
        W podziale administracyjnym Tłuczykąt nigdy nie był wymieniany jako odrębna jednostka; jego mieszkańcy ujmowani byli w statystykach razem z najbliższą wsią o rodowodzie średniowiecznym, a więc z Pniowcem. Administracyjnie wieś należała najpierw do powiatu bytomskiego (niem. Kreis Beuthen), zaś od 1873 do powiatu tarnogórskiego (niem. Kreis Tarnowitz). W 1922 roku, kiedy po zakończeniu I wojny światowej ziemia tarnogórska została podzielona między Niemcy i II Rzeczpospolitą, Tłuczykąt wraz z Pniowcem i Boruszowicami znalazł się po stronie polskiej. W czasie II wojny światowej Tłuczykąt należał do powiatu bytomsko-tarnogórskiego (niem. Landkreis Beuthen-Tarnowitz) z siedzibą w Tarnowskich Górach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:04
        W ramach administracji kościelnej wioska do 1887 należała do parafii św. Marcina w Tarnowicach Starych. Od kościoła parafialnego wiernych dzieliło około 7 km drogi. W 1887 Tłuczykąt wraz z Pniowcem włączono do nowo utworzonej parafii w Rybnej z kościołem Najświętszego Serca Pana Jezusa,a w 1984 roku do parafii Matki Boskiej Królowej Wszechświata w Pniowcu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:04
        W 1927 w Tłuczykącie znajdowała się gajówka, w pobliżu której ujęci zostali zbiegli z aresztu w Tarnowskich Górach Mieczysław G., Franciszek R. i Oskar P.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:05
        Ostatecznie Tłuczykąt został kolonią Pniowca, który wszedł w skład miasta Strzybnica i jako jego część 27 maja 1975 został włączony do Tarnowskich Gór
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:05
        Obecnie wg miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego duża część działek na obszarze Tłuczykąta jest przeznaczona pod tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:07
        Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry” w Tarnowskich Górach w likwidacji – działające w latach 1922–1995 państwowe przedsiębiorstwo branży chemicznej, powstałe na terenie wcześniej funkcjonującej huty oraz zakładów papierniczych położonych między wsiami Sowice i Lasowice na Górnym Śląsku (obecnie dzielnice miasta Tarnowskie Góry); firma uznawana za jeden z najbardziej niebezpiecznych i szkodliwych dla środowiska zakładów przemysłowych w Polsce.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:07
        Początki przemysłu na tym obszarze przypadają na XVI–XVII wiek, kiedy to przetapiano tutaj wydobywane na niewielką skalę kruszce oraz produkowano ałun glinowo-potasowy oraz witriol. W 1842 z inicjatywy hrabiego Hugona I Henckel von Donnersmarcka uruchomiono tu hutę żelaza Hugohütte, która funkcjonowała do 1892. W międzyczasie założono również pierwszą na Śląsku celulozownię, w której wytwarzano niebieloną masę celulozową, a od 1892 także papier. Zakład ten o nazwie Cellulose- und Papierfabrik również należał do Donnersmarcków, w latach 1893–1908 był kilkukrotnie rozbudowywany i działał do 1919.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:08
        Po I wojnie światowej rozpoczęto na tym terenie produkcję związków nieorganicznych, m.in. litoponu, farb i lakierów, siarczanu glinu, dichromianu sodu, a w późniejszym okresie również chlorku baru, nadboranu sodu, siarczanu cynku czy boraksu. W styczniu 1945 zakład przeszedł pod zarząd polski jako Zakłady Chemiczne „Czarna Huta”, a w 1947 został oficjalnie znacjonalizowany. W latach 1958–1968 przedsiębiorstwo – funkcjonujące już pod nazwą Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry” – rozbudowano o nowe oddziały produkcji, a w kolejnych latach oddano do użytku nowe laboratorium, zmodernizowano zaplecze infrastrukturalne oraz socjalne. Pod koniec lat 80. XX wieku przedsiębiorstwo zaczęło podupadać, a odkryte w następnych latach ogromne zanieczyszczenie środowiska związane z obecnością niezabezpieczonych odpadów poprzemysłowych wokół zakładów, skutkowało wpisaniem ich na krajową listę największych trucicieli – tzw. Listę 80. Przedsiębiorstwo w stan likwidacji postawiono w 1995 i od tego momentu cały czas trwa rekultywacja terenu, a także proces usuwania zalegających na zwałowiskach odpadów, które zagrażają Głównemu Zbiornikowi Wód Podziemnych 330 – Gliwice oraz przepływającej nieopodal rzece Stole.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:09
        Pierwsze informacje o prowadzeniu działalności wytwórczej na obszarze obecnych zakładów chemicznych pochodzą z XVI i XVII wieku, kiedy to wytapiano w tym miejscu kruszce uzyskiwane z pobliskich kopalń, a po zaprzestaniu wydobycia produkowano na niewielką skalę ałun glinowo-potasowy oraz witriol. W 1842 z inicjatywy hrabiego Hugona I Henckel von Donnersmarcka na gruntach pomiędzy Sowicami (niem. Sowitz) a Lasowicami (niem. Lassowitz) koło Tarnowskich Gór (niem. Tarnowitz) założono hutę żelaza Hugohütte (pol. Huta Hugo), potocznie zwaną Czarną Hutą[. Z czasem również kolonia przemysłowa powstająca w sąsiedztwie zakładów przyjęła urzędową nazwę Hugohütte. Wkrótce uruchomiono produkcję odlewów żeliwnych w tzw. żeliwiakach natomiast w 1852 zbudowano wielki piec opalany koksem. W latach 1854–1857 wybudowano pierwszy na Górnym Śląsku odcinek kolei wąskotorowej o rozstawie 785 mm i długości 110 km. Zaczynał się on na terenie Hugohütte i prowadził do Wirka m.in. przez Bobrowniki, Bobrek i Chebzie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:11
        Po dwudziestu latach działalności zakładu stopniowo zaczęto wygaszać piece hutnicze. W 1876 na jej terenie uruchomiono pierwszą na Śląsku celulozownię, zaprojektowaną i wybudowaną przez pochodzącego z Berlina inżyniera Rosenhaina. Wytwarzano w niej niebieloną masę celulozową, którą sprzedawano następnie papierniom w cenie 20 marek za cetnar. Na początku lat 80. XIX w. wielkość produkcji w fabryce wynosiła 15–18 tys. cetnarów (około 750-900 ton) rocznie. Produkcji hutniczej na terenie Czarnej Huty ostatecznie zaniechano w 1892, jednocześnie z powodu wzrostu liczby fabryk celulozy pojawiły się trudności ze sprzedażą produktu. Z tego powodu w tym samym roku profil produkcji poszerzono o wytwarzanie papieru, a zakład przekształcono w Fabrykę Celulozy i Papieru (niem. Cellulose- und Papierfabrik). Była ona własnością synów Hugona: Hugona II, Łazarza oraz Artura, a także Johannesa Scheffer-Hoppenhöfera z Sundern, który w 1897 odsprzedał swoje udziały Donnersmarckom. Rozbudowa zakładu przebiegała bardzo szybko i w 1893 działały już 4 maszyny papiernicze, na przełomie XIX i XX wieku – 5, w 1903 – 6, a w 1908 roku – 7. Wszystkie maszyny zostały skonstruowane przez firmę Maschinenfabrik AG, vorm. Wagner & Co. z Cöthen. W 1904 Donnersmarckowie zdecydowali się wybudować nowocześniejszą papiernię w Krapkowicach i przenieść do niej część produkcji. Zakład koło Tarnowskich Gór funkcjonował do 1919
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:12
        Po I wojnie światowej część dawnej fabryki wydzierżawiona została przemysłowcowi Huldczyńskiemu z Gliwic, który otworzył w niej oddział gięcia rur dla swoich Zakładów Budowy Rur – jednak już w lutym 1922 zakłady przejęło należące do Donnersmarcków towarzystwo The Hugohütte Chemical Works Ltd. z siedzibą w Londynie – część zaś wydzierżawiono spółce Meitlis and Co., która rozpoczęła tu w latach 1924–1925 produkcję litoponu, farb i lakierów, ponownie ałunu glinowo-potasowego, a także siarczanu glinu, siarczku baru, dichromianu sodu, siarczanu miedzi i od 1926 chlorku baru[9]. Gdy w 1928 spółka zbankrutowała, jej akcje zostały wykupione przez koncern Donnersmarcka, którego siedzibę przeniesiono do Tarnowskich Gór, natomiast zakład zyskał nową nazwę Zakłady Chemiczne Henckel Sp. Akc. Wkrótce zmodernizowano oddziały produkcyjne i pomocnicze oraz rozbudowano produkcję zakładu o azotan baru, siarczan baru, tlenek cynku i siarczan cynku. W latach 30. uruchomiono produkcję kolejnych związków: nadboranu sodu, azotanu cynku, boraksu i kwasu borowego oraz siarczku cynku. Bezpośrednio przed II wojną światową zakład zatrudniał około 400 pracowników
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:12
        Podczas II wojny światowej zakład najpierw nosił nazwę Chemische Werke Henckel GmbH, a 22 lipca 1941 mocą uchwały wspólników zmieniono ją na Chemische Werke Hugohütte GmbH
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:13
        Od 25 stycznia 1945 firma nosiła nazwę Zakłady Chemiczne „Czarna Huta” i przeszła pod zarząd polski. Podczas wojny na skutek intensywnej eksploatacji zniszczeniu uległo ponad 50% maszyn. Bazę maszynową po zniszczeniach wojennych odbudowano do grudnia 1945. 1 grudnia 1945 Czarną Hutę wraz zakładami chemicznymi przyłączono do Tarnowskich Gór[]. W lutym następnego roku wznowiono produkcję w zakładzie, utworzono wydział sadzy oraz wznowiono wytwarzanie siarczanu glinu, siarczanu miedziowego i ałunu potasowego. W 1947 zakład został oficjalnie znacjonalizowany[18], w tym roku oddano również do użytku oddział soli borowych[]. Dzięki remontom oraz wskutek intensyfikacji produkcji, jej wartość w 1949 była wyższa o około 60% od wartości z 1938
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:14
        5 stycznia 1950 zarządzeniem Ministra Przemysłu Ciężkiego utworzono przedsiębiorstwo państwowe Zakłady Przemysłu Nieorganicznego „Tarnowskie Góry”. Niedługo potem, 12 lipca 1951, zarządzeniem Ministra Przemysłu Chemicznego nazwę zakładu zmieniono, tworząc Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry”. Uzyskane na początku lat 50. kredyty umożliwiły zwiększenie produkcji zakładu. Między 1958 a 1968 uruchomiono oddziały: siarki, litoponu, siarczku amonowego, borowego i sodowego oraz kwasu solnego. W latach 1969–1970 oddano do użytku nowy budynek laboratorium badawczego, budynek komórki kontroli jakości oraz biuro konstrukcyjne. W następnych latach uruchomiono produkcję odczynników strontowych. W 1978 zmodernizowano produkcję, rezygnując z wytwarzania m.in. boraksu i sadzy, w zamian za to wprowadzając nowe produkty (m.in. fosforan magnezu i węglan baru)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:14
        W latach 1950–1967 na cele inwestycyjne wydano ogółem 260 mln złotych; oprócz rozbudowy oddziałów produkcyjnych zmodernizowano również zaplecze gospodarcze zakładów (za kwotę około 160 mln złotych przebudowano drogi i magazyny zakładowe oraz sieć wodną i kanalizacyjną, wybudowano bocznicę kolejową, nową elektrociepłownię oraz warsztaty naprawcze i biurowiec). Wartość produkcji w 1967 wyniosła ponad 283 mln złotych
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:15
        Wraz z rozwojem produkcji rosło zatrudnienie w zakładzie. W latach 1950–1965 wybudowano 10 budynków mieszkalnych dla pracowników, łaźnię oraz dom kultury. W następnych latach dobudowano kolejne 7 domów. Powstały również ośrodki wczasowe (m.in. w Jakubowicach) oraz hotel pracownicz]. Z inicjatywy zakładów chemicznych wybudowano także Przedszkole nr 8, a w 1978 oddano do użytku boisko szkolne
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:15
        W 1973 do tarnogórskich zakładów przyłączono Bytomską Wytwórnię Przemysłu Terenowego, która jako oddział funkcjonowała do 1978
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:16
        Pod koniec lat 80. zakłady chemiczne stały się mało konkurencyjne, a wskutek restrukturyzacji przemysłu chemicznego zaczęły tracić rynek zbytu na swoje produkty. W 1989 część asortymentu produkcyjnego zakładów przejęło przedsiębiorstwo Tarchem. Wykryte w następnych latach ogromne skażenie środowiska naturalnego – związane z obecnością niezabezpieczonych odpadów przemysłowych grożących zatruciem wód podziemnych oraz wód przepływającej przez południową część zakładów rzeki Stoły – spowodowało, że w 1994 zakłady wpisano na krajową listę największych trucicieli – tzw. Listę 80. Z tego powodu oraz z racji złej sytuacji ekonomicznej, przedsiębiorstwo postawiono w roku następnym w stan likwidacji
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:17
        Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry” postawione zostały w stan likwidacji zarządzeniem Ministra Handlu i Przemysłu nr 42/Org/95 z dnia 26 czerwca 1995; na początek likwidacji wyznaczono datę 7 lipca tego samego roku[26]. Po wykryciu skali skażenia terenu po zakładach, mocą zarządzenia nr 7/Org/96 z dnia 26 stycznia 1996, wydanego przez tego samego ministra, wprowadzono do programu likwidacji obowiązek podjęcia działań związanych z rekultywacją terenów skażonych odpadami chemicznymi. Program likwidacji przedsiębiorstwa zatwierdzono 15 kwietnia 1996
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:18
        Pierwsze prace rewitalizacyjne na terenie zakładów trwały od września 1997 do grudnia 1998 i polegały na modernizacji przyzakładowej oczyszczalni ścieków, przygotowaniu terenu pod przyszłe składowisko odpadów niebezpiecznych oraz ujęciu w kolektor części wód rzeki Stoły[27]. W kwietniu 1999 ogłoszono przetarg na wykonanie dokumentacji projektowej likwidacji zwałowisk pozakładowych, budowy szczelnego składowiska odpadów (tzw. Centralnego Składowiska Odpadów – CSO), przeprowadzenia prac wyburzeniowych oraz wykonanie projektu rewitalizacji rzeki Stoły[27]. Pod koniec tego samego roku przeprowadzono natomiast procedurę przetargową na generalne wykonawstwo przedsięwzięcia, które uzyskało nazwę Ochrona Głównego Zbiornika Wód Podziemnych 330 – Gliwice, poprzez kompleksowe unieszkodliwienie odpadów wraz z rekultywacją terenów skażonych Zakładów Chemicznych „Tarnowskie Góry” w Tarnowskich Górach w likwidacji, wygraną przez konsorcjum składające się z czterech firm z Katowickim Przedsiębiorstwem Budownictwa Przemysłowego BUDUS S.A. jako liderem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:19
        czerwcu 2000 rozpoczęły się prace związane z likwidacją składowisk po zakładach, szybko jednak zostały przerwane ze względu na brak zagwarantowania środków finansowych na ich dalszą realizację. Większa dynamika działań na tym terenie miała miejsce w latach 2002–2006, kiedy to za kwotę ponad 200 mln zł udało się wykonać praktycznie ⅔ przewidywanych zadań: spłacono również zobowiązania wobec wykonawcy za działania wykonane w 2000. Na kolejne prace starano się pozyskać środki z unijnego Funduszu Spójności, lecz wniosek został odrzucony i inwestycja ponownie utknęła w martwym punkcie; prowadzony był jedynie monitoring środowiska oraz eksploatacja oczyszczalni ścieków
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:19
        W latach funkcjonowania zakładów chemicznych część odpadów wysypywana była nie tylko na terenie zakładu, ale również na sąsiednich, nienależących do przedsiębiorstwa gruntach, na których znajdował się poligon. W 2004, w kontrowersyjnych okolicznościach, będąca właścicielem tego terenu Agencja Mienia Wojskowego sprzedała dwóm osobom prywatnym działki o powierzchni około 46 ha, z których około 10 ha zajmowało zwałowisko odpadów nr 1 o objętości około 270 tys. m
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:20
        W lipcu 2007 zakładom chemicznym udzielono dotacji budżetowej w wysokości 860 tysięcy zł, przeznaczonej na dofinansowanie prac zabezpieczających przedsięwzięcie Ochrona Głównego Zbiornika Wód Podziemnych 330 – Gliwice...Ze względu na brak odpowiedniej podstawy prawnej konieczne było uchwalenie w tym celu specustawy. W lutym roku następnego doszło do zrzeczenia się przez likwidatora zakładów chemicznych użytkowania wieczystego nieruchomości, w wyniku czego pozostałości zakładów zostały przejęte przez Skarb Państwa reprezentowany przez starostę tarnogórskiego. W 2009 przekazano ponad 6 mln złotych na unieszkodliwienie kolejnych co najmniej 72 tys. m³ odpadów ze zwałowiska nr 5 i dokończenie rekultywacji kwatery K3 CSO, co zostało przeprowadzone w latach 2010–2012
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 01:21
        Do końca 2011 zrealizowano następujące prace:
        usunięto i unieszkodliwiono związki chemiczne będące pozostałościami z instalacji produkcyjnych (m.in. węglan baru, chlorek baru, siarczek baru, azotan baru, litopon 30% i 60%, siarczan miedzi)
        wybudowano uszczelnione składowisko odpadów, składające się z pięciu kwater – tzw. centralne składowisko odpadów (CSO) o pojemności 1,29 mln m³ i powierzchni 13,07 ha (wraz z wałami zewnętrznymi),
        wyburzono 99% obiektów kubaturowych, a uzyskany gruz wykorzystano do budowy wałów wewnętrznych CSO i do stabilizacji jego bryły,
        zlikwidowano zwałowiska odpadów niebezpiecznych nr 2, 3, 3a, 5, 7 oraz tzw. „obszar GIV” oraz rozpoczęto likwidację zwałowisk nr 4+4a i 6,
        unieszkodliwiono (poprzez wbudowanie do kwater K1, K2 i K3 Centralnego Składowiska Odpadów) łącznie 1019 tys. m³ odpadów niebezpiecznych (około 73% całości odpadów przewidywanych do unieszkodliwienia),
        zrekultywowano teren po zlikwidowanych zwałowiskach o powierzchni 12,86 ha oraz zamknięto i zrekultywowano wypełnione kwatery K1, K2 i K3 CSO (o łącznej powierzchni 5,65 ha),
        przesunięto, uregulowano i uszczelniono koryto rzeki Stoły na długości 708 metrów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 08:53
        Od 2012 na terenie po dawnych zakładach chemicznych nie są prowadzone żadne prace likwidatorskie (poza niezbędnym monitoringiem). Jako przyczyny takiego stanu rzeczy wskazuje się zlokalizowanie części odpadów na działkach prywatnych (obszar zwałowiska nr 1 sprzedany w 2004), co uniemożliwia usunięcie ich przy wykorzystaniu środków publicznych[39], a także skomplikowaną sytuację prawną przedsiębiorstwa – likwidacja zakładów została uznana za zakończoną, jednak firma formalnie wciąż figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS), ma długi w wysokości około 3,6 mln zł i toczy się wobec niej postępowanie komornicze. Zdaniem burmistrza miasta, Arkadiusza Czecha, gdyby zakłady zostały wykreślone z KRS, wówczas wszystkie odpady (również te znajdujące się na terenie prywatnym) stałyby się własnością Skarbu Państwa i możliwe byłoby ich usunięcie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 08:55
        W 2019 Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach przeprowadziła procedurę wpisania 82 należących do Skarbu Państwa działek, na terenie których zlokalizowane są byłe zakłady chemiczne, do rejestru historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 08:56
        24 lipca 2020 sąd rejonowy w Gliwicach wykreślił Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry” z KRS jednak z powodu wniesienia odwołania od tej decyzji przez jednego z właścicieli gruntów, na których znajduje się zwałowisko nr 1, sprawa jest nadal w toku[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 08:57
        Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry” uznawane są za jeden z najbardziej niebezpiecznych i szkodliwych dla środowiska zakładów przemysłowych w Polsce. Efektem 75 lat ich działalności było nagromadzenie ogromnej, szacowanej na około 1,5 mln m³ (2,5 mln Mg), ilości odpadów, składowanych bez żadnych zabezpieczeń bezpośrednio na gruncie. Odpady płynne wylewane były przez wiele lat do nieuszczelnionych osadników ziemnych. W wyniku takiego działania nastąpiło zanieczyszczenie środowiska, w tym skażenie wód triasowego poziomu wodonośnego głównych zbiorników wód podziemnych (GZWP): przede wszystkim gliwickiego (nr 330; do którego infiltrują zanieczyszczenia z południowej części zakładów) i lubliniecko-myszkowskiego (nr 327; do którego przenikają zanieczyszczenia z części północnej), a także bytomskiego (nr 329). Po wprowadzeniu w 1991 monitoringu wód podziemnych i powierzchniowych stwierdzono nawet kilkusetkrotne przekroczenie dopuszczalnych stężeń silnie trujących rozpuszczalnych związków baru oraz szkodliwych związków boru, cynku, miedzi, kadmu, ołowiu, strontu, niklu, arsenu i manganu. W wyniku badań przy użyciu piezometrów rozmieszczonych na terenie zakładów i w ich okolicy, ilość przenikających zanieczyszczeń oszacowano na 400 ton/rok. Z tego powodu z użytkowania wyłączono wszystkie ujęcia wody znajdujące się na terenie zakładów chemicznych oraz w strefie ich oddziaływania o powierzchni kilkuset hektarów. W przypadku utworów czwartorzędowych wykazano, że część zanieczyszczeń ze zwałowisk pozakładowych spływa w kierunku północno-zachodnim w stronę potoku PA, a część w kierunku południowo-zachodnim i południowo-wschodnim do rzeki Stoły, co stwarza ryzyko przenoszenia zanieczyszczeń na dalsze tereny i do Małej Panwi[53]. W drugiej dekadzie XXI w. Stoła wciąż była jedną z najbardziej zanieczyszczonych rzek w Polsce, przy czym normy przekroczone są w niej nie tylko dla talu i fluorków, ale też dla zasolenia, substancji biogennych i warunków tlenowych. Przekroczenie norm dla talu stwierdzono również w wodzie Małej Panwi. Zanieczyszczenie wód powierzchniowych tym pierwiastkiem jest w Polsce poza tym rzadko stwierdzane.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 08:58
        Początkowo monitoring służył wyłącznie ocenie stopnia skażenia środowiska w wyniku działalności zakładów, natomiast od 1997 wykorzystywany był również do oceny prowadzonej inwestycji polegającej na usuwaniu zanieczyszczeń. Pomimo zrealizowania większości prac rekultywacyjnych, do wód podziemnych czwartorzędu i triasu (obejmującego GZWP 330 i 327) wciąż przedostaje się około 130 ton zanieczyszczeń na rok. Powierzchnię obszaru oddziaływania zakładów chemicznych na wody piętra czwartorzędowego oszacowano na około 240 ha, a na wody piętra triasowego – na około 250 ha. Negatywne oddziaływanie przeznaczonych do likwidacji, a wciąż istniejących zwałowisk nr 1, 4+4a i 6 na stan środowiska obserwowany jest również w badaniach monitoringowych rzeki Stoły, w potoku PA znajdującym się na północ od zakładów oraz w wynikach monitoringu gleb
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 08:58
        W 2011 w czasopiśmie „Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych” ukazał się artykuł autorstwa grupy naukowców z Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach oraz Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Akademii Górniczo-Hutnicza w Krakowie, w którym zbadano wpływ emisji zanieczyszczeń atmosferycznych przez Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry” na szerokość przyrostów rocznych sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.). W ramach przeprowadzonych badań stwierdzono wykształcenie zredukowanych przyrostów rocznych przez sosny rosnące wokół zakładów oraz wykazano, że najbardziej zredukowane przyrosty występowały w latach największej produkcji przemysłowej zakładów (w latach 1960–1980)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 08:59
        Lasowice (niem. Lassowitz, 1940–1945 Tarnowitz-Nord) – dzielnica Tarnowskich Gór położona we wschodniej części miasta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 08:59
        Dzielnica obejmuje dawną wieś Lasowice z siedliskiem położonym na prawym brzegu Stoły, zabudowaną domami wielo- i jednorodzinnymi oraz:
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:00
        Płuczki (ich północna, większa część) – dawna kolonia Tarnowskich Gór przy rozległych płuczkach rud i późniejszej hucie żelaza,
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:00
        Osiedle Lasowice – międzywojenna kolonia domów jedno- i wielorodzinnych, położona na lewym brzegu Stoły, budowana przez pracowników PKP w rejonie obecnych ulic: Korfantego, 3 Maja, Fabrycznej, Reymonta, św. Wojciecha i Mokrej, poszerzona później o ulicę Moniuszki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:01
        Osiedle Generała Andersa – powstałe w okresie PRL-u spółdzielcze osiedle mieszkaniowe, podzielone na Osiedle Górne i Dolne,
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:01
        Osiedle Marii Rozpłochowskie – w południowej części dzielnicy, przy ulicy o tej samej nazwie,
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:01
        Apartamenty Lasowice – nowe, deweloperskie osiedle mieszkaniowe, powstałe na południe od Osiedla Generała Andersa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:02
        Poza granicami administracyjnymi dzielnicy położone są miejscowości należące dawniej do Lasowic:
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:02
        Czarna Huta (niem. Hugohütte) – przemysłowa miejscowość z kolonią Lasowic przy dawnej celulozowni (późniejsze Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry”), znajdująca się obecnie w dzielnicy Sowice.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:02
        Kolonia Lasowice (niem. Kolonie Lassowitz), będąca obecnie częścią dzielnicy Śródmieście-Centrum. Jest to pierwsza nieprzemysłowa kolonia Lasowic, obejmująca rejon ul. Starej (najstarsza część kolonii, stąd nazwa ulicy), Kochanowskiego i przyległy odcinek ul. Nakielskiej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:03
        Większą, północną część dzielnicy pokrywa kompleks Lasów Lublinieckich. Znajduje się tam również stacja rozrządowa Tarnowskie Góry.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:03
        Walenty Roździeński w swoim poemacie Officina ferraria z 1612 roku wywodził nazwę ówczesnej osady: Lásowice od lásu (...), prezentując jej ówczesną ludową etymologię
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:04
        Również zdaniem niemieckiego geografa Heinricha Adamy’ego nazwa Lassowitz pochodzi od polskiego słowa las[10]. Dla tarnogórskich Lasowic i wsi w powiecie oleskim podaje najstarszą nazwę miejscowości Lassowice, tłumacząc jej znaczenie w języku niemieckim jako „Walddorf” (pol. ‘leśna wieś’)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:04
        Wsie Lasowice i Sowice wraz z rozległymi majątkami leśnymi od 1608 roku (według innych przekazów już w 1603 roku) były własnością miasta Tarnowskie Góry, które nabyło je od miejscowych szlachciców – Dreslera i Blachy. Były to dobra oddawane w dzierżawę, które w 1779 roku sprzedano za kwotę 11 620 talarów Erdmannowi von Larischowi celem pokrycia wydatków miasta
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:24
        Lasowice zostały włączone w granice miasta Tarnowskie Góry przez Niemców w 1940 roku, tworząc dzielnicę Tarnowitz-Nord. Na przełomie 1940 i 1941 roku utworzono w niej obóz zbiorczy początkowo przeznaczony dla ludności cywilnej, w tym żydowskiej. Od 1941 roku przetrzymywano w nim również radzieckich i brytyjskich jeńców wojennych z komand pracy podporządkowanych administracyjnie Stalagom VIII B (344) Lamsdorf oraz VIII D (VIII B) Teschen. Po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej i utworzeniu struktur administracji polskiej zorganizowano w Lasowicach obóz dla ludności powiatu tarnogórskiego, która miała zostać wysiedlona do Niemiec (I i II kategoria Volkslisty). 24 października 1945 roku Powiatowa Rada Narodowa w Tarnowskich Górach uchwaliła wniosek do Urzędu Wojewódzkiego Śląsko-Dąbrowskiego o zarządzenie likwidacji lasowickiego obozu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:25
        Po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej Lasowice na kilka miesięcy znów zostały samodzielną gminą, by 1 grudnia 1945 roku ponownie stać się częścią Tarnowskich Gór
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:27
        W 2020 roku na terenie Lasowic przy ul. Polnej oddano do użytku strefę inwestycyjną o powierzchni 6,5 ha
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 09:27
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Lassowitz_bei_Tarnowitz.jpg/220px-Lassowitz_bei_Tarnowitz.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:16
        Byłam w nocy w Tarnowicach Starych
        I nad zamczyskiem latały Mary
        Była tam biała dama
        W dodatku nie sama
        Czy ktoś widział takie czary?
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:18
        Świerklaniec, w. gminna w woj. śląskim, w pow. tarnogórskim, na Garbie Tarnogórskim, w dolinie Brynicy i nad utworzonym na niej jez. Kozłowa Góra;
        ośr. wypoczynku świątecznego i miejscowość krajoznawcza; w parku krajobrazowym (przeł. XIX i XX w.) z okazami starych i egzotycznych drzew, hotel i ośr. jeździecki; pozostałości rezydencji Donnersmarcków, m.in. pałacyk w stylu renesansu fr., tzw. Dom Kawalerów (1903–06, ob. hotel), neogot. kościółek (pocz. XX w.), kaplica grobowa (1896–97).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:19
        Świerklaniec (niem. Neudeck) – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Świerklaniec. Siedziba gminy Świerklaniec oraz sołectwa Świerklaniec. Wieś gminna została utworzona 1 października 1924 r. ze zlikwidowanego obszaru dworskiego Świerklaniec. Zasadniczą część siedliska wsi Świerklaniec stanowi dawna wieś Stare Chechło.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:20
        W skład wsi Świerklaniec wchodzą miejscowości:
        z dawnego obszaru dworskiego Świerklaniec (uznawane do dziś jako odrębne miejscowości)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:20
        Bizja (niem. Bisia, zabudowania nadgraniczne obszaru dworskiego Świerklaniec),
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:21
        Ostrożnica (niem. Ostrosnitza, zabudowania obszaru dworskiego Świerklaniec),
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:21
        Świerklaniec (niem. Neudeck, zamek i obszar dworski z dworem, folwarkiem i leśniczówką, od 1924 r. wieś),
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:22
        dawna gmina wiejska Stare Chechło (w całości wcielona do wsi Świerklaniec)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:22
        Stare Chechło (niem. Alt-Chechlau, wieś, jej oś stanowi ul. Główna),
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:23
        Żabieniec (niem. Zabinietz, część Starego Chechła).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:23
        Świerklaniec jest położony na obszarze Garbu Tarnogórskiego, w rejonie przecięcia doliny rzeki Brynicy. Historycznie leży w większości na Górnym Śląsku, jedynie niezamieszkałe wschodnie brzegi Zbiornika Kozłowa Góra należą do Małopolski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:24
        W pobliżu Świerklańca znajduje się zbiornik wodny Kozłowa Góra oraz zalew w Chechle.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:24
        Nazwa Świerklaniec (zapis Schwierklinietz 1507) pochodzi od śl. gwarowej formy świerkla = świerk. Jest to nazwa topograficzna
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:25
        43% gminy zajmują lasy. Jednym z najbardziej znanych kompleksów leśnych jest park Świerklaniecki. Ma on powierzchnię 154 ha. Są to historyczne założenia pałacowe-parkowe powstałe wokół piastowskiego Zamku i pałacu zwanego Małym Wersalem. Występują tam 120-letnie dęby, sosny wejmutki i wiele cennych gatunków drzew.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:25
        W Świerklańcu urodzili się aktorka Dorota Pomykała, artysta plastyk Leszek Lewandowski oraz Joachim Brudziński – w latach 2018–2019 minister spraw wewnętrznych i administracji.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:27
        Pałac Kawalera
        Kościół Dobrego Pasterza,
        Park w Świerklańcu.
        nieistniejące
        Pałac w Świerklańcu wybudowany na polecenie Guida von Donnersmarcka w prezencie dla jego żony Blanki de Paivy. popularnie zwany Śląskim lub Małym Wersalem, spalony w 1945 r.
        Zamek piastowski w Świerklańcu, spalony w 1945 r.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:28
        SŁOWNIK GEOGRAFICZNY KRÓLESTWA POLSKIEGO
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:29
        Park w Świerklańcu – zabytkowy park znajdujący się w Świerklańcu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:30
        Powierzchnia całkowita parku wynosi 180 hektarów. Park został założony w XVIII wieku. Pierwotny park założono już w latach 1670-80 przez ówczesnych właścicieli z rodu Henckel von Donnersmarck obok istniejącego już wtedy zamku. Park pozostawał w rękach rodu Henckel von Donnersmarck do roku 1945. Na jego terenie znajdował się pałac "Mały Wersal", który został zburzony w wyniku działań wojennych w 1945 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:31
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Park_w_%C5%9Awierkla%C5%84cu.jpg/240px-Park_w_%C5%9Awierkla%C5%84cu.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:32
        Zamek w Świerklańcu (niem. Schloss Neudeck) – obecnie ruiny dawnego zamku (starego pałacu) na mokradłach w miejscowości Świerklaniec w powiecie tarnogórskim. Pierwotnie założony w średniowieczu przez Piastów na otoczonej wodą wyspie na planie owalnym, z dziedzińcem oraz wieżą. Przebudowywany później znacznie przez kolejnych właścicieli.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:32
        W średniowieczu znajdujący się w tym miejscu zamek należał do Piastów. W 1289 r. właściciel zamku książę piastowski Kazimierz II złożył hołd królowi Czech Wacławowi, a po śmierci Kazimierza II nastąpił podział ziem podległego mu piastowskiego Księstwa Bytomskiego pomiędzy trzech jego synów, w wyniku czego zamek i okoliczne ziemie przypadły jednemu z nich, księciu Władysławowi.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:33
        Po śmierci Władysława oraz jego braci, w tym ostatniego Bolesława, król Czech Karol IV podzielił ostatecznie w 1369 r. ziemie księstwa na dwie części. Okolice Świerklańca wraz z zamkiem otrzymał w spadku książę Konrad I oleśnicki. W 1475 r. król Węgier Maciej Korwin zajął księstwo bytomskie, dając w 1477 r. w zastaw Janowi z Żerotina ziemię bytomską i zamek w Świerklańcu. W 1498 r. ziemię bytomską wraz z zamkiem w Świerklańcu kupił książę opolski Jan II Dobry z rodu Piastów za kwotę 19 000 florenów. W 1513 roku budowla w większej części była zbudowana z drewna dębowego a murowane były jedynie eliptyczny mur obwodowy i piwnice. W 1526 r. zamek w Świerklańcu i Bytom przeszły na własność margrabiego Jerzego Hohenzollerna, księcia Karniowa. Od tej pory była to własność dynastii Hohenzollernów. 6 stycznia 1620 r. zamek wydzierżawił na trzy lata Jan Siekwieciński. Od 1623 r. zamek stał się główną siedzibą – pochodzącego ze Spiszu – rodu Henckel von Donnersmarck, a po podziale na linie w 1671 r. był do 1945 r. własnością linii świerklaniecko-tarnogórskiej, której członkowie przebudowali go w stylu neogotyckim. W 1945 roku zamek został rozgrabiony i zniszczony w 65–70%. Ruiny w 1957 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków. W 1960 roku podjęto decyzję o rozbiórce spalonych w czasie wojny części XIX wiecznych (nie uznawanych ówcześnie za cenne) i odrestaurowanie odsłoniętych w ten sposób murów z okresu średniowiecza. 20 grudnia 1961 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki wydało decyzję nakazującą odbudowę zamku. Pomimo tego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Tarnowskich Górach zleciło ZGKiM w Świerklańcu rozbiórkę ruin zamku, co nastąpiło poprzez wysadzenie go przez wydelegowanych do tego górników we wrześniu 1962 roku. Pozostałości zamku uprzątnęła miejscowa ludność w zamian za możliwość wykorzystania gruzów na własny użytek. Wojewódzki Konserwator Zabytków dowiedział się o zniszczeniu zamku dopiero 30 listopada 1962
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:35
        Piastowie opolscy
        Jan II Dobry (książę Opola i Raciborza, założyciel i pan Tarnowskich Gór) – 1497-1526
        Hohenzollernowie
        Jerzy von Ansbach (margrabia na Ansbach, książę Karniowa, potem także Opola i Raciborza, założyciel i pan Tarnowskich Gór) – 1526-1543
        Jerzy Fryderyk von Ansbach (margrabia na Ansbach, książę Karniowa, Opola i Raciborza, potem Żagania, pan Tarnowskich Gór) – 1543-1603
        Joachim Fryderyk (elektor Brandenburgii, pan Tarnowskich Gór) – 1603-1608
        Jan Jerzy (książę Karniowa, pan Tarnowskich Gór) – 1608-1620
        1620 – Habsburgowie miasto odebrali Hohenzollernom
        Henckel von Donnersmarckowie
        Łazarz I Starszy (pan Tarnowskich Gór, Bytomia i Bogumina) – 1623-1624
        Łazarz II Młodszy (pan Tarnowskich Gór, Bytomia i Bogumina) – 1624-1664
        Jerzy VII Fryderyk (pan Tarnowskich Gór i Bytomia) – 1664-1671
        Karol Maksymilian (pan Tarnowskich Gór) – 1671-1716
        Leon Maksymilian (pan Tarnowskich Gór, 3. wolny pan stanowy Bytomia) – 1716-1727
        Karol Erdmann (pan Tarnowskich Gór) – 1727-1760
        Erdmann Gustaw (pan Tarnowskich Gór, 6. wolny pan stanowy Bytomia) – 1760-1805
        Gustaw Adolf (pan Tarnowskich Gór do 1808, 7. wolny pan stanowy Bytomia) – 1805-1813
        Karol Łazarz Henckel von Donnersmarck (tyt. 9. wolny pan stanowy Bytomia) – 1813-1848
        Guido Henckel von Donnersmarck (tyt. 13. wolny pan stanowy Bytomia, 1. książę von Donnersmarck) – 1848-1916
        Guidotto Henckel von Donnersmarck (2. książę von Donnersmarck) – 1916-1945
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:36
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Palace_Swierklaniec_1930.jpg/120px-Palace_Swierklaniec_1930.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:37
        Pałac w Świerklańcu – pałac w Świerklańcu istniejący w latach 1876-1962. Zwany był „Małym Wersalem”.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:37
        W 1876 niedaleko starego zamku Guido Henckel von Donnersmarck wybudował jako prezent dla swojej żony Blanki de Paiva – nową rezydencję w stylu Ludwika XIV zwaną popularnie „Małym Wersalem”. Pałac zaprojektował Hector Lefuel (nadworny budowniczy Napoleona III). Zamek i pałac zostały splądrowane i podpalone w 1945 i ostatecznie zniszczone w czasach PRL. Nadający się budulec uzyskany z ruin oraz marmury i kamienne bloki posłużyły do budowy Pałacu Kultury Zagłębia w latach 1951-1958. W 1962 bez wiedzy ówczesnego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wysadzono resztki ruin zamku. Z zespołu pałacowego do dzisiaj ocalały baseny, tarasy i fontanny, Pałac Kawalera oraz kościół z grobowcami rodziny. Autorem rzeźb na tarasie, które ocalały do dziś, był Emmanuel Frémiet. Dwie pochodzące z parku pałacowego rzeźby lwów znajdują się w Zabrzu (zdobią wejście do parku przy ulicy 3 Maja), natomiast brama do pałacu zdobi dziś wejście do ogrodu zoologicznego w chorzowskim parku rozrywki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:38
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Schloss_Neudeck.jpg/120px-Schloss_Neudeck.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:39
        Pałac Kawalera (także Dom Kawalera, niem. Kavaliershaus) – pałac wybudowany w latach 1903–1906 w stylu francuskiego neobaroku w Świerklańcu, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:39
        Rezydencja rodu Donnersmarcków została wybudowana specjalnie dla Wilhelma II, który przyjeżdżał do Świerklańca na polowania. Budowlę wzniesiono w parku świerklanieckim w pobliżu nieistniejącego już pałacu zwanego „Małym Wersalem” lub „Śląskim Wersalem”. W latach 1924–1937 w pałacu mieszkał przewodniczący Komisji Mieszanej dla Górnego Śląska Felix Calonder. Po zakończeniu II wojny światowej obiekt został odrestaurowany i służył jako ośrodek szkoleniowy dla górnictwa. Obecnie w „Pałacu Kawalera” mieści się hotel i restauracja.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:40
        Obiekt w stylu francuskiego neobaroku został zaprojektowany przez Ernesta von Ihne. Wewnątrz znajdowały się amerykańskie wanny Royal, podłogi z dębowego parkietu, posadzki z marmuru, oraz doskonale działające centralne ogrzewanie. Na frontonie pałacu wyryto napis: „Memento vivere” (Pamiętaj o życiu), napis miał zachęcać do zabawy. Rezydencję rodu Henckel von Donnersmarck otacza 185-hektarowy park w stylu francuskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:40
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/%C5%9Awierklaniec_Pa%C5%82ac_Kawalera_DSC_6797.jpg/120px-%C5%9Awierklaniec_Pa%C5%82ac_Kawalera_DSC_6797.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:42
        Kościół Dobrego Pasterza – zabytkowy kościół parkowy znajdujący się na terenie zespołu pałacowo-parkowego rodu Henckel von Donnersmarck, obecnie kościół filialny parafii rzymskokatolickiej Chrystusa Króla w Świerklańcu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:43
        Kościół wybudowany został w latach 1896–1897 według projektu niemieckiego architekta Juliusa Carla Raschdorffa[3][4]. Pełnił funkcję kościoła pałacowego, był również dostępny dla mieszkańców wsi wyznania ewangelickiego. W tym celu zlokalizowany został w oddaleniu od pałacu, blisko drogi, tak aby uczestnicy nabożeństw nie naruszali prywatności właściciela zamku. Inspiracją do projektu kościoła była niewielka świątynia wybudowana przy pałacu Monbijou w Berlinie dla cesarzowej Wiktorii[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:43
        Kościół funkcjonował do 1945 roku. Po 1945 wraz z mauzoleum został splądrowany[4]. W 1957 roku przejęła go miejscowa parafia rzymskokatolicka, stan taki trwał do 1959, kiedy to zakazano odprawiania w nim nabożeństw. Obiekt stał nieużytkowany do 1981. Wówczas ponownie otrzymała go świerklaniecka rzymskokatolicka parafia. W kościele przeprowadzono prace remontowe. W dniu 28 sierpnia 1983 roku poświęcił go ks. bp. Herbert Bednorz, nadając mu imię Dobrego Pasterza. Kościół posiada też drugie wezwanie - Matki Boskiej Częstochowskie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:44
        Kościół wybudowany jest w stylu neogotyckim (z odniesieniami do geometrycznego gotyku angielskiego tzw. Decorated Style), orientowany, murowany z cegły z detalem wykonanym z piaskowca. Wejście główne umieszczone jest w elewacji zachodniej, poprzedzone niewielką kruchtą. W elewacji południowej znajduje się wejście, które przeznaczone było dla rodziny książęcej, poprzedzone zadaszonym podjazdem. Niewielkie salowe wnętrze nakryte jest otwartą więźbą dachową wspartą na kroksztynach. W ścianie północnej znajduje się drewniana empora - chór muzyczny. Duże okna maswerkowe wypełniają współczesne witraże z 1998 roku, zaprojektowane przez Wernera Lubosa, wykonane przez zakład witrażowy Anny i Ireneusza Zarzyckich, z wkomponowanymi cytatami z modlitwy „Ojcze nasz” w różnych językach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:46
        Po stronie północnej kościoła wybudowano w latach 1903–1905 mauzoleum na planie krzyża greckiego. Zostało ono połączone z budynkiem świątyni otwartym krużgankiem na rzucie litery L. Mauzoleum i krużganek zaprojektował autor kościoła - Julius Carl Raschdorff. Podobnie jak kościół obiekty te wykonane są z cegły i piaskowca, w stylu neogotyckim. Wysoki dach obiektu wieńczy postać anioła wykonana z trybowanej miedzi. Wnętrze nakryte jest sklepieniami gwiaździstym oraz krzyżowo-żebrowymi. Mauzoleum jest dwupoziomowe. W części górnej mieściły się sarkofagi, w części dolnej, wykonanej z betonu, umieszczono 19 komór grobowych. W mauzoleum pochowani zostali książę Guido Henckel von Donnersmarck i jego druga żona Katerina von Slegzow vel Slepcow[4](jako wyznawczyni prawosławia pochowana została w ziemi, a nie w komorze grobowej). Mauzoleum zostało splądrowane po 1945 roku. Z wyposażenia zachowała się jedynie płaskorzeźba „Złożenie do grobu”.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:47
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Dobrego_Pasterza_w_%C5%9Awierkla%C5%84cu_2.jpg/240px-Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Dobrego_Pasterza_w_%C5%9Awierkla%C5%84cu_2.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:47
        Parafia Chrystusa Króla — rzymskokatolicka parafia mieszcząca się przy ulicy Kościelnej 33 w Świerklańcu, należąca do dekanatu Żyglin w diecezji gliwickiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:48
        W 1894 roku na terenie Świerklańca powstała kaplica, a sama wieś należała do parafii w Żyglinie. Dnia 1 października 1929 roku odłączone zostają miejscowości: Stare Chechło (dzisiejszy Świerklaniec), Nowe Chechło, Ostrożnicę i Bizję, z których utworzono wspólną kurację. Budowę nowego kościoła parafialnego rozpoczęto 16 października 1929 roku. Jeszcze tego samego roku następuje konsekracja kościoła. W dniu 1 maja 1931 roku zostaje erygowana nowa parafia w Świerklańcu pod wezwaniem Chrystusa Króla. W 1982 roku parafia rozpoczyna renowację zabytkowego kościoła znajdującego się na terenie parku w Świerklańcu, który jest zarazem kościołem filialnym. Poświęcenie odnowionej świątyni następuje w sierpniu 1983 roku. W 1989 roku rozpoczęto budowę obecnego, murowanego kościoła parafialnego. Budowę zakończono w 1994 roku, a poświęcenia dokonał biskup gliwicki Jan Wieczorek
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:50
        Stare Chechło (niem. Alt Chechlau) – dawniej samodzielna wieś i gmina, obecnie niestandaryzowana nazwa części wsi Świerklaniec w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Świerklaniec.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:50
        Stare Chechło obejmuje Stare Chechło właściwe (niem. Alt-Chechlau), którego oś stanowi ul. Główna oraz Żabieniec (niem. Zabinietz)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:50
        Nazwa wsi pochodzi od słowa „chechły”, w języku staropolskim oznaczała mokradła i podmokłe łąki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:51
        Historycznie leży w większości na Górnym Śląsku. Od 1742 wieś i dobra ziemskie Stare Chechło należały do powiatu bytomskiego; mieszkańcy pracowali głównie w pobliskich kopalniach. Od 1922 w Polsce i województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim. Początkowo istniały zarówno gmina jednostkowa, jak i obszar dworski Stare Chechło. Obszar dworski zniesiono już na początku lat 1920., a gminę 1 kwietnia 1929, włączając ją do gminy Świerklaniec
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:52
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/%C5%9Awierklaniec%2C_G%C5%82%C3%B3wna_2.jpg/240px-%C5%9Awierklaniec%2C_G%C5%82%C3%B3wna_2.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:53
        Nowe Chechło (niem. Neu Chechlau) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Świerklaniec.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:53
        Obecnie miejscowość przyciąga do siebie mieszkańców miast nie tylko ze Śląska. Z roku na rok rozwija się przemysł turystyczny. We wsi znajduje się kapliczka z drugiej połowy XIX wieku oraz krzyż i dzwonek z 1909 r. Na północ od wsi znajduje się zbiornik wodny Nakło-Chechło powstały przez zalanie pola wydobywczego „Chechło” dawnej Kopalni Piasku Podsadzkowego „Siemonia”.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:54
        Nazwa wsi pochodzi od słowa "chechły", w języku staropolskim oznaczała mokradła i podmokłe łąki. Topograficzny słownik Prus z 1835 roku notuje wieś pod obecnie używaną, polską nazwą Nowe Chechło, a także zgermanizowaną Chechlau (Neu). Słownik wymienia również miejscowość sąsiednią o nazwie Stare Chechło (niem. Alt Chechlau,)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:55
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/003_Nowe_Chechlo%2C_Poland.jpg/240px-003_Nowe_Chechlo%2C_Poland.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:55
        Parafia pw. św. Brata Alberta w Nowym Chechle – parafia rzymskokatolicka z siedzibą w Nowym Chechle, należy do diecezji gliwickiej, dekanatu Żyglin.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:56
        Chechło-Nakło (Jezioro) – sztuczny zbiornik wodny (zbiornik poeksploatacyjny) położony w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, na terenie gminy Świerklaniec, na granicy wsi Świerklaniec i Nakło Śląskie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:57
        Pod koniec lat 60. w tym miejscu wydobywano piasek. W 1968 zakończono kopanie piasku, a po kilku latach wyrobisko zalano wodą. Zalew w 1973 przekształcony został w bezodpływowe jezioro. Jego pojemność to 1,5 mln m³, a powierzchnia 90,3 ha.Głębokość nie przekracza 3,5m. Wyparowana woda uzupełniana jest poprzez opady oraz cztery podziemne źródła
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:57
        Jezioro pełni funkcje rekreacyjne. Wokół zalewu znajdują się liczne ośrodki wypoczynkowe i kempingi, wypożyczalnie kajaków, łodzi, rowerów wodnych, trasy spacerowe. Jezioro charakteryzuje się piaszczystymi plażami. Linie brzegową tworzą piaski, trawy i trzcinowiska. Wokół jeziora biegnie dróżka asfaltowa oraz rozpościerają się sosnowe i mieszane lasy o pow. ok. 300 ha
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:58
        Pod względem bakteriologicznym wody zalew jest bardzo czysty i odpowiada I klasie czystości.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:58
        Jezioro jest położone przy drodze wojewódzkiej nr 908 (Tarnowskie Góry–Częstochowa). W jego pobliżu przebiega trasa Górnośląskich Kolei Wąskotorowych – Bytom Wąskotorowy – Miasteczko Śląskie Wąskotorowe. Nad Zalewem latają samoloty pasażerskie z i do portu lotniczego Katowice-Pyrzowice. Nad jeziorem w okresie letnim stacjonuje Tarnogórskie Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:59
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Chechlo-Naklo.jpg/240px-Chechlo-Naklo.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 20:00
        Ostrożnica (niem. Ostrosnitza) – część wsi Świerklaniec w Polsce, położona w woj. śląskim, w pow. tarnogórskim, w gminie Świerklaniec
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 20:00
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Swierklaniec_Ostroznica_3_7_2021.jpg/240px-Swierklaniec_Ostroznica_3_7_2021.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 20:02
        Bizja (niem. Bisia) – część wsi Świerklaniec w Polsce, położona w woj. śląskim, w pow. tarnogórskim, w gminie Świerklaniec
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 20:02
        W latach 1870–1917 w pobliżu Bizji na moście na rzece Brynicy znajdowało się przejście graniczne pomiędzy Cesarstwem Niemieckim a Imperium Rosyjskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 20:03
        W pobliżu Bizji rzeka tworzy malownicze rozlewisko będące ostoją ptactwa wodnego. Można tam również podziwiać stanowiska grzybieni białych i grążela żółtego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 20:04
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Bizja.jpg/220px-Bizja.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 20:06
        Jeden pan ze Świerklańca
        Często bywał na tańcach
        Uczył się zumby, tanga
        Do tego jeszcze marengo
        Nad ranem zaprosił mnie do walca
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 22:57
        Jeden pan z Ostrężnicy
        Wiedzie życie na ulicy
        Dlaczego tak się stało
        Może pieniędzy miał za mało
        On na ten temat milczy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 22:59
        Pewna pani z Bijzy
        Ciągle leje łzy
        Nie wiadomo dlaczego
        Czy spotkało ją coś złego
        Nikt nic o tym nie wie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:01
        Jedna pani z Koloni Wolności
        Zaprosiła do domu gości
        Cały dzień biegała
        Jedzenie szykowała
        A mąż oznajmił jej że pości
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:03
        Pewien młodzian z Wielkiej Kolonii
        Za pannami wciąż goni
        Śmieją się przyjaciele
        Że chyba chce za wiele
        Lecz marzeń i tak nie dogoni
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:05
        Raz turysta w Kolonii Jezioro
        Wszedł do lasu i chodził w koło
        Widzisz mój drogi
        Pomylił drogi
        I nie było mu za wesoło
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:07
        Raz pani ze wsi pustki
        Kupiła aż dwie bluzki
        I to nie jest bzdura
        W domu była awantura
        I teraz nosi chustki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:09
        Raz urzędnikowi z Repecka
        Zginęła bardzo ważna teczka
        Widział to źle
        Szukał całe dnie
        Aż my się kręciła łezka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:11
        Jedna pani z Puferki
        Robiła na drutach sweterki
        I tak z czasem
        Miała ich masę
        A drutami grała w bierki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:14
        Inna pani z Czarnej Huty
        Nie wiedziała co to druty
        Robić na nich nie umiała
        Ale swetry podziwiała
        I wszystkie chciała kupić.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:17
        Truszczyca (niem. Truschütz) − dzielnica Kalet położona w centralnej części miasta, nad Małą Panwią, między dwoma głównymi skupiskami Kalet − centrum i Miotkiem. Jest to mała osada, rozpościerająca się wzdłuż ulicy Dębowe
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:17
        Do 1933 samodzielna wieś (gmina jednostkowa) oraz obszar dworski należące do powiatu bytomskiego na Górnym Śląsku, a po jego podziale w 1873 roku do − powiatu tarnogórskiego. W 1885 roku gmina Truszczyca liczyła 107 mieszkańców, a obszar dworski Truszczyca zaledwie 54. W 1910 roku gmina Truszczyca liczyła 120 mieszkańców, a obszar dworski tyle samo (120)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:18
        Po podziale powiatu tarnogórskiego w 1922 roku granicą państwową, Truszczyca znalazła się w Polsce, a przed 1924 zniesiono obszar dworski Truszczyca, włączając go do gminy Truszczyca
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:19
        30 lipca 1933 Truszczycę (wraz z Jędryskiem) włączono go do powiatu lublinieckiego, a dwa miesiące później, 1 października 1933 włączono ją do gminy Kalety. W związku z nadaniem gminie Kalety praw miejskich 1 stycznia 1951 Truszczyca stała się częścią miasta
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:21
        Pewien pan ze wsi Truszyce
        Przerobił łóżka na prycze
        Chciał żyć w ascezie
        Lecz ja mu nie wierzę
        No cóż takie jest życie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:21
        Miotek (niem. Miotek) – dzielnica Kalet w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:22
        Miotek położony jest wśród lasów, we wschodniej części miasta, ok. 4 km od centrum Kalet.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:22
        Znajduje się tu Parafia św. Franciszka w Miotku i Zgromadzenie Sióstr św. Elżbiety III Zakonu Regularnego św. Franciszka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:24
        Pewna pana z Miotła
        Taka słodka idiotka
        Czeka na księcia
        Wzdycha z przejęcia
        Lecz pewno go nie spotka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:25
        Żyglin-Żyglinek – sołectwo (do 2021 dzielnica) Miasteczka Śląskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:26
        W skład sołectwa wchodzą dwie miejscowości (wsie): Żyglin oraz Żyglinek.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:26
        Nazwa miejscowości Żyglin pochodzi od słowa „żglić”, „żeglić”, tzn. wytapiać rudy żelaza. Według historyka Nehringa Żyglin zapisywano pierwotnie jako Sceglino, co w tłumaczeniu oznacza osadę samotnego człowieka wytapiającego rudę żelaza, a miejscowość miała istnieć już w 1065 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:27
        Podczas okupacji niemieckiej (1939–1945) planowano zmienić nazwy Żyglina na Zügeln, a Żyglinka na Zügelwalde, czego jednak nie wprowadzono w życie. Stacja kolei normalnotorowej w Żyglinie w latach 1942–1945 nazywała się Großbirken
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:28
        Według legendy, podczas najazdu Mongołów na Śląsk w 1241 roku, w miejscowych lasach skutecznie ukryli się i zostali gościnnie przyjęci przez miejscową ludność trzej, bliżej nie zidentyfikowani książęta śląscy. Wdzięczni za ocalenie przed tatarską nawałą ufundowali w kilka lat później w 1253 roku kościół. Obecnie nie ma już po nim śladu. O obecnym kościele pisze Józef Lompa w jednym z raportów ze swych podróży po Śląsku. Relacja pochodzi z 1856 roku, a neogotycki kościół pw. Narodzenia NMP wystawiono tu w 1842 roku. Warto porównać opis ze stanem dzisiejszym: W Żyglinie Wielkim stoi na szczycie kościół murowany, wystawiony nowo od kilku lat z wieżą drewnianą, mający wysokie okna, a ku ziemi tak daleko zniżające, że ze dworu do wnętrza kościoła wglądać, a stamtąd co się dzieje zewnątrz widzieć można. Trudno to chwalić
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:28
        Żyglinek historycznie i kościelnie jest związany z Żyglinem. Powstał w XVI wieku jako folwark dworski, przy którym powstała wioska. W 1908 roku leśniczy Luis Gerlach założył straż pożarną, która swą pierwszą remizę miała w pobliżu spichlerza. Obecnie siedziba OSP w Żyglinku ma remizę na Osiedlu Mickiewicza w Żyglinie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:29
        W okolicy liczne dowody dewastacji środowiska widoczne w drzewostanie spowodowane przez hutę cynku w Miasteczku Śląskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:29
        W odległości około 12 km od Żyglina usytuowany jest port lotniczy Katowice-Pyrzowice. Obsługuje loty pasażerskie i towarowe do portów lotniczych Polski i stolic Europejskich. 13 listopada 2011 roku na terenie lasu w Żyglinie, ok. 7 km od progu drogi startowej lotniska w Pyrzowicach spadł mały samolot lecący z Włoch, podchodzący do awaryjnego lądowania na lotnisku. 4 osoby na pokładzie straciły życie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:31
        Żyglinek (niem. Klein Zyglin; dawn. Cyglin Mały, Żyglin Mały) – część miasta Miasteczko Śląskie położona w województwie śląskim w powiecie tarnogórskim w gminie Miasteczko Śląskie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:31
        Leży w środkowej części geometrycznego zasięgu miasta, u zbiegu ulic Wyciślika i Karpackiej, z centrum przy skrzyżowaniu tych dróg, przy kapliczce.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:32
        Wraz z położonym na południe od niego Żyglinem (niem. Groß Zyglin) tworzy sołectwo Żyglin-Żyglinek, liczące w 2019 roku 1746 mieszkańców
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:32
        Nazwa miejscowości pochodzi od słowa „żglić”, „żeglić”, tzn. wytapiać rudy żelaza. Według historyka Nehringa Żyglin zapisywano pierwotnie jako Sceglino, co w tłumaczeniu oznacza osadę samotnego człowieka wytapiającego rudę żelaza, a miejscowość miała istnieć już w 1065 roku. Podczas okupacji niemieckiej (1939–1945) Żyglinka na Zügelwalde, czego jednak nie wprowadzono w życie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:33
        Historycznie leży w większości na Górnym Śląsku. Od 1742 Cyglin Mały należał do powiatu bytomskiego; posiadał własną cegielnię Bagno. Od 1922 w Polsce i województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim. W 1931 roku liczył 607 mieszkańców
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:34
        Początkowo istniały zarówno gmina jednostkowa, jak i obszar dworski Żyglinek. Obszar dworski zniesiono 1 października 1924, włączając go do gmin Żyglinek, Żyglin i Miasteczko. 1 grudnia 1945 zniesiono także gminę Żyglin, włączając ją do nowo utworzonej zbiorowej gminy Żyglin w województwie śląskim, liczącej w 1946 roku 2004 mieszkańców. W wykazach opartych na stanie administracyjnym po 1946 roku gmina Żyglin już nie występuje, a Żyglinek stanowi odtąd jedną z pięciu gromad zbiorowej gminy Miasteczko Śląskie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:34
        W związku z reorganizacją administracji wiejskiej jesienią 1954, Żyglinek wszedł w skład nowej gromady Żyglin, której stał się siedzibą
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:35
        1 stycznia 1973 włączono go do miasta Miasteczko Śląskie, a 27 maja 1975 wraz z nim do Tarnowskich Gór. Od 30 grudnia 1994 ponownie w granicach usamodzielnionego Miasteczka Śląskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:36
        spichlerz dworski z 1795 r., ul. ks. Wyciślika 57
        kaplica Matki Bożej, ul. ks. Wyciślika
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:38
        Pewna pani z Żyglinka
        Napiła się zatrutego winka
        Teraz jęczy i płacze
        Cała jest w rozpaczy
        Cóż to dla niej za męka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:39
        Żyglin (niem. Groß Zyglin; dawn. Cyglin Wielki) – część miasta Miasteczko Śląskie położona w województwie śląskim w powiecie tarnogórskim w gminie Miasteczko Śląskie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:39
        Leży w południewej części miasta, u zbiegu ulic Śląskiej, Brynickiej i Stacyjnej, gdzie drogi tworzą plac śróddrożny z Pomnikiem ku Czci Poległych w centrum.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:40
        Wraz z położonym na północ od niego Żyglinkiem (niem. Klein Zyglin) tworzy sołectwo Żyglin-Żyglinek, liczące w 2019 roku 1746 mieszkańców
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:40
        Nazwa miejscowości Żyglin pochodzi od słowa „żglić”, „żeglić”, tzn. wytapiać rudy żelaza. Według historyka Nehringa Żyglin zapisywano pierwotnie jako Sceglino, co w tłumaczeniu oznacza osadę samotnego człowieka wytapiającego rudę żelaza, a miejscowość miała istnieć już w 1065 roku. Podczas okupacji niemieckiej (1939–1945) planowano zmienić nazwy Żyglina na Zügeln, czego jednak nie wprowadzono w życie. Stacja kolei normalnotorowej w Żyglinie w latach 1942–1945 nazywała się Großbirken
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:41
        Historycznie leży w większości na Górnym Śląsku. Od 1742 Cyglin Wielki należał do powiatu bytomskiego; posiadał własną parafię. Od 1922 w Polsce i województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim. W 1931 roku liczył 775 mieszkańców
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:42
        1 grudnia 1945 zniesiono gminę jednostkową Żyglin, włączając ją do nowo utworzonej zbiorowej gminy Żyglin w województwie śląskim, liczącej w 1946 roku 2004 mieszkańców. W wykazach opartych na stanie administracyjnym po 1946 roku gmina Żyglin już nie występuje, a Żyglin stanowi odtąd jedną z pięciu gromad zbiorowej gminy Miasteczko Śląskie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:43
        W związku z reorganizacją administracji wiejskiej jesienią 1954, Żyglin wszedł w skład nowej gromady Żyglin, której stał się siedzibą
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:44
        1 stycznia 1973 włączono go do miasta Miasteczko Śląskie, a 27 maja 1975 wraz z nim do Tarnowskich Gór. Od 30 grudnia 1994 ponownie w granicach usamodzielnionego Miasteczka Śląskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:44
        Kaplica św. Marka (XVIII w.)
        Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (odpust w niedzielę po lub przed 8 września)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:49
        Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny – rzymskokatolicki kościół parafialny Parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Miasteczku Śląskim z XIX wieku Miasteczku Śląskim-Żyglinie w powiecie tarnogórskim, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:55
        Budowa kościoła przebiegała w latach 1840–1842 pod kierownictwem mistrza ciesielskiego Spohra; nowa świątynia została poświęcona 24 listopada 1842 roku przez ks. Antoniego Schneiderskiego z Tarnowskich Gór. Za projekt wnętrza odpowiadał prawdopodobnie Uhlig, radca budowlany z Gliwic. 10 sierpnia 1853 roku pobłogosławiono dwa boczne ołtarze. Matki Boskiej fundacji Bractwa Wstrzemięźliwości, i św. Barbary, fundacji górników i radcy górniczego Seidla
        W 1857 roku wzniesiono plebanię na planie krzyża (ul. św. Marka 21). W latach 1873-1874 (bądź wyłącznie w 1873 roku) do kościoła została dobudowana wieża według projektu królewskiego powiatowego mistrza budowlanego Augusta Hanniga z Bytomia, który został ukończony 8 lutego 1868 roku[9]. Przy jej budowie pracowali: mistrz murarski Morawiec, mistrz ciesielski Kocula i przedsiębiorstwo kamieniarskie Halbiga z Orzesza. Od maja do października 1881 roku przerobiono dwa okna na otwory drzwiowe oraz przedsionki z daszkami według projektu wspomnianego Augusta Hanniga
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:56
        W latach 1979–1982 przeprowadzono kompleksowy remont i modernizację obiektu, a 8 września 1982 roku kościół został poświęcony przez biskupa Herberta Bednorza. W latach 2000–2002 wnętrze świątyni poddano pracom rekonstrukcyjnym i remontowym, odrestaurowano ołtarze, które 21 maja 2003 roku poświęcił biskup Gerard Kusz Wieża i elewacja kościoła zostały odnowione w 2006 roku. Pomiędzy kościołem a cmentarzem wzniesiono nową kaplicę przedpogrzebową w latach 2010–2012 oraz utwardzono drogę na cmentarz
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:57
        31 lipca 2014 roku rzeźby znajdujące się przed kościołem zostały wpisane do wpisany do rejestru zabytków ruchomych województwa śląskiego (numer rejestru B/281/14)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:59
        Świątynia wzniesiona w centrum Żyglina, w jego najwyższej części, murowana z wapienia żyglińskiego i cegły, w stylu arkadowym (według innych źródeł neoromańska lub neogotycka), z wieżą, stanowiącą dominantę wysokościową w obrębie Żyglina, otoczona ogrodzeniem. Przed wejściem do kościoła znajdują się dwie rzeźby w stylu akademizmu przedstawiające Matkę Bożą i św. Jana Ewangelistę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:59
        We wnętrzu pomieszczono kilka elementów wyposażenia w stylu barokowym z poprzedniego kościoła oraz obrazy autorstwa malarza Höckera z Wrocławia, a także dwa ołtarze boczne.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 01.11.22, 00:02
        Pewien pan z Żyglina
        Wypił baniak domowego wina
        I zasnął od razu
        Leży jak głazy
        I do tego ta głupia mina
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:50
        Augustówka – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie otwockim, w gminie Osieck. Leży na granicy gmin Kołbiel i Pilawa.
        Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Bartłomieja Apostoła w Osiecku.
        Wieś jest położona na trasie regionalnej Kolei Mazowieckich Otwock – Pilawa. Pociągi zatrzymują się na przystanku Augustówka. Według danych z marca 2006 pociąg jeździ tu co godzinę, a podróż do Warszawy Śródmieście trwa średnio 1 godzinę i 22 minuty.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:51
        Wieś notowana w 1889 roku. We wsi znajdują się drewniane domy, 2 krzyże drewniane z lat 1952 i 1957 oraz kapliczki drewniane słupowe przy drodze do Jaźwin. W przysiółku Ocznia głaz upamiętniający żołnierzy BCh poległych tu 15 czerwca 1944 roku w potyczce z Niemcami, kiedy to zostali zaskoczeni przez niemiecką żandarmerię po przeprowadzeniu tego dnia kilku akcji w okolicy zakończonych sukcesem. W potyczce zginęło 3 partyzantów, a strona niemiecka straciła 8 zabitych żandarmów, kilkunastu rannych i ckm. Partyzantom udało się wycofać
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:51
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:51
        Parafia św. Bartłomieja Apostoła, św. Andrzeja w Osiecku – rzymskokatolicka parafia w dekanacie Osieck, diecezji siedleckiej.
        Jest to jedna z najstarszych parafii na Mazowszu, po prawej stronie Wisły. Swój rozwój Osieck i parafia zawdzięczają książętom mazowieckim, którzy mieli tu swój dwór i zwierzyniec. Z czasem osada obronna, strzegąca traktów handlowych i strażnica Czerskiego zamku, stała się starostwem niegrodowym i była pod opieką króla. Pierwsze wzmianki o parafii Osieck pochodzą z końca XII i początków XIII wieku. W ciągu 700-letniej historii parafii istniało tu 5 kościołów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:52
        Świątynię wzniesiono na planie krzyża łacińskiego, typ halowy, trzynawowy z wyraźnie wyższą nawą główną i transeptem. Jest ona orientowana. Fundamenty wykonano z polnych kamieni, ściany wzniesiono z czerwonej cegły. Pierwotnie zamierzano zbudować także kościół dolny, lecz ze względu na źródliska wody i podmokły teren musiano z tego planu zrezygnować. Nad wejściami znajdują się okazałe portale, a na fasadzie w rozecie umieszczona rzeźba Madonny z Dzieciątkiem. Wieże przypominają mariackie w Krakowie, pokryte są miedzianą blacha i mają zawieszone królewskie korony. Kościół reprezentuje styl „gotyku nadwiślańskiego”.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:52
        Najstarszym zabytkiem świątyni jest kropielnica z czarnego marmuru chęcińskiego, pełniąca dawniej funkcje chrzcielnicy, znajdująca się w kruchcie kościoła, z XVIII wieku pochodząca z poprzednich kościołów. Wystrój wnętrza jest neogotycki z elementami barokowymi, pochodzącymi z poprzedniej świątyni. W ołtarzu głównym umieszczona jest rzeźbiona scena ukrzyżowania zasłaniana obrazem Niepokalanego Poczęcia Matki Bożej, oraz rzeźby śś. Piotra, Pawła, Andrzeja, Bartłomieja i Michała Archanioła. Stworzono też cztery ołtarze boczne. Po lewej stronie św. Józefa i Antoniego Padewskiego oraz Męczenników Podlaskich - patronów diecezji.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:53
        Ołtarz Unitów Pratulińskich w formie malowidła naściennego, jest to najpiękniejsze ich przedstawienie w diecezji siedleckiej. Po prawej stronie św. Anny - dawnej patronki parafii, oraz Matki Bożej Częstochowskiej z jej wizerunkiem pochodzącym z poprzedniego kościoła. W prezbiterium zawieszone są obrazy z poprzednich świątyń np.: św. Izydora Oracza, Trójca Święta, Przemienienie Pańskie, św. Józef z małym Jezusem; piękne przedstawienie cherubinów wielbiących Boga w formie rzeźb naściennych. W nawie głównej wolno stojąca ambona i chrzcielnica z nadstawą i obrazem Chrztu Pana Jezusa, zawieszone cztery wielkie żyrandole w kształcie pająków, wiele feretronów i figur procesyjnych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:53
        W ołtarzu głównym złocone tabernakulum i obok niego dwie złocone „wieczne lampy”, dwa efektowne cherubiny trzymające świeczniki, a we wnękach ołtarzowych relikwiarze śś. o. Pio, Faustyny Kowalskiej, Andrzeja i Bartłomieja. Ołtarze, ambona, i chrzcielnica wykonane z masy mozaikowej w 1909 roku w warszawskiej firmie J. Szpetkowski i S- ka, wszystko bogato złocone. Wyposażenie świątyni pochodzi z poprzednich kościołów oraz z warszawskiej firmy Norblin, Bracia Buch i T. Werner. W nawach posadzka mozaikowa a w prezbiterium z granitu. W kościele zawieszone są stacje Drogi Krzyżowej z masy mozaikowej, tablica upamiętniająca żołnierzy AK z placówki Osieck, dowódcy i żołnierzy Batalionów Chłopskich, pamięci powstańców styczniowych z 1863 roku poległych w lesie pod Natolinem, poległych podczas II wojny światowej mieszkańców osieckiej parafii oraz tablica poświęcona budowniczemu kościoła księdzu prałatowi Aleksandrowi Olszewskiemu, proboszczowi osieckiemu w latach 1897-1921.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:54
        Obok kościoła stoi drewniana, parterowa plebania z 1897 roku, bardzo bogato zdobiona. Kościół i plebania wybudowane zostały z inicjatywy proboszcza osieckiego ks. Aleksandra Olszewskiego. Plebania stoi na miejscu dawnego kościoła; jedna z jej ścian to właśnie ściana, będąca częścią starej świątyni.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:54
        Obok nowy budynek plebanii oraz organistówka a po drugiej stronie ulicy dom parafialny - najstarszy murowany budynek w Osiecku. Teren wokół kościoła jest zadbany, ogrodzony kamiennym, otynkowanym płotem z dwiema kutymi bramami wjazdowymi, obsadzony drzewami, z figurami świętych, krzyżami misyjnymi oraz pomnikiem papieża Polaka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:55
        Dawniej wokół kościoła istniał cmentarz grzebalny. Obecny cmentarz parafialny został założony w XVIII wieku wokół barokowej kaplicy św. Rocha usytuowanej na przedmieściach osady. Kaplica stoi została gruntownie przebudowana w 1 ćw. XIX wieku. Stoi na ceglanej podmurówce, zbudowana z sosnowych bali, oszalowana, konstrukcji słupowej, z frontowym podcieniem na czterech słupach. Wewnątrz barokowe tabernakulum z puttami, obraz św. Rocha. Pokryta blachą z małą sygnaturką. Na cmentarzu nieliczne pozostałości starych nagrobków z klasycystycznymi pomnikami i żeliwnymi, kutymi krzyżami, groby kapłanów posługujących w parafii w tym pomnik nagrobny budowniczego kościoła, oraz zbiorowe mogiły żołnierzy WP poległych w latach 1939 i 1944- 45. Cmentarz także ogrodzony kamiennym, otynkowanym parkanem z dwiema kutymi bramami. Na terenie parafii znajduje się kaplica dojazdowa w miejscowości Stara Huta. Przy parafii działają kółka różańcowe żeńskie i męskie, grono ministrantów i lektorów oraz chór. Odpust parafialny: św. Bartłomieja najbliższa niedziela 24 sierpnia, Matki Bożej Królowej Polski 3 maja i św. Andrzeja 30 listopada.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:55
        Do parafii należą wierni z miejscowości: Osieck, Augustówka, Budy Uśniackie, Czarnowiec, Górki, Grabianka, Jaźwiny, Nowe Kościeliska, Stare Kościeliska, Lipiny, Łucznica, Natolin, Podbiel, Pogorzel, Ponurzyca, Rudnik, Sobienki, Stara Huta i Wójtowizna. Parafia Osieck przez lata była bardzo rozległa. W minionych czasach należało do niej wielu wiernych z innych miejscowości, którzy z czasem odeszli do bliższych parafii lub do powstałych parafii. Do parafii Celestynów odeszli wierni z Regut i Tabor, do Miętnego Krystyna, Zabieżki, Pilawa i Gocław założyły własne wspólnoty. Do Gocławia przeszli wierni z Żelaznej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:56
        Urodził się w Madrycie w ubogiej i religijnej rodzinie, która przeniosła się na wieś. Bieda zmusiła go do pracy w charakterze parobka u zamożnych sąsiadów. Według legendy miewał wizje, jego życiu towarzyszyly cudowne zdarzenia, a w czasie gdy się modlił, w pracy na roli pomagał mu anioł. Po ślubie z Marią Toribią przeniósł się do Madrytu. Ponownie go opuścił, gdy Arabowie zajęli miasto, a powrócił, kiedy Madryt został opanowany przez Hiszpanów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:56
        Zmarł około 1130 roku. Za życia słynął z pobożności, z ducha pokuty i z uczynków miłosierdzia. Został pochowany na cmentarzu św. Andrzeja. W 1170 przeniesiono jego relikwie do kościoła, w którym otrzymał chrzest święty. Informacje o cudach, dziejących się przy jego grobie, ściągały mnóstwo pielgrzymów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:57
        Beatyfikacji Izydora dokonał w roku 1619 papież Paweł V, a kanonizacji w 1622 Grzegorz XV
        Jego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 15 maja oraz w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego 10 maja.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:58
        Św. Izydor Oracz jest patronem Madrytu, rolników, osób ciężko pracujących, orędownikiem w czasie suszy, opiekunem zwierząt domowych oraz patronem osób opiekujących się zwierzętami.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:59
        Od 1996 roku około połowy maja corocznie odbywa się pielgrzymka św. Izydora Oracza do Sankutarium Matki Bożej Lubeckiej w Lubecku organizowana przez Śląską Izbę Rolniczą. Od 2017 roku wraz z pielgrzymką organizowany jest konkurs orki zabytkowymi traktorami i wystawa zabytkowych maszyn rolniczych przez Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Lubecko wraz z Klubem Miłośników Starej Techniki RetroTRAKTOR i klubem Traktor i Maszyna.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:00
        „Na Izydora pusta komora.”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:00
        „Na świętego Izydora często bywa chłodna pora.”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:01
        „Na świętego Izydora dla bociana pora.”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:01
        „Święty Izydor wołkami orze, a kto go prosi, to mu pomoże.”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:03
        Kwaterujący we wsi Augustówka oddział specjalny Batalionów Chłopskich wysyłał w teren grupy partyzantów w celu dokonywania akcji dywersyjnych i sabotażu. W odpowiedzi Niemcy zorganizowali akcję przeciwpartyzancką do której zgromadzili oddział żandarmerii liczący około 500 ludzi.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:05
        Kwatera ubezpieczona była wysuniętymi placówkami ale warunki terenowe utrudniały obserwację. To doprowadziło to zbyt późnego wykrycia niemieckiej obławy i doszło do walk we wsi. Pomimo zbyt późnego ogłoszenia alarmu oddział partyzancki nie uległ rozbiciu i wycofał się do lasu. W walkach poległo 4 partyzantów. Straty niemieckie oceniano na kilkunastu zabitych i rannych.
        W 1957 na miejscu partyzanckiej bitwy wzniesiono pomnik
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:06
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/KapliczkawAugustowce.jpg/375px-KapliczkawAugustowce.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:07
        Augustówka, wś, pow. brzeżański, o 1 kil. od Pomorzan, własność hr. Stan. Potockiego, parafia gr. kat. dek. brzeźańskiego z filiami: Chorościec i Chorobrów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:09
        Raz pan z Będkowa
        W piwnicy się schował
        Zdarzyło się to przy niedzieli
        Krewni o nim zapomnieli
        I mumia już jest gotowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:09
        Będków – osada w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie bełchatowskim, w gminie Kleszczów. latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:10
        Będków – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie pajęczańskim, w gminie Rząśnia.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:11
        Będków – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim, w gminie Burzenin.
        Prywatna wieś szlachecka położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sieradzkim województwa sieradzkiego. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa sieradzkiego.
        Wieś leży ok. 8 km na zachód od Burzenina. Sołectwo zajmuje powierzchnię 654 ha. Mieszka tu 125 osób w 54 gospodarstwach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:12
        Będków – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Będków. Siedziba gminy Będków. Dawniej miasto; uzyskał lokację miejską przed 1453 rokiem, zdegradowany w 1870 roku. W 1827 roku jako miasto prywatne Królestwa Kongresowego położone było w powiecie brzezińskim, obwodzie rawskim województwa mazowieckiego. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:12
        Od XIV w. do 1652 Będków był w posiadaniu rodziny Wspinków. Dekretem z 1462 król Kazimierz IV Jagiellończyk podniósł wieś Będków do rangi miasta. Wówczas powstał również murowany kościół w stylu późnogotyckim, ufundowany przez Piotra Spinka, dziekana kieleckiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:13
        W 1759 miejscowość została nabyta przez Jana Dembowskiego, późniejszego biskupa kamienieckiego, który miał w Będkowie prywatną rezydencję. Dostojnik ten położył znaczne zasługi dla unowocześnienia i gospodarczego rozwoju Będkowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:13
        W 1939 roku w Będkowie mieszkało 228 Żydów. Nie utworzono getta, prawdopodobnie wszystkie osoby pochodzenia żydowskiego Niemcy wywieźli do Tomaszowa Mazowieckiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:14
        Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:
        Kościół parafialny pw. Narodzenia NMP, ul. Parkowa 5, 1462, nr rej.: 2 z 27.05.1967
        Dzwonnica, XVIII w., nr rej.: 327 z 27.05.1967
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:15
        Pierwsi przedstawiciele wyznania mojżeszowego pojawili się w Będkowie w XVIII wieku. Ich obecność w mieście związana była z dzierżawą karczmy. Właścicielem miejscowości był wówczas Kościół. Przypuszczalnie dlatego też żydowscy karczmarze po wygaśnięciu dzierżawy musieli opuścić miasto.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:16
        Dopiero w XIX w. w Będkowie powstało niewielkie skupisko żydowskie. W 1827 r. liczyło ono 67 osób, co stanowiło 9% ogółu mieszkańców. Będkowska społeczność żydowska podlegała gminie w Ujeździe. Miasteczko nigdy nie osiągnęło wyraźnego wzrostu gospodarczego, a w 1870 r. w ogóle utraciło prawa miejskie. Była to zatem społeczność uboga, zajmująca się głównie drobnym handlem oraz rzemiosłem. W 1857 r. w miejscowości mieszkało 248 Żydów (41% ogółu mieszkańców)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:17
        Warunki egzystencji i zajęcia zawodowe będkowskich Żydów nie uległy diametralnej zmianie po zakończeniu I wojny światowej. Zatem w dalszym ciągu zajmowali się handlem oraz rzemiosłem. Handlowano końmi, zbożem, bydłem oraz także drobnymi artykułami spożywczymi. W 1921 r. ludność żydowska w osadzie liczyła 228 osób, co stanowiło 33% ogółu mieszkańców
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:18
          Niewiele informacji zachowało się również o losach będkowskich Żydów w okresie okupacji niemieckiej. Wiadomo, że w 1939 r. było ich tu 228.Nie jest jasne kiedy w Będkowie utworzono getto. Stało się to w kwietniu lub maju 1942 roku. Jeszcze w kwietniu 1942 r. Niemcy zamordowali we wsi 6 Żydów natomiast w lipcu lub sierpniu tego roku Żydzi z Będkowa zostali przesiedleni do Białej Rawskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:18
        Cmentarz żydowski w Będkowie został założony w XIX wieku. Współcześnie teren cmentarza o powierzchni 0.15 ha jest zalesiony, częściowo ogrodzony. Na jego terenie nie zachowały się żadne nagrobk
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:19
        Cmentarz żydowski w Będkowie jest położony około 1 km na południowy wschód od centrum wsi, na skraju lasu, na działce geodezyjnej nr 887 (współrzędne 51.578301, 19.773938).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:19
        Data założenia cmentarza nie jest znana, prawdopodobnie powstał w XIX w., wraz z rozwojem miejscowej społeczności żydowskiej. Jego istnienie wzmiankowano w 1876 r. w związku z procesem trzech mieszkańców Będkowa, oskarżonych o rozkopanie grobu i wykorzystanie zwłok do praktyk zabobonnych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:19
        "W trakcie prowadzenia tego śledztwa, wykryło się drugie przestępstwo - mianowicie pogwałcenia grobu w skutek zabobonu. I tak tenże Mielczarek, Walszczyk i owczarek Szydłowski przyznali, że pewnej nocy udali się na cmentarz żydowski w osadzie Będkowie, z zamiarem wykopania jakiego trupa, następnie ugotowania go, ażeby otrzymanym stąd rosołem polewać owce, dla dobrego ich chowu, - a jednocześnie celem Mielczarka była chęć wykierowania Szydłowskiego na dobrego owczarza.

        Po przybyciu na cmentarz Mielczarek i Walaszczyk odkopali jedną mogiłę, wydobyli z niej trupa dziecka żydowskiego, M. zabrał go w przyniesiony worek - i wszyscy powrócili do domu. Nazajutrz Mielczarek wygotował z trupa tego rosół i takowym pokropił owce".
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:20
        Cmentarz uległ daleko posuniętej dewastacji. Nagrobki zostały wykorzystane przez niektórych okolicznych mieszkańców do budowy domów oraz mostków na rowach melioracyjnych. Widoczne są relikty ogrodzenia w postaci fragmentów wału kamiennego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:20
        Obiekt nie jest wpisany do rejestru zabytków, nie posiada Karty Cmentarza. Pożądane byłoby: ustawienie tablicy informacyjnej, oznaczenie granic, podjęcie działań na rzecz odzyskania wywiezionych nagrobków.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:20
        Cmentarz żydowski w Będkowie – został założony prawdopodobnie w II połowie XIX wieku i został zdewastowany w czasie II wojny światowej wskutek czego na powierzchni 0,15 ha nie zachowały się żadne nagrobki. Teren kirkutu jest zalesiony i pozbawiony ogrodzenia. Cmentarz znajduje się na południowy wschód od miejscowości.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:21
        Będków, w. gminna w woj. łódz. (pow. tomaszowski), nad Wolbórką (lewy dopływ Pilicy); ośr. usługowy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:22
        i lodków , 1.) osada, przedtem mko, nad rz.
        Wolborką, pow. brzeziński, gm. i par. t. n.,
        w nizinie nadrzecznej, przy drodze z Brzezin
        do Piotrkowa, na lewo od linii dr. ż. w. w.,
        0 9 w. od stacyi kol. i poczty w Rokicinach.
        W 15 w. B. był własnością rodziny Spinków
        h. Prus, którzy w 1462 r. podnieśli go do rzędu
        miast i wznieśli piękny kościół par. murowany,
        w stylu ostrołukowym. Znajdują się tu jeszcze
        ruiny niewykończonego gmachu, który jeden z
        dziedziców B. Aleksy Dembowski, zamierzył na
        giełdę kupiecką wystawić, w mniemaniu, że
        ta mieścina stać się może jednym ze środkowych
        punktów handlu krajowego. Znajduje
        się tu jeszcze urząd gminny, szkoła, dom przytułku
        dla starców i kalek (?), olejarnia. W r.
        1827 B. miał 62 dm. i 479 mk. W 1859 r.
        62 dm. i 606 mk., w tern 252 żydów. Obecnie
        ma 1000 mk., 69 dm. Ziemi mieszczańskiej
        471 morg., dworskiej z fol. Nowiny
        1 młynem Grobla 943 m.; w tern ornej 597.
        Opis i widok ruin „ giełdy “ pomieściły „Kłosy
        « (Yrl_ 2 0 8 ). Par. B. dekanatu brzezińskiego
        ma 1580 dusz. Gm. B. należy do s. gm.
        ok. IV w os. Ujazd, od Brzezin 21 wiorst.
        W gminie istnieje gorzelnia, olejarnia, 3 m łyny
        wodne, cegielnia, torfiarnia; ludn. 3069. 2.)
        II., wś, i Będkoieska-Wólka, wś, pow. sieradzki,
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:27
        KOŚCIÓŁ W BĘDKOWIE ZDJĘCIE Z POCZĄTKÓW XX wieku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:28
        Do miejscowości możemy dojechać autobusem PKS z Tomaszowa Mazowieckiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:33
        Jeden pan z Cieniawy
        Zawsze chciał być prawy*
        Kodeksy czytał
        Z ludźmi się borykał
        I to nie było dla zabawy

        *Tutaj chciał przestrzegać prawa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:35
        Tutaj chodziło o wieś w województwie łódzkim, ale nazwa też nie przetrwała do dzisiejszych czasów. Za to mamy wieś w małopolskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:36
        Cieniawa – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Grybów.
        Wieś królewska starostwa sądeckiego w powiecie sądeckim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:37
        Integralne części wsi Cieniawa: Bania, Bąkowiec, Bielanka, Brzeski, Ćwierć, Dworskie, Działek, Góraki, Karczyska, Kućmy, Ligęzówka, Na Drodze, Na Garbach, Na Pólku, Obla, Podedworze, Pod Gościńcem, Podlesie, Podleszcze, Podpołudnie, Porębówka, Psiarki, Rzeki, Skowronki, Stolarzówka, Wierchowina, Zarębka, Ząbry
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:38
        Historia Cieniawy od początku jest ściśle związana z sąsiednim Mystkowem, który przez ponad 500 lat był siedzibą parafii. Cieniawa usamodzielniła się jako parafia dopiero w latach 80. XX wieku. W 1980 roku Kuria Diecezjalna zaleciła odprawianie w każdą niedzielę jednej mszy świętej w Cieniawie. Uruchomiono pierwszą kaplicę – początkowo w salce katechetycznej w domu prywatnym, potem w wyremontowanym i dostosowanym do potrzeb dawnym Domu Nauczyciela. Pierwsza pasterka w kaplicy została odprawiona w Boże Narodzenie na przełomie lat 1980/1981. W 1981 roku po uzyskaniu zezwolenia od władz państwowych, wybudowana została nowa kaplica, a w 4 czerwca tego roku Kuria Diecezjalna wyznaczyła księdza Franciszka Olczaka na duszpasterza parafii.
        Ochotnicza Straż Pożarna działa od 1930 roku i posiada samochód Steyr[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:45
        1891 - założenie szkoły ludowej w Cieniawie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:46
        1930 – powstaje pierwsza ochotnicza straż pożarna
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:46
        1963 – elektryfikacja wsi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:46
        10.04.1981 – decyzja o budowie kościoła wydana przez wojewodę
        01.09.1981 – powstanie parafii
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:47
        27.05.1982 – rozpoczęcie prac przy budowie kościoła
        25.12.1982 – dolny kościół oddany do użytku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:47
        27.10.1985 – poświęcenie kościoła przez ks. biskupa Jerzego Ablewicza (w tym czasie została wybudowana plebania i został urządzony cmentarz)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:48
        1995 – oddano do użytku nowo wybudowaną kaplicę cmentarną
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:50
        Parafia św. Franciszka z Asyżu w Cieniawie – parafia znajdująca się w diecezji tarnowskiej w dekanacie Nowy Sącz Wschód.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:50
        Cieniawa od powstania aż do lat 80. XX wieku należała do parafii w Mystkowie. W 1980 roku Kuria Diecezjalna w Tarnowie zaleciła odprawianie w każdą niedzielę jednej mszy świętej w Cieniawie. Z tego powodu uruchomiono pierwszą kaplicę, która początkowo mieściła się w salce katechetycznej w domu prywatnym, a potem w wyremontowanym i dostosowanym do potrzeb dawnym Domu Nauczyciela. 10 kwietnia 1981 władze państwowe wydały zgodę na budowę kościoła. 4 czerwca tegoż roku biskup tarnowski wyznaczył księdza Franciszka Olczaka na duszpasterza parafii, został on pierwszym proboszczem cieniawskim (od 1981). 1 września 1981 erygowano parafię w Cieniawie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:52
        C ieniaw a, 1.) wieś, pow. grybow ski, par.
        M ystków, przy drodze rządowej t. z w. podkarpackiej,
        w pagórkowatem położeniu, odległa
        od m. Now. Sącza o 10 kil. i tyleż od m. G rybowa,
        ma 96 dm., 688 mk. kat., obszar 1562
        m., w czem 430 m. dworsk., przeważnie lasu,
        bardzo dobrze zagospodarowanego; tartak, ła
        dny dwór. Do obszaru dworskiego w Cienia
        wie należą przyległości: Jamnica, Mystków,
        Mszalnica, Królowa Polska, Kunów i Kamion
        ka mała, należące niegdyś do dóbr starostwa
        sądeckiego, dziś własność hr. Branickiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:53
        C. z Demnią, wieś, pow. Dolina, o pół mili na
        południe od Rożniatowa, nad rzeką Dubą, od
        Doliny o 3 mile na południowy wschód oddalona.
        Przestrzeń posiadłości większej: pastw
        isk 4, lasu 29; posiadłość mniejsza: roli ornej
        594, łąk i ogr. 1669, pastw isk 829, lasu 5
        morg. Ludności rzym. kat. 10, gr. kat. 1247,
        izraelitów 25: razem 1282. Należy do rzym.
        kat. par. w Rożniatowie, gr. kat. par. ma
        w miejscu, należącą do dekanatu perehińskiego;
        szkoła filialna 1-klasowa. Posiadłość większa
        należy do fundacyi Stanisław a hr. Skarbka.
        3.) C., przysiółek Gdowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:07
        Raz pan z Bąkowca
        Taka rodzinna czarna owca
        Wziął plecak na plecy
        Takie to rzeczy
        I wyjechał do Wągrowca
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:08
        Jedna pani z Bielanki
        Wciąż lizolem myła klamki
        Tak się starała
        Covidu się bała
        A męża wyrzuciła do altanki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:09
        Raz takiej kumie z Brzeska*
        Po policzkach pociekła łezka
        Bluzkę sobie kupiła
        A potem smutna była
        Bo bluzka była niebieska

        *Chodzi o przysiółek a nie o miasto w małopolscewink
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:11
        Jeden pan z Ćwierci
        Coś za bardzo się wierci
        Nie mów tego przed nikim
        Że chyba ma owsiki
        I to go bardzo "mierzi"
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:12
        Jeden pan z Dworskich
        Chciał zwiedzać Polskę
        Kupił pionierki i plecak
        I do Warszawy poleciał
        A potem miał plany morskie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:13
        Oszustwo na węgiel

        Jeden kawaler z Działek
        Zaczął handlować miałem
        Tak na moje gusta
        Wziął się za oszustwa
        A ja o wszystkim wiedziałem!
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:15
        Raz pani w miejscowości Góraki
        Wyrabiała kolorowe lizaki
        Taką wprawę miała
        Raz dwa je skręcała
        A do kasy wpadały złociaki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:16
        Jeden pan z Karczyska
        Złotym zębem błyska
        Tak się zabawił
        Dopiero co go wprawił
        Do swego starego pyska
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:17
        A we wsi Kućmy
        Mieszkały same ciućmy
        Ciągle o tym słyszę
        Ale się nie piszę
        Lecz nie wiem jak ty?!
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:19
        Pewna pani z Ligęzówki
        Bardzo lubiła krówki
        Ciągle je kupowała
        I nimi się zajadała
        Przez rok wydała trzy stówki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:20
        Raz dziewczynka Na Drodze
        Stała na jednej nodze
        Drugą schowała
        Bociana udawała
        Ciekawe czy długo tak może
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:21
        Pewna pani Na Garbach
        Z mężem się pożarła
        Jest trochę pokrętna
        O co nie pamięta
        Lecz dalej mu skacze do gardła
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:23
        A może to było UFO

        Jedna pani Na Pólku
        Siedziała w dziwnym kółku
        Robiła to nocą
        Nikt nie wie po co
        A może ty wiesz, wujku?!
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:24
        Pewien pan z Obla
        Zobaczył bobra
        Że to było w nocy
        Zrobił wielkie oczy
        Teraz kłamię. No dobra....
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:25
        Jeden pan z Podedworza
        Chciał zobaczyć kawał morza
        Wziął cztery stówki
        I kąpielówki
        Pojechał do Niechorza
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:27
        Raz Pod Gościńcem
        Spotkała się teściowa z zięciem
        Co tam się działo
        Opowiadać mało
        Jedno z nich ma złamaną rękę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:28
        Pewien pan z Podlesia
        Z zawodu cieśla
        Tak się zabawił
        Że ładny dom postawił
        Cała rodzina się cieszy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:30
        Jeden wędkarz z Podleszcza
        Złowił dorodnego leszcza
        Do domu się nie spieszył
        Cały dzień się cieszył
        Teraz żona w garach miesza
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:32
        Jedna pani z Podpołudnia
        Przez miesiąc bardzo schudła
        Czy teraz mniej jadła
        Czy z roboty padła
        Ta sprawa zaczyna być nudna
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:33
        Pewien skąpiec z Porębówki
        Ciągle w domu liczył stówki
        Tak to już było
        Że to go cieszyło
        Lecz nie wydawał ani stówki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:34
        Jeden pan z Psiarki
        Sprzedawał cukier na miarki
        Tak się do tego sposobił
        Że dość szybko zarobił
        Bo kasował tylko marki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:37
        Pewnej pani ze Skowronka
        Marzyła się kwietna łąka
        Więc ją zrobiła
        Kwiaty posadziła
        I teraz się po niej błąka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 18:57
        Jedna pani z Zarębka
        Na każdym rogu klęka
        Klęczy pod figurą
        Diabła ma za skórą
        Być z taką to męka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 18:59
        A we wsi Zarąby
        Posadzili klomby
        Pięknie teraz mają
        Chętnie się tym chwalą
        Rosną tam nawet Anielskie Trąby
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:01
        Staruszkę z Drzazgowej Woli
        Dziś brzuch bardzo boli
        Sprawa nie jest lekka
        Od rana narzeka
        Bo chce towarzystwa Loli
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:04
        Drzazgowa Wola – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Będków.
        W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Drzazgowa Wola, po jej zniesieniu w gromadzie Będków. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego.
        park dworski, nr rej.: 349 z 14.02.1985 i z 30.12.1993
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:07
        W Drzazgowej woli zachował się murowany, parterowy dwór wzniesiony w XIX wieku. Obiekt jest wyremontowany i przebudowany. W rejestrze zabytków znajduje się tylko park dworski o powierzchni 5,5 ha z pomnikami przyrody i stawem o powierzchni 0,2 ha.
        W skład zespołu wchodzą również: spichlerz, kuźnia, obora i dom stangreta. Obiekt należy do osoby prywatnej i obecnie (styczeń 2015) wystawiony jest na sprzedaż. Ofertę znaleźć można w internecie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:11
        Drzazgowa W ola, wś i folw. z m łynem na
        rz. Wolbórce, pow. brzeziński, gm. i par. Będków.
        W 1827 r. było tu 11 dm., 153 mk., obecnie
        15 dm., 200 mk. Dobra D. Wola składają się:
        z folw. D. wola, wieczystoczynszowego m łyna
        wodnego zwanego Nowym i wsi: D. wola, Oieniaw
        y, Krzyżanów i Ewcin; od Piotrkow a a v .
        20, od Brzezin w. 28, od W olborza w. 5, od
        Bab w. 7, od rzeki Pilicy w. 9. Bozi. wynosi
        in. 846 a mianowicie: grunta orne i ogrody m.
        515, łąk m. 55, paspołowy. Bud. mur. 3, drewn. 9; m łyn wodny
        na prawach wieczystoczynszowych z gruntem
        m. 24, pokłady torfu eksploatowanego na potrzeby
        miejscowe. W ieś D. W ola osad 22,
        gruntu m. 49; wś Cieniaw y osad 6, gruntu m.
        3; wś Krzyżanów osad 10, gruntu m. 161; wś
        Ewcin osad 25, gruntu m. 322.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:11
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Drzazgowa_Wola.jpg/360px-Drzazgowa_Wola.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:15
        Jedna pani ze Strykowa
        Kupiła sobie cały browar
        Wciąż piwo piła
        Bo je lubiła
        W końcu zabiła ją krowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:16

        Stryków,
        miasto w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, na Wzniesieniach Łódzkich, nad Moszczenicą.
        Ludność miasta: ogółem — 3,5 tys. mieszkańców (2019)
        Gęstość zaludnienia: 434,8 os/km2 (2019)
        Powierzchnia: 8 km2
        Współrzędne geograficzne: długość geograficzna: 19°36′E, szerokość geograficzna: 51°54′N
        Prawa miejskie: nadanie praw — 1394, utrata — 1870; nadanie praw — 1923
        Oficjalne strony WWW: www.strykow.pl
        prawa miejskie 1394, ośr. rzemieślniczo-kupiecki; od 2. poł. XVIII w. znaczne skupisko Żydów; na przeł. XVIII i XIX w. ośr. sukiennictwa; od 1793 w zaborze pruskim, od 1807 w Księstwie Warsz., od 1815 w Królestwie Pol.; osiedle rzemieślniczo-roln.; od pocz. XX w. ośr. mariawitów; od 1903 połączenie kol.; 1870–1923 pozbawiony praw miejskich; w czasie II wojny światowej 1940–42 getto (więźniów wywieziono do getta w Brzezinach). Ośr. usługowy; drobny przemysł: materiałów budowlanych, chem., odzieżowy; węzeł drog.; drewniane i murowane domy (XVIII i 1. poł. XIX w.), kościół Św. Marcina (1912–15, J.P. Dziekoński i Z. Mączeński), neogot. kościół Mariawitów (pocz. XX w.)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:17
        Stryków – miasto w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Stryków. Był miastem szlacheckim
        Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto liczyło 3478 mieszkańców przy gęstości zaludnienia na poziomie 426,7 osób/km2
        Stryków położony jest w historycznej ziemi łęczyckiej[3], na obszarze Wzniesień Łódzkich, nad rzeką Moszczenicą, na północny wschód od Łodzi. W obrębie miasta znajduje się zalew o powierzchni 9 ha
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:17
        Stryków uzyskał prawa miejskie w 1394 r. z rąk Władysława Jagiełły na prośbę Deresława de Thulka – podskarbiego łęczyckiego i ówczesnego dziedzica tamtejszych dóbr. W średniowieczu Stryków leżał przy drodze ze Zgierza do Łowicza łączącej Mazowsze z Wielkopolską i Śląskiem. Miasto ze swymi 45 rzemieślnikami (13 sukienników, 5 kupców i kramarzy oraz 5 szynkarzy) stanowiło lokalny ośrodek handlu i rzemiosła, było też ośrodkiem dóbr szlacheckich. Po najeździe szwedzkim w XVII wieku miasto podupadło i zaczęło się odradzać dopiero pod koniec XVIII wieku dzięki F. Czarneckiemu, który próbował ze Strykowa uczynić ośrodek produkcji tekstylnej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:18
        Mimo sprowadzenia handlarzy wełną oraz sukienników Stryków pozostawał ciągle miasteczkiem o charakterze rzemieślniczo-rolniczym i w 1870 r. utracił prawa miejskie. W 1902 r. Stryków uzyskał połączenie kolejowe z Łodzią i Warszawą. Również na początku XX wieku stał się dużym ośrodkiem mariawitów. Dzięki ponownemu rozwojowi rzemiosła, zwłaszcza krawiectwa, szewstwa i garbarstwa w 1923 r. Stryków odzyskał prawa miejskie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:18
        W trakcie II wojny światowej miasto straciło 45% ludności głównie Żydów, wymordowanych przez hitlerowców, oraz mieszkających w Strykowie Niemców, którzy opuścili miasto uciekając przed Sowietami.
        W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. łódzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:18
        Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt:
        dom, ul. Adama Mickiewicza 3, drewn., 2 poł. XIX, nr rej.: 725-I-109 z 9.11.1956
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:19
        Atrakcją turystyczno-rekreacyjną miasta jest (zwłaszcza w okresie letnim) zalew o pow. 9 ha wraz z plażą i strzeżonym kąpieliskiem. Na miejscu można wypożyczyć sprzęt pływający (rowery wodne, kajaki). Obok zalewu urządzono duży parking. Na terenie szkoły podstawowej nr 2 znajduje się obiekt sportowy zbudowany w ramach programu Orlik 2012. W jego skład wchodzi boisko do piłki nożnej ze sztuczną murawą, boisko do koszykówki oraz tenisa ziemnego, a także szatnie. Z inicjatywy młodzieży, nad zalewem powstał również skatepark. W Strykowie znajduje się ośrodek zdrowia, posterunek policji, dworzec PKP, postój taxi, hotel, jednostka Państwowej Straży Pożarnej, jednostka OSP, tor motocrossowy, trzy stacje paliw (w tym dwie z gazem, a jedna przy trasie do Łodzi).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:20
        Atrakcjami są również:

        murowane i drewniane domy z czterospadowymi dachami z XVIII i XIX wieku,
        neobarokowy rzymskokatolicki kościół św. Marcina z XX wieku,
        fragmenty dawnego kościoła z XVII wieku,
        neogotycki starokatolicki kościół mariawitów pod wezwaniem św. Anny i św. Marcina z XX wieku
        dom parafialny parafii Kościoła Starokatolickiego Mariawitów.
        cmentarz mariawicki z grobami żołnierzy poległych w bitwie nad Bzurą.
        rezerwaty leśne Struga Dobieszkowska i Grądy nad Moszczenicą.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:22
        http://dir.icm.edu.pl/pages/11/0440-small.png
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:22
        Cmentarz mariawicki w Strykowie – cmentarz Kościoła Starokatolickiego Mariawitów położony w Strykowie, na terenie parafii mariawickiej w Strykowie, założony na początku XX wieku.

        7 lutego 1906 roku parafia mariawitów w Strykowie rozpoczęła swoją działalność. Pierwszym jej administratorem był ks. Jan Maria Wincenty Nowakowski, a nabożeństwa odprawiane były w kaplicy urządzonej w pomieszczeniach wynajętych w domu prywatnym. W lipcu 1906 przybył do Strykowa ks. Józef Maria Leon Miłkowski, a w maju 1907 rozpoczęto budowę kościoła. Równolegle mariawici zaczęli organizowanie cmentarza grzebalnego.

        Od kilku lat, 17 września każdego roku, na cmentarzu odbywają się uroczystości upamiętniające agresję radziecką w 1939 roku.

        Na cmentarzu mariawickim pochowani są m.in.:

        biskup Maria Michał Sitek (1906–1970) – biskup Kościoła Starokatolickiego Mariawitów pełniący w latach 1957–1965 funkcję Biskupa Naczelnego tego Kościoła.
        siostry zakonne należące do Zgromadzenia Sióstr Mariawitek.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:23
        Kościół św. Anny i św. Marcina – świątynia mariawicka w Strykowie, siedziba parafii św. Anny i św. Marcina w tym mieście, położonej w diecezji śląsko-łódzkiej Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w RP.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:24
        Budowa mariawickiej świątyni parafialnej została rozpoczęta w maju i ukończona poświęceniem 10 listopada 1907. Kościół jest orientowany, wybudowany na rzucie regularnego prostokąta o wymiarach 33,5 Х 15,5 m, jest trójnawową bazyliką beztranseptową. Jej kształt łączy w sobie elementy zaczerpnięte ze sztuki romańskiej: podwójne okna o pełnych łukach, fryz arkadowy i gotyku: czerwone, nietynkowane mury, przypory, strzelistość wież. Projektantem kościoła był łódzki ewangelik pochodzący z Łotwy – Alwill Jankau.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:24
        Świątynia posiada czworoboczne prezbiterium, w którym znajduje się wielki ołtarz zbudowany w kształcie konfesji. Konfesja drewniana utrzymana w kolorze biało-złotym, zwieńczona tiarą – koroną Chrystusa Króla, na niej skrzyżowane dwa klucze, symbole ziemskiej i niebiańskiej władzy Jezusa Chrystusa oraz rzeźbą wyobrażająca pelikana karmiącego młode własną krwią. Środkową część zajmuje ołtarz ofiarny, a na nim centralnie usytuowane tabernakulum zwieńczone konfesją, pod którą wystawiony jest Przenajświętszy Sakrament. Konfesja wraz z prezbiterium ograniczona jest z trzech stron dębową balustradą. Ołtarz z konfesją pochodzi z 1910. Za ołtarzem znajduje się obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Na łuku tęczowym namalowany jest napis WSZYSTKA ZIEMIA NIECH CIĘ ADORUJE I BŁAGA.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:25
        Nawa główna o stropie kolebkowym podtrzymywana jest przez osiem kolumn, po cztery z każdego boku. Nawy boczne o stropach płaskich. Kolumny kompozytowe wzorowane na kolumnach porządku jońskiego i korynckiego. Dwie ostatnie od strony wielkich drzwi, stanowią podporę chóru z 12-głosowymi organami, które pochodzą z 1985.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:25
        Ściany naw bocznych od strony konfesji ozdobione są po obu stronach dwoma wielkimi malowidłami (2,5m Х 1,5m), wykonanymi metodą a fresco i przedstawiającymi ołtarz wielki w Świątyni Miłosierdzia i Miłości w Płocku oraz katedrę mariawicką i fragmenty klasztoru. Malowidła pochodzą z 1933.
        Posadzka mozaikowa, ceramiczna pochodzi z 1910. W nawie głównej znajdują się dwa rzędy sosnowych ławek z 1997, poprzednie pochodziły z 1910.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:26
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Mariawit%C3%B3w_w_Strykowie.JPG/270px-Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Mariawit%C3%B3w_w_Strykowie.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:27
        Rezerwat przyrody Grądy nad Moszczenicą – leśny rezerwat przyrody, położony w północnej części uroczyska Szczawin na terenie leśnictwa Szczawin w gminie Zgierz w powiecie zgierskim (województwo łódzkie). Został utworzony 13 czerwca 1994 r. w celu zachowania zespołów grądowych (czyli wielogatunkowych lasów liściastych), roślin chronionych lub gatunków ważnych dla flory regionalnej (m.in. jaworu, dębu szypułkowego, jodły, widłaka goździstego i widłaka spłaszczonego).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:28
        Na terenie rezerwatu przeważają grądy, a nad samą rzeką pojawiają się łęgi jesionowo-olszowe. Występujące tu grądy liczą 25 gatunków drzew i krzewów, m.in. olszy, brzozy, buku, grabu, jaworu, jesionu, sosny, jodły (północna granica występowania), świerku. W gęstych podszytach spotyka się takie gatunki jak: kruszyna, grab, leszczyna, jarzębina, dąb, czeremcha, jawor, świerk i inne. W rezerwacie można porównać wszystkie typy grądów: od wysokiego, ubogiego, przez grąd typowy na przeważającej powierzchni, po grąd niski w parowach zbiegających w kierunku rzeki. Również gęstość podszytu maleje wraz ze wzrostem wilgotności, najmniej zwarte podszyty występują w grądzie niskim. W runie grądów występują następujące gatunki: gwiazdnica wielkokwiatowa, gajowiec żółty, przylaszczka, marzanka wonna, żankiel zwyczajny, perłówka zwisła, prosownica rozpierzchła, zawilec gajowy, fiołek leśny, groszek wiosenny, kokorycz pełna, nerecznica samcza. Poza zalesieniem grądowym, wzdłuż rzeki Moszczenicy rosną łęgi olszowe, składające się głównie z olszy czarnej i brzozy, a także: jesionu, jawora i wiązu. W łęgach, w bogatym runie rosną: podagrycznik, śledziennica, niecierpek pospolity, śmiałek darniowy, sit rozpierzchły, fiołek błotny, gwiazdnica gajowa, przytulia czepna, jasnota plamista. W rezerwacie występują rośliny chronione: widłak spłaszczony (ochrona jego siedliska – jedynego w województwie łódzkim – jest jednym z celów założenia rezerwatu), wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity, gnieźnik leśny. Występują również inne rzadkie gatunki: bniec czerwony, czerniec gronkowy, zawilec żółty, kokorycz pełna, łuskiewnik różowy, złoć żółta, kokoryczka okółkowa. Duża część rosnących tu roślin zakwita wczesną wiosną (dominuje zawilec, przylaszczka, groszek wiosenny, fiołek leśny, kokorycz), co czyni ten rezerwat szczególnie interesujący o tej właśnie porze roku. Po ulistnieniu drzew i zacienieniu dna lasu zmienia się jego wygląd i skład runa (pojawia się gwiazdnica, narecznica samcza, podagrycznik).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:28
        Fauna rezerwatu nie była badana systematycznie i przyjmuje się, że jest ona typowa dla innych obszarów chronionych na terenie Wzniesień Łódzkich. Na tych obszarach stwierdzono występowanie ok. 1000 gatunków bezkręgowców lądowych i owadów oraz ok. 100 gatunków bezkręgowców wodnych. Wśród fauny kręgowców występujących w Moszczenicy wymienić należy: ciernika, kiełbia, śliza, kozę, rzadziej: płoć, okonia, piskorza, a nawet minoga strumieniowego. Dość liczne są płazy, w tym: traszka zwyczajna i traszka grzebieniasta, kumak nizinny, ropucha zwyczajna oraz rzadsza ropucha zielona, żaba śmieszka i żaba wodna. Gadami występującymi w rezerwacie i jego okolicy są m.in.: jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, a także padalec. Na terenie Wzniesień Łódzkich stwierdzono gniazdowanie 112 gatunków ptaków. W okolicach rezerwatu dość często obserwuje się liczne gatunki ptaków drapieżnych, sów, wróblowatych, kukułki, dzięciołów. Kilkukrotnie obserwowano bociana czarnego. Wzniesienia Łódzkie są miejscem występowania ok. 35 gatunków ssaków. W okolicy rezerwatu licznie pojawiają się nietoperze (w tym rzadki gatunek borowiaczek), łasicowate (kuna leśna i łasica), ryjówka aksamitna. Teren rezerwatu penetrują także dziki i sarny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:28
        Klimat należy do przejściowego, pomiędzy atlantyckim a typowo kontynentalnym. Średnioroczne opady wynoszą 540 mm, okres wegetacyjny trwa 213 dni, liczba dni z pokrywą śnieżną wynosi 70.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:29
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Forest_nature_reserve_Grady_nad_Moszczenica6%2C_Poland%2C_6_May_2006.JPG/300px-Forest_nature_reserve_Grady_nad_Moszczenica6%2C_Poland%2C_6_May_2006.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:29
        Zalew w Strykowie – sztuczny zbiornik wodny zlokalizowany w Strykowie (województwo łódzkie) w obrębie Wzniesień Łódzkich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:31
        Nad jeziorem znajduje się strzeżona sezonowo, piaszczysta plaża, taras widokowy, boisko typu Orlik, skatepark, wypożyczalnia sprzętu wodnego, gastronomia, place zabaw i parkingi, a także ścieżki rowerowe. Zbiornik jest popularnym miejscem wypoczynku mieszkańców Łodzi
        Zalew jest regularnie zarybiany przez wędkarzy. Występują tu: karp, szczupak, karaś, płoć, okoń i pstrąg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:32
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Strykow_reservoir.jpg/360px-Strykow_reservoir.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:33
        Łazarz Andrysowicz (ur. ? w Strykowie, zm. przed 22 maja 1577) – renesansowy polski drukarz, założyciel Oficyny Łazarzowej. Wydał ok. 270 książek], dbając w wysokim stopniu o estetykę publikacji.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:33
        Nieznana jest data urodzenia Andrysowicza. Wiadomo, że pochodził ze Strykowa. W 1550 roku dzięki małżeństwu z Barbarą, wdową po krakowskim drukarzu i wydawcy Hieronimie Wietorze stał się właścicielem utworzonej przez niego oficyny drukarskiej. Warsztat rozbudował i unowocześnił kontynuując drukowanie książek pod szyldem Drukarnia Łazarzowa. W latach 1569-71 pełnił funkcję serwitora królewskiego. Po śmierci Andrysowicza drukarnię prowadził dalej jego syn Jan Januszowski, który doprowadził ją do rozkwitu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:34
        W oficynie wydawniczej Andrysowicza wydanych zostało 261 druków w tym 130, które opublikowano w języku polskim. Drukarnia słynęła z publikacji dużej jakości oraz wysokiego poziomu edytorskiego. Wydane zostały w niej liczne książki ważne dla rozwoju nauki polskiej jak np. O sprawie, sypaniu, wymierzaniu i rybieniu stawów" z 1573 roku, które jest pierwszym dziełem w języku polskim o hodowli ryb oraz inżynierii lądowej], a także pierwsza polskojęzyczna praca na temat geodezji oraz miernictwa z 1566 roku „Geometria to jest miernicka nauka” Stanisława Grzepskiego. Cenione są jego publikacje muzyczne; wydrukował m.in. utwory Mikołaja Gomółki, Wacława z Szamotuł oraz Valentina Bakfarka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:35
        Po ukończeniu szkoły w Brzezinach przebywał prawdopodobnie w dworach magnackich. Następnie służył w wojsku, m.in. w Witebsku pod komendą Aleksandra Gwagnina. W latach 1574–1575 posłował do Turcji wraz z Andrzejem Taranowskim. W 1579 przyjął niższe święcenia kapłańskie i został kanonikiem w Miednikach. Przed 21 X 1586 został proboszczem w Jurborku. Jest autorem legendy o żelaznym wilku i założeniu Wilna przez Giedymina
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:36
        Kronika Polska, Litewska, Żmudzka i wszystkiej Rusi (wydana w Królewcu 1582, wyd. 3 1846) – pierwszy drukowany zarys historii Europy Wschodniej do 1581. Jest to udana kompilacja kronik Jana Długosza, Macieja Miechowity, a także licznych kronik rękopiśmiennych.
        O początkach... sprawach rycerskiego sławnego narodu litewskiego (1577, wyd. 1978), będący opisem dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego, oparty na latopisach, m.in. Kronice Bychowca.
        Goniec cnoty do prawych szlachciców (Kraków 1574) – poemat genealogiczny o władcach Polski i Litwy, zawierający pierwszy drukowany wykład dziejów Litwy.
        O wolności Korony Polskiej a srogiem zniewoleniu wiernych pod jarzmem tureckiem (1575)
        Zwierciadło kroniki litewskiej (1577)
        Sarmatiae Europeae descriptio (1578) – dzieło historyczno-geograficzne wydane przez Aleksandra Gwagnina.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:36
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b4/Maciej_Stryjkowski.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:38
        Zishe (Siegmund; Zygmunt) Breitbart (ur. 22 lutego 1893 w Strykowie, zm. 12 października 1925 w Berlinie) – cyrkowiec żydowskiego pochodzenia, siłacz i aktor estradowy oraz bohater folkloru żydowskiego. Był znany w latach dwudziestych XX wieku jako Najsilniejszy człowiek świata i Król żelaza. Stanowił wzór dla postaci komiksowej – Supermana
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:41
        W 1914 roku, jako poddany cara, został zmobilizowany i brał udział w działaniach wojennych na frontach I wojny światowej, następnie znalazł się w niemieckiej niewoli. Po udanej ucieczce schwytano go i osadzono w berlińskim więzieniu na siedem miesięcy. Inna wersja jego losów podaje, iż w okresie wojny pracował w fabryce w Düsseldorfie. Po zakończeniu wojny zdecydował pozostać na terenie Niemiec, gdzie utrzymywał się z pokazów siły na ulicach i targach. Pod koniec 1918 roku wziął ślub z Ewą Łucją Emilią Huy z domu Weitz
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:42
        W 1919 roku, podczas występu w Bremie, został dostrzeżony przez pracownika Circus Busch, po czym otrzymał angaż od dyrekcji. Z początku występował jako pierwszy w programie cyrkowym, szybko jednak został gwiazdą scen teatralnych i wodewilowych. Od tej chwili Breitbart występował pod pseudonimem Król Żelaza. W latach 1920–1923 odbywał tournée po Europie, występując w Niemczech, Austrii, Francji, Holandii, Polsce. Po serii występów w Wiedniu w 1923 roku, na który przypadło apogeum jego popularności, wyjechał na tournée do Stanów Zjednoczonych (1923–1924), gdzie jego pokazy odbywały się pod nazwą Superman of the Ages[4]. W przeciągu tygodnia wokół Bożego Narodzenia jego występy zobaczyło 55 tysięcy widzów[4]. W tym okresie stał się inspiracją dla stworzenia postaci Supermana.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:43
        Znany był jako „najsilniejszy człowiek świata”, w społecznościach żydowskich okrzyknięto go zaś „Samsonem Potężnym”. Dbał o swój wizerunek sceniczny, występując m.in. w stroju rzymskiego centuriona.. Podczas pokazów w Warszawie w 1925 roku wjeżdżał na scenę cyrkową na rydwanie, na którego bokach namalowano gwiazdę Dawida, przy akompaniamencie muzyki z operetki Bar Kochba Abrahama Goldfadena[8]. Stał się ikoną kultury popularnej okresu międzywojennego. Postać Breitbarta pojawiała się w filmach, piosenkach[5] (np. utwór Racheli Fajgensztajn: Breitbard śni), parodiach burleskowych, znaczkach i pocztówkach, a także znalazła się na wózkach warszawskich tragarzy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:44
        W 1923 roku Breitbart otrzymał obywatelstwo amerykańskie[6]. W 1924 roku, w Nowym Jorku, wydawał korespondencyjny kurs tężyzny fizycznej, który cieszył się popularnością, a także założył własny instytut i stworzył maszynę do ćwiczeń. W 1924 roku wrócił do Europy[6], a w 1925 roku występował w Polsce[8]. Wspierał organizacje społeczne, w Lublinie dając charytatywny pokaz, by wesprzeć szpital żydowski[4]. Zaczął przygotowania do wyjazdu do Palestyny, gdy, pod koniec lipca 1925 roku, podczas występów w cyrku w Radomiu, uległ wypadkowi podczas wykonywania jednego ze standardowych numerów. W trakcie pokazu, gołymi rękoma, przeprowadzał szpic przez pięć calowej grubości dębowych desek położonych na jednym z jego kolan. Kolano zostało przypadkowo przebite, a zardzewiały szpic wywołał zakażenie, które spowodowało zgorzel. Obie nogi zostały amputowane w celu zatrzymania postępującego zakażenia, co nie przyniosło spodziewanych rezultatów. Zishe Breitbart zmarł po ośmiu tygodniach choroby na sepsę, dn. 12 października 1925 roku w wieku 32 lat w Berlinie. Został pochowany na cmentarzu w Berlinie
        W 2001 roku Werner Herzog nakręcił film o jego życiu zatytułowany Niezwyciężony. W roli tytułowej wystąpił fiński strongman Jouko Ahola.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:45
        Syn Marcela i Józefy z Biernackich. Uczył się w gimnazjum we Włocławku, ale po strajku szkolnym w 1905 przeniósł się do ośmioletniego gimnazjum filologicznego w Warszawie, które ukończył w 1911. Następnie studiował na mineralogię i petrografię na Uniwersytecie Jagiellońskim, duży wpływ na jego wybór zainteresowań miał starszy brat Idzi Radziszewski, który był księdzem, ale interesował się filozofią przyrody. Mentorem Pawła Radziszewskiego podczas studiów był Józef Morozewicz, jego daleki krewny, pod jego kierunkiem od 1913 był asystentem w katedrze. W 1914 odbył podróż naukową do Bańskiej Szczawnicy, gdzie badał tamtejsze granity. W 1915 dzięki Kazimierzowi Twardowskiemu wyjechał na rok do Wiednia jako wolontariusz na tamtejszym uniwersytecie. Powrócił do Krakowa, gdzie ukończył studia. W 1920 obronił doktorat, a następnie wyjechał do Warszawy, gdzie przez pięć lat pracował jako starszy asystent w Instytucie Geologii w Zakładzie Skorupy Ziemskiej. Badał skały Gór Świętokrzyskich, Wołynia, odbył podróż do Finlandii, skąd przywiózł wiele próbek skał, które przekazał Uniwersytetowi Jagiellońskiemu. W 1926 objął Katedrę Mineralogii na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, wykładał krystalografię i petrografię oraz prowadził zajęcia praktyczne. Uzyskał stypendium naukowe, dzięki któremu odbył podróże do Szwecji i Finlandii, odwiedził Wyspy Alandzkie, szwedzką część Finlandię oraz Smalandię, gdzie badał skały krystaliczne. Kontynuację badań uniemożliwił mu pogarszający się stan zdrowia, Paweł Radziszewski chorował na postępującą gruźlicę. Jego uczennicą, asystentką i kontynuatorką badań była Antonina Halicka, która zrealizowała plany związane z badaniami skał w Finlandii. Współpracował z warszawskim Instytutem Geologicznym, kontynuował badania na Wołyniu i na ich podstawie habilitował się w 1930. W 1931 trafił do sanatorium przeciwgruźliczego w Rudce, gdzie zmarł 17 września 1931. Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Mrozach
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:46
        Józef Lucjan Kępiński (ur. 12 września 1900 w Strykowie, zm. 26 marca 1964 w Warszawie) – podpułkownik pilot Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:46
        Urodził się w rodzinie Bolesława, rejenta (później adwokata w Piotrkowie Trybunalskim), i Scholastyki z Szołowskich. Ukończył szkołę powszechną w Brzezinach. Uczęszczał do Gimnazjum im. Bolesława Chrobrego w Piotrkowie Trybunalskim, naukę porzucił w siódmej klasie i jako ochotnik 1 listopada 1918 wstąpił do Wojska Polskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:46
        W latach 1918–1919 służył w 1 pułku szwoleżerów. Do listopada 1919 walczył w wojnie polsko-ukraińskiej, potem został skierowany do Szkoły Podchorążych Piechoty, którą ukończył w 1920. Po kursie kawaleryjskim w Przemyślu przydzielony do 2 pułku strzelców konnych (ułan podchorąży). Uczestniczył w działaniach na frontach wojny polsko–bolszewickiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:47
        W grudniu 1920 promowany na stopień podporucznika w korpusie oficerów kawalerii. Od 1 marca 1921 w składzie 4 pułku strzelców konnych. 1 czerwca 1921 awansowany na stopień porucznika. Od września 1921 uczestnik kursu dla adiutantów pułkowych w Grodnie (Kulbaki). W 1923 złożył egzamin maturalny w Wilnie. Od 1 marca 1923 służył w 20 pułku ułanów. Od 1 maja 1925 dowódca szwadronu w 8 pułku strzelców konnych. 12 kwietnia 1926 został przydzielony na siedem miesięcy na kurs aplikacyjny lotnictwa przy 4 pułku lotniczym w Toruniu[2]. Przydzielony do 1 pułku lotniczego w Warszawie służył w 13 eskadrze niszczycielskiej nocnej. Od 1 stycznia 1927 w 121 eskadrze myśliwskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:47
        W czerwcu 1927 został przeniesiony z korpusu oficerów kawalerii (8 psk) do korpusu oficerów lotnictwa (1 plot)[3]. Przydzielony do 2 plot Kraków, po odbyciu kursu akrobacji wrócił do 121 eskadry myśliwskiej, przemianowanej na 111 eskadrę myśliwską. W 1929 zwyciężył w pięcioboju pilotów myśliwskich na zawodach lotniczych personelu 1 pułku lotniczego[4]. Od 1930 szef pilotażu Aeroklubu Akademickiego Warszawskiego. Zastępca Franciszka Żwirki[5] na kursie Przysposobienia Wojskowego Lotniczego w Łodzi. 1 października 1931 został przydzielony na pięciomiesięczny kurs oficerów technicznych broni pancernych i samochodów w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych[6]. Od 1932 dowódca 111 eskadry myśliwskiej. 12 marca 1933 został awansowany na stopień kapitana ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1933 i 13. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych[7]. Dowódca reprezentacji 1 plot. podczas „Pokazów Polskiego Lotnictwa Wojskowego w Bukareszcie”[8][9]. Odznaczony Odznaką Pilota i Orderem Korony Rumuńskiej i Gwiazdy Rumuńskiej przez króla Rumunii Karola (październik 1933 r.)[10]. W listopadzie tego roku przebywał w Moskwie w składzie delegacji 5 pułku lotniczego[11]. Po odbyciu w grudniu 1933 kursu dowódców eskadr w Dęblinie, dowódca (kpt. pil.) 111 eskadry myśliwskiej od 9 kwietnia 1934 inspirator powstania „Marsza Lotników” (1935 r.) jako hymnu tej eskadry. 19 czerwca 1936 przejął od mjr. Stefana Pawlikowskiego obowiązki dowódcy IV/1 dywizjonu myśliwskiego[12]. Na stopień majora został awansowany ze starszeństwem z dniem 19 marca 1937 i 18. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa[13]. Od października 1937 był kierownikiem wyszkolenia taktycznego w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa nr 1 w Dęblinie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:48
        W kampanii wrześniowej dowódca obrony powietrznej rejonu Dęblina. Po inwazji sowieckiej ewakuowany (18 września 1939) do Rumunii (Zaleszczyki). Internowany w obozie Tulcea uciekł – 5 listopada 1939 statkiem „Patris” odpłynął do Francji z portu Balczik (przez La Valetta na Malcie). Do Marsylii przybył 12 listopada 1939 r. Skierowany 26 listopada 1939 r. do Lyon-Bron, miał udać się do Finlandii na czele polskiego dywizjonu myśliwskiego mającego walczy z Armią Czerwoną. Wskutek rozejmu w wojnie sowiecko-fińskiej pozostał we Francji. Rozkaz (ze stycznia 1940 r.) o utworzeniu 1/145 dywizjonu myśliwskiego „Warszawa” wypełnił 6 kwietnia 1940 r., kiedy to objął jego dowództwo]. Podczas obrony Paryża i linii Sekwany (lotnisko Villacoublay) 10 czerwca 1940 w trakcie lotu bojowego (Caudron CR 714) ciężko ranny w walce powietrznej, lądował bez podwozia w okolicy Dreux–Chartres[18]. Cztery miesiące leczony szpitalach w Chartres i w Vichy. Skorzystał z możliwości ucieczki – przez Hiszpanię i Portugalię przedostał się do Wielkiej Brytanii[19]. Wstąpił do Polskich Sił Powietrznych, otrzymał numer służbowy RAF P-1411[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:48
        Z uwagi na skutki odniesionych ran nie mógł wykonywać lotów bojowych. Dekretem Naczelnego Wodza z 21 grudnia 1940 w uznaniu wybitnych zasług wojennych zaliczony w poczet Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari (Krzyż Srebrny). W 1940 oficer Inspektoratu Polskich Sił Powietrznych, potem komendant szkół Flying Training Command w Hucknall (od 1941) i w Reading (od 1943). Oficer sztabowy w składzie I PSP (1943), dowódca 16(P)SFTS w Newton (w latach 1941 – 1943), oficer łącznikowy Flying Training Command w Reading i Royal Air Force (1944–1946). W stopniu podpułkownika pilota (ang. Wing Commander) – po rozwiązaniu PSP w 1947 i po demobilizacji – powrócił do Polski w maju 1947. Podczas służby w Wielkiej Brytanii wylatał 360 godzin.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:49
        Po powrocie do kraju wstąpił do Ligi Lotniczej. W latach 1947–1949 pomocnik głównego nawigatora do spraw bombardowania w Dowództwie Wojsk Lotniczych. Oddelegowany na stanowisko naczelnego dyrektora Zarządu Głównego Ligi Lotniczej. Od grudnia 1949 w stanie spoczynku, wymuszonym z uwagi na służbę w Polskich Siłach Powietrznych w Wielkiej Brytanii. Utrudnienia w podjęciu pracy, ostatecznie zatrudniony w Spółdzielni Pracy „Sprzęt Rybacki” w Warszawie. Zmarł 26 marca 1964 w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera: II B 30 Rząd: 6, Grób: 18)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:49
        Tomasz Wiesław Bystroński (ur. 23 marca 1953 w Strykowie) – polski samorządowiec, naczelnik i następnie wójt gminy Nowosolna (1987–2014).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:49
        Uzyskał wykształcenie wyższe. Ukończył także studium podyplomowe gospodarki samorządu terytorialnego w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Od 1973 pracował jako technolog w strykowskich zakładach chemicznych, następnie w latach 1977–1979 kierował referatem gospodarki komunalnej w urzędzie miasta i gminy. W latach 70. i 80. był działaczem Związku Młodzieży Wiejskiej i Ligi Ochrony Przyrody
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:50
        W 1987 objął urząd naczelnika gminy Nowosolna. W 1990 po reaktywacji samorządu terytorialnego został powołany na urząd wójta tej gminy, wybierany następnie ponownie przez radnych w 1994 i w 1998. Po wprowadzeniu bezpośrednich wyborów wójta, uzyskiwał reelekcję w 2002 w I turze[3], w 2006 w II turze i w 2010 w II turze. Kandydował z ramienia lokalnych komitetów, będąc członkiem Polskiego Stronnictwa Ludowego. W 2014 nie został wybrany na kolejną kadencję.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:53
        Adam Piotr Mierosławski (ur. 23 kwietnia 1815 w Strykowie, zm. 6 maja 1851) – polski marynarz, inżynier, brat Ludwika, syn płk. Adama Kaspra.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:55
        Osiągnąwszy wiek 25 lat wrócił do Francji, by móc zdać egzaminy kapitańskie. Mimo ciężkiej choroby, która przeszkodziła mu w studiach, 15 kwietnia 1840 roku zdał egzamin na kapitana żeglugi wielkiej z pierwszą lokatą w swojej grupie[2]. Po tym osiągnięciu Mierosławski wrócił na St. Denis. W marcu 1841 roku, w czasie jednego z rejsów do Francji, kupił w Kapsztadzie i wyremontował statek „Le Cygne de Granville”. Odtąd „kapitan Adam” prowadził interesy na własną rękę. W następnych latach aktywnie handlował z tubylczymi ludami, zasłynął jako łowca fok i wielorybów. W 1843 roku Mierosławski odkrył zapomniane przed trzystoma laty Wyspy Świętego Pawła i Nowy Amsterdam (na Oceanie Indyjskim) i poddał je pod zwierzchnictwo Francji. Wobec natychmiastowej interwencji Korony Brytyjskiej oświadczył, że „raz zatkniętej chorągwi nie zwinie, a jeżeli kto bądź użyje siły przeciwko niemu, natenczas wywiesi polską flagę i pod nią się zagrzebie”. Francja, której na rękę było przejąć kontrolę nad wyspami bez angażowania własnych środków, wsparła jego dążenia, powodując wycofanie protestów brytyjskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:55
        W roku 1848 dotarła do niego wieść o rewolucyjnym wrzeniu w Europie. Nie namyślając się długo sprzedał swój statek, swoją część wyspy (wraz z majątkiem nieruchomym łącznie za 20 000 franków) i prawo do jej eksploatacji i wyruszył na kontynent, by dołączyć do brata w walce „o wolność ludów”. Gdy przybył do Europy, powstanie w Wielkopolsce należało już do przeszłości. Znalazł się więc wraz z bratem na Sycylii, gdzie, jako admirał floty rewolucyjnej, otrzymał zadanie walki na morzu z Burbonami. Snuł wizje przewiezienia ochotników z Francji do Dalmacji na pomoc powstaniu węgierskiemu. Po upadku rewolucji sycylijskiej razem z bratem przedostał się do Karlsruhe, na pomoc powstaniu w Badenii. Według pierwotnego zamysłu miał tam utworzyć flotyllę broniącą Renu, ale szybka ofensywa pruska to uniemożliwiła. Mierosławski został więc głównym inżynierem wojsk powstańczych i odznaczył się w walkach m.in. brawurową, uwieńczoną sukcesem akcją wysadzenia mostu na Renie, który w tym celu przepłynął wraz z pięcioma żołnierzami. Gdy powstanie badeńskie upadło, znalazł się na chwilę na Węgrzech z nadzieją zrealizowania planu wspomożenia powstania ochotnikami z Francji. Gdy nadzieja ta ponownie okazała się płonną, a powstanie dogorywało, Mierosławski wyjechał do Paryża.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:56
        W 1850 roku zakupił statek, któremu nadał nazwę „Moja Polska” i za nową siedzibę obrał Port Louis na Mauritiusie. Odzyskał tam renomę nieustraszonego żeglarza („Kapitan Adam nie przyjmuje nikogo na swój pokład, chyba paląc cygaro przy beczce z prochem”). Wkrótce jednak spotkało go niepowodzenie. Ratując u brzegów Mauritiusa rybaków zagrożonego burzą statku, stracił własny, omal nie tracąc życia. Z braku pieniędzy zdecydował się na pływanie pod angielską banderą (jako kapitan statku „Bright Planet”). Gdy tylko dorobił się potrzebnych pieniędzy, wraz z przyjacielem zbudował jednak kolejny statek – „Le Pilote”. Na nim to wypłynął w 1851 roku w rejs do Australii, z którego już nie powrócił. Okoliczności śmierci Mierosławskiego są niejasne i budziły różne domysły. Według oficjalnej wersji winna śmierci „kapitana Adama” była angina, jednak niektórzy podejrzewali otrucie. Zmarł w drodze powrotnej, w pobliżu wysp św. Pawła i Nowy Amsterdam w wieku 36 lat.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:57
        Adam Mierosławski znany był jako odważny żeglarz (handlujący m.in. z piratami), żołnierz Wiosny Ludów, jako dowódca – o cechach despotycznych. W okresie po upadku powstania listopadowego był także ważną postacią francuskiej masonerii (w loży w Besançon).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:57
        Jest bohaterem powieści biograficznej Mariana Mickiewicza – Odmieniec oraz jednym z dwóch bohaterów książki biograficznej Jacka Perzyńskiego - Żeglarz i siłacz. Czy kapitan Nemo i Superman pochodzili ze Strykowa?
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 21:17
        Z budowli zasługujących tu na uwagę wymieniam kościół parafialny, pod wezwaniem św. Małgorzaty, zbudowany w r. 1761 przez właścicieli Czarneckich, na miejscu dawnego kościoła filjalnego, istniejącego pod wezwaniem św. Marcina i Bożego Ciała, gdy parafialny stał we wsi Stryków pod wezwaniem św. Michała.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 21:18
        Pamiątek i zabytków dawnych tu nie spotkałem; dając więc jeszcze tylko widok ogólny miasteczka, zamienionego na osadę, należącą do powiatu brzezińskiego, przypominam, e leży ona nad rzeczką Moszczenicą i na tem kończę opis szeregu miast tego zakątka kraju, w którym i to jest szczegó łem charakterystycznym, że przemysł fabryczny prawie zu pełnie zmienił fizyognomię wiosek tej okolicy. Albo w nich niema włościan prawdziwych, albo też, jeżeli są jeszcze, to już przebrani w kurtki i marynarki, wstydliwie unikają cy dawnych strojów pradziadów swoich, co przykre robi wrażenie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:28
        A znowu taki pan z Grobli
        Był dla wszystkich dobry
        Ludzie z tego korzystali
        I go wykorzystywali
        A on nie umiał być na nich zły
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:30
        Grobla – część wsi Kluki w Polsce, położona w województwie łódzkim, w powiecie bełchatowskim, w gminie Kluki.W latach 1975–1998 Grobla należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:30
        Kluki – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie bełchatowskim, w gminie Kluki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:31
        Wieś położona jest przy drodze krajowej nr 74, planowo drodze ekspresowej nr 8
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:31
        Wieś arcybiskupstwa gnieźnieńskiego w powiecie piotrkowskim województwa sieradzkiego w końcu XVI wieku. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:32
        W 1943 Niemcy wprowadzili nazwę okupacyjną Klucksdorf
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:32
        Miejscowość jest siedzibą gminy Kluki i parafii pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:33
        Odległość wsi od wielkomiejskich ośrodków przemysłowych i regionalnych ośrodków wzrostu wynosi: od Bełchatowa – 10 km, od Łodzi – 60 km, od Częstochowy – 75 km, od Warszawy – 170 km, od Wrocławia – 170 km.
        szlak turystyczny czerwony przez wieś biegnie Łódzka Magistrala Rowerowa N-S
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:34
        Kluki to jedna z najstarszych osad na terenie województwa łódzkiego – zostały wspomniane po raz pierwszy w bulli gnieźnieńskiej z 1136 r. Należały wówczas do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. W XIX wieku istniały tu: folusz, wiatrak, młyn, smolarnia oraz huta szkła w osadzie Teofilów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:34
        Na terenie wsi zachował się neoklasycystyczny zespół pałacowo-parkowy, wybudowany w latach 20. XX wieku, na gruntach dawnej gorzelni opactwa cystersów. Na zespół ten składają się: pałac wybudowany w latach 20. XX wieku, na murach dawnej gorzelni opactwa cystersów oraz park pałacowy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:35
        Obok kościoła parafialnego znajduje się cmentarz wojenny z czasów drugiej wojny światowej. Spoczywają tu żołnierze 82., 83. i 84. Pułków Piechoty wchodzących w skład 30 Dywizji Piechoty Armii „Łódź” polegli w walce z hitlerowskim najeźdźcą w czasie wojny obronnej we wrześniu 1939 r.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:35
        Przy drodze do Parzna znajduje się stadnina koni, a dalej na północ w osadzie Grobla – gospodarstwo agroturystyczne z dużymi stawami rybnymi. W pobliskim lesie rośnie Dąb Cygański (pomnik przyrody).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:37
        Dąb cygański – drzewo rosnące na terenie gminy Kluki w powiecie bełchatowskim, mniej więcej w połowie drogi pomiędzy Klukami a Parznem. Tabliczka informacyjna umieszczona przy nim mówi o wieku około 900 lat, jednak nie jest to miarodajne. Pierśnica drzewa (obwód pnia) 5,02 m. Z drzewem jest związana ludowa legenda, mówiąca o tym, że niegdyś w okolicy przebywała królowa Jadwiga
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:37
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/D%C4%85b_Cyga%C5%84ski.JPG/180px-D%C4%85b_Cyga%C5%84ski.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:38
        Dąb spłonął 20 sierpnia 2012 roku – najprawdopodobniej w wyniku podpalenia. To, co z niego zostało, znajduje się obecnie przy ścieżce edukacyjnej w szkółce leśnej "Borowiny".
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:38
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/D%C4%85b_Cyga%C5%84ski_spalony.JPG/220px-D%C4%85b_Cyga%C5%84ski_spalony.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:39
        Parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Klukach w dekanacie zelowskim archidiecezji łódzkiej, w powiecie bełchatowskim. Graniczy z parafiami w: Parznie (spośród dekanatu zelowskiego), Kaszewicach i Szczercowie (spośród dekanatu szczercowskiego) oraz Bełchatowie (spośród dekanatu bełchatowskiego).
        Parafia zrzesza 1 300 wiernych z miejscowości: Kluki, Osina, Podwódka i Podścichawa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:39
        Przy parafii istnieją grupy duszpasterskie: Rada Parafialna, chór parafialny, schola dziecięco-młodzieżowa, Kółka Różańcowe -5, zespoły "Margaretek", grupa dziecięca "Biała Armia", ministranci i lektorzy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:40
        Parafia w Klukach jest jedną z najmłodszych parafii archidiecezji łódzkiej. Została erygowana 26 sierpnia 2007 roku przez arcybiskupa metropolitę łódzkiego - Władysława Ziółka. Wcześniej tereny obecnej parafii należały do parafii w Parznie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:41
        Obok kościoła parafialnego znajduje się cmentarz wojenny z czasów drugiej wojny światowej. Spoczywają tu żołnierze 82., 83. i 84. Pułków Piechoty wchodzących w skład 30. Dywizji Piechoty Armii "Łódź" polegli w walce z hitlerowskim najeźdźcą w czasie wojny obronnej we wrześniu 1939 r
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:44
        Jedna pani z Gutkowa
        Była jak rzepa zdrowa
        Szarym mydłem się myła
        Do lekarza nie chodziła
        A czasem wypiła też browar
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:45
        Gutków – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Będków.
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:45
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Gutkow%2C_gm._Bedkow_%282%29.jpg/240px-Gutkow%2C_gm._Bedkow_%282%29.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:52
        Pewna panna z Krzyżanowa
        Nie umiała sekretów dochować
        Czego się dowiedziała
        Zaraz z tym leciała
        Ludzie zaczęli się przed nią chować.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:52
        Krzyżanów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie kutnowskim, w gminie Krzyżanów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:58
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Gutkow%2C_gm._Bedkow_%282%29.jpg/240px-Gutkow%2C_gm._Bedkow_%282%29.jpg
        GUTKÓW
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:58
        Krzyżanów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie kutnowskim, w gminie Krzyżanów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:59
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa płockiego.
        Miejscowość jest siedzibą gminy Krzyżanów. Do 1954 roku miejscowość była siedzibą gminy Krzyżanówek.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:59
        Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt:
        dwór, 2 poł. XIX w., nr rej.: 592 z 20.06.1988
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 00:02
        Tak się czasem zdarza
        Upił się pan z Łankarza
        I tak na próbę
        Zrobił rozróbę
        I innych upokarzał
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:20
        Tomaszów Mazowiecki – miasto w województwie łódzkim, siedziba powiatu tomaszowskiego. Czwarte pod względem ludności miasto w województwie i drugie z bezpłatną komunikacją miejską. W Tomaszowie Mazowieckim znajduje się jedyny w Polsce całoroczny tor do uprawiania łyżwiarstwa szybkiego – Arena Lodowa Tomaszów Mazowiecki, od kilku lat gospodarz Mistrzostw Świata w tej dyscyplinie, oraz Mistrzostw Europy w „żużlu na lodzie”. Jesienią w mieście odbywa się międzynarodowy festiwal Love Polish Jazz[9]. Jedno z siedmiu miast w Polsce z policją konną.
        Według danych GUS z 31 grudnia 2020 r. miasto było zamieszkiwane przez 61 338 osób
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:21
        Nazwę „Tomaszów Mazowiecki” miasto otrzymało wraz z prawami miejskimi w 1830 roku. Drugi człon nazwy nadano dla odróżnienia nowego miasta od istniejącego od XV wieku Tomaszowa Lubelskiego. „Mazowiecki” wybrano ze względu na ówczesną przynależność administracyjną. Po wojnach napoleońskich na mocy ustaleń kongresu wiedeńskiego, od 1816 roku osada hutnicza Kuźnice Tomaszowskie znalazła się na terenie województwa, później guberni mazowieckiej w ramach Królestwa Polskiego podległego Rosji. Historycznie również okolice Tomaszowa od X do XIII wieku znajdowały się na pograniczu Mazowsza i ziemi łęczyckiej[11]. Do 1830 roku kolejne dzielnice wytyczane przez Ostrowskich na wschód i zachód od Kuźnic Tomaszowskich, po prawej stronie Wolbórki określano „Tomaszowem” od imienia Tomasza Ostrowskiego – twórcy pierwszego przemysłu (metalurgii)[12]. Półoficjalnie, na przykład na widokówkach rycinowych, później w opisach pierwszych fotografii miasta, spotkać się można z nazwami „Tomaszów Rawski” lub „Tomaszów Piotrkowski”. Oba określenia również odnoszą się do ówczesnej przynależności administracyjnej – w latach 1816–1866 do obwodu, następnie powiatu rawskiego; a od 1867 do I wojny światowej do guberni piotrkowskiej. Nieoficjalnie, Tomaszów nazywano również „Fabrycznym” co odwoływało się do jego metalurgiczno-włókienniczej genezy. Funkcjonował nawet swoisty slogan promocyjny „Miasto fabryczne Tomaszów” co w dziewiętnastowiecznych realiach miało odróżniać nowoczesną gospodarkę Tomaszowa, od okolicznych osad targowo-rzemieślniczych
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:21
        Nazwy miasta w innych językach spotykane w źródłach: ros. Tомашув-Mазовецки lub Томашов-Мазовецкий, niem. Tomaszow Mazowiecki; rzadko Tomaschow an der Piliza, od 1941 do 1945 roku Tomaschow Mazowiecki, jid. ‏טאָמעשעוו‎, hebr. ‏טומשוב מזובייצקי‎
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:22
        Od września 2020 roku miasto ma hejnał. Jego kompozytorem jest Kamil Wrona. Pierwsze wykonanie hejnału nastąpiło w południe 8 września 2020 roku podczas uroczystości 190. rocznicy nadania Tomaszowowi praw miejskich. 24 września Rada Miasta jednogłośnie przegłosowała projekt uchwały w sprawie ustanowienia „Hejnału Tomaszowa Mazowieckiego” oraz zasad jego użycia. Tym samym hejnał jako oficjalny symbol miasta, rozbrzmiewa z miejskiego ratusza codziennie w południe. Odgrywany jest również podczas uroczystości miejskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:23
        Tomaszów Mazowiecki położony jest w południowo-wschodniej części województwa łódzkiego. Miasto leży 55 km od stolicy województwa – Łodzi, 115 km od Warszawy, 25 km od Piotrkowa Trybunalskiego, 30 km od Rawy Mazowieckiej. 90 km dzieli Tomaszów od geometrycznego środka Polski, do którego podróż samochodem trwa godzinę. Przez zachodnią dzielnicę Tomaszowa przebiega droga ekspresowa S8 tzw. gierkówka, która jest istotnym traktem komunikacyjnym wpływającym na lokalizacje w mieście dużych przedsiębiorstw. W 2012 roku gierkówka została od podstaw przebudowana. Do miasta utworzono trzy węzły: Tomaszów Mazowiecki Południe, Tomaszów Mazowiecki Centrum, Tomaszów Mazowiecki Północ.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:23
        Miasto składa się z dwóch podprowincji fizycznogeograficznych: Niziny Środkowopolskiej i Wyżyny Małopolskiej i dwóch mezoregionów tzw. Równiny Piotrkowskiej w kierunku zachodnim i Doliny Białobrzeskiej w kierunku wschodnim należącej do makroregionu Wzniesień Południowomazowieckich. Natomiast na terenie wyżynnym na południowy wschód od centrum miasta leży mezoregion Wzgórza Opoczyńskie część makroregionu Wyżyny Przedborskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:24
        Przez miasto przebiega południk 20° długości wschodniej. Miasto położone jest na styku trzech krain historyczno-kulturowych: centrum i dzielnice miasta Tomaszów Mazowiecki po lewej stronie Pilicy i na południe od Wolbórki leżą w ziemi sieradzkiej; dzielnice miasta po lewej stronie Pilicy i na północ od Wolbórki leżą w ziemi łęczyckiej; przedmieścia miasta po prawej stronie Pilicy leżą w ziemi sandomierskiej, która jest częścią Małopolski. Prawobrzeżna część Tomaszowa Mazowieckiego należy również do ziemi radomskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:26
        W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa piotrkowskiego. Po 1999 roku jest miastem powiatowym, wcześniej miało ten status podczas okupacji niemieckiej od 1941 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:33
        Dzielnice: Białobrzegi, Brzustówka, Duże Nagórzyce, Józefów, Kaczka, Karpaty, Kępa, Laski, Ludwików, Łąki Henrykowskie, Małe Nagórzyce, Michałówek, Nagórzyce, Niebrów, Niwka, Nowy Port, Podgórze, Podoba, Rolandówka, Siedmiodomki, Starzyce, Tomaszówek, Utrata, Wilanów, Zapiecek.
        Osiedla: osiedle 1000-lecia, osiedle Górna, osiedle Hubala, osiedle Kanonierów, osiedle Obrońców Tomaszowa z 1939 r., osiedle Strzelecka, osiedle Śródmieście, os. Zapiecek, osiedle Zielone, osiedle Browarna[23].
        Historyczne części miasta: Gustek, Henryków, Kuźnice Tomaszowskie, Bocian
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:33
        8 km od centrum miasta, tuż na skraju Puszczy Pilickiej, znajduje się drugi co do wielkości (po Jeziorsku na Warcie), w województwie łódzkim zbiornik wodny o powierzchni 27 km² – Zalew Sulejowski. W 2013 roku Zalew obchodził 40-lecie powstania. Do niedawna był głównym źródłem wody pitnej dla Łodzi[26]. W okolicy Zalewu Sulejowskiego znajduje się stadnina koni tomaszowskiej Policji
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:34
        Nagórzyce. Najstarsza dzielnica, położona na południu miasta na trasie do Zalewu Sulejowskiego. Po raz pierwszy Nagórzyce zostały odnotowane w dokumencie z 13 stycznia 1363 roku wystawionym w Raciążu przez Kapitułę Włocławską, który dotyczył lokowania na prawie niemieckim wsi Wiaderno. Stwierdzono w nim, że sołtys wsi Wiaderno otrzyma las położony przy drodze biegnącej z Wolborza właśnie do Nagórzyc.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:35
        Białobrzegi. Okolice te zamieszkane były dużo wcześniej. Świadczą o tym wykopaliska na cmentarzysku ciałopalnym kultury przeworskiej z okresu rzymskiego w pobliskich Ciebłowicach[30]. Pierwsza pisemna wzmianka o Białobrzegach pochodzi z 1405 roku, a o kościele św. Marcina biskupa z 1511 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:35
        Brzustówka. W 2011 roku obchodziła 600 lat istnienia. Została przyłączona do miasta w 1915 roku. Badania wskazują, że była zamieszkiwana już w II wieku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:36
        Julian Ursyn Niemcewicz przyjaciel rodziny Ostrowskich w „Podróżach historycznych po ziemiach polskich” przytacza, że tomaszowska osada zawdzięcza swoje powstanie górnikowi, który podczas melioracji łąk pod wsią Niebrów na zlecenie właścicieli tutejszych dóbr odkrył pokłady rudy żelaza[36]. Z czasem do podobnych odkryć dochodziło w dziesięciokilometrowym pasie biegnącym od wsi Wąwał w kierunku północno-zachodnim do wsi Łazisko. Po licznych doniesieniach Tomasz Ostrowski zdecydował się sprowadzić z Miedzianej Góry w Kieleckiem (w której istniała już Komisja Kruszcowa), górników, którzy potwierdzili odkrycie zwartych złóż, jakość rudy określili na wysoką, zasoby zaś na „niewyczerpalne”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:36
        Rudę żelaza wydobywano na terenach dzisiejszego miasta i najbliższych okolic od XVIII wieku do lat 60. XIX wieku w kopalniach odkrywkowych w czterech lokalizacjach
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:36
        Stara Góra, nazywana również Czarne Łaziska – w lasach pod wsią Niebrów (w trójkącie dzisiejszych ulic: Rudej, Letniej i Hallera w Tomaszowie) była to najstarsza, najzasobniejsza i najbardziej eksploatowana kopalnia. W dokumentach urzędowych występuje również pod nazwą „Aleksander”;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:37
        Góra Brzustowska w polu ówczesnej wsi Brzustówka obok wapienników (dziś okolice przedszkola katolickiego „Wyspa Skarbów” i Areny Lodowej oraz południowy kraniec ulicy Batalionów Chłopskich, za elektrociepłownią przy ulicy Wierzbowej);
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:37
        wieś Kluzowie na tzw. Górze Kluzowskiej na zachód od wsi Nieborówa;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:37
        Góra Lipianki w lesie o tej samej nazwie, obecnie są to okolice ulicy Elizy Orzeszkowej i ulicy Siedmiodomki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:41
        TOMASZÓW MAZOWIECKI
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:41
        Jako najdogodniejszą lokalizację pod piec do wytopu żelaza uznano nabrzeże brodu przy Wolbórce przy leśnym dukcie wiodącym z Brzustówki do wsi Niebrów i do Starzyc (obecnie teren centrum handlowego „Fabryka” przy ulicy św. Antoniego 1). Przy budowie pieca kierowano się zaleceniami ze słynnego podręcznika hutnictwa spolszczonego i opatrzonego obszernymi uwagami przez księdza Józefa Osińskiego i opublikowanego przez pijarów zaledwie kilka lat wcześniej. Zgodnie ze wskazówkami piec usytuowano w miejscu gdzie ukształtowanie terenu powoduje wartki nurt Wolbórki w celu zapewnienia wystarczającej siły poruszania kołami wodnymi. Przed wynalezieniem maszyny parowej był to jedyny napęd urządzeń przemysłowych poza końmi. Wolbórka tworząc tutaj najpierw obszerne rozlewisko (dzisiejsze tereny ulicy Stanisława Grada i Parku Miejskiego „Bulwary”), zwężała się płynąc dwoma strumieniami, pomiędzy wysokim wzgórzem z prawej strony (obecny podjazd ulicą św. Antoniego na pl. Kościuszki, z restauracją McDonald’s po lewej stronie), i dość wyniosłym brzegiem od strony Starzyc. Usypanie u podnóża grobli, budowa mostów i upustów wodnych pozwoliły na utworzenie korzystnego spadku i obszernego rezerwuaru wody potrzebnej do poruszania kół urządzeń hutniczych i kuźniczych. Wzgórze znajdujące się nad spadkiem wody jest do dziś nawet wyższe od wymaganego w podręczniku ks. Osińskiego, i to na nim stanęła obszerna opałownia, a obok skład rudy dowożonej wozami z czterech okolicznych kopalń
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:42
        W 1788 roku w tym miejscu powstała osada górniczo-hutnicza Kuźnice Tomaszowskie, która była pierwszym obiektem przemysłowym i zarazem zalążkiem przyszłego miasta[43]. Kuźnice Tomaszowskie liczyły 8 domów: cztery fabryczne, dwa rzemieślnicze i dwa karczemne. W osadzie mieszkało 49 górników i robotników zatrudnionych przy wytopie surówki. Tomasz Ostrowski sprowadził ich ze Staropolskiego Okręgu Przemysłowego i zatrudnił na kontraktach, które okresowo przedłużał. Hutnictwo dynamicznie się rozwijało, do Kuźnic przybywali kolejni górnicy, ale przede wszystkim przysposabiano do pracy lokalnych chłopów z licznych i ludnych blisko położonych wsi. Po zaledwie kilku latach na lewym brzegu Wolbórki powstał targ (po powstaniu miasta – imienia św. Tekli, obecnie skwer „4 czerwca 1989 roku” na rogu ulic Barlickiego i Warszawskiej)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:42
        W 1821 roku uruchomiono jeszcze jeden wielki piec hutniczy nad Wolbórką, w okolicy jej ujścia do Pilicy. Tamtejszy piec dał początek osadzie Gustek (dziś w granicach Tomaszowa). Podobnie jak na granicy dzisiejszych ulic Warszawskiej i św. Antoniego, również na Gustku spiętrzono Wolbórkę tworząc sztuczny staw. Był to piec typu kopolowego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:43
        Na skalę przemysłową obok rudy żelaza od drugiej połowy XVIII wieku na terenie dzisiejszego Tomaszowa wydobywano również kamień wapienny. Największe kopalnie znajdowały się na Brzustówce, we wsi Niebrów, a także w osadzie Piekło nieopodal dzisiejszej dzielnicy Kaczka (ulica Wapienna w Tomaszowie). Przy kopalniach budowano duże piece do wypalania wapna zwane wapiennikami. Stworzone jeszcze w czasach I Rzeczypospolitej manufaktury zajmujące się obróbką kamienia wapiennego i przetwarzaniem go na materiały budowlane były na tyle dochodowe, że administracja pruska której Tomaszów podlegał po rozbiorach Polski do czasu powstania Królestwa Polskiego, inwestowała w nie i znacznie je rozbudowała. Wapień wydobywano w Tomaszowie na potrzeby prywatnego budownictwa jeszcze w drugiej połowie XX wieku. Specjalnością tomaszowskich zakładów było wapno hydrauliczne, które w beczkach przez cały XIX wiek rzeką Pilicą spławiano nawet do odległych miejscowości na Mazowszu. Z produkcji wysokiej jakości wapna zasłynęła wówczas również pobliska wieś Ciebłowice. Tomaszowskimi kopalniami kamienia wapiennego interesował się znany z czasów Królestwa Polskiego naukowiec Georg Pusch, który odkrył tutaj i pierwszy sklasyfikował kości dawno wymarłych gadów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:44
        Czynnikiem pobudzającym Antoniego Ostrowskiego do zorganizowania w swoich dobrach przemysłu włókienniczego była ustanowiona w 1822 roku przez Rosjan protekcyjna taryfa celna[49]. Antoni Ostrowski rozpoczął akcję osadniczą w 1822 roku. Odbył wówczas podróż na Śląsk i do Saksonii, celem zwerbowania sukienników. Do miasta przybyło ponad tysiąc osadników. W 1824 roku Kuźnice nad Wolbórką uzyskały status osady fabrycznej pod zarządem wójta. 6 lipca 1830 roku Tomaszów uzyskał prawa miejskie. Pierwszym burmistrzem miasta został Antoni Wroński, którego Ostrowski powołał na stanowisko ze względu na biegłą znajomość języka niemieckiego, którego używali pierwsi osadnicy. Miastem kierował przez 10 lat, w trudnym okresie represji wobec Ostrowskich po powstaniu listopadowym.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:46
        Na stanowisko burmistrza Tomaszowa Mazowieckiego powołano go ze względu na dobrą znajomość języka niemieckiego. Przed objęciem funkcji zdał egzamin na burmistrza i 8 września 1830 złożył przysięgę. Jako burmistrz otrzymywał pensję w wysokości 1500 złotych polskich rocznie. Po upadku powstania listopadowego Wroński borykał się z licznymi problemami związanymi głównie z trudnościami gospodarczymi. Starał się o zabezpieczenie miasta przed klęskami pożarów, co nie znajdowało akceptacji u rosyjskich władz zwierzchnich. W 1839 zorganizował skład narzędzi ogniowych przy ul. Pilicznej (w budynku Lewka Silbera). W Tomaszowie mieszkał w budynku murowanym nr hip. 190. Posiadał prywatną bibliotekę domową.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:46
        Miał na utrzymaniu liczną rodzinę. Z żoną Marianną (ur. 1799) miał córkę Antoninę (ur. 1812) i trzech synów: Józefa (ur. 1816), Hipolita (ur. 1819) i Jana (ur. 1821).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:47
        Rokiciny – stacja kolejowa w miejscowości Rokiciny-Kolonia, w województwie łódzkim, w Polsce. Według klasyfikacji PKP ma kategorię dworca lokalnego[1]. Położona na linii kolejowej nr 1, Warszawa Zachodnia – Katowice, między stacjami Koluszki i Piotrków Trybunalski. Przed powstaniem węzła kolejowego w Koluszkach była to najbliższa Łodzi stacja przeładunkowa, obsługująca jej ruch pasażerski i towarowy.
        W roku 2017 stacja obsługiwała 50–99 pasażerów na dobę[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:47
        Włodzimierz Rudź (ur. 20 listopada 1925 r. w Radoszkowicach koło Mołodeczna, zm. 8 czerwca 2002 w Tomaszowie Mazowieckim) − polski archiwista, historyk-regionalista, sekretarz i skarbnik Koła PTH w Tomaszowie Mazowieckim, założyciel Archiwum Państwowego w Tomaszowie Mazowieckim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:47
        Był synem Stefana Rudzia (1891-1967), oficera rezerwy, nauczyciela szkoły powszechnej, i Marianny (Marii) z Adamskich (1900-1973). Miał starszą siostrę Wierę. Po aresztowaniu ojca i osadzeniu go w łagrach sowieckich, Włodzimierz Rudź wraz z matką i siostrą zamieszkał (1931) na stałe w Tomaszowie Mazowieckim. Jako uczeń szkoły powszechnej był członkiem (od r. 1935) Związku Harcerstwa Polskiego. W czasie okupacji niemieckiej był przymusowo zatrudniony przy pracach budowlanych w mieście i okolicy. W roku 1941 wywieziony został z Tomaszowa na przymusowe roboty, początkowo na zajęte przez Niemcy tereny ZSRR (m.in. w okolice Pskowa), następnie do Niemiec opodal Dortmundu, później do Jugosławii w rejon Mostaru, gdzie współdziałał z partyzantami marszałka Josipa Broz Tito. Pod koniec 1944 roku został deportowany do Niemiec. W czerwcu 1945 roku powrócił do Tomaszowa Mazowieckiego, gdzie podjął pracę jako robotnik w Zarządzie Miejskim. Podczas odbywania służby wojskowej w Marynarce Wojennej ukończył Szkołę Specjalistów Morskich. Po powrocie do Tomaszowa ponownie pracował w Zarządzie Miejskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:48
        Włodzimierz Rudź od września 1950 organizował od podstaw Oddział Archiwum Państwowego w Tomaszowie Mazowieckim. Jednocześnie był współzałożycielem placówek archiwalnych w Opocznie i Końskich. Podnosił swoje kwalifikacje zawodowe kończąc m.in. kursy: dla pracowników naukowych archiwów państwowych (1952), dla kierowników powiatowych archiwów państwowych (1955) oraz studium administracyjno-prawne (1968). Jako kierownik Archiwum w Tomaszowie Mazowieckim położył duże zasługi szczególnie w zakresie ratowania, gromadzenia i opracowywania akt. Gdy w ramach reorganizacji sieci archiwalnej placówka w Tomaszowie stała się ekspozyturą, Rudź pracował w latach 1976-1979 na stanowisku starszego archiwisty w Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Piotrkowie Trybunalskim. Dzięki staraniom Rudzia, władz miejskich i historyków łódzkich przywrócono tomaszowskiemu Archiwum status oddziału. W styczniu 1980 roku Włodzimierz Rudź ponownie został kierownikiem Oddziału Archiwum Państwowego w Tomaszowie Mazowieckim. Odpowiedzialną tę funkcję pełnił aż do roku 1991 czyli do przejścia na emeryturę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:48
        Włodzimierz Rudź miał duży udział w zorganizowaniu w roku 1954 Koła Polskiego Towarzystwa Historycznego w Tomaszowie Mazowieckim. Przez niemal 50 lat był członkiem tegoż Towarzystwa; pełnił m.in. funkcję sekretarza i skarbnika. Od połowy lat pięćdziesiątych działał w miejscowych oddziałach: Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (przez kilka lat był prezesem oddziału) i Towarzystwa Wiedzy Powszechnej. W pewnych okresach zasiadał również w lokalnych zarządach: Towarzystwa Przyjaciół Muzeum oraz Towarzystwa Przyjaciół Tomaszowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:48
        Bibliografia prac Włodzimierza Rudzia liczy 146 pozycji i obejmuje m.in. opracowania, artykuły, publikacje materiałów źródłowych, recenzje. Opracował zarysy dziejów trzech miast, zamieszczone w pracy zbiorowej Miasta polskie w Tysiącleciu (tom 2, Warszawa 1967). Był współautorem monografii Tomaszów Mazowiecki. Dzieje miasta (Warszawa - Łodź 1980). W wyniku przeprowadzonych kwerend napisał i wydał oddzielne publikacje książkowe (zob. niżej). Artykuły historyczne dotyczące miasta i regionu ogłaszał w „Biuletynie PTTK Okręgu Łódzkiego”, „Ziemi Łęczyckiej”, „Pamiętniku Teatralnym”, „Roczniku Łódzkim”, a teksty o charakterze popularnym w „Głosie Robotniczym” (wyd. ABC). Przygotował i wydał dwa niewielkie zbiory dokumentów. Na łamach czasopisma „Archeion” zamieszczał w latach 1975-1990 recenzje jugosłowiańskich czasopism archiwalnych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:49
        Pierwsi osadnicy przybyli do Tomaszowa ze Zgorzelca na przełomie 1822 i 1823 roku, zajęli kilka działek nad stawem przy ulicy Jeziornej i dalej ku wsi Niebrów, następni osiedlali się na rynku św. Tekli. W kolejnych latach wykarczowano las i wytyczono ulice: Gustowną (obecnie ulica Konstytucji 3 maja), św. Władysława (obecnie ulica Kołłątaja) i Krzywą, przydzielając osadnikom działki pod domy. Działki zasiedlane były na prawach dzierżawy wieczystej, a relacje z dziedzicem Ostrowskim regulowały 43-punktowe kontrakty osadnicze. Tym samym powstała pierwsza lewobrzeżna dzielnica Tomaszowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:49
        W latach 1822–1829 rozpoczęto budowę i zasiedlanie dwóch dzielnic po prawej stronie Wolbórki. Centrum pierwszej tworzył Rynek św. Józefa (obecnie plac Kościuszki w centrum miasta) i przecinająca go ulica Kaliska (obecnie aleje Piłsudskiego). Od zachodu w stronę Piotrkowa ulicę Kaliską zamykał rynek zwany Gawrokiem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:49
        W latach 1822–1829 rozpoczęto budowę i zasiedlanie dwóch dzielnic po prawej stronie Wolbórki. Centrum pierwszej tworzył Rynek św. Józefa (obecnie plac Kościuszki w centrum miasta) i przecinająca go ulica Kaliska (obecnie aleje Piłsudskiego). Od zachodu w stronę Piotrkowa ulicę Kaliską zamykał rynek zwany Gawrokiem[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:51
        WIDOK NA PILICĘ
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:52
        Hilary Landsberg w 1857 roku, rozpoczął produkcję wyrobów wełnianych[58]. W 1881 r. wybudował przy ul. Gustownej 46. W końcu XIX w. zakłady posiadał 1800 wrzecion przędzalniczych, 70 krosien tkackich i 44 maszyny wykończalnicze i farbiarskie[59]. Po jego śmierci w 1898 roku[60] spadkobiercy powołali spółkę firmową, wykupując kolejne nieruchomości[61]. Wartość produkcji wzrosła z około 480 tys. rubli w 1899 roku do 1,5 min rubli w 1911 r. Wzrosła też liczba krosien mechanicznych z 70 sztuk w 1899 r. wzrosła do 198 w 1912 r., a liczba wrzecion z 1800 do 3000. 19 maja 1907 r. car Mikołaj II zatwierdził statut spółki: Towarzystwo Akcyjne Fabryk Sukna H. Landsberga. Kapitał zakładowy określono na 1,2 min rubli i był podzielony na 240 akcji. Większość akcji otrzymali spadkobiercy Landsberga[62]. Firma poniosła olbrzymie straty w okresie I wojny światowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:52
        Hilary (Hilel) Landsberg (ur. 1834 w Warszawie, zm. 11 stycznia 1898 w Tomaszowie Mazowieckim) – fabrykant sukna, prekursor mechanizacji przemysłu w Tomaszowie Mazowieckim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:53
        Urodził się w Warszawie w rodzinie żydowskiej pochodzenia sefardyjskiego, wywodzącej się od Salomona Calahorry, lekarza osobistego dwóch królów polskich Zygmunta Augusta i Stefana Batorego. Hilel był synem handlarza Mendla Lewkowicza Landsberga i Łai z domu Lewek, założycielem tomaszowskiej linii Landsbergów.
        Z małżeństwa z Chaną z domu Mendelsburg miał dwóch synów: Aleksandra i Feliksa (Fiszela) oraz 6 córek.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:53
        W 1857 otworzył w Tomaszowie Mazowieckim małą fabrykę sukna, posiadającą zaledwie 10 krosien ręcznych. Stopniowo budował nowe budynki, mechanizował i rozwijał produkcję. W latach 1881-1883 przy ulicy Gustownej 46 zbudował nową, rozległą fabrykę sukna i kortów (sukno, farbiarnię, apreturę). Wprowadził napęd mechaniczny (parowy). W 1894 zbudował wykończalnię i magazyn wełny. W 1896 jako pierwszy w Tomaszowie przeprowadził elektryfikację fabryki (prąd pozyskiwano z dynamomaszyny). Do fabryki wprowadził jako pierwszy z tomaszowskich fabrykantów kasy chorych. Umierając zostawił spadkobiercom najnowocześniejszą w mieście fabrykę, zatrudniającą ponad 300 pracowników. W 1907 przedsiębiorstwo zostało przekształcone w Spółkę Akcyjną Fabryk Sukna H. Landsberg.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:54
        Aleksander Landsnerg (właśc. Abram Lejb, ur. 15 stycznia 1859 w Warszawie, zm. 1 maja 1928 w Tomaszowie Mazowieckim) – przemysłowiec, działacz społeczny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:54
        Był synem Mendla Landsberga, kupca warszawskiego, i Łaji z domu Lejbke (Lewek). Miał co najmniej dwóch braci, którzy stali się fabrykantami w Tomaszowie Mazowieckim i w Łodzi: Hilarego (Hilela) (1843-1898) i Leopolda (Libera) (1861-1935). Poślubił bratanicę Eleonorę [Leę, Łaję] Landsberg (1862-1942), córkę Hilarego. Miał z nią siedmioro dzieci: Helenę Merzową (1884-1968), żonę (od r. 1906) Alfreda Merza; Julię Tofflerową (ur. 1887); Władysława (1888-1941), prawnika, przemysłowca; Marcelego (1890-1951), lekarza, specjalistę w zakresie chorób zakaźnych i chorób wewnętrznych, profesora Akademii Medycznej w Łodzi; Wandę Cichocką (1894-1978), Janinę Hirszbergową (ur. 1895) i Henrykę Stefańską (1900-1990), żonę tomaszowianina Henryka Steinmana-Kamińskiego (1900-1924).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:55
        Jako chłopiec odbył dwuletnią praktykę w Tomaszowie Rawskim w fabryce sukna starszego brata Hilarego (Hilela). Brak bliższych wiadomości o dalszej edukacji Aleksandra Landsberga. Wiadomo jedynie, że dwukrotnie wyjeżdżał do Anglii „na studia fachowe i ogólne”. Wracając na stałe do kraju, sprowadził do Tomaszowa krosna mechaniczne.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:55
        Pełnił funkcję prezesa zarządu Zgromadzenia Kupców miasta Tomaszowa oraz prezesa Gminy Żydowskiej. W 1903 wydatnie przyczynił się do założenia w mieście Siedmioklasowej Szkoły Handlowej (obecnie I LO w Tomaszowie Mazowieckim) i był członkiem jej Rady Opiekuńczej. W domu Aleksandra Landsberga przy ul. Gustownej (obecnie ul. Konstytucji 3 Maja 46) przed I wojną światową koncertował Artur Rubinstein. W czasie I wojny światowej pełnił w Magistracie obowiązki ławnika, zajmując się szpitalami, a później prowiantownią. Był członkiem honorowym Tomaszowskiej Ochotniczej Straży Ogniowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:56
        Zmarł w Tomaszowie Mazowieckim i został pochowany z honorami na miejscowym cmentarzu żydowskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:56
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Landsberg_family%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki.jpg/330px-Landsberg_family%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:57
        Jakub Halpern w 1853 roku założył firmę handlową, a później dział produkcyjny sukien i trykotaży. W 1900 roku posiadała m.in. 60 krosien mechanicznych i 2800 wrzecion[63]. W 1899 r. firmę przekształcono w spółkę akcyjną pod nazwą Towarzystwo Akcyjne Manufaktury Sukna J. Halperna z kapitałem 600 tys. rubli[64]. W 1900 roku firmę przejęli jego synowie: Maurycy, Karol i Michał. 24 sierpnia 1910 roku spalił się trzypiętrowy budynek fabryczny, w którym mieściły się główne oddziały produkcyjne. Po odbudowie w 1912 roku zmieniono profil produkcyjny na produkcję wełny czesankowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:57
        W 1913 roku w przedsiębiorstwie Zussmana Bornsteina w Starzycach wprowadzono napęd elektryczny. W połowie 1914 roku czynnych było 105 krosien i 4700 wrzecion, a zatrudnienie osiągnęło 430 osób. Spadkobiercy założyli firmę przemysłowo-handlową Starzycka Fabryka Sukna i Kortów. Drugą fabrykę prowadził Dawid Bornstein, w której w roku 1913 zatrudnionych było 300 robotników pracujących na 72 krosnach. W okresie I wojny światowej fabryka została zdewastowana na skutek rekwizycji surowców i gotowych towarów, jak i wywozu i niszczenia maszyn przędzalniczych[66]. Tomaszów Mazowiecki pozostał jednym z głównych ośrodków produkcji sukna i kortu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:58
        Dawid Bornstein (ur. 10 maja 1860 w Przedborzu, zm. w 19 listopada 1933 r. w Tomaszowie Mazowieckim) – fabrykant sukna, jeden z czterech największych fabrykantów Tomaszowa, radny miasta[1]. Często mylony z żyjącym w podobnym okresie rabinem Tomaszowa Dawidem Bornsteinem.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:59
        W 1879 roku w Tomaszowie Mazowieckim, nad rzeką Wolbórką (lewym dopływem Pilicy) Dawid Bornstein założył mechaniczną tkalnię sukna. Dzięki zastosowaniu najnowocześniejszych maszyn sprowadzanych z Belgii i Francji szybko stał się znaczącym fabrykantem tomaszowskim. Od 1892 r. po karach finansowych za łamanie praw pracowniczych stworzył Bornstein posadę lekarza fabrycznego i zatrudnił na nią znanego i później łódzkiego lekarza, współtwórcę polskiej bakteriologii dra Seweryna Leopolda Sterlinga. W r. 1906 pobudował przy ul. Warszawskiej 6/14 do dziś istniejącą rozległą willę fabrykancką. W r. 1913 fabryka sukna Dawida Bornsteina zatrudniała 300 robotników pracujących na 72 krosnach. Produkowano tkaniny wełniane o wartości 700 tys. rubli[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:59
        W okresie I wojny światowej fabryka została zdewastowana na skutek rekwizycji surowców i gotowych towarów, jak i wywozu i niszczenia maszyn przędzalniczych. W kwietniu 1917 r. Dawid Bornstein został wybrany członkiem Rady Miejskiej i pełnił tę funkcję do 1919 r.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:59
        Po zakończeniu I wojny światowej przystąpił Bornstein do ponownego uruchomienia fabryki, co wiązało się z zakupem maszyn i odbudową hal. Fabrykę na powrót uruchomiono dopiero w r. 1920. W 1922 r. fabrykę przekształcono w spółkę akcyjną. Nosiła ona od tej pory nazwę „Tomaszowskiej Fabryki Sukna D. Bornstein”. Dawid Bornstein pozostał dyrektorem zarządzającym nowo utworzonej spółki. W l. 1927–1929 produkcja osiągnęła 30% wielkości z 1914 r. Podczas kryzysu lat trzydziestych fabryka została całkowicie unieruchomiona
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:00
        Zmarł 19 listopada 1933 r. w Tomaszowie Mazowieckim. Został pochowany na miejscowym cmentarzu żydowskim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:00
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/David%27s_Bornstein%27s_wool_factories_owner_palace%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki.jpg/330px-David%27s_Bornstein%27s_wool_factories_owner_palace%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:01
        Firmę w podtomaszowskich wówczas Starzycach nad rzekami Czarną i Piasecznicą, w 1857 roku założył Zusman Bornstain. Podobnie jak przy fabryce innego dużego tomaszowskiego przemysłowca – Hila Landsberga nad rzeką Wolbórką, tak i tutaj pierwsze główne zabudowania fabryczne ulokowano przy rzekach, które dodatkowo w celu zwiększenia ich mocy spiętrzono w Staw Starzycki. Woda była niezbędna do napędzania maszyn, tym bardziej, że starzycką fabrykę zelektryfikowano dopiero przed wybuchem pierwszej wojny światowej czyli 60 lat po powstaniu. Energia elektryczna uniezależniła wtedy produkcje od nurtu rzeki, jednak nadal odprowadzano do niej nieczystości poprodukcyjne. W 1913 roku fabryka zatrudnieniała 350 robotników a wartość produkcji wyniosła 1 mln rubli. W połowie 1914 roku czynnych było 105 krosien i 4700 wrzecion, zatrudniano już osiemdziesięciu pracowników więcej. W 1911 roku zmarł Zusman Bornstain, a jego spadkobiercy założyli firmę przemysłowo-handlową „Starzycka Fabryka Sukna i Kortów”.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:02
        Po II wojnie światowej, w wyniku nacjonalizacji przemysłu fabryka została przemianowana na „Zakłady Przemysłu Wełnianego „Tomtex” im. Marcelego Nowotki” Zakłady znacznie rozbudowano o dodatkowe hale od strony drogi na Łódź (dziś ulica Ujezdzka), biurowiec, szkoły i bursę dla uczennic spoza Tomaszowa. Do 2002 roku przy zakładzie istniało technikum włókiennicze i zasadnicza szkoła zawodowa. Przekształcono je w obecne Liceum Plastyczne im. Stanisława Wyspiańskiego – jedną z dwóch szkół artystycznych w mieście.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:03
        Przedsiębiorstwo pod nazwą ZPW „Tomtex” istnieje do dziś. Zajmuje się produkcją tkanin wełnianych i mieszankowych wełny z innymi rodzajami włókien, choć w dużo węższym zakresie co w przeszłości. Część terenu dawnego „Tomtexu” w latach 90. XX wieku odsprzedano pod grecką fabrykę przekąsek „Star Foods” i kilka mniejszych przedsiębiorstw lokalnych. Od początku XXI wieku, po sprzedaży „Star Foods” na terenie dawnych zakładów przemysłu wełnianego działa fabryka PepsiCo. Amerykanie produkują tu chrupki Cheetos.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:03
        Zakłady Tkanin Wełnianych „Mazovia” – istniejące w latach 1857–2007 przedsiębiorstwo przemysłu lekkiego w Tomaszowie Mazowieckim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:04
        Początki „Mazovii” sięgają drugiej połowy XIX wieku. W latach 1857–1879 uruchomiono cztery fabryki włókiennicze należące do:
        Hilela Landsberga,
        Moritza Piescha,
        Dawida Bornsteina,
        Jakuba Halperna.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:04
        Największym z czterech powyższych przedsiębiorstw była fabryka Landsberga. Firma nabrała impetu szczególnie po wojnie krymskiej podczas której realizowała zamówienia dla wojska. W 1881 roku jako pierwsza fabryka została zelektryfikowana. Pozwoliło to uruchomić kilkadziesiąt krosien mechanicznych, kilka zespołów przędzalniczych, oddział farbiarni i apreturę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:04
        Wszystkie fabryki tworzące późniejszą „Mazovię” wybudowano wzdłuż dwóch ulic z których jedna była kontynuacją poprzedniej. Od wschodu była to ulica Gustowna (obecnie ul. Konstytucji), przecinając drogę warszawską przechodziła w ulicę św. Tekli (obecnie ul. Barlickiego). Ów ciąg komunikacyjny pomiędzy fabrykami biegł wzdłuż rzeki Wolbórki. Były to tereny w pierwszej kolejności wyznaczone przez właściciela ziem dzisiejszego Tomaszowa – Tomasza Ostrowskiego pod osadnictwo tkaczy i pierwsze folusze. Nieopodal na prawym brzegu rzeki funkcjonowały już od drugiej połowy XVIII wieku obiekty metalurgiczne – pierwszy tomaszowski przemysł. Podobnie jak w hutnictwie również przy ówczesnej produkcji tkanin rzeka odgrywała ogromną rolę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:05
        Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną i nacjonalizacji w drugiej połowie lat 40. XX wieku w upaństwowiono zakłady podporządkowując je Tomaszowskiemu Zjednoczeniu Przemysłu Włókienniczego. Na podstawie art. 1 dekretu z dnia 3 stycznia 1947 roku o tworzeniu przedsiębiorstw państwowych dokonano komasacji terenów fabrycznych położonych wzdłuż rzeki Wolbórki, w wyniku połączenia czterech największych i kilkunastu mniejszych manufaktur i warsztatów włókienniczych powstały dwa duże zakłady:
        „Państwowe Zakłady Przemysłu Wełnianego nr 27”
        „Państwowe Zakłady Przemysłu Wełnianego nr 28”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:05
        W latach 60. XX wieku w oparciu o Rozporządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego nr 304/63 z dnia 31 grudnia 1963 roku w sprawie scalenia przedsiębiorstw zostały one połączone w jeden zakład przyjmując nazwę „Mazovia”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:06
        W czerwcu 1995 roku Mazowieckie Zakłady Przemysłu Wełnianego „Mazovia” przekształciły się w spółkę akcyjną pod nazwą Zakłady Tkanin Wełnianych „Mazovia” S.A. W 2007 roku postawiono zakład w stan upadłości. Na części terenów byłej Mazovii znajduje się obecnie Galeria „Tomaszów” – największy obiekt handlowy w mieście, po drugiej stronie ulicy Warszawskiej biegnącej przez środek dawnej „Mazovii” obecnie znajduje się największy w mieście hipermarket – Kaufland
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:06
        Zakład produkował tkaniny zgrzebne, czesankowo-zgrzebne oraz czesankowe w następujących grupach:
        płaszcze damskie,
        płaszcze męskie,
        ubraniowe (żakiety, marynarki),
        kostiumowe (m.in. żakiety męskie, damskie)
        samochodowe (tapicerka)
        produkcja specjalna (dla potrzeb wojska).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:06
        Pierwszy krajowy znak najwyższej jakości przedsiębiorstwo uzyskało w 1970 roku, a siedem lat później – jako pierwszy zakład w ówczesnym województwie piotrkowskim – uzyskał prawo oznaczania wyrobów międzynarodowym znakiem jakości „Q”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:07
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Fulling_mill_bockler.jpg/330px-Fulling_mill_bockler.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:07
        Do wybuchu I wojny światowej przemysł włókienniczy Tomaszowa Mazowieckiego podlegał ciągłej rozbudowie. W 1913 r. przemysł wełniany całego miasta zatrudniał 5286 robotników, a wskaźnik wzrostu w stosunku do 1869 r. wyniósł 547,2%; produkcja osiągnęła wartość 13 815 000 rubli, natomiast wskaźnik wzrostu w stosunku do 1869 r. w 1913 r. wyniósł aż 1427,1%. W 1913 r. w Tomaszowie Mazowieckim było 16 dużych i wielkich przedsiębiorstw. Zakłady te skupiały 86,5% ogółu robotników zatrudnionych w przemyśle wełnianym Tomaszowa Mazowieckiego, a wartość ich produkcji stanowiła 84,4% globalnej wartości produkcji przedsiębiorstw wełnianych całego miasta. Największymi zakładami były:
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:08
        Towarzystwo Akcyjne H. Landsberg – 800 robotników oraz wartość produkcji 2 500 000 rubli;
        Farbiarnia i wykończalnia M. Piescha – 800 robotników i wartość produkcji 1 milion rubli;
        Spółka Akcyjna J. Halperna – 350 robotników i wartość produkcji 500 000 rubli;
        Wykańczalnia O. Fürstenwalda – 400 robotników i wartość produkcji 800 000 rubli
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:08
        W 1914 r., powstała nowa spółka akcyjna z udziałem kapitału francuskiego. Przekształcono farbiarnię i wykończalnię Moritza Piescha w towarzystwo akcyjne. Udział kapitału francuskiego wynosił 25%, a zaangażowana w to była firma francuska z Roubaix, która posiadała już swoją filię w Łodzi. Zreorganizowane przedsiębiorstwo miało kapitał zakładowy w wysokości 3 500 000 franków i zatrudniało w 1914 r. 900 robotników
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:12
        Ważną rolę odgrywała Fabryka Dywanów i Chodników, powstała w połowie XIX w. Założył ją Edward Roland. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1846 r. Początkowo składała się z dwóch działów: przędzalni i tkalni. W latach następnych zakład rozbudowano. Dnia 7 lutego 1885 r. E. Roland formalnie przestał być właścicielem fabryki i domów, które przejęli synowie Edwarda: Edward-junior, Samueli Gustaw. W 1891 r. Edward-junior sprzedał swojemu szwagrowi Aleksandrowi Müllerowi. W 1893 r. było 40 warsztatów, przędzalnia z 480 wrzecionami. W 1895 r. wybudowano nowy zakład, stary spłonął w 1896 r. W 1898 r. produkowano dywany, chodniki i wycieraczki, pracowało 95 osób[73]. Najwyższą wartość osiągnęła produkcja w 1899 r. W 1904 r. w fabryce pracowało 87 osób, a w 1910 r. – 198 osób[73]. W latach 1907–1908 powstały wytwórnie dywanów Szepsa i Meisreba, powstała też nowa osada. W 1912 r. wyłącznym właścicielem fabryki staje się A. Müller. W 1914 r. w fabryce pracowało 350 robotników, czynnych było 260 krosien, w większości mechanicznych, w przędzalni pracowało 2000 wrzecio. Fabryka działa do dziś jako Dywany Weltom
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:12
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Former_limestone_mine%2C_Batalion%C3%B3w_Chlopskich_Street%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki.jpg/330px-Former_limestone_mine%2C_Batalion%C3%B3w_Chlopskich_Street%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:13
        Duże znaczenie dla przyszłości miasta miało uruchomienie produkcji sztucznego jedwabiu w Tomaszowskiej Fabryce Sztucznego Jedwabiu Spółce Akcyjnej. Była to pierwsza firma wytwarzająca włókna sztuczne na ziemiach polskich, jak również na terenie całego imperium rosyjskiego. Powstała 13 stycznia 1911 r. z inicjatywy Feliksa Wiślickiego pod pełną nazwą Towarzystwo Akcyjne TFSJ[75]. Uruchomienie produkcji nastąpiło 1 maja 1912 r., przemysłową i handlową działalność Towarzystwo rozpoczęło 1 lipca 1912 roku. 4 sierpnia 1909 r. Ministerstwo Handlu w Petersburgu przesłało na ręce konsula belgijskiego w Odessie zezwolenie na otwarcie fabryki. Dnia 26 stycznia 1910 r. został sporządzony akt organizacyjny przedsiębiorstwa. Założycielami fabryki zostali: Salomon Landau, Feliks Landsberg, Aleksander Landsberg. Towarzystwo rozpoczęło działalność 13 stycznia 1911 r., kiedy to w hotelu Bristol w Warszawie odbyło się pierwsze ogólne zebranie akcjonariuszy[79]. Pod kierownictwem inż. F. Wiślickiego i inż. Michała Hertza 1 maja 1912 r. uruchomiono nową wytwórnię na gruntach „Osady Wilanów”. Do Zarządu nowego zakładu weszli: Stanisław Landau – prezes, A. Landsberg – wiceprezes, F. Landsberg, Henryk Majmon, Gustave Popelier, dr W. Sachs, i inż. F. Wiślicki. Dyrektorem zarządzającym został M. Hertz. Tylko przez pierwsze sześć miesięcy wyprodukowano ogółem 62 ton jedwabiu sztucznego. Fabryka i produkcja była ciągle rozbudowywana, zwiększana i udoskonalana. W 1913 r. Zarząd przystąpił do budowy nowych hal produkcyjnych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:15
        Zakłady Włókien Chemicznych „Wistom” Spółka Akcyjna (pierwotnie Tomaszowska Fabryka Sztucznego Jedwabiu, fr. Fabrique de Soie Artificielle de Tomaszów, ang. Artificial Silk Company of Tomaszow, od 1942 do końca wojny niem. Tomaschower Glanzstoff-Fabrik GmbH, w PRL Państwowa Fabryka Sztucznego Jedwabiu nr 1, Tomaszowskie Zakłady Włókien Sztucznych, następnie Tomaszowskie Zakłady Włókien Chemicznych „Chemitex-Wistom”) – istniejąca w latach 1911-1997 fabryka przemysłu chemicznego znajdująca się na północno-wschodnich obrzeżach Tomaszowa Mazowieckiego, w dzielnicy Wilanów. Od lat 50. XX w. największy zakład przemysłowy w mieście, w 1973 była to największa fabryka województwa łódzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:16
        W 1904 tomaszowscy przemysłowcy rozpoczęli rozmowy z koncernem chemicznym "Fabrique de Soie Artificielle de Tubize" z Tubize w Belgii dotyczące uruchomienia fabryki przędzy kolodionowej (sztuczny jedwab) produkowanej według metody opracowanej przez Hilaire de Chardonneta. W 1909 carskie Ministerstwo Przemysłu wydało pozwolenie na budowę fabryki w osadzie Wilanów koło Tomaszowa. Rok później przemysłowcy Stanisław Salomon Landau, Aleksander i Feliks Landsbergowie, Henryk Majmon oraz prokurent łódzkiej filii Banku Wawelberga zarejestrowali spółkę kapitałową „Tomaszowska Fabryka Sztucznego Jedwabiu”. 13 stycznia 1911 roku w Hotelu Bristol w Warszawie odbyło się I Ogólne Zebranie Akcjonariuszy „Akcyjnego Towarzystwa Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu"[4] Kapitał założycielski wynosił 1,125 mln rubli i został wniesiony w 2/3 przez akcjonariuszy z Tomaszowa, a w 1/3 przez koncern belgijski. 6 lipca 1911 Feliks Landsberg sprzedał Towarzystwu kupioną za 76 tys. rubli w dniu 21 czerwca 1910 fabrykę sukna „Wilanów” należącą do Edwarda Henschke. Zakład ten zajmował 49 ha na brzegu rzeki Czarnej i w momencie przejmowania był w stanie upadku. Oficjalne uruchomienie produkcji miało miejsce 1 maja 1912[5], pierwszym dyrektorem zarządzającym był inż. Feliks Wiślicki, wykształcony w Zurychu chemik, który po studiach rozpoczął pracę w belgijskiej fabryce twórcy patentu sztucznego jedwabiu – Hilairego de Chardonneta. W zarządzie fabryki Chardonneta w Tubize pojawiały się plany rozwinięcia produkcji budując nową fabrykę w Europie Wschodniej. Początkowo Chardonnet planował inwestycje w Rosji jednak Wiślicki przekonał go do tomaszowskiej lokalizacji. Zdecydować miał wyższy poziom kwalifikacji polskich robotników uprzemysłowionego już od wieku miasta. Wiślicki zaproponował pracę na stanowisku dyrektora technicznego inż. Michałowi Hertzowi, którego poznał w pracy w Tubize. Poza inwestorami są to kluczowe osoby pierwszych dekad Fabryki Sztucznego Jedwabiu w Tomaszowie Mazowieckim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:16
        W ciągu pierwszych dwóch lat działalności ilość wyprodukowanego materiału wzrosła z 50 do 800 kg dziennie, a zatrudnienie z 530 do 1090. Wybuch I wojny światowej sprawił, że w grudniu 1914 wstrzymano produkcję. Okupant niemiecki rozpoczął niszczenie mienia, a maszyny i osprzęt demontowano. Aby ocalić fabrykę i miejsca pracy za zgodą władz zmieniono profil działalności, rozpoczęto suchą destylację drewna oraz produkcję smoły, terpentyny i węgla drzewnego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:16
        Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zarząd fabryki rozpoczął uzupełnianie brakującego parku maszynowego, zakupiono w Belgii dysze przędzalniczne i 1 lipca 1920 wznowiono produkcję jedwabiu kolodionowego, od 1921 rozpoczęto wytwarzanie jedwabiu wiskozowego. W tym samym roku dyrektorem handlowym został Maksymilian Zand, dzięki któremu rynek zbytu objął Chiny, Australię, Egipt, Czechosłowację, Austrię, Węgry i Rumunię.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:17
        W 1925 część akcji wartych 10 milionów złotych został zakupiony przez kapitał włoski reprezentowany przez spółkę "Snia Viscosa" i Banco Comerciale Italiana, który w Polsce był reprezentowany przez bankierów Ludwika Toeplitza i jego brata Zygmunta. Uzyskane w ten sposób środki przeznaczono na uruchomienie dodatkowych linii do produkcji przędzy wiskozowej i zakup kolejnych parceli pod rozbudowę fabryki. Zgodnie z panującym na świecie trendem na początku 30. XX wieku wygaszono wymagającą wysokich nakładów produkcję jedwabiu kolodionowego, fabryka znajduje się wówczas w pierwszej dziesiątce największych światowych producentów sztucznego jedwabiu[8]. W 1927 fabryka zatrudniała 5400 pracowników, 120 majstrów i urzędników oraz 20 inżynierów oraz posiadała własny skład towarów w Łodzi przy ulicy Dzielnej 50 oraz przedstawicielstwo handlowe w Warszawie przy ulicy Wilczej 9a. W 1933 teren fabryki obejmował 125 ha, dwa lata później powstała linia produkcyjna do wytwarzania dwusiarczku węgla, który pozwalał na produkcję wiskozy. Rozpoczęto wówczas produkcję Tomofanu (rodzaj celofanu – folii barwionej i bezbarwnej, dla którego stworzono zastrzeżoną nazwę stosowaną dla produktów z Tomaszowa Mazowieckiego) oraz Textry (włókna cięte typu bawełnianego), Argony (włókna cięte typu wełnianego) i Lintexu (włókna cięte typu lnianego). Zaczęto również prace projektowe nad budową na drugim brzegu Pilicy wydziałów produkujących dwusiarczek węgla i kwas siarkowy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:17
        Fabryka posiadała własny klub sportowy z boiskiem (KS Pilica przy ulicy Spalskiej), przystanią wioślarską, orkiestrę, chór (z własną siedzibą w Domu Kultury „Chemik”), teatr, bibliotekę z czytelnią oraz przedszkole.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:17
        W 1928 roku TFSJ wybudowała kościół pw. Michała Archanioła (patrona wybrano na cześć dyrektora fabryki Michała Hertza), przy ulicy Spalskiej. Była to wówczas druga parafia rzymskokatolicka w mieście.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:18
        W latach 1937–1938 na zamówienie Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu wybudowano luksusową kamienicę przy reprezentacyjnej ulicy Łodzi. Istnieje ona do dziś przy ulicy Piotrkowskiej 203. W oficynie budynku działa kino Charlie i Zarząd Łódzki Polskiego Czerwonego Krzyża.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:18
        W 1938 roku podczas przygotowań Polski do wojny, na rzecz Funduszu Obrony Narodowej, TFSJ ufundowała trzy samoloty szkoleniowe – RWD-10. Jeden z nich uległ wypadkowi jeszcze przed wojną w podłódzkiej Radogoszczy. Kierujący maszyną Jerzy Różański był później wyróżniającym się pilotem podczas walk lotniczych nad Anglią na początku wojny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:19
        Podczas kampanii wrześniowej na skutek bombardowania przez samoloty hitlerowskie zabudowa fabryczna uległa częściowemu zniszczeniu, wśród pracowników byli zabici i ranni. W pierwszych dniach września 1939 zarząd fabryki i personel techniczny zostały ewakuowane do Warszawy. Zdemontowano i wywieziono dysze przędzalnicze i wybrane maszyny produkcyjne. Po zajęciu Tomaszowa Mazowieckiego przez wojska hitlerowskie okupant ustanowił w fabryce zarząd komisaryczny, na którego czele stanął inżynier A. Töhl. Pozostawiony park maszynowy pozwolił na wznowienie produkcji jedwabiu wiskozowego i Tomofanu, a także włókien ciętych. W miejsce Textry produkowano Artex, który był przędzą gotową do produkcji tkanin ubraniowych. Ponadto rozpoczęto wytwarzanie dwusiarczku węgla i siarczanu sodu (tzw. soli glauberskiej), stan taki trwał do końca 1941. W międzyczasie wielu pracowników objęły hitlerowskie represje, aresztowania, morderstwa za udział w ruchu oporu, do getta trafili zatrudnieni w fabryce Żydzi. Na początku 1942 fabrykę przejął niemiecki koncern V.G.V. i nazwano "Tomaschower Glanzstoff-Fabrik GmbH", ograniczono moce produkcyjne, praktycznie zaprzestano produkcji dwusiarczku węgla, na terenie fabryki rozpoczęto testowanie silników Daimlera[2]. Do października 1944 zatrudniano ponad 1500 osób, później liczba pracowników zmalała o połowę. W związku ze zbliżającym się frontem na polecenie zarządu w głąb Rzeszy wywieziono zdemontowane maszyny produkcyjne, elementy ujęcia wody, a także surowce i komponenty. W chwili wkroczenia Armii Czerwonej pracowała jedynie kotłownia i zachowano sprawną sieć wodociągową.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:19
        18 stycznia 1945 powołano tymczasowy zarząd państwowy, dzień później komitet miejski Polskiej Partii Robotniczej powołał na stanowisko dyrektora inż. Feliksa Kwaśniewskiego. W drugiej połowie 1945 przywrócono w fabryce produkcję włókien ciętych, Artexu, Tomofanu i jedwabiu wiskozowego, a także niezbędnego do ich powstawania dwusiarczku węgla. Ilość zatrudnionych wzrosła z 369 do 4165 pod koniec grudnia 1945. W sierpniu 1946 oficjalnie zakład upaństwowiono i nadano mu przejściową nazwę Państwowa Fabryka Sztucznego Jedwabiu nr 1 (PFSJ nr 2 znajdowała się na sochaczewskim Chodakowie) Pod koniec lat 40. XX wieku produkcję zdominowało wytwarzanie kordu (jedwabiu technicznego), a sam zakład znacznie rozbudowano. Zwielokrotniono moce produkcyjne linii wytwarzających Tomofan poprzez wprowadzenie możliwości snucia równocześnie dwóch taśm. W 1950 produkcja osiągnęła poziom, który fabryka osiągała w 1938. Od lat 50. był to największy zakład przemysłowy w Tomaszowie Mazowieckim zajmujący powierzchnię ok. 150 ha (większą część osiedla Wilanów), który zatrudniał w szczytowym momencie ponad 11-tysięcy pracowników. Istniało nawet powiedzenie "W każdym domu ktoś z Wistomu". Wybudowany w 1959 105-metrowy komin sprawił, że opary powstające przy produkcji tomofanu zaczęły być wyrzucane ponad obszar fabryki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:19
        Pod koniec lat 60. całkowicie zmodernizowano linię do tomofanu, który stał się wodoodporny i dzięki pokryciu lakierem łatwozgrzewalnym. Od podstaw powstała wysokowydajna przędzalnia wiskozy, dzięki czemu ulepszono metody produkcji kordu. Zwiększeniu produkcji towarzyszyło wzrastające zapotrzebowanie na wodę, po 1967 rozbudowano ujęcie z rzeki Pilicy, w 1970 powstała oczyszczalnia ścieków, która w początkowym okresie neutralizowała ok. 60% wytwarzanych ścieków. W 1971 rząd zakupił w Japonii licencję produkcji bawełnopodobnego włókna ciętego typu Polynosic, produkowano je w specjalnie wybudowanym wydziale. W 1973 zatrudnienie przekroczyło 8 tysięcy osób i Chemitex-Wistom stał się największym przedsiębiorstwem w ówczesnym województwie łódzkim. W tym okresie rozbudowano sieć energetyczną, w 1979 zakończono produkcję dwusiarczku węgla, a rok później unowocześniono oczyszczalnię ścieków, w której skuteczność oczyszczania wzrosła do 80%. Do 1979 w dużej części miasta odczuwalny był powstający przy wytwarzaniu dwusiarczku węgla charakterystyczny nieprzyjemny zapach, a pracownicy zatrudnieni przy procesie produkcyjnym byli narażeni na utratę zdrowia. Mimo tych czynników chętnych do pracy przyciągała bogata oferta socjalna, zakład gwarantował pracę, posiadał żłobki i przedszkola, a także Dom Kultury „Chemik”. Ukazywała się gazeta zakładowa „Włókna sztuczne”. Wistom posiadał ogromny wpływ na rozwój miasta, na potrzeby pracowników powstawały osiedla mieszkaniowe (m.in. Niebrów), uruchomiono komunikację miejską. Skutkiem ubocznym był wysoce szkodliwy wpływ na środowisko naturalne, proces produkcyjny uwalniał do atmosfery dwusiarczek węgla.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:20
        W PRL-u w celu kształcenia kadr dla Wistomu wybudowano szkołę średnią przy ulicy Nadrzecznej na Michałówku. Mieściły się tam zasadnicza szkoła zawodowa o profilu chemicznym, oraz technikum]. Z inicjatywy dyrekcji zakładów wybudowano również obecny budynek II Liceum Ogólnokształcącego przy ulicy Jałowcowej. W PRL obięte patronatem Wistomu liceum nieprzerwanie do dziś utrzymuje się w pierwszej setce najlepszych polskich szkół średnich
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:20
        Od początku lat 60. XX wieku do upadku, fabryka utrzymywała znany na całym świecie Zespół Pieśni i Tańca „Piliczanie”, mający siedzibę w Domu Kultury „Chemik” należącym również do Wistomu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:20
        Od 1994 przedsiębiorstwo było spółką akcyjną Skarbu Państwa. Przemiany gospodarcze oraz zaostrzenie norm związanych z ochroną środowiska sprawiły, że w połowie lat 90. zakład zaczął mieć problemy finansowe, które ostatecznie doprowadziły do zaprzestania produkcji w czerwcu 1997 roku. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim w dniu 1 października 1997 ogłosił upadłość zakładów. Miało to ogromny wpływ na rynek pracy w Tomaszowie Mazowieckim, ponieważ Chemitex-Wistom był największym pracodawcą w mieście.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:21
        Ponieważ Cheng Meng Song nie wpłacił trzeciej raty za zakup gruntu oraz nie uiścił opłat podatkowych wszczęto procedurę komorniczą. Zaległości tylko wobec miasta wynosiły kilka milionów (6 milionów złotych w 2004[18]), kolejnymi wierzycielami były Skarb Państwa i dawni pracownicy. Komornik rozpoczął proces dzielenia terenu dawnego Wistomu na części i ich sprzedaż, jedną z działek nabyło konsorcjum hiszpańskie, które następnie sprzedało ją pochodzącemu z Włoch deweloperowi Metal Color Polska[19]. Za jego sprawą w 2000 na terenie 8 ha utworzono podstrefę Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:22
        W 2009 roku Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego prowadziła śledztwo w sprawie próby reaktywowania przedwojennej Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu w celu reprywatyzacji i starań o zwrot majątku firmy, którą po II wojnie światowej znacjonalizowano. W 2017 roku sprawę badało również Centralne Biuro Antykorupcyjne.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:23
        W centralnej części dawnych zakładów znajduje się najwyższa budowla Tomaszowa Mazowieckiego – komin o wysokości 160 metrów
        Na terenach dawnego Wistomu znajduje się kilkanaście studni głębinowych
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:24
        W 2018 roku zmodernizowano dotychczas wyłożoną wąskimi płytami betonowymi, ulicę Piaskową prowadzącą do kilku większych zakładów powstałych już po upadku Wistomu (m.in. Toyota, Vetriceramici, Niewiadów 2). Dzięki inwestycji wartej ponad 3 miliony złotych (położono asfalt, wybudowano chodniki i kanalizację deszczową), włączono Piaskową do sieci komunikacji miejskiej. Z bezpłatnych autobusów korzystają nie tylko pracownicy zakładów, ale również liczni mieszkańcy dzielnicy Kaczka. Przy nowej drodze funkcjonują dwa przystanki tomaszowskiego MZK. Przed inwestycją, 29 marca 2018 roku Rada Miasta uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania dla ulic Spalskiej, Luboszewskiej i Piaskowej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:25
        Przy dawnych terenach Wistomu swoje przystanki mają trzy linie tomaszowskiej bezpłatnej komunikacji miejskiej. Linia 7, linia 8 oraz linia 35 dojeżdżają do nowych zakładów przy ulicach Spalskiej i Piaskowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:25
        Od strony zachodniej z Wistomem sąsiaduje dworzec kolejowy obsługujący zarówno ruch pasażerski (o zasięgu regionalnym i ogólnopolskim), jak i przewozy towarowe. Wistom posiadał bocznicę kolejową do stacji. Naprzeciwko dworca kolejowego znajduje się dworzec autobusowy z siatką połączeń obejmującą cały kraj.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:26
        Niezagospodarowana przez nowych inwestorów zabudowa przemysłowa jest w stanie daleko posuniętej ruiny i jako taka jest przedmiotem zainteresowania eksploratorów obiektów poprzemysłowych. Wielokrotnie dochodziło tu do wypadków
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:27
        Na początku października 2016 roku doszło do katastrofy budowlanej na terenie niezagospodarowanym przez nowe przedsiębiorstwa. Z jednego z kominów odpadło 30 metrów jego górnej części. W wyniku zdarzenia ucierpiał monitoring miejski, który miał tam swoje nadajniki. Uszkodzony komin był własnością prywatną, a jego właściciel od kilku lat nie reagował na wezwania nadzoru budowlanego. Pozostałe kominy nadal służą operatorom telefonii komórkowej[53]. W kominach i opuszczonych budynkach wielokrotnie dochodziło do nielegalnego spalania śmieci. W listopadzie 2019 roku rozpoczęły się prace zmierzające do wysadzenia komina. 4 grudnia 2019 roku komin wyburzono. Oprócz niego na terenie dawnej fabryki istnieją jeszcze dwa ponad stumetrowe kominy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:28
        W 2012 roku ruiny dawnego zakładu posłużyły jako scenografia w filmie „Żywie Białaruś”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:28
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Wiec_mniejszo%C5%9Bci_niemieckiej_w_hali_fabrycznej_zak%C5%82ad%C3%B3w_w%C5%82%C3%B3kienniczych_%22Wilan%C3%B3w%22_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg/330px-Wiec_mniejszo%C5%9Bci_niemieckiej_w_hali_fabrycznej_zak%C5%82ad%C3%B3w_w%C5%82%C3%B3kienniczych_%22Wilan%C3%B3w%22_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:29
        Feliks Wiślicki (ur. 18 maja 1866 w Warszawie, zm. 13 marca 1949 w Euzenbuhl) – polski inżynier chemik nazywany ojcem polskiego jedwabiu sztucznego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:29
        Poza pracą związaną z zakładami w Tomaszowie działał w organizacjach branżowych, należał do grona współzałożycieli Związku Przemysłu Chemicznego, a następnie pełnił funkcję prezesa. Był członkiem Polskiego Towarzystwa Chemicznego oraz zasiadał w Radzie Opiekuńczej Państwowej Szkoły Chemicznej Przemysłowej w Warszawie. Reprezentował Polskę na międzynarodowych zjazdach chemicznych, w 1934 założył Fundację Naukową swojego imienia. Nie posiadając własnych dzieci był wyczulony na krzywdę najmłodszych, ufundował w 1934 i wspierał finansowo dom dziecka Jasny Dom w Piasecznie[1]. Po wybuchu II wojny światowej i zajęciu przez Niemców Tomaszowa Mazowieckiego Feliks Wiślicki opuścił zakłady, a w grudniu korzystając z posiadanego paszportu szwajcarskiego wyjechał do Londynu, gdzie został doradcą do spraw przemysłowych Polskiego Rządu na Uchodźstwie. Niestety nie udało się z Polski wyjechać jego żonie Sophii Gustawie Wiślicki-Schönbrunn, która została przez Niemców aresztowana i więziona m.in. w Mautchausen. Po zakończeniu II wojny światowej władze Polskie zachęcały Wiślickiego do powrotu i uczestnictwa w odbudowie przemysłu włókien sztucznych, odmówił tłumacząc się podeszłym wiekiem. Po spotkaniu z żoną podjął decyzję o przeprowadzce do Szwajcarii, gdzie zmarł 13 marca 1949 w Euzenbuhl, tam był początkowo pochowany, a następnie jego prochy przeniesiono na cmentarz w Ullibergu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:30
        Dwukrotnie żonaty, pierwszą żoną była Florentyna Hartman (ślub w 1894), drugą Sophia Gustawa Schönbrunn (ślub w 1931), nie pozostawił potomstwa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:32
        Juda Michał Hertz (ur. 26 listopada 1867 w Częstochowie, zm. 12 kwietnia 1941 w Warszawie) – polski inżynier chemik, żydowskiego pochodzenia[2]. Przed II wojną światową dyrektor zarządzający Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu (TFSJ) w Tomaszowie Mazowieckim, działacz społeczny, katolik neofita.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:32
        Był synem Jeruchema (Jakuba) Hertza i Zysli (Zofii) z d. Werde. Jego bratem bliźniakiem był Szlama Hertz, ojciec innego znanego tomaszowianina Alfreda Gabriela Hertza (1898–1942), lekarza internisty i pediatry, uczestnika walk o niepodległość Polski, zamordowanego przez okupanta hitlerowskiego. Michał Hertz poślubił Eugenię Hartman (1878–1943). Miał z nią syna Jana Adolfa Hertza (1905–1940), inżyniera chemika zatrudnionego w Tomaszowskiej Fabryce Sztucznego Jedwabiu, działacza sportowego, podporucznika rezerwy Wojska Polskiego, zamordowanego w Katyniu, i córkę Halinę Marię (ur. 23 listopada 1908 w Tubize w Belgii).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:33
        Studia ukończył we Francji i Belgii. Pracował jako inżynier w fabryce sztucznego jedwabiu w Tubize (Belgia). W roku 1911 powrócił do kraju. Od początku istnienia Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu (1911) był bliskim współpracownikiem Feliksa Wiślickiego, dyrektora zarządzającego zakładu. W 1933 przejął jego stanowisko, gdy Wiślicki objął funkcję prezesa Zarządu Spółki Akcyjnej TFSJ.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:33
        Podczas kryzysu lat 30. XX wieku Michał Hertz wraz z żoną Eugenią angażował się w liczne inicjatywy dobroczynne i socjalne. Był m.in. przewodniczącym Komitetu Obywatelskiego Pomocy Społecznej, powołanego z polecenia starosty brzezińskiego. Wspierał założenie parafii Najświętszego Serca Jezusowego w Tomaszowie Mazowieckim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:33
        Z inicjatywy Michała Hertza powstało przed II wojną światową pierwsze urzędnicze osiedle mieszkaniowe nad rzeką Wolbórką w Tomaszowie Mazowieckim. Nazwane po wojnie na cześć Hertza - Michałówkiem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:34
        Hertz przyczynił się również do budowy Kościoła pw. Michała Arachanioła przy ulicy Spalskiej. Była to druga parafia rzymskokatolicka w Tomaszowie. Obecnie Kościół pw. Serca Jezusowego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:34
        W dniach 3–4 września 1939 uczestniczył w akcji gaszenia pożarów w Tomaszowskiej Fabryce Sztucznego Jedwabiu po intensywnych nalotach, bombardowaniach i ostrzeliwaniach lotnictwa nazistowskiego. Dzięki ofiarności załogi udało się opanować pożary i nie dopuścić do wybuchu niebezpiecznych materiałów chemicznych. Przed wkroczeniem okupanta Michał Hertz opuścił Tomaszów Mazowiecki i przeniósł się do Warszawy. Ukrywał się po aryjskiej strony. Został zabity wraz z żoną przez gestapowców.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:34
        Pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 196-3-28)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:35
        Henryk Majmon (ur. 21 sierpnia 1868 w Sieradzu, zm. po 1939) – polski dr inżynier, chemik, doktor filologii, przemysłowiec.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:35
        Urodził się w Sieradzu w rodzinie żydowskiej, jako syn Wilhelma (zm. 1914) i Berty ze Sternbergów (zm. 1927). Ukończył gimnazjum w Kaliszu, a później studia na Wydziale Chemicznym w Wyższej Szkole Technicznej w Karlsruhe, uzyskując tytuł inżyniera chemika. Następnie uzyskał doktorat na Uniwersytecie we Fryburgu. Był asystentem, a następnie docentem na Politechnice w Karlsruhe. Ogłosił szereg prac naukowych z zakresu chemii. Był współzałożycielem Polskiej Czytelni Akademickiej w Karlsruhe. Później pracował w fabryce farb w Bazylei, a następnie został dyrektorem fabryki chemicznej w Grünau.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:36
        W 1897 poślubił Emilię Esterę Landsberg, córkę Hilarego Landsberga (1834–1898), fabrykanta sukna w Tomaszowie Mazowieckim, i Chany z domu Mendelsburg. Współzałożyciel (1910) i współwłaściciel Spółki Akcyjnej Fabryk Sukna H. Landsberg w Tomaszowie Mazowieckim. W latach 1911–1939 był członkiem zarządu Spółki Akcyjnej Fabryk Sukna H. Landsberg w Tomaszowie Mazowieckim (później Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:36
        Fabryka powstała w 1896 r. W 1899 r. zatrudniało 117 robotników, w 1902 r. – 158 robotników, a w 1909 r. już 183 robotników i osiągnął produkcję 370 869 rubli
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:37
        W latach I wojny światowej i po jej zakończeniu do Tomaszowa Mazowieckiego nastąpił napływ ludności wiejskiej pochodzenia polskiego[44]. Powstały zakłady przemysłowe i warsztaty rzemieślnicze, najwięcej sukienniczych. W 1853 r. było 292 fabrykantów i rzemieślników, 4 zakłady fabryczne i 85 innych fabryk[65]. W 1892 roku było 14 zakładów włókienniczych, które zatrudniały 61 robotników. W 1913 r. działało 41 zakładów krawieckich, 46 rzeźniczych, 40 piekarskich, 38 szewskich, 34 stolarskich, 16 czapniczych, 13 ślusarsko-tokarskich, 12 fryzjerskich, 10 zegarmistrzowskich (ogółem 342 zakłady)]. W 1888 r. w Tomaszowie było: 74 krawców, 78 szewców, 41 stolarzy, 36 rzeźników, 27 piekarzy, 23 kowali, 21 czapników, 18 siodlarzy, 19 ślusarzy, 14 tkaczy, 13 bednarzy, 12 murarzy i szwaczek. W 1904 r. działało pół tysiąca rzemieślników
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:37
        TOMASZÓW RAWSKI
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:38
        Nastąpiła intensyfikacja zabudowy miejskiej oraz rozwój podtomaszowskich miejscowości – Starzyc i Wilanowa. Miało to związek z lokalizacją na tym terenie dużych zakładów przemysłowych[84]. W 1913 r. w Tomaszowie Mazowieckim znajdowało się 2247 budynków, z tego 1184 domów mieszkalnych. Prawie połowa obiektów była murowana[85]. Na mocy zawartej w 1908 r. umowy władz miejskich z Augsburskim Towarzystwem Gazowniczym, podjęta została budowa gazowni. Rozbudowana została w końcu XIX w. sieć telefoniczna, była ona własnością prywatną dr. Tadeusza Osińskiego, a jej centrala zlokalizowana była przy ul. Pilicznej (obecnie: ul. Prezydenta I. Mościckiego)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:39
        W 1913 roku na ogólną liczbę 30 268 osób (39,7%) stanowiła ludność stała, 15 340 osób (50,7%) ludność niestała, 1916 osób (9,6%) cudzoziemcy. W 1913 roku wśród mieszkańców stałych dominowali Żydzi – 50,4%, Niemcy – 25,5%, Polacy – 23,9%, a wśród niestałej: Polacy – 43,4%, Żydzi – 29,1%, Niemcy – 25,1% i Rosjanie – 2,2%. W roku 1914 w mieście żyło: 34,5% Polaków; 34% Żydów; 29,8% Niemców.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:39
        W mieście urodził się i pierwsze kroki w działalności politycznej stawał Józef Łokietek, działacz Organizacji Bojowej PPS, w międzywojniu komendant warszawskiej milicji PPS, postać wpływowa w przedwojennym półświatku stolicy. Pierwowzór jednej z głównych postaci (Janusza Radziwiłka), powieści „Król” Szczepana Twardocha, zekranizowanej dla Canal+. W Tomaszowie Łokietek był m.in. uczniem chederu przy ul. Polnej (dziś parking przed dyskontem Biedronka)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:41
        W 1905 r. jako 15-latek pomógł dwóm bojownikom Organizacji Bojowej PPS. Wraz z nimi opuścił rodzinne miasto i wyjechał do Łodzi[3], by nie wpaść w ręce policji. W rodzinnym mieście uznany za zmarłego – taką informację rozgłaszała rodzina na polecenie bojowców PPS
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:41
        Po raz pierwszy w Szwajcarii przebywał w latach 1906–1907 wraz Adamem Pragierem i Norbertem Barlickim. Kilkakrotnie pełnił rolę kuriera pomiędzy centralą PPS w Szwajcarii i Polską. Jednocześnie kontynuował edukację w szkole świeckiej w Warszawie i Zurychu. Porzucił religię mojżeszową i zmienił nazwisko na Józef Łokietek. Studiował chemię i farmację we Francji, potem (od r. 1912) w Szwajcarii (na uczelniach wyższych w Genewie i Zurychu). W grudniu 1912 r. zapisał się do Związku Strzeleckiego utworzonego w Genewie przez studentów uniwersytetu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:42
        Doktorat z chemii uzyskał na Uniwersytecie w Genewie, jego promotorem był prof. August Berthier. Wkrótce poślubił córkę prof. Berthiera i uzyskał obywatelstwo szwajcarskie. Został też asystentem na Wydziale Chemii.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:42
        W grudniu 1918 lub w styczniu 1919 r. powrócił do kraju. Dysponując dobrą znajomością języków obcych i rekomendacją PPS, uzyskał zatrudnienie w intendenturze Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Od 1919 r. w stopniu oficerskim należał w do reaktywowanego Związku Strzeleckiego. Po wybuchu wojny polsko-sowieckiej zgłosił się na ochotnika do wojska. Brał czynny udział w pracach Robotniczego Komitetu Obrony Warszawy. Wykazał się dużą odwagą i talentem organizatorskim. W 1921 r. organizował pomoc dla powstańców śląskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:42
        Początkowo sprowadził się do Polski z żoną, jednak ta wkrótce wróciła do Szwajcarii. Łokietek ożenił się ponownie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:42
        W roku 1921 odbył podróż z pepeesowską grupą działaczy do USA, z odczytami dla amerykańskiej Polonii i w celach kwestorskich. W tym czasie związany był również z II oddziałem Sztabu Generalnego, tzw. Dwójką (wywiad i kontrwywiad). W USA zainteresował się szczególnie działalnością gangów. Wzorując się na ich strukturze utworzył później podobną formację PPS w Polsce. Miała ona przeciwdziałać atakom istniejących już bojówek komunistycznych i endeckich
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:43
        Po demobilizacji pracował w warszawskiej Kasie Chorych jako farmaceuta. Jednocześnie działał w warszawskim oddziale PPS, m.in. jako członek sądu partyjnego. Należał do bliskich współpracowników Rajmunda Jaworowskiego, prezesa Warszawskiego Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS. Podzielał jego antykomunistyczną postawę i deklarował pełne poparcie dla marszałka Piłsudskiego. W 1921 r. został mianowany komendantem Milicji PPS w Warszawie. W kolejnym roku wsławił się udanymi walkami z bojówkami komunistycznymi i endeckimi. 11 grudnia 1922 r. uwolnił z rąk bojówki endeckiej posłów z PPS-u zatrzymanych na pl. Trzech Krzyży. Kilkakrotnie na czele bojówki rozpędzał pierwszomajowe manifestacje komunistyczne, niekiedy posługując się bronią palną (np. w 1926 i 1928). W 1925 został przewodniczącym PPS w śródmiejskiej dzielnicy „Jerozolimska”.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:43
        Podczas przewrotu majowego stanął na czele batalionów robotniczych, wspomagających oddziały wojskowe Józefa Piłsudskiego. W 1927 r. był wymieniany jako możliwy zabójca gen. Władysława Ostoi-Zagórskiego, sprawca pobicia Adolfa Nowaczyńskiego, a także skatowania Tadeusza Dołęgi-Mostowicza. 9 kwietnia 1927 r. został wybrany do Warszawskiego Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS. W 1928 aktyw PPS zarzucił mu defraudację składek partyjnych, nazbyt krwawą rozprawę z komunistami i nieobyczajny styl życia (m.in. hulaszcze pijatyki). 18 października 1928 r. podczas rozłamu PPS Łokietek pozostał wierny Jaworowskiemu i wszedł do propiłsudczykowskiej PPS dawnej Frakcji Rewolucyjnej. W listopadzie 1928 na kongresie partyjnym w Katowicach został członkiem Centralnej Rady Organizacyjnej PPSdFR i komendantem głównym milicji (bojówki partyjnej). W 1929 r. wszedł w skład Rady Głównej nowo tworzonych pod auspicjami partii związków zawodowych i został prezesem Centralnego Związku Zawodowego Pracowników Transportu Rzecznego w Polsce (m.in. tragarzy, robotników transportu rzecznego i lądowego). Za pracę związkową pobierał pensję. 13 września 1929 r. uczestniczył w zjeździe byłych członków Organizacji Bojowej PPS. Należał do Komitetu Zjazdowego wraz z Aleksandrą Piłsudską, Aleksandrem Prystorem, Walerym Sławkiem.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:43
        Stojąc na czele Centralnego Związku Zawodowego Pracowników Transportu Rzecznego w Polsce i dysponując bojówką Milicji PPS d.Frakcji Rewolucyjnej Łokietek wymuszał od tragarzy nielegalny haracz za dopuszczenie ich do pracy. Nie cofał się przed stosowaniem przemocy i gwałtu. 15 maja 1930 r. został aresztowany pod zarzutem usiłowania zabójstwa, ale uwolniono go z braku dowodów winy. W 1932 r. był sądzony za pobicie tragarzy. Ostatecznie 2 grudnia 1932 skazano go na rok aresztu, jednak dzięki amnestii spędził w więzieniu tylko pół roku. W więzieniu zaznajomił się i zaprzyjaźnił z ludźmi ze świata przestępczego, m.in. ze słynnym Łukaszem Siemiątkowskim, ps. „Tata Tasiemka”, przywódcą warszawskiego półświatka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:44
        Ostatecznie w styczniu 1935 r. sąd uniewinnił go. Pozostał członkiem Związku Strzeleckiego (w stopniu podpułkownika) i działaczem PPSdFR, ale silniej związał się ze światem przestępczym. W środowisku nazwano go „Rabinem” (po żydowsku „Rebe”). Na czele nowo sformowanej bojówki, posługując się terrorem i szantażem, wymuszał łapówki od handlarzy i rzeźników (m.in. na Kercelaku na Woli). Zyskał niezbyt pochlebną sławę w Warszawie, zwłaszcza po opublikowaniu powieści Andrzeja Młota (pseud.) pt. „Bezkarni bandyci stolicy. Powieść o Warszawie grozy i zbrodni” (drukowanej w 97 odcinkach na łamach dziennika Głos Stolicy, od 13 września do 16 grudnia 1932 r.). Opowiadano wiele o wymuszeniach i haraczach, o burdach i hucznych pijatykach Łokietka, np. w knajpie u Grubego Joska przy ul. Gnojnej znanego z piosenki Bal na Gnojnej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:44
        We wrześniu 1939, Łokietek jako komendant Związku Strzeleckiego brał udział w obronie Warszawy. Podczas okupacji jako obywatel szwajcarski prowadził kawiarnię przy ul. Ogrodowej (zezwolenie otrzymała jego druga żona Helena K.). Współpracował z Komitetem Samoobrony. Pełnił funkcję delegata aprowizacyjnego. Niósł pomoc żywnościową dla ludności żydowskiej. Załatwiał fałszywe metryki dla osób pochodzenia żydowskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:45
        Jesienią 1940 r. został aresztowany przez Gestapo. Przebywał w więzieniu Gestapo przy al. Szucha, potem na Pawiaku. Był bity i torturowany. W grypsach prosił o przysłanie cyjanku. Zwolniono go po sześciu tygodniach. Kontynuował działalność antyniemiecką. Po raz drugi aresztowano go wiosną 1941 r. W lipcu przebywał w więzieniu na Pawiaku. 17 września został ponownie zwolniony. Zmarł pod koniec roku w nieznanych okolicznościach. Nie jest znane miejsce jego pochówku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:45
        Jest pierwowzorem Janusza Radziwiłka – jednej z głównych postaci z powieści Szczepana Twardocha pod tytułem Król zekranizowanej przez Jana Matuszyńskiego dla Canal+. W serialu Matuszyńskiego, w rolę tę wcielił się Borys Szyc. Wcześniej rolę Łokietka w półświatku międzywojennej Warszawy opisał Jerzy Rawicz w książce pod tytułem „Doktor Łokietek i Tata Tasiemka. Dzieje gangu”. Warszawskiej działaności Łokietka w latach 30. poświęcony jest również szlagier „Bal na Gnojnej”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:46
        Bal u starego Joska (Bal na Gnojnej) – walc skomponowany przez Fanny Gordon do słów Juliana Krzewinskiego i Leopolda Brodzińskiego, dla jednego z warszawskich teatrów rewiowych ok. 1934 roku. Jedna z najpopularniejszych polskich piosenek z gatunku piosenek apaszowskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:46
        Pierwsze nagranie płytowe Tadeusza Faliszewskiego pochodzi z ok. 1933/1934 roku. Walc opisuje kawiarnię przy ulicy Gnojnej w Warszawie, która na początku wieku została przemianowana na ulicę Rynkową. Lokal przy Rynkowej 7 był prowadzony do 1932 przez „Grubego Joska”. „Gruby Josek” (Józef Ładowski) umarł 7 października 1932 roku. Kawiarnia była odwiedzana była przez osoby z towarzystwa, które po zabawie w wytwornych lokalach szukały silniejszych wrażeń w podejrzanej spelunce. Kawiarnia była popularna wśród woźniców, handlarzy i tragarzy z Hali Mirowskiej, a także literatów i polityków[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:47
        Przypuszczalnie tekst został napisany dla jednego z warszawskich teatrów lub kabaretów rewiowych, bowiem kompozytorka Fanny Gordon i autorzy tekstu, Julian Krzewiński i Leopold Brodziński, byli twórcami pierwszej polskiej operetki Yacht miłości, granej w tym czasie w Teatrze 8:30. W styczniu 1933 roku w teatrze rewiowym Morskie Oko dawano rewię Dodatek Nadzwyczajny, w której motywem przewodnim była wędrówka po zaułkach i spelunach wielkiego miasta, jednym z etapów tej podróży była kawiarnia U Joska na Gnojnej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:48

        Nieprzespanej nocy znojnej
        Jeszcze mam na ustach ślad
        U starego/grubego Joska, przy/na ulicy Gnojnej
        Zebrał się ferajny kwiat

        Bez jedzenia i bez spania
        Byle byłoby co pić
        Kiedy na harmonii Feluś zaiwania
        Trzeba tańczyć, trzeba żyć!

        Harmonia na trzy-czwarte z cicha rżnie
        Ferajna tańczy, wszystko z drogi!
        Z szacunkiem, bo się może skończyć źle
        Gdy na Gnojnej bawimy się


        Kto zna Antka czuje mojrę
        Ale jeden nie znał jej
        I naraził się dlatego na dintojrę
        Skończył się z przyczyny mej

        Jak latarnie smutno/ciemno świcą
        Smętnie/Smutno gwiżdże nocny stróż
        A kat Maciejowski tam, pod szubienicą
        Na Antosia czeka już


        Harmonia/Gitara na trzy-czwarte z cicha łka/gra
        Ferajna tańczy, ja nie tańczę
        Dlaczegoż bal na Gnojnej, jak co dnia
        Gdy mnie jednej pary dziś brak
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:48
        Symcha Aria Flapan (hebr. שמחה פלפן) (ur. 27 stycznia 1911 w Tomaszowie Mazowieckim, zm. 13 kwietnia 1987 w Izraelu) – izraelski historyk, dziennikarz, publicysta, pisarz, izraelski działacz polityczny, sekretarz generalny partii Mapam, zwolennik pojednania żydowsko-palestyńskiego, laureat nagrody Brunona Kreiskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:48
        Był synem Izraela Arona Flapana, kupca, i Dwojry z domu Baumgart. Jego starszym bratem był Abram Jakub Flapan (1906-1962), doktor medycyny, oficer Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, lekarz praktykujący we Francji, Maroku i Anglii.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:48
        Symcha Flapan w wieku lat 17 przeniósł się do Bydgoszczy i tam zdał maturę (maj 1930). Niebawem (w 1930) wyemigrował do Palestyny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:49
        W latach 1954-1981 był sekretarzem generalnym lewego skrzydła partii Syjonistycznej Mifleget Ha-Poalim Ha-Meuhedet (Mapam), czyli Zjednoczonej Partii Robotników, a także dyrektorem Mapam ds. arabskich. Stał się zwolennikiem i orędownikiem pokojowego współistnienia ludności żydowskiej i palestyńskiej na obszarze Izraela.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:49
        Flapan był także założycielem i redaktorem naczelnym miesięcznika New Outlook, propagującego pokojowe stosunki na Bliskim Wschodzie, zwłaszcza pomiędzy Żydami i Palestyńczykami. Opublikował kontrowersyjną książkę pt. Zionism and the Palestinians [Syjonizm i Palestyńczycy] (London 1979), głoszącą potrzebę pokojowego współistnienia ludności żydowskiej i arabskiej. Był także aktywistą w „Instytucie Żydowsko-Arabskim” i w „Izraelskim Instytucie Badań Pokojowych”. Był lektorem w Centrum Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Harwardzkiego, następnie profesorem kontraktowym w Centrum Studiów Bliskowschodnich tegoż Uniwersytetu oraz w Królewskim Instytucie Studiów Międzynarodowych w Londynie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:50
        W listopadzie 1981 uzyskał nagrodę Brunona Kreiskiego za wielorakie działania na rzecz pojednania żydowsko-palestyńskiego. Zmarł w kwietniu 1987 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:50
        W sierpniu 1987 r. (pośmiertnie) ukazała się najważniejsza w dorobku Symchy Flapana monografia pt. The Birth of Israel: Myths And Realities [Narodziny Izraela: mity i rzeczywistość] (Nowy Jork 1987), która obalała fałszywe mity głoszone przez władze Izraela, iż do wybuchu konfliktu izraelsko-palestyńskiego przyczynili się Arabowie. W oparciu o oficjalne źródła izraelskie polemizuje Flapan z siedmioma historycznymi mitami, m.in. z rozpowszechnioną w izraelskich oficjalnych źródłach wersją, iż 750 tysięcy Palestyńczyków w latach 1948-1949 opuściło „z własnej woli” swoje domy, gdyż nakłonili ich do tego kroku przywódcy arabscy. Tymczasem ówczesna izraelska strategia polegała na zmuszeniu Palestyńczyków do przymusowej emigracji. Książka Flapana stała się biblią i drogowskazem dla pokolenia tzw. nowych historyków (izraelskich), którzy wystąpili z ostrym oskarżeniem wobec rządzących elit Izraela.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:51
        Sprawami miasta kierował burmistrz mianowany przez władze zaborcze. Ostatnim burmistrzem w okresie poprzedzającym wybuch wojny był Rosjanin Iwan Prochoriewicz Jakowlew. Burmistrz zwoływał kilkunastu możnych obywateli miasta, którzy dokonywali wyboru ławników. Funkcję tę w 1914 r. pełnili: Błaszkowski, Klinger i Steiman. Siedziba magistratu mieściła się w budynku przy zbiegu ul. św. Antoniego i placu Kościuszki. Urzędował w nim sekretarz Krejckant mający do pomocy 11 urzędników.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:51
        W czasie walk toczonych w rejonie Tomaszowa Mazowieckiego jesienią 1914 r. miasto kilkakrotnie przechodziło z rąk do rąk. Ostatecznie 17 grudnia Niemcy ulokowali się w nim na stałe[94]. Od pierwszych dni okupacji rozpoczęli grabież TFSJ, skąd wywozili surowce niezbędne do produkcji bawełny strzelniczej, a następnie zaczęli rekwirować środki produkcji z innych fabryk tomaszowskich[95][96]. Tomaszów Mazowiecki, leżący na południowym skraju Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego, oddzielony był rzeką Pilicą od Generalnego Gubernatorstwa Lubelskiego, pozostającego pod okupacją austriacką
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:55
        Deklarował się jako Polak, co w Tomaszowie z silną i dobrze zorganizowaną mniejszością niemiecką było postawą wzbudzającą kontrowersje wśród lokalnej wspólnoty luterańskiej. Już podczas I wojny światowej wskutek denuncjacji został pozwany przed sąd przez niemieckie władze. Sprawa się przewlekała, aż skończyła się pierwsza niemiecka okupacja Tomaszowa. Na podobnym tle doszło do aresztowania podczas II wojny światowej. Bezpośrednim powodem był incydent w kancelarii parafialnej z udziałem trzech tomaszowskich Niemek
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:56
        Pastor jest patronem ulicy na drugim pod względem wielkości osiedlu mieszkaniowym w rodzinnym Tomaszowie Mazowieckim na Osiedlu Hubala (w jego drugiej części). Jest również wymieniony na tablicy pamiątkowej przed najstarszą szkołą średnią – I LO im. Jarosława Dąbrowskiego, jako część polskiej inteligencji wymordowanej przez Niemców podczas drugiej okupacji Tomaszowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:56
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Parafia_Ewangelicko-Augsburska_w_Tomaszowie_Mazowieckim._Neogotycki_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_z_1902_roku.jpg/330px-Parafia_Ewangelicko-Augsburska_w_Tomaszowie_Mazowieckim._Neogotycki_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_z_1902_roku.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:56
        Zatrzymanych gromadzono w szkole przy ul. Tkackiej, a następnie transportem pod strażą wysyłano do Niemiec. Rolnicy, zgodnie z rozporządzeniem okupanta, wszelkie nadwyżki zobowiązani byli dostarczać do punktów skupu, a wszelki wolny obrót płodami rolnymi został zabroniony pod rygorem wysokich kar. Przez pobliską granicę austriacką przemycano artykuły z sąsiedniego powiatu opoczyńskiego. Zajmowali się tym procederem zwłaszcza mieszkańcy dzielnicy Brzustówka[1
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:57
        Wobec panującego głodu, Komitet Obywatelski, a następnie od 24 lutego 1916 roku Miejscowa Rada Opiekuńcza na czele z Janem Kowalczewskim uruchomiły tanie kuchnie, które wydawały zupy. Od czerwca 1918 r. Magistrat oddał prowadzenie kuchni gminom wyznaniowym, które otrzymały na ten cel subsydia. Wprowadzenie opłat – w kuchni katolickiej wynoszących 20 fenigów, w żydowskiej 5 fenigów – spowodowało zmniejszenie liczby wydawanych obiadów do 860 dziennie. Uruchomiono 6 ochronek, w których wydawano skromny zasiłek. Wzrosła liczba dzieci bezdomnych i osieroconych. Niedożywienie powodowało dużą śmiertelność wśród mieszkańców miasta, dotyczyło to zwłaszcza dzieci i ludzi w podeszłym wieku. Panowały nieustanne epidemie tyfusu plamistego i czerwonki. Zwiększała się także umieralność na gruźlicę. W grudniu 1915 roku zmarł na tyfus lekarz Sołowiejczyk, który pracował w specjalnie uruchomionym szpitalu zakaźnym. Od tego czasu szpital ogólny i zakaźny obsługiwany był przez jednego lekarza, dr Michała Biernackiego, który miał do dyspozycji 1 felczera i 5 pielęgniarek oraz wykwalifikowanego dezynfektora. Szalejąca epidemia sprawiła, że władze okupacyjne zarządziły masowe szczepienia. Jednak niewiele to pomogło wobec chronicznego niedożywienia. Śmiertelność pomimo znacznego zmniejszenia się liczby ludności zwiększyła się z 729 w 1913 roku do 801 w 1918 roku i była półtorakrotnie wyższa od liczby urodzeń.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:58
        W Tomaszowie urodził się i wychowywał do lat 20. XX wieku późniejszy ekonomista Oskar Lange. Uczęszczał do Gimnazjum Filologicznego – dzisiejszego I Liceum Ogólnokształcącego im. Jarosława Dąbrowskiego. Przy ulicy Farbiarskiej 7 do dziś istnieje dom rodziny Lange. Do 2017 roku Oskar Lange był patronem jednej z większych ulic w mieście, której w procesie drugiej fali dekomunizacji, po konsultacjach społecznych nadano obecną nazwę – ul. Wandy Panfi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:00
        Kolejne roczniki tomaszowian: 1897,1898, 1899, 1900,1901 po weryfikacji przez komisje wojskowe wcielane były w szeregi wojska. W samym 1920 roku dodatkowo zorganizowano w mieście zaciąg ochotniczy. W Tomaszowie ważnymi z tego punktu widzenia były środowiska młodzieży – harcerstwo, środowisko uczniowskie. W tomaszowskim oddziale Archiwum Państwowego zachowały się dokumenty poświadczające zbiórkę pieniędzy na ekwipunek dla nauczycieli tomaszowskich szkół, którzy wraz ze swoimi uczniami postanowili wyruszyć na front
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:00
        Podczas wojny polsko-rosyjskiej z 1920 roku największe zakłady przemysłu chemicznego, czyli Tomaszowska Fabryka Sztucznego Jedwabiu produkowała ładunki wybuchowe dla armii.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:00
        Miasto organizowało kwaterunek dla nowo powstającego polskiego wojska. W Tomaszowie stacjonował 30. Pułk Piechoty. Do tego celu przejęto przede wszystkim tomaszowskie fabryki i szkoły.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:01
        Po opuszczeniu miasta przez wojska niemieckie w 1918 roku, wystąpiły duże problemy z dostępnością żywności. Niedawny okupant wywiózł z miasta większość plonów. Doprowadziło to do sytuacji w której konieczny był import na przykład ziemniaków z Wielkopolski
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:02
        7 lipca 1920 roku powołano w mieście Obywatelski Komitet Obrony Państwa na bazie istniejących podczas zaborów licznych stowarzyszeń niepodległościowych. Jego przewodniczącym został doktor Stanisław Narewski. Komitet dzielił się na pięć sekcji:
        finansową (zbiórki pieniędzy),
        agitacyjną (proobronna, patriotyczna propaganda),
        płatniczą (wypłaty rent i zapomóg),
        wywiadowcza (zbieranie informacji),
        gospodarcza
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:02
        Znaczący wkład w akcje aprowizacyjne wniosła Liga Kobiet Pogotowia Wojennego. Wsparcie dla wojska obywało się nie tylko w obszarze materialnym. Podnoszono również moralne na przykład poprzez utrzymywanie korespondencji z żołnierzami nie posiadającymi rodzin
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:02
        Stanisław Kostka Maciej Narewski (ur. 27 lutego 1865 w Warszawie, zm. 6 stycznia 1932 w Tomaszowie Mazowieckim) – lekarz, działacz społeczny i polityczny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:03
        Był synem Ignacego i Michaliny z Rostafińskich. Pochodził z rodziny znanej z patriotyzmu; pradziad Kazimierz Narewski walczył w powstaniu kościuszkowskim, dziadek po upadku powstania listopadowego emigrował do Anglii, natomiast ojciec Ignacy Narewski przystąpił do oddziału majora Jana Drewnowskiego i walczył pod Ulowem i Cyrusową Wolą w 1863 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:03
        Poślubił Agatę Konstancję Elbel (1869–1926), córkę tomaszowskiego fabrykanta Adolfa Elbela i Agaty z domu Bando. Miał z nią syna Jerzego Stanisława (1898–1918), ułana 7 pułku ułanów lubelskich, poległego w wojnie bolszewickiej oraz trzy córki: Helenę (ur. 1889), Irenę Augustę (ur. 1899) i Janinę Agatę (ur. 1902).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:04
        Ukończył z odznaczeniem IV gimnazjum w Warszawie. Podjął studia medyczne na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, które ukończył w 1887 roku. Po otrzymaniu dyplomu lekarza przez 2 lata praktykował w Ujeździe. Następnie wyjechał na dalsze studia za granicę. Słuchał wykładów w Wiedniu, Monachium, Berlinie i Pradze. W Wiedniu wysłuchiwał jako wolny słuchacz wykładów na Uniwersytecie, prywatnie zaś studiował u prof. Karola Herzfelda. Jednocześnie był hospitantem w szpitalu Marii Teresy. W czasie popytu za granicą zapoznał się z metodami wodolecznictwa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:04
        Juliusz Karol Ostrowski – właściciel dóbr tomaszowskich – przebywający w Worischhofen zaproponował Narewskiemu założenie podobnego zakładu w Gustku pod Tomaszowem Mazowieckim. Po powrocie do kraju wraz z drem Janem Serafinem Rode spowodował, że Narewski osiedlił się w Tomaszowie Mazowieckim. Narewski asystował Rodemu w pierwszych 7 latach pobytu w mieście. Właśnie dr Rode wywarł duży wpływ na jego postawę i stosunek do chorych. Traktował swój zawód jako powołanie, stąd też nie tylko leczył biednych bezpłatnie, ale także wspomagał ich finansowo. Pozostał czynny jako lekarz do ostatnich dni swego życia. W 1927 roku na 40-lecie pracy lekarskiej hołd oddało mu całe społeczeństwo Tomaszowa Mazowieckiego. W roku 1931 wysunięto jego kandydaturę na pełnienie funkcji lekarza w Rezydencji Prezydenta RP w Spale.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:04
        Narewski równie doniosłą rolę odegrał w życiu społecznym i politycznym miasta. Pracę publiczną podjął w okresie zaboru, działając konspiracyjnie. W czasie I wojny światowej został prezesem Komitetu Pomocy Biednym, który zajmował się organizowaniem dożywiania pozbawionych pracy i jakichkolwiek środków utrzymania mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego. Własnym kosztem przez 2 lata utrzymywał Przytułek dla Sierot, a po wskrzeszeniu Katolickiego Towarzystwa Dobroczynności przekazał go wraz z całym majątkiem. W latach 1916–1922 prezesował Radzie Opiekuńczej, która zajmowała się dożywianiem najbiedniejszych, organizowaniem ochronek i zaopatrywaniem dzieci w zeszyty i książki oraz bezpłatnym leczeniem ludzi ubogich. W wyniku działalności m.in. wydawano dziennie do 3000 bezpłatnych obiadów oraz urządzono 7 ochronek, w których umieszczono 1000 dzieci. Od roku 1919 do końca życia Narewski prezesował miejscowej Straży Ogniowej, która rozwijała różnorodną działalność. Przewodniczył przez okres 3 lat Dozorowi Szkolnemu w Tomaszowie Mazowieckim. Należał do inicjatorów powołania do życia Gimnazjum Realnego. Narewski rozwijał ponadto na terenie miasta szeroko zakrojoną akcję odczytową. Wygłosił setki prelekcji z dziejów nauki oraz problematyki medycznej i historii. Według świadectwa Tadeusza Seweryna, Narewski był posiadaczem pierwszorzędnej wartości galerii obrazów mistrzów krajowych i zagranicznych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:04
        Narewski podejmował również działalność patriotyczną i polityczną. Należał do inicjatorów obchodów setnej rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki. Współtworzył publikację „Tomaszów Bohaterowi Narodowemu” (Warszawa 1918). W wyniku jego zabiegów doszło do wystawienia w centrum miasta pomnika Kościuszki. Następnie był inicjatorem budowy pomnika Poległych Żołnierzy Tomaszowa oraz popiersia swego nauczyciela dra Jana Serafina Rodego, którego dzieło kontynuował. Narewski należał do czołowych działaczy Stronnictwa Narodowego na terenie miasta. Reprezentując to ugrupowanie w latach 1917–1919 pełnił funkcję prezesa Rady Miejskiej. W czasie wojny polsko-bolszewickiej piastował stanowisko prezesa Miejskiego Komitetu Obrony Państwa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:05
        W uznaniu zasług nadano imię Stanisława Narewskiego jednej z ulic miasta Tomaszowa Mazowieckiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:05
        4 marca 1919 roku odbyły się wybory do Rady Miasta. O wyborach zawiadamiano mieszkańców przy pomocy bębna. Miasto wówczas liczyło 33 tysiące mieszkańców. Uprawnionych do głosowania było 12 378 osób. W głosowaniu wzięło udział 11 205 mieszkańców, czyli ponad 90% uprawnionych. Dwa miesiące wcześniej odbywały się ogólnopolskie wybory parlamentarne w Tomaszowie frekwencja wynosiła 60%. Najwięcej głosów w wyborach samorządowych uzyskał Narodowy Związek Robotniczy, następnie Polska Partia Socjalistyczna i Bund.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:06
        Wyniki wyborów z 1919 roku:

        Narodowy Związek Robotniczy – 11 radnych,
        Polska Partia Socjalistyczna – 8 radnych,
        Bund – 5 radnych,
        Poalej Syjon – 2 radnych,
        Lewica – 2 radnych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:06
        Wśród wybranych największy odsetek stanowili robotnicy, dostali się również: dwóch duchownych i jeden lekarz. W pierwszych wyborach w których kobiety uzyskały bierne i czynne prawo wyborcze w Tomaszowie radną została jedna z nich
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:07
        W kontekście regionu jedynie w Tomaszowie wygrali narodowcy. W sąsiednich miastach – w Łodzi, w Piotrkowie, w Brzezinach i w Opocznie wygrała Polska Partia Socjalistyczna
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:07
        29 marca 1919 roku odbyła się pierwsza sesja Rady Miasta, otworzył ją dotychczasowy burmistrz – Tadeusz Osiński. Nieznaczne zwycięstwo NZR-u wymuszało utworzenie koalicji. Przewagę zyskała tu PPS. W wyniku gier zakulisowych zwycięzca wyborów – NZR uzyskał tylko jednego reprezentanta we władzach miasta – Aleksandra Gawrońskiego, który został wiceprzewodniczącym rady
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:07
        Przewaga uzyskana przy udziale mniejszości etnicznych przez radnych PPS-u wywoływała nieustanne napięcia w Radzie. I tak 23 listopada 1920 roku grupa 10 radnych zrezygnowała z mandatu. Doprowadziło to do rozwiązania Rady Miejskiej przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 4 marca 1921 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:08
        Na pierwszym posiedzeniu Rady Miasta wybrano również prezydenta. Startował obecny oraz Stanisław Gruszczyński, który przewagą trzech głosów uzyskał mandat
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:09
        22 maja 1921 roku odbyły się kolejne wybory do Rady Miasta. Frekwencja była niższa, oddano 9178 głosów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:09
        Tym razem zdecydowane zwycięstwo odniósł radni prawicowi.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:10
        Ostatnim przedwojennym prezydentem Tomaszowa Mazowieckiego był Antoni Rączaszek.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:10
        ***
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:12
        Przed wojną na terenie miasta od 1924 r. działała organizacja niemieckiej mniejszości Niemieckie Stowarzyszenie Ludowe w Polsce (niem. Deutscher Volksverband in Polen, skrót DVP), która niechlubnie zapisała się w historii miasta podczas pierwszych dni II wojny światowej. Niemiecka populacja w Tomaszowie zaczęła się skupiać w organizacjach nazistowskich zaraz po dojściu Hitlera do władzy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:13
        Z Tomaszowem Mazowieckim w międzywojniu związany był Bolesław „Apostoł” Mołojec – komunista, ochotnik Brygad Międzynarodowych podczas wojny domowej w Hiszpanii (jedyny Polak odznaczony przez premiera Hiszpanii – Juna Negrina Medalem Za Dzielność). Podczas II wojny światowej Mołojec był pierwszym dowódcą Gwardii Ludowej i członkiem „trójki kierowniczej” – pierwszego zarządu Polskiej Partii Robotniczej, domniemanym zleceniodawcą zabójstwa Marcelego Nowotki. Mołojec już jako nastolatek pracował w Tomaszowskiej Fabryce Sztucznego Jedwabiu, był w niej również organizatorem nielegalnej komórki Komunistycznego Związku Młodzieży Polski. W Tomaszowie organizował ideowe wykłady m.in. w lokalu PPS – Lewicy przy ulicy Piłsudskiego. Był również organizatorem protestów antykapitalistycznych. M.in. przeciwko fatalnym warunkom pracy w fabryce Bornsteina
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:13
        W Tomaszowie Mazowieckim urodził się również inny przedwojenny wpływowy działacz komunistyczny Mieczysław Bernstein-Redens, stracony podczas „wielkiej czystki” w ZSRR w 1937 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:13
        W podtomaszowskim Cekanowie podczas wojny obronnej Polski we wrześniu 1939 rozegrała się bitwa pod Tomaszowem Mazowieckim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:14
        W samym Tomaszowie na głównej ulicy miasta – Warszawskiej (na wysokości dzisiejszych szkół katolickich przy Warszawskiej 95/97, niedaleko skrzyżowania z ulicą Zawadzką), w nocy z 6 na 7 września 1939 roku po atakach niemieckich mieszkańców miasta od strony centrum i Wehrmachtu od strony dzielnicy Starzyce, ze swoim 110 osobowym oddziałem zginął płk. Stanisław Hojnowski. Wielu historyków wskazuje, że była to druga – po antypolskich wystąpieniach ludności niemieckiej poprzedzających „Krwawą niedziele w Bydgoszczy” – największa akcja niemieckiej dywersji w Polsce
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:14
        W czasie II wojny światowej w połowie 1940 roku m.in. do Tomaszowa (za pośrednictwem obozu przesiedleńczego w Radogoszczu) trafiały transporty osób wysiedlonych z Kraju Warty. w tym samym roku Niemcy utworzyli w mieście getto dla ludności żydowskiej, w którym przebywało około 15 tysięcy osób
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:16
        Po przełamaniu obrony polskiej pod Piotrkowem Trybunalskim XVI Korpus Panc. skierował się przez Tomaszów Mazowiecki na Warszawę. 5 września oddziały niemieckie dotarły do Będkowa, gdzie broniły się jednostki 13 DP.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:16
        6 września o 10:00 do natarcia przeszła część niemieckiej 1 Dywizji Pancernej wspieranej przez lotnictwo i artylerię[2]. Po całodziennych zaciekłych walkach wieczorem siłom niemieckim udało się wykonać luki w obronie, następnie przełamać polską obronę i zająć miasto. 13 Dywizja Piechoty zagrożona okrążeniem została zmuszona do odwrotu w kierunku na Warszawę, ponosząc przy tym duże straty.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:16
        Walki żołnierza polskiego pod Tomaszowem Mazowieckim zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic po 1990 roku „PIOTRKÓW – TOMASZÓW MAZOWIECKI 5 – 7 IX – 1939”.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:17
        Stanisław Piotr Hojnowski (ur. 28 czerwca 1893 w Jadownikach, zm. w nocy z 6 na 7 września 1939 w Tomaszowie Mazowieckim) – dowódca 45 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych, uczestnik wojny obronnej Polski we wrześniu 1939 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:17
        Był synem Andrzeja i Anny z Lubowieckich. Przodkowie matki byli w XVII wieku właścicielami wsi Jadowniki. Ukończył gimnazjum w Bochni, gdzie zdał również maturę. Już wówczas biegle władał językiem niemieckim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:17
        Mimo że rodzice opierając się na urzędniczych karierach przodków, przygotowywali go na studia prawnicze, sam ostatecznie wybrał wojskowość. W wieku 19 lat wstąpił do armii austriackiej, w której pozostał do 7 listopada 1918 roku nie wymawiając posłuszeństwa podczas kryzysu przysięgowego. Podczas I wojny światowej dosłużył się stopnia porucznika w armii austriackiej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:18
        W listopadzie 1918 roku zdecydował się przystąpić do Wojska Polskiego i skierowany został do powiatu limanowskiego, gdzie miał zorganizować kompanię piechoty zdolną powstrzymać szabrownictwo na terenach opuszczanych przez Austriaków. Jako organizator struktur wojskowych zapisał się pozytywnie w Mszanie, gdzie udało mu się stworzyć oddział w kilka dni, dzięki czemu odparto kilka zorganizowanych ataków
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:18
        W grudniu 1918 roku przeniesiono go do 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej, gdzie został dowódcą 4. kompanii, z którą walczył na Śląsku Cieszyńskim z Austriakami
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:18
        W lipcu 1922 roku przeniesiono go do 85. Pułku Piechoty, gdzie w 1924 roku awansował do stopnia majora. W październiku 1927 roku został dowódcą 16. Batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza. Od kwietnia 1932 roku był zastępcą dowódcy w 15. Pułku Piechoty, a z końcem 1935 roku awansował na dowódcę 45. Pułku Piechoty
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:19
        W sierpniu 1939 roku polskie dowództwo zakładając, że konflikt z Niemcami nie przerodzi się tak szybko w wojnę, a będzie miał charakter lokalny, skoncentrowany na Pomorzu, postanowiło zmobilizować Korpus Interwencyjny operujący w północnej Polsce. Miał on przeciwstawiać się niemieckiej dywersji, zarówno ze strony lokalnych volksdeutschów, jak i samego Wehrmachtu z Warmii i Mazur czy Pomorza Zachodniego. W skład polskich oddziałów interwencyjnych wszedł między innymi pułk dowodzony przez Hojnowskiego. Jednak gdy zorientowano się, że nadchodzący konflikt nie będzie toczył się jedynie o Gdańsk i korytarz eksterytorialny z Rzeszy, postanowiono rozwiązać Korpus Interwencyjny z końcem sierpnia. Dowództwo 45. Pułku wraz z III batalionem opuściły Pomorze 1 września po południu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:19
        Po dwóch dniach oddziały wyładowały się z transportu kolejowego z Pomorza w okolicach Koluszek. W trakcie drogi oddziały były wielokrotnie bombardowane, w wyniku czego I batalion 45. Pułku został wysłany drogą okrężną i dopiero 5 września został skierowany marszem na Tomaszów. Natomiast niemal wszystkie pododdziały 13. Dywizji znalazły się w rejonie koncentracji już 4 września i otrzymały rozkaz o zajęciu rejonu Tomaszów – Ujazd
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:19
        W Tomaszowie podczas przemarszu przez ulicę Warszawską, 45. Pułku piechoty został niespodziewanie ostrzelany. Okazało się, że północna dzielnica miasta – Starzyce już jest
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:20
        zajęta przez Wehrmacht. Widząc, że droga wyjazdowa z Tomaszowa do Warszawy jest już zablokowana reszta żołnierzy czołowych oddziału pułku rozproszyła się i małymi grupkami wymknęła z miasta uchodząc w kierunku lasów spalskich. W tym samym czasie główna część kolumny pułkowej, która znajdowała się nieco dalej w głębi ulicy została zaatakowana przez dywersantów niemieckich
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:20
        Do żołnierzy Hojnowskiego strzelano z dachów, okien, bram i ogródków. Oddział został równocześnie zaatakowany przez silny ogień czołgów Wehrmachtu i niemieckich dywersantów, którzy z okien domów przy ulicach: Warszawskiej, Św. Władysława, Szerokiej i Towarowej, przeprowadzili ostrzał z karabinów ręcznych i maszynowych. Zsynchronizowana akcja wywołała chaos w polskich szeregach. Po kilku godzinach jednostka uległa zupełnemu rozbiciu. Przed wojną mieszkała w Tomaszowie znaczna mniejszość niemiecka. Wielu tomaszowskich Niemców już wtedy nie kryło wrogości do państwa polskiego. Po kryjomu uciekali do Niemiec, gdzie przechodzili przeszkolenie wojskowo-dywersyjne. Pod koniec sierpnia 1939 roku w mieście dochodziło na tym tle do zamieszek etnicznych. Większość z dywersantów atakujących polskich żołnierzy w Tomaszowie 6 września było miejscowymi, tomaszowskimi Niemcami
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:21
        W Tomaszowie Mazowieckim imieniem Stanisława Hojnowskiego nazwano rondo w kompleksie dworców komunikacji zbiorowej (PKP Tomaszów Mazowiecki, PKS Tomaszów Mazowiecki, pętla MZK Tomaszów Mazowiecki). Jest również patronem III Liceum Ogólnokształcącego na Michałówku[19] oraz jednej ulicy w dzielnicy Białobrzegi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:22
        Stanisław Hojnowski miał brata Józefa (1890–1940), kierownika szkoły w Milówce i siostrę Kunegundę (1888–1918) zmarłą na hiszpankę. Szwagier Józef Owsiak był radcą lasów państwowych i marszałkiem powiatu nadwórniańskiego. Pułkownik zmienił wyznanie, by pojąć za żonę rozwódkę Marie Grunt-Mejer, która przeżyła go o dwa lata, umierając w 1941 roku w Warszawie na raka żołądka. Małżeństwo było bezpotomne
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:23
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Tablice_pami%C4%85tkowe%2C_kruchta_ko%C5%9Bcio%C5%82a_pw._%C5%9Bw._Jadwigi_na_Niebrowie_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg/330px-Tablice_pami%C4%85tkowe%2C_kruchta_ko%C5%9Bcio%C5%82a_pw._%C5%9Bw._Jadwigi_na_Niebrowie_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:24
        Niemcy zlikwidowali getto w listopadzie 1942 roku. Prawie wszyscy jego mieszkańcy zostali wywiezieni i zamordowani w obozie zagłady w Treblince na terenie dawnego obozu istnieje dziś głaz poświęcony społeczności żydowskiej Tomaszowa Mazowieckiego. Niewywiezieni z miasta – ok. 900 osób – pracowali do maja 1943 roku w pododdziale niemieckiej organizacji Todt, która budowała schrony dla pociągów obok wsi Konewka i Jeleń na potrzeby powstającej tam kwatery Hitlera. Ze stanowiących ponad 30% mieszkańców miasta, Zagładę przeżyło jedynie około 500 tomaszowian żydowskiego pochodzenia. Zagładę przeżyła m.in. Rena Margulies Chernoff matka dziennikarza CNN – Allana Chernoffa. Po latach, Chernoff na podstawie wspomnień matki wydał w USA książkę „Krawcy z Tomaszowa”, którą telewizja CNN omawiała w lutym 2015 roku z okazji rocznicy wyzwolenia obozu Auschwitz. W powiecie tomaszowskim pomoc Żydom usiłowały nieść zarówno osoby prywatne, z których wiele Niemcy z tego powodu wymordowali, jak również polscy urzędnicy – wójtowie gminy Łaziska i gminy Inowłódz. Zachowały się ich pisma do kreishauptmanna o złagodzenie represji wobec miejscowej społeczności żydowskej[138]. W 2019 roku teatrolożka i badaczka przeszłości tomaszowskich Żydów – dr Justyna Biernat opublikowała książkę „Sen o teatrze. Listy z tomaszowskiego getta” Na podstawie korespondencji miłosnej zachowanej w Muzeum Pamięci Holokaustu w Waszyngtonie, przedstawiła w niej historię poety z tutejszego getta – „Lutka” Orenbacha. Za ilustracje książka została wyróżniona przez kapitułę nagrody historycznej Klio[139] W 2014 roku nakładem Ośrodka Kultury „Tkacz” ukazała się inna książka Biernat dotycząca historii tomaszowskiej społeczności żydowskiej od chwili jej powstania po Holokaust – „Pasaże pamięci: śladami kultury tomaszowskich Żydów”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:24
        22 września 2020 roku władze miasta i powiatu w obecności wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego prof. Magdaleny Gawin odsłoniły tablicę w centrum Tomaszowa upamiętniająca Polkę Karolinę Juszczykowską ukrywającą podczas wojny Żydów. Juszczykowska mieszkała przy ulicy Niebrowskiej 30, po aresztowaniu została skazana przez sąd niemiecki na śmierć. Wyrok przez zgilotynowanie wykonano w zakładzie karnym Preungesheim we Frankfurcie nad Menem, 9 stycznia 1945 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:24
        W czasie wojny na terenie miasta istniał węgierski lazaret.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:25
        W lasach powiatu tomaszowskiego działał I pluton 25 pułku piechoty Armii Krajowej „Trojan” noszący pseudonim od wsi w której został zawiązany – Trojanów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:25
        Tomaszów został zajęty przez Armię Czerwoną oraz polskich żołnierzy 14 Brygady Artylerii Przeciwpancernej, 18 stycznia 1945 r. Na cześć czego przez wiele lat PRL-u jedna z ważniejszych ulic miasta nosiła nazwę „18 stycznia 1945 roku”. W pierwszej połowie lat 90. XX wieku przemianowano ją na ulicę Stefana „Grota” Roweckiego. Ulica przy I LO do dziś nosi nazwę 14. Brygady.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:26
        W 1943 roku w Tomaszowie Mazowieckim urodziła się późniejsza niemiecka parlamentarzystka reprezentująca Die Linke – Heidi Knake-Werner
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:27
        Po wkroczeniu Armii Czerwonej w Tomaszowie nastąpiły represje wobec członków antykomunistycznego podziemia, byłych żołnierzy Armii Krajowej, przedwojennej inteligencji, a nawet ludności cywilnej, którą NKWD, a później stworzony z ochotników Resort Bezpieczeństwa Publicznego (następnie Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego), podejrzewały o nieprzychylność wobec nowej władzy. Torturowano i rozstrzeliwano m.in. w piwnicach dawnego hotelu przy skrzyżowaniu dzisiejszych ulic św. Antoniego i Tadeusza Kawki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:28
        Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obóz pracy nr 178 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Tomaszowie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:28
        W 1957 roku na dworcu kolejowym odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci dowódcy działającego w okolicy pierwszego oddziału Gwardii Ludowej Franciszka Zubrzyckiego „Małego Franka” w 15. rocznicę jego śmierci. Zubrzycki został zastrzelony podczas ucieczki z zasadzki Gestapo na tomaszowskim dworcu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:28
        Z Tomaszowa Mazowieckiego pochodził Lechosław Goździk – przywódca „Polskiego Października 1956”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:29
        Po 1946 roku władze znacjonalizowały największe fabryki przemysłu lekkiego powstałe jeszcze w XIX wieku w czasach rewolucji przemysłowej i chemicznego (Tomaszowską Fabrykę Sztucznego Jedwabiu powstałą na początku XX wieku).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:29
        Mniejsze przedsiębiorstwa działające w podobnym obszarze połączono w duże państwowe zakłady pracy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:29
        Do największych należały:
        Zakłady Włókien Chemicznych „Wistom” z Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu – największego już przed wojną pracodawcy w mieście, powstałego na terenach byłej fabryki sukna „Wilanów” należącej do Edwarda Henschkego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:30
        Zakłady Przemysłu Wełnianego im. Marcelego Nowotki „Tomtex” – na bazie fabryki tkanin wełnianych Zusmana Bornsteina później „Starzyckiej Fabryki Sukna i Kortów”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:30
        Zakłady Tkanin Wełnianych „Mazovia” – powstałe z połączenia fabryk rodzin Landsbergów, Pieschów i fabryki sukna Dawida Bornsteina
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:30
        Fabryka Dywanów „Weltom” – dawna fabryka Rolanda, a następnie Mullera
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:31
        Większość komunistycznych nazw ulic zmieniono na przedwojenne w latach 90. XX w. W 2017 roku przeprowadzono dwuetapowe konsultacje społeczne. Następnie, opierając się na propozycjach mieszkańców, zmieniono nazwy dwóch ulic. Ulicę Oskara Langego zastąpiono ulicą tomaszowskiej biegaczki Wandy Panfit. Ulicę Teodora Duracza zmieniono na ul. Wilanowską, od niegdyś istniejącej w pobliżu dużej fabryki sukna, potocznie zwanej Wilanowem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:32
        Tuż po II wojnie światowej w centrum miasta na pl. Kościuszki, w miejscu, gdzie do 1925 roku znajdowała się cerkiew, zbudowano pomnik wdzięczności Armii Czerwonej. Wraz z dwoma fontannami stanowił on zespół memorialny ku czci poległych w Tomaszowie żołnierzy radzieckich. Górujący nad centrum miasta monument w formie gwiazdy na kilkunastometrowym betonowym cokole zburzono podczas pierwszej fazy dekomunizacji w 1992 roku[164]. Fontanny przeniesiono do Skansenu Rzeki Pilicy dopiero w 2012 roku, planując gruntowną przebudowę placu Kościuszki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:32
        W 1978 roku, w 35. rocznicę powstania Związku Walki Młodych, na ówczesnej ul. ZWM ustawiono pomnik ku czci członków ZWM. Pomnik został ufundowany przez organizację ZSMP z fabryki „Chemitex-Wistom”. Po prawie 30 latach, w 2017 roku, tablicę zastąpiono nową upamiętniającą żołnierzy podziemia antykomunistycznego z lat 1944–1953, działających na terenie miasta i okolic. W uroczystości objętej patronatem Prezydenta RP, wzięły udział rodziny pomordowanych przez komunistów żołnierzy, w tym znany reżyser Jan Jakub Kolski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:33
        XIV wiek

        XIV–XV w. – 1792 – Nagórzyce, Białobrzegi, Brzustówka – Rzeczpospolita;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:33
        XVIII wiek

        1788 (powstanie osady hutniczej) – 1792 – Kuźnice Tomaszowskie, Nagórzyce, Białobrzegi, Brzustówka – Rzeczpospolita po I rozbiorze (1772);
        1793–1807 – Kuźnice Tomaszowskie, Nagórzyce, Brzustówka – zabór pruski, Białobrzegi – zabór austryiacki. Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 roku, Pilica stała się na dwanaście lat (do wkroczenia wojsk napoleońskich), rzeką graniczną między Prusami a Austrią;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:33
        XIX wiek

        1807–1815 – Nagórzyce, Białobrzegi, Brzustówka, Kuźnice Tomaszowskie – Księstwo Warszawskie zależne od Francji;
        1816–1867 – Nagórzyce, Białobrzegi, Brzustówka, Kuźnice Tomaszowskie, od 1830 roku Tomaszów Mazowiecki – Królestwo Polskie podlegle Rosji;
        1867–1914 – Tomaszów Mazowiecki, Nagórzyce, Białobrzegi, Brzustówka – zabór rosyjski;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:34
        XX wiek

        1915–1918 – Tomaszów Mazowiecki, Nagórzyce, Białobrzegi – okupacja niemiecka, miasto frontowe. Brzustówka została włączona przez administracje niemiecką w granice miasta;
        1918–1939 – Tomaszów Mazowiecki – Rzeczpospolita Polska;
        1939–1945 – Tomaszów Mazowiecki – okupacja niemiecka. Od 1941 – powiat tomaszowski dystryktu radomskiego Generalnego Gubernatorstwa;
        18 stycznia 1945–1989 – Tomaszów Mazowiecki, Białobrzegi (od 1977 w granicach Tomaszowa), Nagórzyce (od 1987 w granicach Tomaszowa[169]) – Polska Rzeczpospolita Ludowa zależna od ZSRR;
        29 grudnia 1989 – do dziś – Tomaszów Mazowiecki – Rzeczpospolita Polska.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:34
        Kościół modrzewiowy pw. św. Marcina biskupa – ul. Gminna (Białobrzegi) – pochodzi z XVII w. przebudowany ok. 1746 roku (najstarszy zabytek sakralny w obecnych granicach miasta);
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:35
        Kościół pw. św. Wacława przy ówczesnej ulicy Wieczność (dziś ul. Słowackiego), przeniesiony do Tomaszowa ze wsi Tobiasze w 1825 roku. Pierwsza świątynia katolicka w mieście. Obecnie teren parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. Przy dzisiejszym kościele zachowane liczne epitafia z istniejącego tu od początku XIX wieku najstarszego tomaszowskiego cmentarza. Drewnianą świątynię przeniesiono w 1987 roku do pobliskiej wsi Twarda
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:36
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Narcyz_Witczak-Witaczy%C5%84ski_-_Album_z_1916_roku_-_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_i_okolice_%28107-1128-20%29.jpg/330px-Narcyz_Witczak-Witaczy%C5%84ski_-_Album_z_1916_roku_-_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_i_okolice_%28107-1128-20%29.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:36
        Pałac Ostrowskich – ul. POW 11/15 – zbudowany w 1812 r. według projektu Lessla w stylu klasycystycznym. Pierwotnie był to budynek parterowy. Z trzypiętrowej wieży założyciel Tomaszowa obserwował swoje dobra. W późniejszym czasie dobudowano piętro. W części parterowej urządzono kaplicę i oranżerię. Pozostałe pomieszczenia były przeznaczone do celów mieszkalnych. Na początku lat 20. obok pałacu zostały zbudowane zabudowania folwarczne, dom dla oficjalistów (obecnie WKU) i stajnia. Generalne remonty przechodził w latach 1898, 1929, 1969, 2010. Obecnie mieści się tu Muzeum im. Antoniego hr. Ostrowskiego;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:37
        Klasycystyczny Kościół ewangelicko-augsburski Świętej Trójcy – pl. Kościuszki 21 – wybudowany na zlecenie hr. Antoniego Ostrowskiego w latach 1823–1829;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:37
        Neorenesansowy Kościół św. Antoniego – przy ulicy św. Antoniego – zbudowany w roku 1858, rozbudowany w latach 1888–1891 i 1948
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:37
        Kościół ewangelicko-augsburski Zbawiciela – ul. św. Antoniego 39 – zbudowany w latach 1897–1902 w stylu neogotyckim, wewnątrz znajduje się obraz autorstwa Wojciecha Gersona z 1900 r. pt. „Spotkanie Zmartwychwstałego Chrystusa z Marią Magdaleną” oraz zabytkowe organy;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:38
        Ratusz miejski – ul. POW 10/16 – zaprojektowany przez Aleksandra Ranieckiego. W 1925 r. ówczesny prezydent Polski Stanisław Wojciechowski dokonał poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę ratusza, uroczyste otwarcie gmachu odbyło się 26.06.1927 r.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:38
        Gmach Banku Polskiego – ul. I. Mościckiego. 31/33 – wybudowany w latach 1923–1924, budowla wzniesiona w stylu akademickiego klasycyzmu z polskimi formami architektury pałacowej, wnętrze zostało ozdobione bogatą sztukaterią. Obecnie mieści się tu bank Pekao SA;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:41
        Eklektyczny pałacyk Pieschów – ul. Barlickiego 32 – zbudowany w 1895 r. przez Moritza Piescha, właściciela mechanicznej farbiarni i wykończalni, jednej z pierwszych i największych fabryk włókienniczych Tomaszowa. W latach 30. bryła obiektu uległa pewnym przeobrażeniom: rozbudowano II piętro zmieniając elewację północno i południowo-wschodnią;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:41
        Fabrykancka kamienica – ul. I. Mościckiego 4 – zbudowana na początku lat 20. XX wieku przez Bolesława vel Borucha Szepsa – współwłaściciela Starzyckiej Manufaktury Dywanów. Obecnie siedziba Urzędu Gminy;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:41
        Pałacyk dra Jana Rodego – ul. św. Antoniego 42 – nosi cechy architektury stanowiącej połączenie neoklasycyzmu i eklektyzmu. Zbudowany przez wybitnego społecznika i lekarza, założyciela tomaszowskiego szpitala – dra Jana Serafina Rodego. Obecnie mieści się tu Urząd Stanu Cywilnego;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:42
        Dawny dwór – ul. Radomska – Pochodzi z połowy XIX wieku. Obecnie własność Gminnej Spółdzielni;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:42
        Fabrykancka willa – ul. Konstytucji 3 Maja 48 – zbudowana w stylu eklektycznym ok. 1900 r. dla kierownictwa Fabryki Sukna H. Landsberg. Obecnie siedziba Rejonowego Urzędu Pracy;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:42
        Kamienica fabrykancka rodziny Knothe – plac Kościuszki 18 – Obecny eklektyczny wystrój elewacji otrzymała w 1896 roku w wyniku przebudowy domu zbudowanego w latach 20. ubiegłego wieku. Do 2003 roku siedziba Sądu Rejonowego;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:42
        Klasycystyczna kamienica – pl. Kościuszki 17 – zbudowana w połowie XIX wieku. Od 1882 r. własność Karola Jana Bartkego – właściciela Fabryki Sukien i Kortów (dawnej „Batavii”). Do 2003 roku siedziba Sądu Rejonowego;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:43
        Batavia – ul. Warszawska – najstarszy budynek fabryczny w mieście, obecnie Tomaszowska Fabryka Filców Technicznych;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:43
        Jeden z pierwszych obiektów fabryki włókienniczej Moritza Piescha – ul. Barlickiego – Fabryka uruchomiona została w 1874 roku przy ówczesnej ulicy św. Tekli. Obiekt zbudowany w stylu eklektycznym z przeznaczeniem no oddział wykończenia tkanin i mieszkania dla kadry fabrycznej;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:43
        Komin i budynek zakładowej kotłowni – ul. Barlickiego – Wybudowane w 1872 r. w fabryce Moritza Piescha;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:44
        Eklektyczna willa – ul. Barlickiego – zbudowana przez Jakuba Halperna – właściciela fabryki wyrobów sukiennych;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:44
        Willa przy ulicy Batosza Głowackiego 5;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:44
        Budynek dawnej wozowni – ul. Barlickiego – Należała do fabryki Moritza Piescha. Zbudowana w 1911 r. w stylu eklektycznym z elementami secesji;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:45
        Budynek zakładowej stolarni – ul. Barlickiego – zbudowana w 1911 r. przez spadkobierców Moritza Piescha. Elewacja eklektyczna z elementami secesji;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:45
        Fabryczna portiernia – ul. Konstytucji 3 Maja 46 – zbudowana w końcu lat 90. XIX wieku z przeznaczeniem na budynek socjalny fabryki sukna H. Landsberg;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:45
        Willa Bornsteinów – ul. Warszawska – zbudowana w połowie XIX wieku przez Zusmana Bornsteina – właściciela Starzyckiej Fabryki Wyrobów Sukiennych. Wielokrotnie przebudowywana;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:46
        Fabrykancka willa – ul. Spalska 120 – zbudowana na przełomie XIX i XX wieku przez Roberta Kleindiensta – właściciela fabryki włókienniczej „Wilanów”;
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:46
        Fabrykancka willa – ul. Warszawska 10 – zbudowana na początku XX wieku przez Dawida Bornsteina – właściciela Tomaszowskiej fabryki Wyrobów Sukiennych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:46
        Pomnik Tadeusza Kościuszki. Dzisiaj na placu jego imienia w centrum miasta, ówczesnym rynku św.Józefa. Pomnik z czerwonego piaskowca wykonała pracownia kamieniarska Antoniego Urbanowicza z Łodzi według projektu Wacława Konopki. W 1940 roku Niemcy zburzyli pomnik, odbudowano go w 1947 roku[122][123]. Zdjęcie z czasu trwania pandemii SARS-CoV-2 w 2020 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:46
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/COVID-19_Statue_of_Tadeusz_Ko%C5%9Bciuszko_on_main_square_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland.jpg/330px-COVID-19_Statue_of_Tadeusz_Ko%C5%9Bciuszko_on_main_square_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:47
        Źródła bijące na terenie rezerwatu są przykładem wywierzysk krasowych. Połączony jest z nimi ponor krasowy rzeki Ginącej wpływającej w głąb ziemi w lesie w Wąwale, 5 kilometrów na wschód od Tomaszowa. Wiosną po roztopach wiosennych lub znaczniejszych opadach sucha dolina przy Wąwale wypełnia się wodą tworząc rozlewisko, pozostawiające po kilku dniach piasek osadowy z otoczakami w miejscach, w których woda jest pochłaniana w głąb ziemi. Miejsce to okoliczna ludność nazwywa „przepaścią”. „Przepaść” położona jest na terenie wapiennym, a wody rzeki Ginącej odpływają podziemnymi szczelinami wypływając na powierzchnie pod Utratą jako tzw. „niebieskie źródła”. By potwierdzić hipotezę o zasilaniu wód „niebieskich źródeł” wodami powierzchniowymi przeprowadzono doświadczenie wprowadzając do strumienia rzeki Ginącej w Wąwale barwnik – fluorosceinę. Hipotetyczny związek rzeki Ginącej z „niebieskimi źródłami” został potwierdzony, ponieważ wskaźnik barwny pojawił się w „niebieskich źródłach”, w studniach głębinowych mieszkańców Utraty, ale również na Brzustówce, czyli po przeciwnym lewym brzegu rzeki Pilicy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:48
        W 1961 roku został utworzony w tym miejscu rezerwat „Niebieskie Źródła” o powierzchni 28,7 ha, sam akwen osiąga 5 hektarów. Symbolem rezerwatu jest kaczka krzyżówka. Rezerwat został utworzony dla ochrony malowniczych źródeł krasowych o szmaragdowym zabarwieniu i zachowania ostoi licznych gatunków ptaków. Na jego terenie znajduje się las olchowy stanowiący ich ostoję. Rezerwat „Niebieskie Źródła” obejmuje także silnie pulsujące źródła typu limnokrenowego, które dają początek rzece Jana. Ich urok polega na wybijaniu przez wodę piasku, który widziany przez taflę wody tworzy zieloną barwę o różnych odcieniach, zależnie od warunków pogodowych i kąta padania promieni słonecznych. Czysta woda z wapiennych źródeł pochłania promienie czerwone, a przepuszcza odbite od dna niebieskie i zielone, które można obserwować. Pierwszy pomost widokowy dla turystów utworzono w 1912 roku. Dziś rezerwat znajduje się w Sulejowskim Parku Krajobrazowym wchodzącym w skład zespołu Nadpilicznych Parków Krajobrazowych. Od 2003 roku teren jest również włączony do programu Unii Europejskiej chroniącego dziedzictwo przyrodnicze kontynentu – Natura 2000
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:49
        W związku z licznymi pamiątkami wyławianymi z Pilicy, obiektami które podczas modernizacji Tomaszowa, Spały i okolicznych miasteczek i wsi, musiały zostać zastąpione współczesną infrastrukturą, a które mają znaczna wartość dla historii regionu, w 2000 roku powołano Skansen Rzeki Pilicy. Jest to jedno z nielicznych w Polsce muzeum poświęcone rzece (drugie w kraju, po Muzeum Wisły w Tczewie powołanym w 1980 roku). Początkowo tomaszowski skansen działał jako muzeum społeczne, którym opiekowało się Stowarzyszenie Przyjaciół Pilicy i Nadpilicza, jednak ze względu na wartość przechowywanych eksponatów i zapewnienie im opieki konserwatorskiej, od 2005 roku placówka funkcjonuje jako samorządowa instytucja kultury. Główna siedziba skansenu znajduje się w pobliżu rezerwatu Niebieskie Źródła na wschodnim brzegu Pilicy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:49
        Najbardziej rozbudowaną ekspozycja skansenu jest „Młynarstwo wodne w dorzeczu Pilicy”. Najważniejszym jej elementem jest drewniany młyn wodny, przeniesiony wraz z całym wyposażeniem w latach 1998–2000 ze wsi Kuźnica Żerechowska, położonej nad rzeką Luciążą – największym lewym dopływem Pilicy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:49
        Perełką Skansenu Rzeki Pilicy jest budynek poczekalni kolejowej z przystanku Czarnocin. Drewniany i misternie zdobiony obiekt, został zbudowany z 1896 roku jako pawilon ekspozycyjny Dyrekcji Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej na odbywającej się w 1896 roku Wszechrosyjskiej Wystawie Przemysłowo-Artystycznej w Niżnym Nowogrodzie (miasto na wschód od Moskwy przy ujściu Oki do Wołgi)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:50
        Częścią Skansenu Rzeki Pilicy są znajdujące się w Nagórzycach (obecnie dzielnica miasta) Groty Nagórzyckie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:52
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Blue_Sources_Nature_Reserve_in_Tomaszow_Mazowiecki_-_34.jpg/330px-Blue_Sources_Nature_Reserve_in_Tomaszow_Mazowiecki_-_34.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:52
        Parafia pod wezwaniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Tomaszowie Mazowieckim – parafia rzymskokatolicka w diecezji radomskiej, dekanacie tomaszowskim. Parafia znajduje się we wschodniej dzielnicy Tomaszowa Mazowieckiego – Ludwikowie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:52
        Parafia została erygowana 30 czerwca 1987 roku przez bp. Edwarda Materskiego. Obejmuje dzielnicę Ludwików. Kościół parafialny został zbudowany w latach 1990–1994 staraniem ks. Zbigniewa Kowalczyka (sen.) i parafian. Kościół zaprojektował arch. Aleksy Dworczak oraz konstr. Janusz Frey. 25 grudnia 1994 roku poświęcił kościół bp Edward Materski, a konsekracji dokonał bp Adam Odzimek 28 czerwca 2009 roku.
        Przy parafii swoją działalność prowadzą: Koło Żywego Różańca, schola.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:52
        Do parafii należą: ul. Adama, Aliny, Andrzeja, Anny, Barbary, Bartłomieja, Białobrzeska (nr. parzyste), Bogumiła, Celiny, Cezarego, Damazego, Danuty, Długa, Edwarda, Elżbiety, Flory, Grażyny, Grzegorza, Haliny, Henryka, Ireny, Ignacego, Jadwigi, Jerzego, Jolanty, Joanny, Kamila, Katarzyny, Kopalna, Kwarcowa, Lecha, Lucyny, Ludwikowska, Łucji, Łukasza, Macieja, Magdaleny, Modrzewskiego, Nikodema, Odkrywkowa, Olgi, Pauliny, Pawła, Romana, Robotnicza, Smardzewicka, Stefana, Sypka, Szklarska, Szymanówek, Teresy, Tomasza, Utrata, Wacława, Wiśniowa, Ziemowita, Źródlana, Żwirowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:53
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/The_Roman_Catholic_Church_in_Ludwik%C3%B3w_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland._Ludwikowska_Street.jpg/360px-The_Roman_Catholic_Church_in_Ludwik%C3%B3w_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland._Ludwikowska_Street.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:53
        Parafia Najświętszego Serca Jezusowego w Tomaszowie Mazowieckim – parafia rzymskokatolicka leżąca na terenie archidiecezji łódzkiej w dekanacie tomaszowskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:53
        Kościół parafii wybudowany został w 1928 roku[1]. Przed II wojną światową był pod wezwaniem Michała Archanioła. Patrona wybrano na cześć żydowskiego inżyniera chemika – Michała Hertza, który po przejściu na katolicyzm, będąc dyrektorem największej tomaszowskiej fabryki – Tomaszowskiej Fabryki sztucznego Jedwabiu, był faktycznym fundatorem świątyni. Poniósł 1/3 kosztów. Kościół pobudowano w ciągu zaledwie trzech miesięcy – od 1 października do 23 grudnia 1928 roku. Była to wówczas druga parafia rzymskokatolicka w Tomaszowie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:54
        Przy parafii swoją działalność prowadzą: Koła Żywego Różańca, Franciszkański Zakon Świeckich, chór parafialny, schola dziecięca i młodzieżowa, asysta parafialna, grupa młodzieżowa, parafialny zespół Caritas, grupa AA i Al-Anon.
        Z parafii pochodzi biskup Ireneusz Pękalski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:54
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Catholic_church_at_Popie%C5%82uszki_Street_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki._Main_entrance_from_Spalska_Street%2C_Poland%2C_EU.jpg/360px-Catholic_church_at_Popie%C5%82uszki_Street_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki._Main_entrance_from_Spalska_Street%2C_Poland%2C_EU.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:54
        Parafia NMP Królowej Polski w Tomaszowie Mazowieckim – parafia rzymskokatolicka leżąca na terenie archidiecezji łódzkiej w dekanacie tomaszowskim. Teren parafii jest najstarszym miejscem kultu sakralnego Kuźnic Tomaszowskich, a następnie Tomaszowa Mazowieckiego. Od przełomu XVIII i XIX wieku znajdował się tutaj pierwszy cmentarz grzebalny, a od 1825 roku pierwszy obiekt sakralny powstającego miasta – kościół pw. św. Wacława
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:55
        Kościół budowany w latach 1981–1987. Styl współczesny według projektu architekta Leopolda Taraszkiewicza z Gdańska. 28 IX 1982 r. bp Władysław Ziółek poświęcił dolny kościół; 15 V 1983 r. bp Józef Rozwadowski poświęcił górny kościół. 7 X 1983 r. bp Józef Rozwadowski ustanowił tytuł kościoła i parafii NMP Królowej Polski. Konsekrowany 31 V 1987 r. przez bpa Władysława Ziółka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:55
        Ołtarze granitowo-marmurowe w dolnym i górnym kościele, rzeźba Matki Bożej Królowej Polski autorstwa Wojciecha Gryniewicza na ołtarzu głównym, organy, 4 dzwony, ławki w dolnym i górnym kościele; witraże wokół prezbiterium górnego kościoła; Droga Krzyżowa, instalacje nagłaśniające w górnym i dolnym kościele.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:55
        Zbudowana w 1957 roku – drewniana. W 1987 roku dobudowana z cegły.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:56
        Kaplica w Szpitalu Rejonowym, Tomaszów Maz., ul. Jana Pawła II 35
        Kaplica w Domu Pomocy Społecznej, Tomaszów Maz., ul. Jana Pawła II
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:56
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/%C5%9Awi%C4%85tynia_dolna_ko%C5%9Bcio%C5%82a_rzymskokatoliskiego_przy_ul._S%C5%82owackiego_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg/330px-%C5%9Awi%C4%85tynia_dolna_ko%C5%9Bcio%C5%82a_rzymskokatoliskiego_przy_ul._S%C5%82owackiego_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:56
        Parafia św. Antoniego Padewskiego, św. Stanisława Biskupa i Męczennika oraz Matki Boskiej Różańcowej w Tomaszowie Mazowieckim – parafia rzymskokatolicka leżąca na terenie archidiecezji łódzkiej w dekanacie tomaszowskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:57
        Wspólnota Odnowy w Duchu Świętym, Żywa Róża, Rycerstwo Niepokalanej, III Zakon św. Franciszka, chór parafialny, schola dziecięca, młodzieżowa i dorosłych, Liturgiczna Służba Ołtarza, asysta parafialna, Bractwo Eucharystyczne, Towarzystwo Przyjaciół WSD w Łodzi, Rada rycerzy Kolumba
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:57
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/JKRUK_20110425_TOMASZOW_MAZ_KOSCIOL_SW_ANTONIEGO_DSC02519.jpg/360px-JKRUK_20110425_TOMASZOW_MAZ_KOSCIOL_SW_ANTONIEGO_DSC02519.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:57
        Parafia św. Jadwigi Królowej w Tomaszowie Mazowieckim – parafia rzymskokatolicka leżąca na terenie archidiecezji łódzkiej w dekanacie tomaszowskim, na największym osiedlu mieszkaniowym w Tomaszowie Mazowieckim – Niebrowie.
        Kościół parafialny został zbudowany w latach 1986-1999 w stylu nowoczesnym, konsekrowany 31 października 1999.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:58
        Ruch Światło-Życie, Wspólnota Odnowy w Duchu Świętym, Żywa Róża, Rycerstwo Niepokalanej, III Zakon św. Franciszka, Akcja Katolicka, chór parafialny, schola dziecięca, młodzieżowa i dorosłych, liturgiczna służba ołtarza, asysta parafialna, Bractwo Eucharystyczne, Towarzystwo Przyjaciół WSD w Łodzi.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:58
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Wewn%C4%85trz_ko%C5%9Bcio%C5%82a_rzymskokatoliskiego_na_osiedlu_Niebr%C3%B3w_w_Tomaszowi_Mazowieckim.jpg/180px-Wewn%C4%85trz_ko%C5%9Bcio%C5%82a_rzymskokatoliskiego_na_osiedlu_Niebr%C3%B3w_w_Tomaszowi_Mazowieckim.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:59
        Parafia św. Marcina w Tomaszowie Mazowieckim – parafia rzymskokatolicka w diecezji radomskiej, dekanacie tomaszowskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:59
        Pierwsze wzmianki w źródłach historycznych są datowane na rok 1470 – jako kościół w Białorzegach. Następna budowla sakralna odnotowana jest w 1746. Kościół był drewniany i zbudowany został staraniem ks. Szymona Ewarysta Kobylińskiego herbu Prus. W 1883 przeprowadzono gruntowną renowację. Budynek świątyni zachował się do czasów obecnych, lecz nie jest wykorzystywany, ze względu na nową świątynię, która funkcjonuje od 1986 staraniem ks. Mieczysława Adamskiego wg projektu arch. Ludwika Mackiewicza i konstr. Bogdana Trębińskiego. Kościół jest wzniesiony w kształcie rotundy, z cegły klinkierowej. Wioska Białobrzegi w 1977 została wchłonięta w granice miasta Tomaszów Mazowiecki, ale dawna jej nazwa funkcjonuje wśród ludności na oznaczenie osiedla. 11 listopada 2004 roku bp Zygmunt Zimowski dokonał konsekracji kościoła.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:59
        Do parafii należą: Tomaszów Mazowiecki - ul. Białobrzeska, Cisowa, Gminna, Hubala, Dziubałtowskiego, Hojnowskiego, Kałużyńskiego, Krawiecka, Łozińskiego, Michałowska, Młodzieżowa, Myśliwska, Okopowa, Opoczyńska, Pliszczyńskiego, Peryferyjna, Podoba, Kolejowa, Kowalska, Radomska, Reja, Stolarskiego, Szewska, Torowa, Wąwalska, Wilcza, Witolda Białego, 25 Pułku AK, Witosa; Wąwał: - ul. Boczna, Cegielniana, Główna, Jeleń, Kolejowa, Krótka, Krzywa, Lipowa, Łączna, Mała, Polna, Szmaragdowa, Tkacka, Tomaszowska, Wesoła, Willowa oraz Ciebłowice Duże i Ciebłowice Małe.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:36
        Początki Oratorium tomaszowskiego sięgają lat 1969–1971, gdy na prywatnej działce przy ul. Niskiej 81 wybudowano jednorodzinny domek oraz garaż i suszarnię owoców, którą już w 1971 r. przystosowano na salę katechetyczną. W rok później ks. bp Józef Rozwadowski zezwala na codzienne odprawianie mszy św., a kilka miesięcy później eryguje kaplicę pod wezwaniem Świętej Rodziny i zezwala na przechowywanie w niej Najświętszego Sakramentu. Kościół parafialny został zbudowany w latach 1982–1984 w stylu nowoczesnym i konsekrowany 20 października 1990.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:38
        Kościół Świętej Trójcy w Tomaszowie Mazowieckim – kościół filialny należący do diecezji warszawskiej kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:38
        Świątynia została zbudowana w latach 1823-1829 w stylu klasycystycznym. Budynek w rzucie prostokąta z półowalną apsydą, zbudowany na polecenie Antoniego Jana Ostrowskiego, który ufundował materiał budowlany i ofiarował 75 rubli na prace budowlane. W 1967 roku został wydzierżawiony parafii polskokatolickiej i otrzymał wezwanie Świętego Ducha. Po samorozwiązaniu tej parafii wrócił w ręce ewangelików/
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:38
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/TM_Protestant_Church.jpg/270px-TM_Protestant_Church.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:39
        Parafia Ewangelicko-Augsburska w Tomaszowie Mazowieckim – ewangelicko-augsburska parafia w Tomaszowie Mazowieckim, należąca do diecezji warszawskiej. Mieści się przy ulicy św. Antoniego. W 2018 parafia liczyła około 110 wiernych
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:40
        Ewangelickie kolegium kościelne zostało powołane w 1820. Budowę własnej świątyni rozpoczęto w 1823, a zakończono uroczystym poświęceniem w 1829. Równocześnie powstał budynek parafialny oraz siedziba szkoły wyznaniowej. Samodzielną parafię w Tomaszowie powołano 15 lipca 1830. Jej pierwszym proboszczem został ks. Jan Jakub Benni, zastąpiony na tym stanowisku w 1863 przez ks. Hermanna Benniego, sprawującego urząd do 1870
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:40
        Krótkotrwale, w latach 1870-1871 stanowisko proboszcza zboru tomaszowskiego pełnił ks. Władysław Wernitz. Od 1871 objął je ks. Eugeniusz Biedermann.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:41
        W 1912 funkcję proboszcza po ks. Biedermannie przejął ks. Hermann Knothe, następnie od 1913 - ks. Leon Witold May
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:41
        W 1923 parafia w Tomaszowie liczyła 10 tysięcy wiernych i dysponowała dwoma kościołami, dziewięcioma salami modlitwy oraz dwudziestoma cmentarzami. Posiadała trzy domy parafialne oraz inne zabudowania zborowe. W 1932 pracę na stanowisku wikariusza rozpoczął ks. Woldemar Gastpary. Przed wybuchem II wojny światowej liczba parafian osiągnęła 12 tysięcy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:42
        Po rozpoczęciu wojny, we wrześniu 1939 ks. Leon Witold May i wikary ks. Woldemar Gastpary zostali aresztowani. Księdza Maya osadzono w Piotrkowie Trybunalskim i Łodzi. Później uwięziono go w Dachau, gdzie zmarł 19 grudnia 1940
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:42
        Po 1945 nastąpiło zmniejszenie się liczby członków zboru do poziomu kilkuset wiernych. Funkcję duszpasterza pełnił dotychczasowy wikariusz, ks. Woldemar Gastpary. Od 1954 przejął ją ks. Eugeniusz Jungto, a jego następcą został w 1964 ks. Henryk Czembor, pełniący stanowisko do 1983. W latach 1983-1987 zborem administrował ks. Jerzy Gryniakow
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:43
        Nabożeństwa prowadzone są w każdą niedzielę i święta w kościele ewangelicko-augsburskim Zbawiciela w Tomaszowie Mazowieckim. Administratorem parafii jest ks. Wiesław Żydel, proboszcz parafii w Piotrkowie Trybunalskim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:43
        Własnością parafii pozostaje również kościół Świętej Trójcy w Tomaszowie Mazowieckim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:43
        Prowadzona jest charytatywna praca diakonijna, parafia włącza się również w działalność ekumeniczną oraz kulturalną
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:44
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/JKRUK_20110425_TOMASZOW_MAZ_KOSCIOL_EWANGELICKO-AUGSBURSKI_DSC02529.jpg/268px-JKRUK_20110425_TOMASZOW_MAZ_KOSCIOL_EWANGELICKO-AUGSBURSKI_DSC02529.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:44
        http://dir.icm.edu.pl/pages/12/0371-small.png
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:45
        Trojanów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie opoczyńskim, w gminie Sławno.
        W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie piotrkowskim.
        Przez miejscowość przepływa rzeczka Słomianka, prawobrzeżny dopływ Pilicy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:45
        Grunty wsi Trojanów należały do Dworu Kuniczki, które od poprzednich zmieniających się często właścicieli kupił w dniu 15 czerwca 1839 r. Trojan Teodor Sariusz – Skorkowski właściciel dworu Modrzew. Na porębie leśnej założył wieś, która wzięła nazwę od jego pierwszego imienia. Pierwsze domostwa powstały na wzgórkach blisko wsi Szadkowice w obniżeniu rzeki Słomianki. Obowiązującą w tych czasach pańszczyznę włościanie odrabiali we dworze w Modrzewiu. Kojarzył małżeństwa według własnego upodobania i osiedlał ich na ziemi. Tych, którzy się sprzeciwiali wysyłał w "sołdaty rosyjskie na 25 lat służby". Ustna wieść niesie, że właściciel Dworu Modrzew przegrał w karty, ale pozostał we dworze na łaskawym chlebie jako rezydent.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:46
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Pomnik_Trojanow.JPG/360px-Pomnik_Trojanow.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:46
        Kuźnice Tomaszowskie, Kuźnice, Kuźnice-Tomaszów (obecnie Tomaszów Mazowiecki), dawna osada hutnicza, powstała na skraju rozległej Puszczy Pilickiej nad rzeką Wolbórką ok. roku 1788 z inicjatywy Tomasza hr. Ostrowskiego. W latach 1811-1812 hr. Antoni Jan Ostrowski, syn Tomasza i dziedzic dóbr ujezdzkich, zbudował w Kuźnicach-Tomaszowie pałacyk letni w stylu klasycystycznym. Do roku 1822 w Kuźnicach-Tomaszowie mieszkało około 30 mieszkańców w 4 budynkach drewnianych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:46
        Od roku 1822 osada, która miała zostać wkrótce znacznym ośrodkiem przemysłu włókienniczego, przyjęła oficjalne miano Tomaszów Mazowiecki ("Tomaschow de Mazovie"). Miano to zostało nadane na cześć Tomasza hr. Ostrowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:46
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/M%C5%82ot_parowy_w_Kuznicach-Tomaszowie.jpg/330px-M%C5%82ot_parowy_w_Kuznicach-Tomaszowie.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:47
        Ciebłowice Duże – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Tomaszów Mazowiecki. Położona jest na południowym krańcu Spalskiego Parku Krajobrazowego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:47
        Pierwsza wzmianka historyczna pochodzi z 1389 r. Wieś należała do biskupów kujawskich rezydujących w Wolborzu. Zasiedlona była osadnikami z ziemi sieradzkiej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:47
        W 1534 r. występowało tu 18,5 łana użytkowanych przez 19 kmieci, 1 zagrodnik i młyn.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:48
        W 1859 r. utworzono gminę Unewel, w skład której wchodziły Ciebłowice.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:48
        W listopadzie 1941 r. utworzony tu został obóz pracy Służby Budowlanej (Baudienst). Przebywało w nim ok. 400 robotników przymusowych. „Junacy” pracowali przy budowie trasy kolejowej Tomaszów Mazowiecki – Radom. Obóz został zlikwidowany nocą 16 października 1943 przez partyzancki oddział porucznika Witolda Kucharskiego „Wichra”. Przymusowo skoszarowanych junaków rozpuszczono, podpalono baraki obozowe. Komendanta obozu Fishera rozstrzelano, gdyż był winien śmierci jednego z więźniów[2]. Podczas akcji zdobyto 6 karabinów, 2 pistolety, amunicję oraz wyposażenie obozu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:48
        W 1975 roku utworzono gminę Tomaszów Mazowiecki, do której wieś obecnie przynależy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:49
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:49
        1993 – Odsłonięcie tablicy upamiętniającej wyzwolenie obozu pracy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:49
        1994 – Rozpoczęcie budowy wodociągu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:49
        1996 – Oddanie do użytku wodociągu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:50
        1998 – Rozpoczęcie budowy systemu kanalizacyjnego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:50
        Krzyż i Kopiec Wolności im. Tadeusza Kościuszki. Kopiec został usypany rękami dzieci szkolnych z Ciebłowic na pamiątkę wypędzenia nieprzyjaciół z Polski w roku 1920. Inicjator budowy pamiątki – A. Kolędowska
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:50
        Pomnik i krzyż na cześć bohaterów Armii Krajowej, którzy polegli w kraju i za granicą. Pomnik ufundowany był przez Gwardię Ludową
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:51
        Kapliczka, na której widnieje napis „Od powietrza, głodu i ognia wybaw nas, Panie”. Przy kapliczce tablica upamiętniająca wyzwolenie hitlerowskiego obozu pracy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:51
        Na terenie wsi znajduje się zespół stanowisk archeologicznych z okresu wpływów rzymskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:52
        Torfowisko „Kaczeniec”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:52
        TORFOWISKO
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:52
        Bagno „Smug” – pozostałość po wydobyciu żwiru pod nasyp kolejowy, obecnie miejsce bytowania żurawi.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:53
        BAGNO
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:53
        Przez wieś przebiega „Carski Trakt” – droga, którą przemierzał ze stacji kolejowej Jeleń car udający się na polowania do Spały
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:53
        Jeleń – nieoficjalna nazwa osady w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Tomaszów Mazowiecki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:54
        Nazwa występuje na skanie map w geoportal, nie występuje w zestawieniu geoportal i TERYT. Nazwa z nadanym identyfikatorem SIMC występuje w zestawieniach archiwalnych TERYT 2000 r
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:54
        Jeleń leży na południowy wschód od Tomaszowa Mazowieckiego, w kompleksie leśnym przy drodze wojewódzkiej nr 713. W pobliskim lesie zachowany zespół dużych schronów z czasów II wojny światowej, przeznaczonych dla niemieckich pociągów sztabowych, w związku z tworzoną wówczas przez Niemców jedną z głównych kwater Hitlera.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:55
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/PKP_Jele%C5%84.jpg/360px-PKP_Jele%C5%84.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:55
        Jeleń – stacja kolejowa w Jeleniu, w województwie łódzkim, w Polsce. Na stacji zatrzymywały się pociągi jeżdżące na trasie do Opoczna, Tomaszowa Mazowieckiego oraz Koluszek. Od 1 sierpnia 2009 roku do 9 grudnia 2012 ruch pasażerski był zawieszony.
        W roku 2017 stacja obsługiwała 0–9 pasażerów na dobę
        W pobliskim lesie zachowany zespół schronów z czasów II wojny światowej, przeznaczonych dla pociągów sztabowych
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:56
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Stacja_PKP_Jele%C5%84.jpg/270px-Stacja_PKP_Jele%C5%84.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:56
        Ciebłowice Duże – przystanek kolejowy w Ciebłowicach Dużych w Polsce, województwie łódzkim, powiecie tomaszowskim, w gminie Tomaszów Mazowiecki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:57
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/JKRUK_20110425_CIEBLOWICE_DUZE_DSC02609.jpg/360px-JKRUK_20110425_CIEBLOWICE_DUZE_DSC02609.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:57
        Białobrzegi – północno-wschodnia dzielnica Tomaszowa Mazowieckiego. Najdalej na wschód wysunięta część miasta, położona na prawym brzegu Pilicy. Jedna z najstarszych dzielnic Tomaszowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:57
        Przez Białobrzegi przebiega droga wojewódzka nr 713 (Łódź – Opoczno) i linie kolejowe: 22 Tomaszów Mazowiecki – Radom i 25 Łódź Kaliska – Dębica.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:58
        W latach 1867–1954 Białobrzegi należały do gminy Unewel w powiecie opoczyńskim, początkowo w guberni kieleckiej, a od 1919 w woj. kieleckim[3]. Tam 4 listopada 1933 weszła w skład gromady o nazwie Białobrzegi w gminie Unewel, składającej się z: wsi Białobrzegi Państwowe, części wsi Białobrzegi, folwarku Białobrzegi, wsi Kopce, osady Klin Białobrzegi, wsi Michałów i gajówki Białobrzegi[4]. 1 kwietnia 1939 wraz z resztą powiatu opoczyńskiego została włączona do woj. łódzkiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:59
        W związku z reformą znoszącą gminy jesienią 1954 roku, Białobrzegi włączono do nowo utworzonej gromady Białobrzegi[9], gdzie przetrwały do końca 1972 roku, czyli do kolejnej reformy gminnej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:59
        1 stycznia 1973 weszły w skład nowo utworzonej gminy Białobrzegi w powiecie opoczyńskim w województwie kieleckim, której zostały stolicą. W latach 1975–1977 należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:59
        1 lutego 1977, w związku ze zniesieniem gminy Białobrzegi, Białobrzegi włączono do Tomaszowa Mazowieckiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:00
        Modrzewiowy kościół św. Marcina biskupa, istniejący do dzisiaj w Białobrzegach, wzniesiono na miejscu poprzedniego, z którego pozostała murowana zakrystia (I poł. XVII w.) – ok. 1746 roku. Z tego okresu pochodzi ustawiony po lewej stronie nawy ołtarz patrona świątyni z podpisem: „S. Martin Epis Turronensis 1759”. W górnej części ołtarza wyobrażono św. Marcina jako rycerza. Ołtarz główny z XVII w. Kościół, reprezentujący styl polskiego baroku ludowego, otrzymał w późniejszym okresie murowaną przybudówkę z przeznaczeniem na główną kruchtę. Stojąca obok kościółka murowana dzwonnica pochodzi z początku XX wieku. Na szczęście po wybudowaniu w 1985 roku w Białobrzegach nowej świątyni, nie rozebrano starego kościoła. Nie podzielił on losu innego tomaszowskiego zabytku budownictwa sakralnego z XVIII wieku – kościoła pw. św. Wacława. Ta wartościowa budowla, przeniesiona do Tomaszowa na początku XIX wieku ze wsi Tobiasze, nie wytrzymała konkurencji z kościołem wybudowanym obok niej przed kilkunastu laty. Stary kościółek rozebrano, aby ustawić go we wsi Twarda nad Zalewem Sulejowskim. Na powrót udało się złożyć tylko gontowy dach i sygnaturkę. Kościół jest obecnie nieużywany. Konstrukcja jest w bardzo złym stanie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:00
        Tomaszów Mazowiecki Białobrzegi – przystanek kolejowy w dzielnicy Białobrzegi w Tomaszowie Mazowieckim, województwie łódzkim, w Polsce. W 2015 roku zakończył się generalny remont przystanku. Od początku 2021 roku na stacji zatrzymują się pociągi Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej relacji Łódź Fabryczna – Drzewica
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:01
        Kościół Świętego Marcina w Tomaszowie Mazowieckim (stary) – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii św. Marcina. Znajduje się w dekanacie tomaszowskim diecezji radomskiej. Mieści się w dzielnicy Tomaszowa Mazowieckiego – Białobrzegach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:01
        Jest to świątynia drewniana o konstrukcji zrębowej, wzniesiona w 1746 roku. Później dobudowana została murowana zakrystia, a w pierwszej połowie XIX wieku kruchta. Nawa prostokątna, prezbiterium węższe, zamknięte ścianą, za nim zakrystia i drewniana kaplica Matki Boskiej z ozdobną arkadą ujęta pilastrami. Belka tęczowa z krucyfiksem i rzeźbami Matki Boskiej, św. Jana. Ołtarze, ambona i chrzcielnica z drewnianą pokrywą, barokowe z XVIII wieku. Obrazy Matki Boskiej Łaskawej z XVIII wieku, na zasuwie Matki Boskiej Różańcowej, namalowane przez M. Mączyńskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:01
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Saint_Martin_Church%2C_Bia%C5%82obrzegi%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki.jpg/360px-Saint_Martin_Church%2C_Bia%C5%82obrzegi%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:02
        Kaczka – północna część miasta Tomaszowa Mazowieckiego w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, położona na lewym brzegu Pilicy. Rozpościera się w rejonie ulicy Spalskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:02
        Podoba to dawna wieś włościańska i rządowa. W latach 1867–1954 należała do gminy Lubochnia w powiecie rawskim, początkowo w guberni piotrkowskiej, a od 1919 w woj. warszawskim. Tam 20 październia 1933 weszła w skład gromady o nazwie Kaczka w gminie Lubochnia, składającej się ze wsi Kaczki, osady-gajówki Cygan, osady-gajówki Chrzemce, osady Łąki Bryńskie i osady Łąki Henrykowskie[3]. 1 kwietnia 1939 wraz z resztą powiatu rawskiego została włączona do woj. łódzkiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:03
        Podczas II wojny światowej Kaczkę włączono do Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt radomski, powiat tomaszowski), nadal w gminie Lubochnia. W 1943 roku liczyła 2842 mieszkańców, będąc największą wsią gminy i piątą największą miejscowością powiatu tomaszowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:05
        Po wojnie ponownie w województwie łódzkim i powiecie rawskim. 3 grudnia 1947 z gromady Kaczka wyłączono osady-gajówki Cygan i Chrzemce – włączając je do Luboszew, osadę Łąki Bryńskie – włączając ją do Brenicy i osadę Łąki Henrykowskie – włączając ją do Henrykowa[6]. Rok później, 1 stycznia 1949, samą Kaczkę włączono do Tomaszowa Mazowieckiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:06
        http://dir.icm.edu.pl/pages/3/0654-small.png
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:06
        Henryków – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Lubochnia.

        Obok wsi znajduje się lotnisko wojskowe oraz przebiega szybki ruch drogi ekspresowej S8, w którym prowadzi na Warszawę i na Wrocław.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
        Z Henrykowa pochodził Bolesław Mołojec – działacz komunistyczny, uczestnik wojny domowej w Hiszpanii, pierwszy dowódca Gwardii Ludowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:06
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Henryk%C3%B3w.jpg/360px-Henryk%C3%B3w.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:07
        Brenica – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Lubochnia.
        Wieś królewska w tenucie inowłodzkiej w powiecie brzezińskim województwa łęczyckiego w końcu XVI wieku. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:07
        Łąki Henrykowskie – północno-wschodnia część miasta Tomaszowa Mazowieckiego w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, położona na lewym brzegu Pilicy. Rozpościera się w rejonie ulicy Henrykowskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:08
        Łąki Henrykowskie to dawna wieś. W latach 1867–1954 należała do gminy Lubochnia w powiecie rawskim, początkowo w guberni piotrkowskiej, a od 1919 w woj. warszawskim. Tam 20 październia 1933 weszła w skład gromady o nazwie Kaczka w gminie Lubochnia, składającej się ze wsi Kaczki, osady-gajówki Cygan, osady-gajówki Chrzemce, osady Łąki Bryńskie i osady Łąki Henrykowskie. 1 kwietnia 1939 wraz z resztą powiatu rawskiego zostały włączone do woj. łódzkiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:08
        Podczas II wojny światowej gromadę Kaczkę (z Łąkami Henrykowskimi) włączono do Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt radomski, powiat tomaszowski), nadal w gminie Lubochnia
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:09
        W związku z reformą znoszącą gminy jesienią 1954 roku, Łąki Henrykowskie włączono do nowo utworzonej gromady Glinnik, a po jej zniesieniu 1 lipca 1968 – do gromady Lubochnia w tymże powiecie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:10
        Cygan – osada leśna w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Lubochnia.
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego.
        Miejscowość położona jest przy drodze krajowej nr 48 na odcinku Tomaszów Mazowiecki – Spała.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:10
        Chrzemce – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Lubochnia.
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego.
        W miejscowości są tylko 2 numery domów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:11
        WIEŚ KACZKA
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:11
        Kępa – część miasta Tomaszowa Mazowieckiego w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, położona na prawym brzegu Pilicy. Rozpościera się w rejonie ulic Białobrzeskiej i Krawieckiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:12
        Kępa to dawna wieś. W latach 1867–1954 należała do gminy Unewel w powiecie opoczyńskim, początkowo w guberni kieleckiej, a od 1919 w woj. kieleckim. Tam 4 listopada 1933 weszła w skład gromady o nazwie Kępa w gminie Unewel, składającej się z: wsi Kępa, budki kolejowej Białobrzegi i domu kolejowego Białobrzegi[3]. 1 kwietnia 1939 wraz z resztą powiatu opoczyńskiego została włączona do woj. łódzkiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:12
        Podczas II wojny światowej Kępa została włączona do Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt radomski, powiat tomaszowski), nadal jako gromada w gminie Unewel, licząca w 1943 roku 137 mieszkańców. Po wojnie początkowo w województwie łódzkim, a od 6 lipca 1950 ponownie w województwa kieleckim, jako jedna z 14 gromad gminy Unewel w reaktywowanym powiecie opoczyńskim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:18
        1 stycznia 1973 weszła w skład nowo utworzonej gminę Białobrzegi w powiecie opoczyńskim w województwie kieleckim. W latach 1975–1977 należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
        1 lutego 1977, w związku ze zniesieniem gminy Białobrzegi, Kępę włączono do Tomaszowa Mazowieckiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:19
        Michałówek – dzielnica miasta Tomaszowa Mazowieckiego, położona przy ulicy Nadrzecznej po lewej stronie rzeki Wolbórki. Dzielncia powstała pod koniec lat 20. XX w. Składa się z kilkunastu małych bloków. Przy osiedlu znajdują się również Ogródki Działkowe "Michałówek", Park Michałówek oraz III Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Hojnowskiego w Tomaszowie Mazowieckim. Nazwa pochodzi od imienia Michała Hertza, dyrektora Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu. Przed wojną było to osiedle urzędnicze kadry kierowniczej zakładów. Obecnie zamieszkane przez różne klasy społeczne.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:19
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki_w_wojew%C3%B3dztwie_%C5%82%C3%B3dzkim%2C_PL%2C_EU._Jeden_z_przedwojennych_dom%C3%B3w_wybudowanych_przez_TFSJ_na_Micha%C5%82%C3%B3wku%2C_CC0.jpg/180px-Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki_w_wojew%C3%B3dztwie_%C5%82%C3%B3dzkim%2C_PL%2C_EU._Jeden_z_przedwojennych_dom%C3%B3w_wybudowanych_przez_TFSJ_na_Micha%C5%82%C3%B3wku%2C_CC0.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:20
        Podoba – część miasta Tomaszowa Mazowieckiego w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, położona na prawym brzegu Pilicy. Rozpościera się w rejonie ulic Podoba i Kolejowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:21
        Podczas II wojny światowej Podoba włączona do Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt radomski, powiat tomaszowski), nadal jako gromada w gminie Unewel, licząca w 1943 roku 335 mieszkańców. Po wojnie początkowo w województwie łódzkim, a od 6 lipca 1950 ponownie w województwa kieleckim, jako jedna z 14 gromad gminy Unewel w reaktywowanym powiecie opoczyńskim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:22
        Gustek, pierwotnie Gózdek, dawna osada hutniczo-giserska, potem letniskowa, obecnie dzielnica miasta Tomaszowa Mazowieckiego, położona nad rzeką Wolbórką niedaleko od jej ujścia do Pilicy. W obrębie dawnej osady znajdują się ulice: Nadrzeczna, Szczęśliwa, Klonowa i Lipowa. Gustek został przyłączony do miasta Tomaszowa w roku 1915.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:22
        Nazwa określała niewielki lasek liściasty, gózdek. Staropolski term gozd określał 'młody gęsty las liściasty' w opozycji do boru czyli lasu iglastego. Nazwa Gustek powstała na skutek ubezdźwięcznienia grupy konsonantycznej ZD w pozycji przed bezdźwięczną K. Tego typu sytuacja pojawiała się w formach przypadkowych, np. w Gózdku > w Gustku, do Gózdka > do Gustka. Niepoprawna nazwa własna mogła utrwalić się na skutek zaniku podstawowego desygnatu gozd, a także z powodu przejęcia nazwy przez ludność obcą - osadników niemieckich i żydowskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:23
        http://dir.icm.edu.pl/pages/2/0914-small.png
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:24
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Ulica_Sosnowa_w_Tomaszowie_Mazowieckim%2C_w_wojew%C3%B3dztwie_%C5%82%C3%B3dzkim%2C_PL%2C_EU._CC0.jpg/360px-Ulica_Sosnowa_w_Tomaszowie_Mazowieckim%2C_w_wojew%C3%B3dztwie_%C5%82%C3%B3dzkim%2C_PL%2C_EU._CC0.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:25
        Osiedle Hubala – osiedle mieszkaniowe w Tomaszowie Mazowieckim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:26
        Osiedle składa się z trzech części, większość zabudowy to 4-piętrowe bloki, do 1989 roku budowane w technologii tzw. „wielkiej płyty”. Osiedle administrowane jest przez największą tomaszowską Spółdzielnię Mieszkaniową „Przodownik”, i jest drugim po „Niebrowie” osiedlem pod względem liczby mieszkańców.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:26
        Patronem osiedla jest major Henryk Dobrzański ps. „Hubal” działający w okolicach Tomaszowa. Zastrzelony w zasadzce Gestapo w pobliskim Anielinie, i prawdopodobnie pochowany (ciała nigdy nie odnaleziono), w Inowłodzu pod Tomaszowem.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:26
        Rozpatrując od strony rzeki Pilicy osiedle dzieli się na trzy części:
        Hubala I - od ulicy Sikorskiego do ulicy Panfil (najstarsza część)
        Hubala II - od ulicy Panfil do ulicy Leona Maya
        Hubala III - ulice Graniczna, Słoneczna, Ogrodowa, Sterlinga (najmłodsza część)[3]
        Na wschód od części Hubala I leżą osiedla: Wyzwolenia I i Wyzwolenia II. Na zachód od części Hubala II leży Osiedle Zielone. Na północ zaś leży osiedle Śródmieście.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:27
        Przez osiedle przebiegają duże i komunikacyjnie ważne dla miasta ulice. Największe to: Wandy Panfil, Graniczna, Jana Pawła II. Od strony wschodniej do osiedla przylega jedna z największych tomaszowskich ulic - św. Antoniego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:27
        Bloki mieszkalne osiedla otaczają największy tomaszowski szpital - przy ulicy Jana Pawła II oraz Komendę Powiatową Policji w Tomaszowie Mazowieckim przy ulicy Wandy Panfil. Z komendą policji sąsiaduje od 2014 roku Tomaszowski Specjalistyczny Szpital Onkologiczny
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:28
        W granicach osiedla znajduje się Szkoła Podstawowa nr 1 im. Aleksandra Kamińskiego z rozbudowanym kompleksem sportowym i dwa publiczne przedszkola (nr 20 przy ulicy Sikroskiego i nr 14 przy ulicy Leona Maya).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:29
        główna tomaszowska siedziba banku PKO BP (przy ulicy Granicznej). Przy ulicy Jana Pawła II działa zaś jedyny całodobowy hipermarket w Tomaszowie – Carrefour. Przy ulicy Granicznej jest jedyna w mieście całodobowa apteka. Na osiedlu jest jeden dyskont Biedronka oraz dwa markety polskiej sieci Dino (przy ulicy św. Antoniego i przy ulicy Granicznej). Od listopada 2018 roku przy osiedlu działa jedyny w Tomaszowie dyskont niemieckiej sieci Aldi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:30
        W pobliżu osiedla znajdują się ogródki działkowe (przy ulicy Wierzbowej), oraz od zachodu Kościół Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. Można stąd szybko dotrzeć do turystycznych atrakcji regionu: Skansenu Rzeki Pilicy, Ośrodka Sportu i Rekreacji (tzw. Przystani) nad rzeką Pilicą, rezerwatu Niebieskie Źródła, Grot Nagórzyckich, oraz nad drugi co do wielkości w województwie łódzkim sztuczny zbiornik wodny - Zalew Sulejowski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:31
        Ścieżki rowerowe łączą osiedle Hubala bezpośrednio z centrum Tomaszowa, z Grotami Nagórzyckimi, z rezerwatem Niebieskie Źródła, a nawet odległą o 10 km od granicy miasta Spałą i o 15 km Inowłodzem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:31
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Hubala_I_estate_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_autumn_2019._The_first_block_of_the_housing_cooperative_%22Przodownik%22_in_the_background..jpg/360px-Hubala_I_estate_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_autumn_2019._The_first_block_of_the_housing_cooperative_%22Przodownik%22_in_the_background..jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:31
        Osiedle Kanonierów – osiedle mieszkaniowe domów jednorodzinnych w zachodniej części Tomaszowa Mazowieckiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:32
        Powstawało sukcesywnie w latach 60., 70. i 80. XX wieku. Obecnie w jego skład wchodzi ok. 300 domów zamieszkanych przez ok. 1000 osób
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:32
        W 2015 roku większość ulic osiedla została utwardzona. Wcześniej nawierzchnię asfaltową uzyskała jedynie ulica oddzielająca osiedle od jednostki wojskowej – ul. gen. J. Bema. Po drugiej stronie tej ulicy ciągnie się również las, zwany w XIX wieku "Lasem nad Gościńcem", przynależny obecnie do gminy Tomaszów Mazowiecki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:33
        Inne główne ulice: Kanonierów, Chodkiewicza, Sobieskiego, Żółkiewskiego, Batorego, Bezdomna, Smugowa i Ogrodowa. W okresie niemieckiej okupacji w latach 1939 - 1945 ul. Kanonierów oraz przedłużająca ją ul. Bezdomna zostały nazwane przez najeźdźców - Ernst-Udet-Straße na cześć niemieckiego pilota wojskowego Ernsta Udeta (1896-1941), jednego z asów lotniczych z czasów I wojny światowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:33
        Od zachodu osiedle sąsiaduje z jednostką wojskową na której stacjonuje tomaszowska 25 Brygada Kawalerii Powietrznej. Na terenie jednostki znajduje się cmentarz z czasów I wojny światowej. Na południe od Osiedla Kanonierów leży Osiedle Zielone.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:33
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Batorego_St_and_%C5%BB%C3%B3%C5%82kiewskiego_St_corner_in_Tomaszowie_Mazowieckim%2C_PL%2C_EU._cc0.jpg/360px-Batorego_St_and_%C5%BB%C3%B3%C5%82kiewskiego_St_corner_in_Tomaszowie_Mazowieckim%2C_PL%2C_EU._cc0.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:34
        Osiedle Strzelecka – osiedle mieszkaniowe w Tomaszowie Mazowieckim utworzone przy ulicy Strzeleckiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:34
        Obejmuje ulice takie jak: ul. dra M. Biernackiego, ul. Chemików, ul. Techniczna, znaczny fragment ul. Akacjowej i Wiejskiej, przy której znajduje się Szkoła Podstawowa nr 12 im. Jana Pawła II, z salą gimnastyczną i basenem.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:34
        Na południe od osiedla leży Osiedle Wyzwolenia II. Na zachód leży Osiedle Wyzwolenia I. Na północ leży Osiedle 1000-lecia. Przy wschodniej części osiedla przylega część miasta zwana Bocian.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:35
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/One_of_the_apartment_blocks_at_Wiejska_Street_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki._Part_of_the_Strzelecka_housing_estate.jpg/330px-One_of_the_apartment_blocks_at_Wiejska_Street_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki._Part_of_the_Strzelecka_housing_estate.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:35
        Osiedle Zielona – osiedle mieszkaniowe w Tomaszowie Mazowieckim, w którym przeważa budownictwo jednorodzinne.
        Główne ulice osiedla: Zielona, Podleślna, Legionów, Gajowa, Pusta, Różana, Tulipanowa, Bartnicza, Liliowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:36
        Od południa z osiedle graniczy z Ośrodkiem Rehablitacji Dzieci Niepełnosprawnych – największą tego typu placówką w mieście. Na wschód od osiedla znajdują się wodociągi miejskie. Przy wschodniej granicy osiedla przebiega druga co do długości ścieżka rowerowa w Tomaszowie, prowadząca do lokalnej atrakcji turystycznej – Grot Nagórzyckich. Rondo Zesłańców Sybiru oddziela osiedle od Domu Pomocy Społecznej i największego szpitala w mieście.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:36
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Ulica_Podle%C5%9Bna_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg/330px-Ulica_Podle%C5%9Bna_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:37
        Niebrów (formalnie: Osiedle „Obrońców Tomaszowa Mazowieckiego z 1939 roku”) – północno-zachodnia część miasta Tomaszowa Mazowieckiego obejmująca największe tomaszowskie osiedle mieszkaniowe administrowane przez Spółdzielnie Mieszkaniową „Przodownik”. Jedenastopiętrowe wieżowce Niebrowa są najwyższymi budynkami mieszkalnymi Tomaszowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:38
        W 2009 roku w centrum osiedla wybudowano nową siedzibę Ośrodka Kultury „Tkacz” - jednej z największych instytucji kulturalnych miasta. Przez wiele lat „Tkacz” znajdował się w dużo mniejszym zabytkowym budynku przy ulicy Piłsudskiego, w centrum miasta. W nowym budynku przy ulicy Niebrowskiej oprócz sal dydaktycznych jest również sala widowiskowa o powierzchni 300 m2 (w tym 80 m2 sceny), sale do zajęć przyrodniczych, historycznych, wokalnych, muzycznych, tanecznych, pracownia ceramiki i rzeźby oraz warsztat
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:38
        Na terenie dzisiejszego Niebrowa urodził się Hilary Schramm (1857-1940) znany lwowski chirurg.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:39
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Niebr%C3%B3w_residential_area%2C_central_park%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland.jpg/450px-Niebr%C3%B3w_residential_area%2C_central_park%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:40
        Ludwików – południowo-wschodnia dzielnica Tomaszowa Mazowieckiego, położona na prawym brzegu rzeki Pilicy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:42
        Wieś Ludwików włączono w granice miasta w 1977 roku. Jest to dzielnica zdominowana przez jednorodzinne budownictwo mieszkaniowe. Od 1962 roku na Ludwikowie istnieje Szkoła Podstawowa (obecnie SP nr 7) a od 1977 roku również przedszkole[13]. Istnieje też kościół rzymskokatolicki parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Dzielnica posiada jednostkę Ochotniczej Straży Pożarnej (przy ulicy Łukasza)[. Na terenie Ludwikowa znajduje się kopalnia odkrywkowa, gdzie eksploatowane są piaski formierskie i budowlane. W południowo-zachodniej części dzielnicy znajdują się wywierzyska krasowe – Niebieskie Źródła, objęte ochroną unijnego programu Natura 2000.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:42
        Dzielnica Ludwików obsługiwana jest przez kilka linii tomaszowskiej komunikacji miejskiej. Na Ludwików z centrum Tomaszowa można dojechać dwoma mostami na rzece Pilicy: – przez ulicę Modrzewskiego (jedna z dwóch dróg dojazdowych z Tomaszowa do Zalewu Sulejowskiego); – oraz przez ulicę Białobrzeską. Przez dzielnice przebiega również linia kolejowa nr 25. Od kilku lat media o tematyce kolejowej donoszą o istniejących planach utworzenia przystanku kolejowego Tomaszów Mazowiecki Ludwików.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:43
        Prowadzone w latach 80. XX wieku badania archeologiczne w ramach ogólnopolskiego programu Archeologiczne Zdjęcie Polski doprowadziły do odkrycia na Ludwikowie osady sprzed 1500 lat przed naszą erą. W 2015 roku podczas wykopalisk archeologicznych na terenie dzielnicy odkryto cmentarzysko, którego pochodzenie naukowcy datują na 3500 lat przed nasze erą (między ulicą Anny i ulicą Barbary, nieopodal ulicy Białobrzeskiej)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:43
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Ludwikowska_Street_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland.jpg/360px-Ludwikowska_Street_in_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:44
        PREHISTORIA NA ZIEMIACH POLSKICH
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:45
        Groty Nagórzyckie w Tomaszowie Mazowieckim – wyrobiska poeksploatacyjne z XVIII wieku znajdujące się w południowej części miasta Tomaszowa Mazowieckiego, przy ulicy Pod Grotami (przedłużeniu ulicy Jana Pawła II), biegnącej nad Zalew Sulejowski na terenie byłej wsi Nagórzyce, obecnie dzielnicy Tomaszowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:45
        Tutejsze skały piaskowcowe liczą prawie 100 milionów lat i pochodzą z epoki kredowej, gdy na obszary tzw. Niecki Tomaszowskiej wielokrotnie wkraczało i wycofywało się morze
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:45
        Groty są pozostałością po podziemnej kopalni kwarcu wydobywanego w XVIII stuleciu i na początku XIX wieku. Groty składają się z licznych korytarzy, wnęk, zaułków i sal. Największe wyrobisko zwane „Salą Królewską” ma 30 m długości, 25 m szerokości i 3 m wysokości. Najrozleglejsza grota ma długość 120 metrów. Każda grota nosiła inną nazwę, np. Boczna, Borsucza, Chowańcza, Ciemna, Jeziorna, Niedźwiedzia, Taneczna, Złodziejska.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:46
        Piasek wydobywano od końca XVIII do początku XX wieku na potrzeby gospodarskie, a później dla hut szkła. Zakaz eksploatacji wydały władze carskie po zawaleniu się jednej z komór w której zginął mieszkaniec Nagórzyc. Od tamtej pory stały się lokalną atrakcją turystyczną, a po zamurowaniu wejść na długo zostały zapomniane.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:46
        Ponowne zainteresowanie uruchomiło inwestycję w celu odnowienia grot przy wsparciu finansowym Unii Europejskiej. Od czerwca 2010 czynione były zabezpieczenia grot i przystosowania ich do zwiedzania, a z początkiem 2012 groty otworzyły swoje drzwi dla turystów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:46
        Miejsce to jest wiązane z legendą o zbójniku Madeju.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:47
        Przy obiekcie znajduje się przystanek bezpłatnej komunikacji miejskiej. Z tomaszowskiego dworca kolejowego można tu dojechać linią nr 2. Do Grot Nagórzyckich prowadzi również oświetlona ścieżka pieszo–rowerowa. Za pawilonem administracyjno–wystawienniczym znajduje się parking dla samochodów osobowych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:47
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Groty_Nagorzyckie_2022_interior_%286%29.jpg/360px-Groty_Nagorzyckie_2022_interior_%286%29.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:48
        Zbój Madej – postać legendarna, zbójnik na którego w piekle oczekiwała kara w postaci madejowego łoża.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:49
        Zbój Madej zamieszkiwał wraz z matką jaskinię w Górach Świętokrzyskich. Pewnego dnia trafił do niej Bolko – młody chłopak, który szedł do piekła, by odebrać cyrograf, podpisany przez jego ojca – kupca o imieniu Walek. W dokumencie tym jego ojciec obiecał oddać diabłu, który pomógł mu wydostać kupiecki wóz z błota to, co w domu zastanie, a o czym jeszcze nie wie. Uratowany, po powrocie do domu dowiedział się, że podczas jego nieobecności żona powiła mu syna.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:49
        Bolko, dowiedziawszy się, że trafił do jaskini Madeja, zbladł ze strachu. Zbój bowiem nikomu nie darował życia: zabił własnego ojca, a matkę pozostawił przy życiu tylko po to, by mu gotowała jedzenie. Kiedy zbój dotarł do jaskini, od razu wyczuł obecność przybysza. Dowiedziawszy się jednak, dokąd zmierza, darował mu życie, pod warunkiem, że chłopak dowie się, jaką karę przygotowują dla Madeja po śmierci. Zgodziwszy się, chłopak wyruszył w dalszą drogę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:50
        Wracając, Bolko znów trafił do jaskini Madeja. Kiedy zbójnik usłyszał opis męczarni, jakie na niego czekają, postanowił zerwać z krwawą profesją. Chłopak wziął jego maczugę, wbił ją w ziemię, a następnie zadał mu następującą pokutę: codziennie ma schodzić na kolanach do pobliskiego strumienia, nabierać w usta wody i podlewać maczugę. Kiedy ta zakwitnie i wyda owoce – jego zbrodnie zostaną odpuszczone. Wtedy chłopak jako kapłan przybędzie i rozgrzeszy go. Ponadto zgromadzone pieniądze ma oddać ubogim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:50
        Po 20 latach Bolko został biskupem. Pewnego dnia przejeżdżał w pobliżu dawnej kryjówki Madeja. Wtedy poczuł zapach jabłek, wysłał więc sługi po owoce. Służący wrócili z wiadomością, że jabłka nie dają się zerwać, a obok drzewa klęczy siwobrody starzec. Biskup przypomniał sobie o Madeju, podążył więc pod jabłoń. Tu rozpoczął spowiadanie byłego zbójnika. Z chwilą wyznania kolejnych grzechów, jabłka zamieniały się w gołębie, które ulatywały do nieba. Z chwilą wyznania ostatniego grzechu – zamordowania ojca – ciało zbójnika rozsypało się w proch
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:50
        Różnie są wskazywane miejsca położenia jaskini, zamieszkiwanej przez Madeja. Jedne źródła mówią o zboczach Łysej Góry, inne – o Jaskini Zbójeckiej w okolicach Łagowa. Legenda w podobnym brzmieniu jest również łączona z Grotami Nagórzyckimi, położonymi na terenie Tomaszowa Mazowieckiego oraz z terenami pomiędzy Lublińcem a Częstochową.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:51
        Inna legenda, mówiąca o zbóju o imieniu Madej, łączy się z okolicami wsi Rozdziele w gminie Żegocina. Tutejszy zbójnik w XIV wieku rabował kupców, podążających z Węgier do Krakowa. Starannie krył przed rodziną swą profesję: żonie oświadczał, że idzie na polowanie, a ze swych wypraw wracał do domu z upolowaną zwierzyną.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:51
        Zrabowane łupy dzielił między siebie i kompanów. Madej zostawiał dla siebie tylko złote dukaty. Zdobycz wkładał do glinianych garnków, które zalepiał gliną i wynosił na strych. Na pytania żony, po co mu tyle naczyń, mówił że od przybytku głowa nie boli.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:52
        Pewnego dnia Madej nie wrócił do domu – został wraz z bandą z rozkazu króla Kazimierza Wielkiego pojmany i stracony na krakowskim Rynku. Jego żona nigdy się o tym nie dowiedziała – sądziła, że zginął podczas polowania. Z czasem jednak, kiedy używane przez nią garnki gliniane ulegały zniszczeniu, sięgnęła po te zostawione przez męża na strychu. Ze zdziwieniem zobaczyła wysypujące się z jednego z nich złote krążki. Ponieważ nie znała pieniędzy, zaniosła je do miejscowego proboszcza z zapytaniem, co to jest. Ten wyjaśnił, że to pieniądze które szczęścia nie przyniosą. Ostatecznie wdowa, nie do końca świadoma zawartości pozostałych garnków, ofiarowała je parafii. Został za nie zbudowany nowy kościół w Żegocinie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:52
        Kopalnia Biała Góra – kopalnia odkrywkowa piasków szklarskich zlokalizowana pomiędzy Tomaszowem Mazowieckim a Smardzewicami. Część złóż jest już wyeksploatowana, a część wyrobisk jest nadal czynna
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:53
        Pierwszą dokumentację geologiczną złóż Biała Góra I i Biała Góra II sporządzono w latach 50. XX wieku. W latach 60. XX wieku udokumentowano złoża piasków szklarskich Biała Góra III: Wesoła, Góry Trzebiatowskie, Radonia oraz piasków formierskich: Wygnanów i Grudzeń Las (wychodnia utworów albu środkowego). Na szerszą skalę prace geologiczne w synklinie tomaszowskiej podejmowano w latach 70. i 80. XX wieku. Prowadzono też prace dokumentacyjne na obu skrzydłach synkliny na całej szerokości wychodni w rejonie Unewela i Zajączkowa. Wydzielono wówczas złoża Piaskownica Zajączków Wschód i Unewel (potem podzielone na złoża: Unewel Zachód oraz Unewel Wschód o zasobach odpowiednio: 86 i 97 milionów ton). Po 2000 udokumentowano następne złoża: Biała Góra I E, Biała Góra II E, w nowym obszarze Biała Góra III Wesoła oraz Wygnanów II. Złoże Unewel podzielono na mniejsze obszary: Unewel Zachód – Las oraz Unewel Zachód – Pole
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:54
        W złożach Białej Góry występują głównie piaskowce kwarcowe ogniwa ze Smardzewic i z dolnej części ogniwa z Potoka, umiejscowione pod nadkładem piasków i glin czwartorzędowych oraz utworów nieproduktywnych kredowych o miąższości około 4-8 metra i maksymalnie do parunastu metrów. Złoża rozpoznane są za pomocą regularnej sieci otworów wiertniczych orientowanych prostopadle do rozciągłości warstw materiału
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:54
        W 2018 roku w eksploatacji pozostawało lub było do niej przygotowanych sześć złóż: Biała Góra IE, Biała Góra IIE, Unewel Zachód Nowy, Unewel Zachód Las, Grudzeń Las i Piaskownica Zajączków Wschód
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:55
        Złoże piasków kwarcowych pozyskiwanych w rejonie Białej Góry uchodzi za jedno z największych w Europie i stanowi około 80% polskich zasobów piasków szklarskich. Obecnie kopalnia należy do niemieckiej. Grupy Quarzwerke
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:56
        Kopalnia połączona jest ze stacją w Jeleniu bocznicą kolejową
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:56
        W wyrobiskach gniazduje brzegówka zwyczajna (np. w 2005 stwierdzono trzy kolonie tego ptaka liczące 138, 76 oraz 421 jamek, przy czym dwie ostatnie znajdowały się w eksploatowanym na bieżąco wyrobisku)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:57
        Jezioro powstało w latach 1969–1974 w wyniku przegrodzenia rzeki Pilicy w okolicy miejscowości Smardzewice, na jej 139 kilometrze od ujścia, na granicy ówczesnych województw łódzkiego i kieleckiego. Powstała tam betonowo-ziemna zapora o długości 1200 m i wysokości 16 m, która przyczyniła się do powstania zbiornika o powierzchni 2700 ha. Linia brzegowa zbiornika wynosi 58 km, z czego 11 km znajduje się na terenie gminy Wolbórz. Zasilany jest przez dwie rzeki: Pilicę i Luciążę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:58
        O budowie jeziora na Pilicy w okolicach Sulejowa zaczęto myśleć w połowie lat 60. XX wieku. Istniejące ujęcia wody zlokalizowane w Łodzi i jej obrębie oraz w Tomaszowie Mazowieckim przestały zaspokajać potrzeby mieszkańców i przemysłu. Doszło nawet do racjonowania wody.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:58
        Hasło „Woda dla Łodzi” widniało na transparentach przy budowie tamy spiętrzającej Pilicę i przy karczowaniu terenów przewidzianych do zalania. Nowo budowane jezioro zaporowe połączono z Łodzią potężnym rurociągiem. Początkowy jego odcinek, prowadzący do stacji uzdatniania w Kalinku, to stalowa rura o długości 36,6 km i średnicy 1,60 m. Jeszcze potężniejszy jest jego pozostały odcinek, łączący Kalinko ze zbiornikami i przepompownią na Chojnach. Ma on bowiem średnicę aż 2,20 metra
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:58
        W chwili oddania do użytku Jezioro Sulejowskie był największym akwenem w środkowej Polsce. W 1977 roku Wodociąg Sulejowski osiągnął zdolność produkcyjną blisko 258 tys. m³ wody na dobę – była to największa zdolność produkcyjna jednego systemu wodociągowego w historii wodociągów łódzkich nie osiągnięta nigdy potem. Dla porównania, stanowiła ona niemalże 2,5-krotność obecnej produkcji ZWiK Sp. z o.o. Natomiast w tamtych czasach zużycie wody w Łodzi było tak wielkie, że planowano wybudowanie jeszcze drugiej nitki Wodociągu Sulejów-Łódź, która mogła podwoić jego możliwości produkcyjne. W związku z upadkiem przemysłu lekkiego Łodzi inwestycji zaniechano
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:59
        Jezioro znajduje się w granicach Sulejowskiego Parku Krajobrazowego, który należy do zespołu Nadpilicznych Parków Krajobrazowych.
        Jezioro posiada wyznaczone strefy ochronne:
        bezpośrednią, obejmującą ujęcie wody w Bronisławowie
        pośrednią, obejmującą pas wokół zbiornika o szerokości 400 m od linii brzegowej.
        W Jeziorze występuje wiele gatunków ryb[5], dominujące to: płoć, leszcz, karp, amur, krąp, okoń, sum, sandacz i szczupak.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:59
        Oprócz funkcji retencyjnej i energetycznej zbiornik wykorzystywany jest do hodowli ryb, ochrony przeciwpowodziowej oraz do celów rekreacyjnych. Umożliwia uprawianie sportów wodnych, głównie żeglarstwa, kajakarstwa i windsurfingu. W związku z faktem, że obiekt jest celem weekendowych wycieczek wielu mieszkańców Łodzi i Warszawy nad Jeziorem powstały liczne ośrodki wypoczynkowe i kilka portów jachtowych. W ostatnich latach przekształcono kilka z nich w centra szkoleniowe dla większych firm. Na nabrzeżu od strony Tomaszowa Mazowieckiego, nieopodal tamy oddzielającej zbiornik od Pilicy, istnieje kilkusetmetrowe betonowe molo. W ciągu kilku następnych lat zostanie ono zmodernizowane w ramach projektu przygotowanego przez Gminę Tomaszów Mazowiecki i Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej. Inwestycje oszacowano na 7,2 mln złotych z czego 4,7 miliona pozyskano ze środków unijnych
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 21:00
        Kręcono tutaj scenę zabójstwa (eksplozja samolotu), jednego z bohaterów filmu „Trójkąt bermudzki” w reżyserii Wojciecha Wójcika
        Nad Jeziorem Sulejowskim nagrywany był również teledysk do piosenki Artura Andrusa pt. Królowa nadbałtyckich raf
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 21:01
        W lutym 1982 o tamę na Jeziorze rozbił się samolot wojskowy Iskra. Pilot zdążył się katapultować i wylądował w pobliskim porcie. Zginął w 2008 roku w katastrofie samolotu wojskowego CASA w Mirosławcu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 21:01
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Sulej%C3%B3w_Reservoir_%282%29.JPG/180px-Sulej%C3%B3w_Reservoir_%282%29.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 21:09
        Mój tata jeździł do Tomaszowa w jakichś sprawach spadkowych ale to zawsze było szybko - szybko i nie było czasu na zwiedzanie a miasto ciekawe i z ciekawą historią.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 21:10
        ROZKŁAD JAZDY MZK TOMASZÓW MAZOWIECKI
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 21:11
        WYKAZ POŁĄCZEŃ KATOWICE - TOMASZÓW MAZOWIECKI
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:22
        Pewien gość ze wsi Karpaty*
        Był bardzo, bardzo bogaty
        Lecz był samotny
        Z tęsknotą patrzył oknem
        Bo on niestety był garbaty
        --
        *Nazwa wsi w województwie łódzkim (dzisiaj część Tomaszowa Mazowieckiego)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:24
        Jeden pan z Kępy
        Coś za bardzo kręci
        Tak w życiu bywa
        Chyba coś ukrywa
        Nie dla mnie takie występy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:25
        Pewien pan z Laski
        W covidzie chodził bez maski
        Wierzył w teorie spiskowe
        Odpowiedzi miał gotowe
        Jakoś go nie widzę, a ty?
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:26
        Pewna pani z Ludwikowa'
        Po kątach rzezy chowa
        Czy to złe chęci
        Czy zaniki pamięci
        Czy w porządku jest głowa?
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:28
        Pewien pan z Henrykowskich Łąk
        Niestety zachorował na trąd
        Jak to możliwe? - ludzie pytają
        Taka choroba w naszym kraju
        Chyba czas wyjechać stąd
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:49
        Pewnemu panu z Nagórzyc Małych
        Dziwne przygody się przytrafiały
        Ne wiedzieć czemu
        Wychodził z nich bez dymu
        Lecz z myślą "Co będzie dalej"
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:51
        Jedna pani z Michałówka
        Taka bardzo młoda wdówka
        Męża pochowała
        O drugim już myślała
        Szukała go ...po ogródkach
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:54
        W Niebrowie pewna pani
        Swojego męża wciąż mami
        Wychodzi w nocy
        Kłamie mu w oczy
        Gdy w domu zostają sami
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:59
        Jedna pani z NIwki
        Bardzo lubi śliwki
        I węgierki
        I mirabelki
        Do tego zapija je piwkiem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:59
        Jedna pani z NIwki
        Bardzo lubi śliwki
        I węgierki
        I mirabelki
        Do tego zajada oliwki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 20:01
        Pewien pan w Nowym Porcie
        Ma swoją firmę i zarabia krocie
        Coś mi tutaj nie pasuje
        czy on fiskusa nie oszukuje
        A jego żona pławi się w złocie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 20:02
        Pewna pani z Przedgórza
        Jest taka sobie nie duża
        Taka do kieszeni
        Lecz mąż ją ceni
        A ona od czasu do czasu tonie w różach
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 22:57
        Jedna pani z Siedmiomoki
        Na świat patrzyła różowym okiem
        Wszystko ją cieszyło
        Ludzi to złościło
        Omijali ją bokiem.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 22:57
        Jedna pani z Siedmiomoki
        Na świat patrzyła różowym okiem
        Wszystko ją cieszyło
        Ludzi to złościło
        Tak było przed rokiem.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 22:59
        Pewien pan ze Starzyc
        Zobaczył że już marzec
        Słońce świeci
        Czas szybko leci
        A on - już starzec
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:01
        Jeden pan z Tomaszówka
        Chciał wiedzieć jak działa wiatrówka
        Strzelił do dzika
        A tu przyjaciel fika
        Teraz go czeka w celi planszówka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:04
        Pewien pan ze wsi Utratów
        Nazbierał pełno gratów
        Tydzień sprzątali
        Rady nie dali
        Bo on ich straszył z zaświatów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:07
        Jedna pani z Wilanowa*
        Była jak ryba zdrowa
        Pływać lubiła
        Zimną wodę piła
        I na wiele była gotowa

        *Dzielnica Tomaszowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:09
        Pewnej pani z Zapiecka
        Podwinęła się kiecka
        Światu pokazała
        Co pod nią miała
        Śmiały się z niej dziecka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:11
        Jedna pana z Górna
        Była bardzo durna
        To nie jej wina
        Że z niej blondyna
        I jeszcze wlazła do g...a
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:13
        Pewna pani we wsi Strzelecka
        Mieszkała tutaj od dziecka
        Tak się przyzwyczaiła
        Że nigdzie nie była
        A nie! Raz pojechała do Zapiecka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:15
        Panna że wsi Zielona
        Była jakaś szalona
        Nieźle rozrabiała
        Ludzi w szok wprawiała
        A na imię miała Aldona
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:17
        Kobieta ze wsi Browarna
        (Nawiasem mówiąc stara panna)
        Ciągle narzekała
        Ludziom uwagę zwracała
        Sąsiadka z niej była marna
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:19
        Pani że wsi Gustek
        Nie nosiła chustek
        Ucho ją bolało
        Włosy rozwiewało
        Chyba miała łeb pusty
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:20
        Pani że wsi Gustek
        Nie nosiła chustek
        Ucho ją bolało
        Włosy rozwiewało
        A ona zasłaniała się gustem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:22
        Pewien pan z Henrykowa
        Obiad żonie ugotował
        Ona zdziwiona
        Chciała się przekonać
        Co takiego zmalował
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:23
        Pewna pani z Bociana
        Śpiewała od rana
        Nikogo się nie bała
        Że tak fałszowała
        Oj da dana, oj dana
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:25
        Jeden pan z Kuźnic
        Nie ma już nic
        Nie patrzy na straty
        Mówi że jest bogaty
        Bo jeszcze może śnić
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 23:27
        Z Kuźnic Tomaszowskich pan
        Dziś rozłożył wielki kram
        Przez lata to chował
        Dziś sprzedaż garażowa
        I ja swój udział w niej mam
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:24
        Ośrodek wypoczynkowy; drobny przemysł m.in. odzieżowy. Zbiornik wodny na Mrożycy. Muzeum Regionalne z dużym działem krawiectwa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:24
        Brzeziny znajdują się w czołówce rankingu polskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem[3]. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia Brzeziny zostały w pierwszej 30 wśród miast Unii Europejskiej zanieczyszczonym pyłem zawieszonym PM2.5
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:24
        Brzeziny uzyskały lokację miejską przed 1329 rokiem. Prywatne miasto szlacheckie położone było w XVI wieku w województwie łęczyckim. Miasto prywatne Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie brzezińskim, obwodzie rawskim województwa mazowieckiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:25
        Data założenia miejscowości nie jest dokładnie znana. Według zachowanych dokumentów Brzeziny jako osada istniały już w XI-XII wieku, zdaje się to potwierdzać, istniejąca w tym miejscu przed 1139 rokiem siedziba parafii rzymskokatolickiej. Pierwszą wzmianka potwierdzającą miejski charakter Brzezin pochodzi z 1332 roku w dokumencie Władysława Siemowitowicza – księcia dobrzyńskiego i łęczyckiego. Przypuszcza się jednak, że status ten zyskały znacznie wcześniej, być może jeszcze w końcu XIII stulecia. Przywilej lokacyjny i prawa nadane miastu potwierdził w 1364 roku król polski Kazimierz Wielki, a w 1566 król Zygmunt August[12]. Najwcześniejsza informacja o Brzezinach jako siedzibie powiatu pochodzi z 1386 roku i dotyczy sądownictwa. Pod koniec średniowiecza, Brzeziny były miejscem, w którym odbywały się sesje wyjazdowe łęczyckiego sądu grodzkiego, tutaj również od końca średniowiecza aż do 1766 r. odbywały się roczki sądów ziemskich[14]. Niewątpliwie wczesny rozwój miasta związany był z handlem i korzystnym położeniem osady na szlaku drogi toruńsko – ruskiej, przy ważnych traktach handlowych łączących Wielkopolskę i Pomorze z Mazowszem, Podlasiem i Rusią oraz Litwę z Małopolską. Szczególnie intensywny rozwój Brzezin przypadł na okres od II połowy XV wieku do początków XVII wieku. W miejscowości znajdował się wówczas zamek ponieważ miasto było siedzibą kasztelani brzezińskiej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:25
        W drugiej połowie XV stulecia Brzeziny przeszły w ręce rodziny Lasockich, którzy pozostawali ich właścicielami – podobnie jak okolicznych włości – przez kolejne 330 lat. Lasoccy dbali o swoje dobra i między innymi dzięki temu, szczególnie intensywny rozwój Brzezin przypadł na okres od połowy XV do początków XVII wieku. W okresie tym Brzeziny były znaczącym ośrodkiem produkcji rzemieślniczej i nakładczej, sukienniczej i krawieckiej, także piwowarskiej. W tym okresie w mieście funkcjonowało około 300 warsztatów, a Brzeziny były najważniejszym centrum produkcji sukna w Polsce. Na ten okres przypada też czas rozkwitu miasta, które zamieszkiwało ponad 2,5 tys. mieszkańców (co było liczbą na ówczesne czasy znaczną).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:26
        Według opinii polskiego historyka Stanisława Sarnickiego z 1585 r. Brzeziny były miastem „znakomitym, wybornymi rzemieślnikami sławnym”. Miasto znane było również (za sprawą przybyłych tu w XVI w. Szkotów jako znaczny ośrodek browarnictwa. Pod względem gospodarczym ówczesne Brzeziny przerastały nawet stolicę województwa – Łęczycę, a przydomek „Krakówek”, jakim wówczas je określano, świadczy o dużym znaczeniu grodu nad Mrożycą. Z wysokiego poziomu nauczania słynęła brzezińska szkoła miejska, której uczniem był m.in. Maciej Stryjkowski, historyk, poeta i kronikarz. Z Brzezin pochodził pisarz ariański i ideolog reformacji Grzegorz Paweł z Brzezin, założyciel drugiej w Polsce szkoły protestanckiej oraz Adam Burski – filozof i rektor Akademii Zamojskiej. Z miastem 20 lat swojego życia związał również pisarz i publicysta polityczny epoki renesansu Andrzej Frycz Modrzewski, główny reprezentant postępowej myśli społeczno-politycznej polskiego Odrodzenia, autor traktu O naprawie Rzeczypospolitej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:26
        Od XVII wieku rozpoczął się okres upadku gospodarczego i kulturalnego miasta, na co złożyły się kolejne wojny ze Szwecją, które zubożyły i wyludniły miasto, a później okres panowania saskiego – mimo napływu kolejnych osadników, w tym Żydów (pierwsza wiadomość z 1736 r.) oraz kolonistów niemieckich (od 1752 r.).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:26
        Od XVII wieku rozpoczął się okres upadku gospodarczego i kulturalnego miasta, na co złożyły się kolejne wojny ze Szwecją, które zubożyły i wyludniły miasto, a później okres panowania saskiego – mimo napływu kolejnych osadników, w tym Żydów (pierwsza wiadomość z 1736 r.) oraz kolonistów niemieckich (od 1752 r.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:28
        W latach 20. XIX wieku rozpoczął się dynamiczny okres rozwoju Łodzi, równoczesne próby przekształcenia Brzezin w znaczny ośrodek włókienniczy nie powiodły się i miasto na kolejną szansę rozwoju musiało czekać aż do lat 70. XIX wieku. Wtedy rozwój miasta doznał istotnego przyspieszenia. Dzięki ówczesnej, korzystnej koniunkturze gospodarczej Brzeziny stały się dużym ośrodkiem produkcji odzieżowej, największym w Królestwie Polskim ośrodkiem chałupnictwa krawieckiego. W mieście powstawały m.in. pasiaki dla Księżaków Łowickich. Produkowane w Brzezinach tanie wyroby przeznaczone były dla uboższych warstw społecznych Królestwa Polskiego. Dużą część produkcji odzieżowej eksportowano na rynki rosyjskie. Liczba lud[15]ności Brzezin wzrosła w 1885 roku do 6 tys. a w przeddzień wybuchu I wojny światowej miasto liczyło już 18 tys. mieszkańców.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:29
        Podczas I wojny światowej, pod koniec 1914 roku w pobliżu Brzezin miała miejsce bitwa, w wyniku której armia rosyjska została zmuszona do wycofania na linię Bzury, Rawki i Pilicy. Miasto, podobnie jak i okoliczne wioski, zostały wówczas zniszczone i znacznie wyludnione. Okres międzywojenny w przypadku Brzezin charakteryzował się rozwojem produkcji krawieckiej. W 1918 roku powstał w mieście Związek Producentów Konfekcji Męskiej. W mieście wytwarzano nadal, w większości tanią odzież bawełnianą. W 1937 roku w ówczesnym powiecie brzezińskim działało aż 649 zakładów krawieckich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:29
        8 września 1939 r. w rejonie Brzezin miała miejsce bitwa oddziałów Armii Łódź z niemiecką 10. Dywizją Piechoty. Wówczas, podobnie jak pod koniec wojny, Brzeziny zostały zbombardowane. Niemcy włączyli miasto w granice Rzeszy, przemianowali je na Löwenstadt i rozpoczęli brutalne prześladowania ludności żydowskiej. Likwidacja utworzonego przez Niemców brzezińskiego getta nastąpiła w maju 1942 roku – jego mieszkańców wywieziono do obozów zagłady w Chełmnie i Oświęcimiu. W dniach 18 i 19 stycznia 1945 roku wojska 35 i 47 dywizji piechoty I Frontu Białoruskiego wyzwoliły miasto[16]. W toczonych wówczas walkach zginęło około 200 żołnierzy radzieckich, których podobnie jak polskich żołnierzy „września”, pochowano na cmentarzu przy ul. Łódzkiej (ku ich czci postawiono również Pomnik Wdzięczności). W czasie wojny zniszczeniu lub poważnemu uszkodzeniu uległo prawie 60% budynków, a liczba ludności zmalała do ok. 6000. Obecnie Brzeziny liczą ok. 13 tys. mieszkańców.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:31
        zespół klasztoru Reformatów – pierwotnie drewniany ufundowany w 1627 r., obecny murowany składający się z kościoła pw. św. Franciszka z Asyżu wzniesionego w 1754 r. (nr rej.: 8-I-8 z 10.09.1947 i 19.11.1960 oraz 4/8 z 27.05.1967) i klasztoru (nr rej.: 9-I-9 z 19.11.1960 oraz 9 z 27.05.1967), wzniesionego w początkach XVIII stulecia. Kościół i klasztor wielokrotnie niszczone i odbudowywane, odrestaurowano w latach 1947–1952.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:31
        kościół pw. Ducha Świętego – murowany, barokowy kościół ss. Bernardynek ufundowany w 1737 (nr rej.: 5-I-5 z 12.09.1947 i 19.11.1960 oraz 5 z 29.05.1967 r.) przez Józefa Lasockiego. Posiada późnobarokowy wystrój wnętrza. W ołtarzu znajduje się cenny obraz z XVII stulecia, przedstawiający Matkę Boską
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:31
        drewniany kościół pw. św. Anny – dobudowany do murowanej kaplicy z 1616 r. fundacji wojewody Stanisława Warszyckiego, wzniesiony w 1719 r. z fundacji mieszczanina Stanisława Bujakiewicza. W świątyni znajduje się cenny obraz w ołtarzu głównym, przedstawiający Świętą Trójcę, pochodzący z połowy XVII wieku, a także obrazy św. Walentego i św. Barbary, gotycką kropielnicą oraz rzeźby świętej z połowy XVII wieku i Anioła z chustą św. Weroniki (nr rej.: 6-I-6 z 12.09.1947 i z 19.11.1960 oraz 6 z 29.05.1967).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:31
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Brzeziny%2C_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_filialny_pw._%C5%9Bw._Anny.JPG/360px-Brzeziny%2C_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_filialny_pw._%C5%9Bw._Anny.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:32
        kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego – gotycka, murowany, parafialny, ufundowany w 1321 r., a wzniesiony w XIV w., później wielokrotnie przebudowywany, z renesansową kaplicą Lasockich (1534), w której znajduje się późnorenesansowy ołtarz z XVII stulecia oraz płyty nagrobne Lasockich (nr rej.: 1-I-1 z 10.09.1947 i z 19.11.1960 oraz 1 z 27.07.1967).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:32
        Kościół Podwyższenia Świętego Krzyża w Brzezinach – gotycka świątynia murowana, należąca do rzymskokatolickiej Parafii Podwyższenia Świętego Krzyża w Brzezinach, w województwie łódzkim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:33
        Kościół został zbudowany w 1. poł. XIV wieku. Wzniesiono go z cegły, w stylu gotyckim
        W renesansie miała miejsce pierwsza poważniejsza przebudowa kościoła - wzniesiono m.in. kaplice Lasockich i Miedzianków[2] - piękne mauzolea z katakumbami[3]. Bogate uposażenie kościoła oraz kaplicę ufundował ówczesny właściciel Brzezin - Stanisław Lasocki[4]. Wyposażenie do kaplic, jak i całego kościoła sprowadzono z Krakowa
        W 1515 roku dobudowana została kaplica Matki Bożej Różańcowej - na wzór kaplicy Zygmunta w katedrze wawelskiej
        Ostatnią dobudowana kaplicą jest kaplica Świętego Krzyża z 1619 roku
        W połowie XIX wieku kościół zamknięto, gdyż jego konstrukcja była poważnie uszkodzona[1]. Po odbudowie świątynia została poświęcona 30 października 1853 roku[1] i służy do dziś społeczności katolickiej w Brzezinach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:34
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Exaltation_of_the_Holy_Cross_church_in_Brzeziny_1914_%2872111933%29.jpg/360px-Exaltation_of_the_Holy_Cross_church_in_Brzeziny_1914_%2872111933%29.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:35
        Synagoga w Brzezinach – nieistniejąca synagoga znajdująca się w Brzezinach przy ulicy Berka Joselewicza, dawnej Żydowskiej. Była uważana za jedną z najpiękniejszych synagog środkowej Polski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:35
        Komitet budowy synagogi powstał w 1885 roku i zakładał jej budowę na miejscu starszej bożnicy. W 1893 roku zakończono budowę synagogi, której projekt wykonał łódzki architekt Ignacy Markiewicz.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:35
        W synagodze znajdowało się 10 dużych zwojów Tory i 300 płatnych miejsc siedzących. W bożnicy działał chór składający się z 30 chłopców oraz kilku dorosłych mężczyzn.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:36
        Podczas II wojny światowej, w 9 listopada 1939 roku Niemcy podpalili synagogę, oskarżając o ten czyn rabina Zelmona Borensztajna. W 1940 roku zniszczona synagoga została z czterech rogów podminowana i wysadzona w powietrze. Po zakończeniu wojny, w 1954 roku zwał gruzu po synagodze został usunięty, a plac po niej, decyzją władz miejskich został zamieniony na zieleniec. Obecnie w miejscu synagogi znajduje się skład budowlany.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:36
        Do dnia dzisiejszego przetrwały kawałki trzech małych zwojów Tory oraz połowa jednego dużego zwoju, które przechowywane są w Muzeum Regionalnym w Brzezinach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:36
        Murowany i orientowany budynek synagogi wzniesiono na planie kwadratu, w stylu neoromańsko-mauretańskim. Wejście znajdowało się od strony północnej. Główna sala modlitewna była podzielona na trzy nawy, na wschodniej ścianie znajdował się bogato zdobiony Aron ha-kodesz.
        Większość detali była w stylu neoromańskim, jednak narożniki ozdobione były wieżyczkami z mauretańskimi kopułkami na szczytach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:36
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/BrzezinySynagogue.jpg/360px-BrzezinySynagogue.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:25
        Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt:
        kościół filialny pw. św. Zygmunta, drewniany, 1762, nr rej.: 1/15 z 25.06.1946 oraz 381 z 30.05.1967
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:26
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Rosocha%2C_gm._Bedkow.jpg/240px-Rosocha%2C_gm._Bedkow.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:27
        Kościół św. Zygmunta w Rososze (filia parafii Będków) – orientowany, drewniany kościół ufundowany przez biskupa Jana Dębowskiego w 1762 r. Obiekt wpisany na listę zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:27
        Kościół pochodzi z XV wieku. Początkowo Będków terytorialnie należał do nieistniejącej dziś parafii w miejscowości Rosocha. Tuż przed 1300 rokiem we wsi wystawiono kościół św. Zygmunta i Wszystkich Świętych, który do 22 listopada 1523 pełnił funkcję kościoła parafialnego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:28
        23 listopada 1523 roku arcybiskup gnieźnieński Jan Łaski na prośbę właścicieli miasta erygował w Będkowie, przy istniejącym od 1462 r. kościele Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, parafię, a świątynię w Rososze uczynił jej filią. W tym czasie kościół popadł jednak w ruinę. Obecny budynek ufundowany został przez biskupa Jana Dębowskiego. Z pierwotnych murów kościoła pozostała jedynie kamienna kropielnica, znajdująca się przy bocznych drzwiach świątyni. W 1946 r. z datków mieszkańców Rosochy i pobliskich miejscowości udało się odnowić zadaszenie budynku. W latach sześćdziesiątych przeprowadzono konserwacje i zainstalowano instalacje elektryczną.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:28
        Wykonana całkowicie z drewna modrzewiowego budowla posiada konstrukcje zrębową. Do najważniejszych elementów świątyni należy gotycko-renesansowa rzeźba św. Zygmunta z I połowy XVI wieku, która widnieje w barokowym ołtarzu, gotycka kamienna kropielnica i rokokowy drewniany relikwiarz, zachowany z pierwotnych murów kościoła. Nawa w kształcie kwadratu ma być symbolem stabilności świata
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:29
        W centrum ołtarza umieszczone zostało rzeźbione oko Boga w kształcie trójkąta, urzeczywistniającego Trójce Świętą. Chór muzyczny, wsparty na dwóch profilowanych słupkach oraz belka tęczowa z ludowym krucyfiksem z XVII wieku podkreślają barokowy charakter budowli.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:29
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Saint_Sigismund_church_in_Rosocha_%281%29.jpg/240px-Saint_Sigismund_church_in_Rosocha_%281%29.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:33
        Pewien pan z Nowin
        To był taki jajogłowy
        Źle mi się robi jak na niego patrzę
        To taki wiejski cwaniaczek
        Co na wiele był gotowy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:37
        Pewien pan z Traszki
        Produkował taczki
        Moja droga córko
        Miał ich całe podwórko
        A w nich siedziały kaczki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:39
        Jeden pan z Jakiela
        Odgrywał Jankiela
        Grał na cymbałach
        Bardzo się starał
        I tak co niedziela
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:29
        Rudnik wzmiankowany jest już w XIV w. W 1399 r. odnotowany jest Tworzysław z Rudnika. W 1416 Stanisław z R. i Siodłkowa (ob. Szadkowice) h. Wilczekosy przekazał R. jednemu ze swych pięciu synów Szymonowi. W XV w. Rudniccy mieli udziały jedynie w R. i Ceniawach należeli więc do drobnej szlachty[2]. Przed 1521 r. Rudnik i Będków należały do parafii Rosocha. Od tego roku począwszy R. należy do nowo utworzonej parafii Będków
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:29
        W 1576 r. R. był własnością Stanisława Rudnickiego i miał „6 ½ łan., 2 zagr., karczmę i 13 zagr.”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:30
        Od 1877 r. właścicielem R. był Władysław Józef Karol Korzybski h. Abdank (syn senatora Andrzeja i Katarzyny z Gożyczów, ur. 14 października 1839 w Warszawie, zm. 14 października 1904 w R.), żonaty z Heleną Marią Emilią Rzewuską h. Krzywda ur. 18 czerwca 1858 w Będkowie – jego grób znajduje się przy kościele w Będkowie. Korzybscy pochodzili z arystokracji i posiadali oprócz R. nieruchomość w Warszawie. Władysław pracował przez jakiś czas w rosyjskim Ministerstwie Komunikacji. Synem Władysława i Heleny był Alfred Korzybski (ur. 3 lipca 1879 r. w Warszawie zm. 1 marca 1950 r. w Lakeville, Con., USA) inżynier, lingwista, semantyk. Młody Alfred studiował inżynierię chemiczną w Warszawie ale często przyjeżdżał do R.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:30
        W 1887 r. majątek obejmował „30 włók (503,9 ha) ziemi w tym 400 mórg ziemi ornej, 300 mórg po wycince lasu, reszta las, drogi i obejścia” [6]. Dobra R. zostały przez Korzybskiego wzorowo zmeliorowane – doświadczenia zawarł w książkach „Melioracyje rolne” wyd. w 1887 r. i „Instrukcyja do przeprowadzenia melioracyj rolnych” 1989. System odkrytych rowów Korzybskiego był szeroko stosowany w XIX w.
        W 1888 wieś miała 8 domów i 71 mieszkańców a folwark 4 domy i 50 mieszk.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:31
        W 1913 majątek R. miał 340 ha, kiedy kupił go Jan Nepomucen Kostrzeński (28 grudnia 1884 Wola Pierowa – 29 maja 1952 Piotrków T.), h. Deszpot. W 1921 ożenił się z Marią z Cybulskich 1v. Klawe (1889–1977). Mieli córkę Irenę (1922–1994), która wyszła za Jerzego Jelnickiego (1918–2005) h. Nowina[8]. Jan Kostrzeński był prezesem Brzezińsko-Łódzkiego Związku Ziemian[9] a później Reprezentacji Woj. Związku Ziemian. W r. 1933 wszedł do rady Giełdy Zbożowo-Towarowej w Łodzi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:31
        W Rudniku mieszkał również syn Marii z pierwszego małżeństwa Mieczysław Włodzimierz Klawe (6 sierpnia 1913 Warszawa – 3 grudnia 1973 Szczecin), który został lotnikiem. Walczył w wojnie obronnej w 1939 r. w 113 EM jako zastępca dowódcy w stopniu ppor. a od 1944 r. w dywizjonach 316 i 309 w Wielkiej Brytanii.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:32
        W 1939 r. majątek R. miał już tylko 170 ha. Kostrzeńscy gospodarowali tu do 1945 r., kiedy zostali wywłaszczeni z ziemi i dworu. Przenieśli się do Piotrkowa, gdzie Jan zmarł w 1952, a Maria zamieszkała u córki w Warszawie
        Ich dwór został po wojnie przebudowany i umieszczono w nim szkołę podstawową.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:32
        Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt:
        park dworski, nr rej.: 316 z 31.08.1983 i z 30.12.1993
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:32
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Dw%C3%B3r_w_Rudniku_1914.jpg/330px-Dw%C3%B3r_w_Rudniku_1914.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:34
        Sługocice – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Będków.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:34
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Slugocice_view.jpg/360px-Slugocice_view.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:35
        Sługocice – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Tomaszów Mazowiecki.
        Były wsią biskupstwa włocławskiego w województwie sandomierskim w ostatniej ćwierci XVI wieku. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:35
        Pierwsza wzmianka o Sługocicach pochodzi z XV wieku. Dokładna data to 1412 rok. Została zasiedlona w wyniku rozrastania się Brzustowa. W 1634 roku Sługocice posiadały 8 łanów użytkowanych przez 12 kmieci i 1 karczmę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:35
        W latach 1880–1904 mieszkał w Sługocicach Błażej Stolarski – polski działacz społeczny i polityczny, jeden z przywódców ruchu ludowego, publicysta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:36
        Rezerwat przyrody Sługocice – florystyczny rezerwat przyrody w gminie Tomaszów Mazowiecki, w powiecie tomaszowskim, w województwie łódzki. Znajduje się w obrębie otuliny Spalskiego Parku Krajobrazowego[2]. Teren rezerwatu przecina droga wojewódzka nr 713
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:37
        Zajmuje powierzchnię 8,89 ha (akt powołujący podawał 8,57 ha). Został powołany Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 18 maja 1984 roku (M.P. z 1984 r. nr 15, poz. 108, § 8). Według aktu powołującego, celem ochrony jest zachowanie żywca dziewięciolistnego – rośliny górskiej, bardzo rzadko występującej na niżu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:37
        Według obowiązującego planu ochrony ustanowionego w 2018 roku, obszar rezerwatu objęty jest ochroną czynną. W pobliżu znajduje się rezerwat przyrody Jeleń.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:37
        Rezerwat przyrody Jeleń – leśny rezerwat przyrody w miejscowości Sługocice w gminie Tomaszów Mazowiecki, w powiecie tomaszowskim, w województwie łódzkim[1]. Leży w obrębie otuliny Spalskiego Parku Krajobrazowego[3], przy drodze wojewódzkiej nr 713.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:37
        Stwierdzono tu występowanie 248 gatunków roślin naczyniowych, 45 gatunków mszaków i 6 gatunków porostów. Do tutejszych roślin chronionych należą: widłak jałowcowaty, kruszczyk szerokolistny, czarcikęsik Kluka, podkolan biały
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:40
        Mój ojciec coś wspominał o tej miejscowości. Tylko o której? bo są aż cztery.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:40
        Teodorów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Budziszewice.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:42
        Teodorów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie kutnowskim, w gminie Bedlno.
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:42
        Teodorów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie brzezińskim, w gminie Brzeziny.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa skierniewickiego.
        W miejscowości mieszkają wierni Kościoła Starokatolickiego Mariawitów należący do parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Grzmiącej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:43
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Teodor%C3%B3w_2._Centrum_miejscowo%C5%9Bci.jpg/360px-Teodor%C3%B3w_2._Centrum_miejscowo%C5%9Bci.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:43
        Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Grzmiącej – mariawicka parafia diecezji śląsko-łódzkiej, Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w RP.
        Siedziba parafii oraz kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego znajduje się w Grzmiącej, w gminie Brzeziny, powiecie brzezińskim, województwie łódzkim. Proboszczem parafii jest kapłan Ireneusz Maria Stanisław Bankiewicz, który mieszka na stałe w Strykowie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:43
        Parafia liczy około 140 rodzin mieszkających na terenie miasta Brzeziny oraz położonych w pobliskiej okolicy wiosek: Buczek, Janinów, Jaroszki, Teodorów, Tadzin, Lipiny, Polik i Grzmiąca. Obszar parafii znajduje się na terenie Krajobrazowego Parku Wzniesień Łódzkich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:44
        Parafia posiada cmentarz wyznaniowy, położony około 200 metrów od kościoła parafialnego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:44
        Kapłan Augustyn Gostyński będąc wikariuszem parafii rzymskokatolickiej w Brzezinach związał się z mariawityzmem. Po ogłoszeniu klątwy papieskiej potępiającej mariawitów z 1906, ojciec Augustyn musiał opuścić kościół w Brzezinach. Duża liczba wiernych i bliskość miasta Brzeziny spowodowały, że wybór lokalizacji padł na wieś – Grzmiącą. Budowę kościoła rozpoczęto w 1908 i trwała do 1911, a prowadził ją kapłan Kazimierz Kaczyński. Nowo wybudowany kościół został poświęcony przez ówczesnego ordynariusza diecezji łódzko-śląskiej biskupa Leona Marię Andrzeja Gołębiowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:44
        Świątynia w Grzmiącej stała się filią parafii Niesułków–Lipka. Od 1907 do 1948 proboszczem parafii był kapłan Maria Augustyn. Na stałe filią zajmowały się siostry zakonne (m.in. Justyna Romalewska). W 1948 proboszczem został kapłan Jan Siuder, placówka przestała być filią parafii w Lipce i rozpoczęła samodzielny rozwój. W 1970 przeprowadzono kapitalny remont kościoła, z jednonawowego przebudowano go w trójnawowy, zrobiono nowe sklepienie i zmieniono wystrój wewnętrzny. Pracami remontowymi kierował biskup Jan Maria Michał Sitek. W latach następnych od 1974 proboszczami parafii w Grzmiącej byli: kapłan Tadeusz Maria Ładysław Ratajczyk, kapłan Piotr Maria Grzegorz Dróżdż, kapłan Jakub Maria Szczepan Orzechowski, a od 1996 Ireneusz Maria Stanisław Bankiewicz.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:45
        Msze Święte i inne nabożeństwa sprawowane są w neogotyckim kościele pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Grzmiącej:
        Msze Święte w niedziele o godzinie 10:00
        Msza Święte i nabożeństwa w dni powszednie według ogłoszenia
        Adoracja miesięczna odprawiana jest 29. dnia każdego miesiąca (oraz w ostatni dzień lutego), o godzinie 18.00 w sezonie letnim lub o 16.00 w sezonie zimowym
        Uroczystość parafialna przypada na najbliższą niedzielę od 14 września
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:47
        Ja wam dzisiaj krótko powiem
        Co się działo we Władysławowie
        Dwóch chłopów się pobiło
        Lecz zapomnieli o co im chodziło
        W dodatku to byli posłowie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:48
        Władysławów – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie piaseczyńskim, w gminie Lesznowola. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa warszawskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:49
        Władysławów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łęczyckim, w gminie Świnice Warckie. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa konińskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:49
        Władysławów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie kutnowskim, w gminie Krzyżanów. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa płockiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 18:29
        Pewna pani z Wykna
        W lesie głośno krzykła
        co tam takiego było
        Że ją przestraszyło
        Coś między drzewami mykło
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 18:30
        Wykno – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Ujazd.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 18:31
        Wykno – osada w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim, w gminie Łęki Szlacheckie. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 18:34
        Starszy pan z Zachacza*
        Spadł kiedyś z pawlacza
        Co tam takiego było
        Może w głowie się zakręciło
        A może o coś zahaczył?

        *Kiedyś wieś w okolicach Łodzi - z taką pisownia jw.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 18:35
        Pewna pani z Zamościa
        Zaprosiła zacnego gościa
        Dogodzić mu chciała
        Cały dzień gotowała
        Lecz sprawa nie jest tak prosta
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 18:36
        Zamość – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim, w gminie Czarnocin.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 18:36
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Stork-nest-zamosc-poland_01.jpg/360px-Stork-nest-zamosc-poland_01.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:29
        Tereny dzisiejszej wsi były zasiedlone przez ludzi od 4 tysięcy lat. Znaleziono tu cmentarzysko z epoki brązu oraz z okresu halsztackiego i lateńskiego. Wzmianki historyczne pisane, datowane są na 1511 i 1512 r. Wieś Biała musiała być znaczna, bo już w XV w. powstała parafia erygowana przez arcybiskupa gnieźnieńskiego. W XVIII w. wioska była własnością Wilkanowskich
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:30
        Na terenie miejscowości znajduje się także mogiła trzech nieznanych powstańców z 1863 r. i tablica pamiątkowa odsłonięta w dniu 11 listopada 1928 r.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:30
        11 września żołnierze Wehrmachtu wraz z żandarmerią polową zebrali wszystkich mężczyzn ze wsi w budynku Stanisława Pabiańczyka, po czym obrzucili dom granatami. Rannych dobijali z broni krótkiej lub kolbami karabinów. Śmierć poniosło 16 mieszkańców wsi. Wieś została także częściowo spalona
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:31
        Do 1954 roku istniała gmina Biała. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa łódzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:32
        W lesie o współrzędnych 51.920822 19.456052, znajduje się stary ewangelicki cmentarz. Dużo z niego nie zostało, ale widać wał graniczny, dwa zachowane filary bramy i kilka pozostałych grobów zlokalizowanych pod wielkim drzewem. Najstarsze z nich pochodzą z końca XIX wieku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:32
        Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:
        kościół parafialny pw. świętych Piotra i Pawła, drewniany, XVIII-XIX w., nr rej.: 3-I-3 z 10.09.1947 oraz A/3 z 25.08.1967
        dzwonnica, drewniana, XVIII-XIX w., nr rej.: 13-I-13 z 20.09.1947 oraz A/13 z 25.08.1967
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:33
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Biala_kosciol_drewniany-003.JPG/360px-Biala_kosciol_drewniany-003.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:34
        Biała – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1859-1954 w Łódzkiem. Siedzibą władz gminy była Biała
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:34
        Gmina powstała w 1859 roku w Królestwie Kongresowym na mocy ukazu carskiego z 16 marca 1859 roku, a po jego podziale na powiaty i gminy z początkiem 1867 roku gmina weszła w skład powiatu brzezińskiego w guberni piotrkowskiej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:35
        Według stanu z dnia 1 lipca 1952 roku gmina składała się z 8 gromad: Biesiekierz Nawojowy, Biesiekierz Rudny, Biała, Gozdów, Jasionka, Kębliny, Pludwiny i Warszyce[8]. Jednostka została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin. Z obszaru gminy utworzono Gromadzkie Rady Narodowe. Po reaktywowaniu gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku gminy nie przywrócono, a jej dawny obszar wszedł głównie w skład gminy Zgierz.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:35
        Popielnica z Białej (także: waza z Białej, urna z Białej) – naczynie odnalezione podczas wykopalisk archeologicznych we wsi Biała. Naczynie to służyło jako urna na szczątki zmarłych. Popielnica ta stała się obiektem ogromnego zainteresowania z powodu symboli znajdujących się na niej, w szczególności swastyk oraz dwóch krzyży, które zostały spopularyzowane w ramach symboliki rodzimowierczej jako Ręce Boga. Przez niektórych rodzimowierców słowiańskich krzyż z popielnicy został uznany za pogański, słowiański symbol religijny, mimo że nie udowodniono jego związku z kulturą słowiańską.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:35
        Popielnica została odkryta w 1936 roku na cmentarzysku we wsi Biała w województwie łódzkim (w ówczesnym powiecie brzezińskim) i datowana jest na przełom II i III wieku (okres przeworski), rzadziej na wiek starszą. Urna ta została znaleziona potłuczona w grobie, być może kobiecym, na co może wskazywać znajdujący się też w grobie przęślik oraz igła
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:36
        W czasie II wojny światowej naczynie to, z powodu obecności na nim swastyk, było wykorzystywane przez nazistów do celów propagandowych. Jego wizerunek reprodukowano w licznych kopiach na plakatach, widokówkach i w gazetach, zaś dwuramienna swastyka stała się herbem okupowanego miasta Łódź. Propaganda ta miała na celu potwierdzać germańską genezę ziem Polskich i usprawiedliwiać okupację. Popielnica zaginęła w trakcie wycofywania się Niemców z Łodzi. Do Polski wróciła w latach 90. i obecnie znajduje się w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi. Oryginał przechowywany jest w magazynie, a na wystawie znajduje się jej kopia.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:36
        Niemiecki historyk Walter Kersten[5] opublikował naczynie w 1944 r. w czasopiśmie Posener Jahrbuch für Vorgeschichte (Poznański Rocznik Prehistorii) z powodu znajdujących się na nim swastyk, gdzie omówił znajdujące się na niej piktogramy. Na brzuścu (największej części naczynia) znajduje się sześć rysunków, które Kersten wymienia od lewej strony do prawej:
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:37
        Swastyka
        Mężczyzna na koniu
        Zachowana częściowo lub niedokończona postać kobieca, w zamierzeniu analogiczna do rys. 5, prawdopodobnie na koniu
        Mężczyzna na koniu
        Kobieta wsiadająca na konia z zaznaczoną wyraźnie sukienką oraz piersiami
        Krzyż z grzebykowato zakończonymi końcami, który dokładnie odpowiada kształtowi dłoni jeźdźców lub skrzyżowane cztery ręce; każda ręka ma pięć „palców”
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:38
        Kersten następnie dokonuje analizy porównawczej, podaje jeden przykład zdobnictwa figuralnego z okresu rzymskiego z Niemiec, później zdobnictwo z kultury łużyckiej i pomorskiej oraz, jego znaniem, analogiczne do rysunków z popielnicy skandynawskie, naskalne rysunki z epoki brązu. Zinterpretował rysunki jako całościowo pomyślany fryz wyobrażający pochód słoneczny i na podstawie analizy mitologii germańskiej, wiąże z kultem płodności. Na końcu artykułu poświęconego popielnicy przedstawiał poglądy o szowinistycznym zabarwieniu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:38
        W 1946 r. w czasopiśmie Z Otchłani Wieków naczynie omówiła także Halina Anna Ząbkiewicz-Koszańska, która była pracownikiem Muzeum Miejskiego w Łodzi przed wojną i znała naczynie z autopsji zaraz po odkryciu. Pisze ona, że fragment z rysunkiem, oznaczony numerem 3 przez Kerstena, był uszkodzony i nie udało się go odtworzyć. Jednak w publikacji Inventaria Archaeologica (1960), którego autorką także jest Koszańska, rysunek ten prezentowany jest w „poprawionej” formie: górną część zaokrąglono tak, że całość posiada kształt falliczny, oraz dorysowano dwa punkty sugerujące oczy lub piersi. Wielu późniejszych autorów korzystało z tej „ulepszonej” wersji, nie zdając sobie z tego sprawy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:39
        Według Konrada Jażdżewskiego rysunki te to znaki piktograficzne, które miały utrwalać jakiś zdarzenie z życia zmarłej, gdyż przedstawiają one scenę polowania łowców na jelenie. Mogły również przedstawiać jedną z rozrywek czekających na zmarłą w zaświatach. Krzyże równoramienne i swastyki symbolami słońca i stosowano je życząc szczęścia i jako ochrony przed złem – takie mogły być intencje.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:39
        Halina Anna Ząbkiewicz-Koszańska łączyła rysunki z kulturą łużycką i pomorską, a Ewa Bugaj i Tadeusz Makiewicz ze wczesną kulturą pomorską
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:40
        Współcześnie popielnica z Białej swoją popularność zawdzięcza rysunkom krzyży znajdujących się na niej. W środowisku naukowym dominuje pogląd, że krzyże w istocie są skrzyżowanymi rękoma łowców przedstawionych na popielnicy. Obecnie krzyż ten najczęściej znany jest pod nazwą Ręce Boga[8][9]. Nazwa Ręce Boga została spopularyzowana w latach 90. XX wieku przez środowisko rodzimowiercze skupione wokół Rodzimego Kościoła Polskiego w oparciu o interpretację jego założyciela, Lecha Emfazego Stefańskiego, którą przedstawił w wydanej w 1993 roku książce Wyrocznia słowiańska oraz w statucie tegoż związku wyznaniowego. Duży centralny krzyż, którego ramiona zakończone są palcami (grzebieniami), ma według niego symbolizować „Boga Najwyższego”, którego ramiona obejmują świat w jego cztery strony, a także wszechświat i równowagę, do której dąży natura. Swastyki umieszczone pomiędzy ramionami symbolu odpowiadać mają aspektom Boga, symbolizując dwie postacie „ognia niebiańskiego”: moce słoneczne oraz piorunowe. Symbol ten w swojej symbolice religijnej uznaje również inny związek wyznaniowy nawiązujący do etnicznych wierzeń Słowian – Słowiańska Wiara, jest także wymieniany jako symbol Swaroga w publikacji O Bogach i ludziach, wydanej przez Gromadę Kołomir (obecnie Kołomir – Rodzima Wiara o. Warmińsko-Mazurski). Przez część rodzimowierców słowiańskich symbol ten bywa również nazywany Krzyżem Słowiańskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:41
        Mimo że nie udowodniono związku tej popielnicy z kulturą słowiańską, to podobne symbole znajdowano w kulturze Słowian, np. jako wzory pisankowowe zebrane przez Kazimierza Moszyńskiego z terenów wschodniej Polski, z Małorusi i Serbochorwacji, jako symbol na naczyniu pogrzebowym dziecka znalezionym w obwodzie woroneskim, rejonie kalaczejewskim(ros.), czy na wrzecionu łupkowym spod wsi Sawwinskaja Słoboda(ros.) w Rosji
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:41
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Muzeum_Archeologiczne_i_Etnograficzne_w_%C5%81odzi_12.jpg/330px-Muzeum_Archeologiczne_i_Etnograficzne_w_%C5%81odzi_12.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:45
        ROZKŁAD JAZDY AUTOBUSÓW ZGIERZ - BIAŁA
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:46
        Miejscowość zaintrygowała mnie do tego stopnia, że jak uda mi się jeszcze pojechać do Łodzi to możliwe że się tam wybiorę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:47
        Kębliny – wieś sołecka w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie Zgierz. W latach 1975–1998 podlegała administracyjnie pod ówczesne województwo łódzkie. Nazwa pochodzi od staropolskiego słowa kębło – gniazdo, leże, legowisko (zwłaszcza zajęcy). Niektórzy wiążą pochodzenie nazwy z nazwiskiem Kembel lub Kombel, pojawiającym się w dokumentach z końca XIV w.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:47
        Wieś położona jest 12 km na północ od Zgierza, na północnej krawędzi Wyżyny Łódzkiej nad Moszczenicą, jedną z czystszych rzek powiatu zgierskiego, tworzącej tu liczne meandry, typowych dla małych rzek nizinnych. Wieś i jej okolice leżą w obszarach chronionego krajobrazu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:47
        Lewy brzeg Moszczenicy sąsiaduje z Lasem Kęblińskim (albo Szczawińskim), w którym wyznaczono rezerwat Grądy nad Moszczenicą o powierzchni 46 ha. Las Kębliński jest lasem mieszanym, z licznymi starymi bukami i dębami (tzw. kwaśna buczyna niżowa). W Lesie Kęblińskim do niedawna rósł potężny, zabytkowy dąb (o obwodzie pnia 364 cm), o którym mówiono, że Rosjanie powiesili na nim kilku powstańców z 1863 r. po przegranej bitwie pod Dobrą (ok. 10 km na wschód). Na południowym skraju lasu w odległości 5 km przebiega autostrada A2 (E30) Nowy Tomyśl – Stryków, a przez samą wieś biegnie droga wojewódzka nr 708 Ozorków – Brzeziny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:48
        Pierwsza wzmianka o wsi Kambliny pochodzi z 1520 r. i informuje, że wchodziła ona w skład parafii Gieczno (7 km na północ od Kęblin). W tym czasie właścicielami Kamblin i pobliskiego Besiekierza byli Besiekierscy, a później Gomolińscy. Nazwa wsi Kębliny jest wymieniona w dokumencie z 1793 r. o ustanowieniu powiatu zgierskiego. W XIX w. była wsią folwarczną. Na początku XIX w. Kębliny należały do Józefa Brochockiego, który sprzedał je w 1802 r. Antoniemu Grodzińskiemu. W 1822 r. majątek nabył Roch Trzciński. W 1846 r. na mocy działów rodzinnych właścicielem został Ignacy Urbankowski. Majątek ten skonfiskowały władze rosyjskie, ponownie jednak został on nabyty przez rodzinę Urbankowskich, którzy wybudowali w 1840 r. parterowy murowany dwór (kilkakrotnie przebudowywany) o typowej konstrukcji dworów polskich. Dwór mieści się w parku, założonym w końcu XIX w. W 1896 r. majątek nabyła rodzina Olszewskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:48
        Walory krajobrazowe wsi już w latach 30. XX w. przyciągały mieszkańców Łodzi i Zgierza, którzy zakładali w niej swoje letnie domy. Z tego okresu zachowały się dwa takie obiekty, obecnie odrestaurowane przez prywatnych właścicieli, m.in. modernistyczna willa łódzkiego fabrykanta Brunona Biedermanna z 1938 r. wyłożona ciekawymi majolikami. W 1938 r. tereny nad Moszczenicą wykupili właściciele francuscy, którzy chcieli tam wybudować sanatorium, ale plany ich przerwała II wojna światowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:49
        Podczas wojny obronnej Polski w 1939 r., w przededniu bitwy nad Bzurą, w nocy z 7 na 8 września w okolicy wsi toczyły się krwawe walki z udziałem pododdziałów 28 pułku Strzelców Kaniowskich z 10 Dywizji Piechoty i Kresowej Brygady Kawalerii Wojska Polskiego. Przedzierając się w kierunku północnym do miejsca koncentracji w odległym o 8 km Koźlu, jednostki te napotkały pododdziały niemieckiej 24 Dywizji Piechoty, z którymi stoczyły całonocny bój (upamiętniony obeliskiem). Zginęło wtedy i zmarło od ran od 150 do 200 polskich żołnierzy (170 mogił polskich żołnierzy – w większości nieznanych – znajduje się na cmentarzu w pobliskiej wsi Biała). W wyniku tej bitwy czasowo wyparto Niemców z zajętego przez nich folwarku i udało się otworzyć drogę dla pozostałych pododdziałów polskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:49
        11 września 1939 wkraczające oddziały Wehrmachtu do wsi Jasionka i Kębliny zamordowały 11 osób (nazwiska ofiar zostały ustalone)
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:50
          W 1940 r. przesiedlony Estończyk van Balten otrzymał Kębliny jako rekompensatę straconego w Estonii majątku. Jego żona zatrudniała w dworze licznych Polaków. Kębliny znajdowały się w pobliżu granicy pomiędzy Generalnym Gubernatorstwem i Krajem Warty (Warthegau) i były miejscowością, w której przerzucano nielegalnie przez granicę wielu Polaków.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:51
        Po wojnie dwór przejęła Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, a od 1992 r. znajduje się tam ośrodek Stowarzyszenia Monar. Naprzeciw dworu znajduje się stara murowana kuźnia zbudowana na początku XIX w. o ciekawej architekturze (ryzalit frontowy i ganek, a w narożach podparta przyporami).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:51
        Obecnie wieś ma charakter letniskowo-rolniczy, znajduje się w niej ok. 50 gospodarstw (zamieszkiwanych przez 290 stałych mieszkańców) i ponad 1000 działek rekreacyjnych, sklepy, punkt felczerski, Ochotnicza Straż Pożarna, dom parafialny, betoniarnia, tartak, stadnina koni, a także zakład przetwórstwa owoców produkujący soki i wino owocowe. Ze względu na dogodne warunki komunikacyjne z Łodzią i Zgierzem we wsi osiedla się na stałe coraz większa liczba mieszkańców tych miast. W 1999 r. założono wodociągi, pobierające wodę z odwiertu z głębokości 190 m z warstw oligoceńskich. W pobliżu wsi wytyczono szlaki rowerowe.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:51
        Wieś jest obsługiwana przez urząd pocztowy we wsi Biała i leży w granicach parafii Biała (4 km na południowy zachód, kod pocztowy 95-001).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:52
        Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt:
        park dworski, k. XIX, nr rej.: A/291 z 20.12.1983
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:52
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Monument_in_the_place_of_batlle_near_Kebliny%2C_Poland.jpg/300px-Monument_in_the_place_of_batlle_near_Kebliny%2C_Poland.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 14:10
        Starsza wdowa z Cyprianowa
        Na wiele była gotowa
        Męża już nie miała
        Więc rozrabiała
        Przyjechała do Krakowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 14:11
        Cyprianów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie Zgierz.
        Miejscowość wchodzi w skład sołectwa Biała.
        W latach 1975–1998 Cyprianów administracyjnie należał do ówczesnego województwa łódzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 14:12
        W Florianowie pewna pani
        Ciągle była na bani
        A jak piła
        To się złościła
        Leczyć się nie chciała za nic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 14:13
        Florianów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie kutnowskim, w gminie Bedlno.
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 14:15
        Pewną historię ci opowiem
        Co się działo w mojej głowie
        Przez pewien czas
        Ciągnie mnie w las
        A działo się to w Głowie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 14:15
        Kolonia Głowa (do 2009 Głowa) – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie Zgierz. Miejscowość wchodzi w skład sołectwa Biała. W latach 1975–1998 należała administracyjnie do ówczesnego województwa łódzkiego. Formalnie nazwa została usankcjonowana w 2009
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 14:17
        Jeden pan Jan z Gorzewa
        Wiedział czego mi trzeba
        Dobrze mi dogadzał
        Przy mnie się odmładzał
        Nawet nie jadł chleba
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 14:17
        Gorzew – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie pabianickim, w gminie Pabianice.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa łódzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 14:18
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Gorzew_-_tablica.JPG/360px-Gorzew_-_tablica.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 14:18
        Gorzewo-Kolonia – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie gostynińskim, w gminie Szczawin Kościelny. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 20:42
        W Starych Żukowicach urodzili się: Adam Pytel (nauczyciel, polityk), Stefan Jaracz (aktor, pisarz, założyciel i dyrektor teatru Ateneum w Warszawie), Dariusz Zagórski (piłkarz).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 20:42
        We wsi funkcjonuje parafia Matki Bożej Częstochowskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 20:43
        Ochotnicza Straż Pożarna w Starych Żukowicach została założona prawdopodobnie w 1908. W 1997 roku jednostka została włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 20:44
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Stare_%C5%BBukowice%2C_szko%C5%82a_podstawowa.jpg/242px-Stare_%C5%BBukowice%2C_szko%C5%82a_podstawowa.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 20:44
        Parafia Matki Bożej Częstochowskiej w Starych Żukowicach – parafia rzymskokatolicka, znajdująca się w diecezji tarnowskiej, w dekanacie Tarnów Północ[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 20:45
        Parafię erygował biskup tarnowski Jan Stepa 27 grudnia 1957 roku. Kościół parafialny w stylu modernistycznym został zbudowany w 1961 roku, według projektu architekta Ottona Fedaka z Myślenic.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 20:45
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Stare_Zukowice_kosciol_NMP_Czestochowskiej_23.04.09_p1.jpg/240px-Stare_Zukowice_kosciol_NMP_Czestochowskiej_23.04.09_p1.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:32
        Jedna pani z Gozdowa Nowego
        Pogoniła męża niewiernego
        Przypadkiem się dowiedziała
        Cały tydzień przepłakała
        Lecz ludziom nic do tego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:33
        Pierwsza wzmianka o Bratoszewicach pochodzi z 1418 r. Od 1458 do końca XVII wieku Bratoszewice, obecnie wieś, posiadały prawa miejskie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:33
        Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:
        kościół parafialny pw. św. Augustyna, z XV/XVI wieku, 1696, XVIII w.; murowany, późnogotycki, przebudowany w latach 1898-1901; ołtarze późnogotyckie i późnobarokowe; stalle (XVI, XVIII wiek) nr rej.: R-4-I-4 z 10.09.1947 oraz A/4 z 27.05.1967. Wokół kościoła zabytkowy park wyróżniający się dobrze zachowanym układem przestrzennym, ciekawą kompozycją i bogatym drzewostanem;
        drewniana dzwonnica konstrukcji słupowej;, nr rej.: R-445-I-112 z 20.03.1952 i z 2.04.1956 oraz A/329 z 27.05.1967
        lamus przy plebanii, drewniany, XIX w., nr rej.: A/330 z 27.05.1967
        zespół pałacowy, z pierwszej ćw. XX w., nr rej.: A/263 z 12.12.1978:
        pałac Rzewuskich z początku XX wieku w stylu francuskiego renesansu usytuowany w parku obok zabudowa folwarczna z połowy XIX wieku. Pałac po pożarze w roku 1985 jest w stanie ruiny.
        park, gdzie znajduje się także szkoła rolnicza.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:34
        W Bratoszewicach działa Łódzki Ośrodek Doradztwa Rolniczego oraz odbywają się Targi Rolnicze "Agrotechnika", a także tzw. Święto Ziemniaka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:34
        w Bratoszewicach urodził się Ks. Idzi Benedykt Radziszewski (1871-1922), założyciel i pierwszy rektor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (w latach 1918-1922) – jego imię nosi Zespół Szkół nr 2 w Bratoszewicach (Szkoła Podstawowa i Gimnazjum nr 2)
        z rodziny szlacheckiej Bratoszewskich herbu Sulima pochodził Rafał Bratoszewski (ok. 1765-1824) – założyciel miasta Aleksandrowa Łódzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:34
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Dw%C3%B3r_w_Bratoszewicach.jpg/360px-Dw%C3%B3r_w_Bratoszewicach.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:36
        Znów pan z Gozdowa Starego
        Wypił sobie jednego
        I zrobił awanturę
        O jakąś bzdurę
        Tak już bywa kolego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:42
        Starszy pan z Jasionki
        Nie chciał nosić jesionki
        Nie lubił tego płaszcza
        Nie chciał iść do krawca
        A przecież chłodne są już dzionki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:43
        Jasionka – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie Zgierz.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:43
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa łódzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:43
        Jasionka jest starą wsią, wzmiankowana w 1396 roku. Była wówczas posiadłością Karśnickich. W 1827 roku wieś liczyła 10 domów i 110 mieszkańców, należała do parafii Modlna i była własnością prywatną.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:44
        Ostatnim właścicielem Jasionki był Stanisław Pomianowski – patriota, działacz społeczno-polityczny poszukiwany przez Gestapo za swą działalność. Był on ministrem w rządzie Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. Zmarł w 1980 roku w Anglii. Prochy jego spoczywają na cmentarzu w Górze św. Małgorzaty
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:44
        11 września 1939 we wsi Jasionka i Kębliny żołnierze Wehrmachtu zamordowali 11 osób (nazwiska ofiar zostały ustalone)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:44
        Góra Świętej Małgorzaty – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łęczyckim, w gminie Góra Świętej Małgorzaty.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:45
        Prywatna wieś duchowna położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie łęczyckim województwa łęczyckiego W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.
        Miejscowość jest siedzibą gminy Góra Świętej Małgorzaty.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:45
        Góra św. Małgorzaty jest bardzo stara. Pierwszy dokument o niej wspominający to tzw. „falsyfikat trzemeszeński” z 1145, według którego w tymże właśnie roku w obecności legata papieskiego jeden z synów Bolesława Krzywoustego (nie wiadomo który) przekazuje wieś na Górze pod Łęczycą w posiadanie klasztorowi w Trzemesznie. W dokumencie jest wspomniana także usytuowana w tej wsi Kaplica Maryi, a więc w 1145 istniała już i wieś, i kaplica.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:45
        Data założenia wsi jest nieznana. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego (wydanie z 1881) podaje rok 1040, lecz nie jest to niczym uzasadnione. Słownik etymologiczny miast i gmin PRL powołuje się już na „falsyfikat trzemeszeński” i podaje rok założenia 1145. Rok ten został ostatecznie uznany za rok założenia wsi.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:46
        Falsyfikat Trzemeszeński pisze o wsi na Górze pod Łęczycą. Nazwa Góra pod Łęczycą powtarza się na wszystkich kolejnych dokumentach wspominających o Górze św. Małgorzaty, chociażby na spisach dóbr klasztoru w Trzemesznie. Na dokumentach królewskich wymieniających te dobra pojawia się z kolei nazwa Góra. Dzisiejsza jej forma pojawia się po raz pierwszy w dokumencie z 1410 w łacinie – Gora Sancta Margarete. Na wszystkich dokumentach spisanych po roku 1410 widnieje już nazwa Góra św. Małgorzaty.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:46
        Czemu święta Małgorzata niespodziewanie pojawiła się w nazwie wsi? Tłumaczy to miejscowa legenda o św. Małgorzacie. Według niej Małgorzata niestrudzenie wędrowała po świecie. Pewnego razu, kompletnie wyczerpana całodzienną wędrówką, kiedy doszła do jakiejś wsi, zapukała i poprosiła o schronienie. Została potraktowana jak włóczęga i wypędzona ze wsi. Wędrowała więc dalej, a w tym czasie zapadła ciemna noc i rozpętała się burza.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:46
        Doszła do następnej wsi, a kiedy tam poprosiła o schronienie, została przyjęta z otwartymi rękami – nakarmiona i odziana, a mieszkańcy wsi zrobili dla niej jeszcze miękkie posłanie na nocleg. Tymczasem w chacie, w której przebywała, odbywało się spotkanie mieszkańców wsi, na którym wszyscy mieli zadecydować, gdzie postawić kościół. Kiedy ktoś proponował jakieś miejsce, nie pasowało ono innemu i tak w kółko. Dyskusja, której przysłuchiwała się święta, trwała do późnej nocy i w końcu nie podjęto żadnej konkretnej decyzji.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:47
        Święta Małgorzata nie spała, tylko rozmyślała, jak odwdzięczyć się tutejszym ludziom za opiekę. Wstała bardzo wcześnie, kiedy wszyscy jeszcze spali, i poszła na pole. Tam zaczęła kopać, a ziemię usypywać na kopiec. Pracowała bez wytchnienia, a kiedy wszyscy się obudzili, zaczęli jej pomagać i w krótkim czasie we wsi stanęła góra, na której wszyscy zgodnie postanowili wybudować kościół. Ludzie, wdzięczni za rozwiązanie konfliktu, podziękowali jej i Małgorzata powędrowała dalej. Od góry przez nią usypanej wieś wzięła swoją nazwę, a wieś, z której święta została wypędzona nazywa się dziś Piekiełko (powiat grójecki). Wydmy piaskowe, które tam się znajdują, są tłumaczone tak, że kiedy usypywano górę, z worków wysypywał się piasek.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:47
        Inna, mniej popularna wersja pochodzenia nazwy:

        Według miejscowej legendy powstanie Nagórek (Wieś k. Gaju) związane jest ze św. Małgorzatą. Św. Małgorzata zamieszkiwała ze swymi rodzicami pod Tumem. Była piękną, dorodną dziewczyną. Zakochał się w niej diabeł Boruta i postanowił pojąć ją za żonę. W Wielką Sobotę Małgorzata z fartuchem pełnym złocistego piasku posypywała dróżki wokół swojego domostwa, gdy zauważyła skradającego się Borutę, próbowała uciec. By skryć się przed napastnikiem, wysypała piasek ze swego fartucha; powstało wzgórze w Górze św. Małgorzaty, które zakryło ją przed oczami czarta. Małgorzata uciekała dalej, i zatrzymała się dopiero przed Gajem, gdy zorientowała się, że nie grozi jej już niebezpieczeństwo. Otrzepała fartuch z pozostałości piasku i w tym miejscu powstały niewielkie pagórki, od których powstała nazwa miejscowości Nagórki.

        (Stanisław Cisak Środek Polski, s. 479)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:47
        Po zbudowaniu do dziś stojącego kościoła, Góra Świętej Małgorzaty była z nim nierozerwalnie złączona. Kościół, oprócz dóbr w Górze, wynoszących 100 ha, posiadał także duże folwarki w Bryskach (194 ha) oraz w Morakowie (124 ha). Przez ponad 400 lat należał on bezpośrednio do kanoników laterańskich z klasztoru w Trzemesznie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:48
        Dopiero w 1818 car Aleksander I zamknął klasztor i skonfiskował jego dobra, a kościół w Górze św. Małgorzaty przeszedł do diecezji włocławskiej, a większość jego folwarków została sprzedana lub oddana chłopom. Od tamtego roku we wsi zaczęto prowadzić statystyki np. ludności czy domostw, których nie prowadzono, gdy ta należała do klasztoru. Na przykład w 1827 w Górze św. Małgorzaty były 23 domy oraz 153 mieszkańców (według Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:48
        8 września 1939 żołnierze Wehrmachtu dokonali zbrodni na ludności cywilnej wsi. Niemcy zabijali kobiety podczas przygotowywania posiłków, rolników w polu. Strzelali też do osób uciekających z palących się zabudowań, które wcześniej podpalali
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:48
        Podczas II wojny światowej ze wzniesienia usypanego według legend przez św. Małgorzatę, które ma 25 m wysokości względnej i 136 m n.p.m. eksploatowano duże ilości żwiru. Do dziś można tam znaleźć bardzo duże, kilkumetrowe wykopy. W 1961 w Górze św. Małgorzaty odbył się VI Kongres Międzynarodowego Towarzystwa do Badań Czwartorzędu. Miejsce to zostało wybrane m.in. ze względu na występowanie wydm. W latach 1968–1969 wzgórze św. Małgorzaty i znaczna część wsi zostały zalesione.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:49
        Na cmentarzu w Górze św. Małgorzaty znajduje się grób majora Żabokrzyckiego, dowódcy oddziałów powstańczych z 1863. Wcześniej na dużym metalowym krzyżu znajdowały się słowa „major wojsk polskich”, jednak zostały one usunięte przez Niemców w czasie II wojny światowej. W 1939 pochowano na tamtym cmentarzu także 12 polskich żołnierzy poległych w czasie wojny obronnej Polski. Ich ciała zostały w 1952 przeniesione na cmentarz w Łęczycy, a w miejsce grobów odsłonięto tablicę pamiątkową.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:49
        W 1995 z udziałem władz wojewódzkich odbyły się w Górze Świętej Małgorzaty uroczyste obchody jej 850-lecia.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:49
        We wsi Góra Świętej Małgorzaty znajduje się malownicze wzniesienie (136 m n.p.m.), dochodzące do 30 m wysokości względnej, położone na równinie pradoliny rzecznej. Góra jest pochodzenia polodowcowego; liczne odsłonięcia skał na zboczu pozwalają obejrzeć budowę geologiczną terenu. Na szczycie wzgórza stoi kościół, którego pierwowzór gotycki został zniszczony w wyniku przebudowy w XIX w. w stylu klasycystycznym
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:50
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/G%C3%B3ra_%C5%9Awi%C4%99tej_Ma%C5%82gorzaty._Figura_Chrystusa_2.jpg/330px-G%C3%B3ra_%C5%9Awi%C4%99tej_Ma%C5%82gorzaty._Figura_Chrystusa_2.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:53
        Julianów – część wsi Załusin w woj. łódzkim, w pow. kutnowskim, w gminie Bedlno
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:53
        Julianów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie kutnowskim, w gminie Krzyżanów.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa płockiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:53
        Julianów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łaskim, w gminie Wodzierady.
        Miejscowość położona jest na Wysoczyźnie Łaskiej.
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa sieradzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:54
        Julianów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łowickim, w gminie Nieborów.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa skierniewickiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:54
        Julianów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łowickim, w gminie Nieborów.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa skierniewickiego,,
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:54
        Julianów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie poddębickim, w gminie Dalików. Miejscowość wchodzi w skład sołectwa Krasnołany.
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa sieradzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:55
        Julianów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie rawskim, w gminie Rawa Mazowiecka.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa skierniewickiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:55
        Jeszcze na początku XX wieku przez tereny dzisiejszego Julianowa przebiegała granica lasu, którego pozostałościami są pomniki przyrody we wsi. Obszar ten wraz z okolicznymi miejscowościami od pierwszej połowy XIX wieku należał do rodziny Starża-Majewskich herbu Starykoń. Po śmierci Juliana Starży-Majewskiego w 1914 r. tereny te (wraz z Konopnicą, Pokrzywną, Zagórzem i Żydomicami) odziedziczył jego siostrzeniec Leszek Romocki herbu Prawdzic.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:56
        Do roku 1954 wieś należała do gminy Wałowice/Niwna. W latach 1954-1961, po zastąpieniu struktury gmin gromadami, miejscowość należała do gromady Julianów. W skład gromady Julianów weszły obszary dotychczasowych gromad: Jakubów, Kaleń, Konopnica z wyłączeniem przysiółka Sucha, Zagórze, Żydomice i Przewodowice z wyłączeniem uroczyska leśnego Dębina z gminy Niwna. Gromada z końcem 1961 roku została włączona w skład gromady Rawa Mazowiecka i w 1972 w skład gminy Rawa Mazowiecka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:56
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Julian%C3%B3w%2C_foto_2.jpg/360px-Julian%C3%B3w%2C_foto_2.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:57
        Julianów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Żelechlinek.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:57
        Julianów – osiedle mieszkaniowe, znajdujące się na terenie Bałut w Łodzi. Granicznymi ulicami osiedla są: Łagiewnicka, Julianowska, Sikorskiego oraz Zgierska.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:57
        Na osiedlu znajdują się domki jednorodzinne. Osiedle Julianów wchodzi wraz z osiedlami Rogi oraz Marysin w skład większego osiedla – Julianów – Marysin – Rogi.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:58
        Przez Julianów przepływają dwie z łódzkich rzek – Sokołówka i Brzoza oraz znajduje się jeden z większych Łódzkich parków park Julianowski im. Adama Mickiewicza. Na północ od parku położony jest cmentarz św. Rocha, a dalej Mauzoleum na Radogoszczu. Na terenie osiedla swą siedzibę ma XXX Liceum Ogólnokształcące, Szkoła Podstawowa nr 172 i nr 201, przedszkola nr 45 i 97, żłobek nr 5 oraz IV Szpital Miejski im. dr. H. Jordana. Na południu osiedla położony jest Kościół Najświętszego Serca Jezusowego i św. Marii Małgorzaty Alacoque.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:58
        W pobliżu osiedla znajduje się przystanek Łódź - Arturówek Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej i Wojewódzki Specjalistyczny Szpital im. dr. Wł. Biegańskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:58
        W północnej części znajduje się Użytek ekologiczny "Mokradła Brzozy".
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:58
        Dawniej samodzielna miejscowość. Od 1867 w gminie Radogoszcz należącej do powiatu łodzińskiego (łódzkiego) w guberni piotrkowskiej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:59
        18 sierpnia 1915 Julianów włączono do Łodzi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:59
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Lodz%2C_Julianow%2C_Folwarczna.JPG/360px-Lodz%2C_Julianow%2C_Folwarczna.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 23:00
        Julianów to dawna wieś, od 1867 w gminie Chojny. W okresie międzywojennym należała do powiatu łódzkiego w woj. łódzkim. W 1921 roku liczba mieszkańców wynosiła 184. 1 września 1933 weszła w skład nowo utworzonej gromady Juljanów, składającej się ze wsi Juljanów i wsi Komorniki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 23:00
        Podczas II wojny światowej włączone do III Rzeszy. Po wojnie Julianów powrócił na krótko do powiatu łódzkiego woj. łódzkim, lecz już 13 lutego 1946 włączono go do Łodzi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:15
        Koziegłowy – miasto w Polsce położone w województwie śląskim, w powiecie myszkowskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Koziegłowy.
        Koziegłowy uzyskały lokację miejską w 1402 roku, zdegradowane w 1870 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1950 roku. Miasto biskupstwa krakowskiego w księstwie siewierskim w końcu XVI wieku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:15
        Miejscowość ma metrykę średniowieczną i założona została w XIV wieku. Wymieniona w 1400 ecclesia in Cozeglowy, 1402 Kozieglowy, 1410 Coszeglowi, Koseglouy, Koszeglowy, 1414 de Koziglow, 1422 Cozeglowi, 1423 Cosegloui, 1437 Cozieglovi, 1449 Kozieglowi, 1553 Cossegloui, 1466 Cozeglovy, 1469 Cosiegloue, 1470-80 Nova Kozyeglowi, Nowa Kozeglowi, 1475 Kozyeglowy, 1508 z miesta Kozeglow, 1527 s Koziehlaw, 1529 Cozyeglow, Kozieglody, Kosyeglovy, 1576 Kozieglowy, 1783 Kozieglowy, 1827 Koziegłowy, 1883 Koziegłowy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:17
        Nazwę miejscowości w zlatynizowanych formach Kozyeglowy oraz Cozyeglowy wymienia w latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis. Nazwa miejscowości należy do grupy nazw patronimicznych od której pochodzi nazwisko Jana Koziegłowskiego wymienianego przez Długosza jako właściciela miejscowości.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:20
        Nazwa pochodzi od nazwy osobowej o charakterze przezwiska Kozia Głowa i oznacza głowę zwierzęcia domowego – kozy. Być może została ona użyta w charakterze metaforycznym jako apelatywne zestawienie kozie głowy, które oznacza teren pagórkowaty i pofałdowany. Wówczas o nazwie zaważyłoby położenie geograficzne miasta, które leży w niskiej kotlinie otoczonej z trzech stron górami
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:20
        W 1106 książę polski Bolesław Krzywousty nadał tereny wokół późniejszych Koziegłów rycerzowi Drogosławowi herbu Zerwikaptur zwanego również Koziegłowy. Założył on wieś nazwaną od swojego herbu, na którym umieszczone są głowy trzech kozłów. Kazimierz II Sprawiedliwy odebrał tereny jego spadkobiercom, gdy ci zaczęli parać się rozbójnictwem i napadać na bogate dwory. Rejon Koziegłów przypadł wówczas bratu krakowskiego biskupa Pełki, wojewodzie krakowskiemu Mikołajowi herbu Lis, który rozpoczął budowę warownego koziegłowskiego zamku. Budowla nie zachowała się do dnia dzisiejszego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:21
        Miejscowość rozwinęła się z przyzamkowej osady. W 1426 w miejscowości przebywał król polski Władysław Jagiełło. W 1434 wieś uległa spaleniu w pożarze. Miasto w Koziegłowach zostało lokowane w XV wieku na planie regularnym. W latach 1470–1480 miejscowość stanowiła własność Jana Koziegłowskiego herbu Lis, który w 1472 uzyskał dla wsi prawo miejskie na wzór prawa magdeburskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:26
        Od XV wieku w mieście notowana była miejscowa szkoła parafialna. W 1472 historyczne dokumenty zanotowały w języku łacińskim rektora szkoły i pisarza zamkowego Jana (minister schole necnon notarius castri), W 1502 stanowisko rektora objął mieszczanin koziegłowski Stanisław Szoligia, który pełnił jednocześnie funkcję pisarza właściciela miasta Krystyna II z Kozichgłów. W 1598 odnotowano dom rektora koziegłowskiej szkoły. Jej zamożni absolwenci podejmowali również studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Dokumenty historyczne odnotowały studentów tej uczelni pochodzących z Kozichgłów: w 1427 Piotr syna Macieja, 1460 Jan Koziegłowski, 1469 Stanisław syn Piotra. 1504 Więcesław syn Jerzego, 1515 Stanisław syn Piotra, Marcin syn Andrzeja, 1517 Sebastian syn Stanisława, 1520 Michał syn Mikołaja[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:26
        W mieście rozwijał się również handel oraz rzemiosło. Historyczne dokumenty podatkowe wymieniają w latach 1470–1480 5 młynów, w tym 2 z ziemią rolną. W 1472 zanotowano młyn miejski oraz młyn słodowy mielący słód na gorzałkę i piwo, 14 jatek mięsnych, 12 kramów piekarskich i 12 kramów solnych. W mieście pracowali młynarze, rzeźnicy, piekarze, szewcy. Dokumenty dwukrotnie odnotowały w 1479 i 1536 kuźnicę miejską zwaną Bolerowską. W 1550 w mieście zanotowano wyszynk piwa oraz innych napojów, a także postrzygalnię sukna, farbiarnię i skład świec. W 1550 w Koziegłowach za zgodą biskupa krakowskiego Samuela Maciejowskiego odbudowano także spalony ratusz miejski po raz pierwszy zanotowany w 1472, który pokryto dwuspadowym dachem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:27
        Od XVI wieku w mieście funkcjonowała komora celna, w której przykładowo: w 1519 pobrano cło od 153 wozów żelaza koziegłowskiego, a w 1541 pognano przez nią 176 wołów, 100 sztuk bydła, 12 koni, a także przewieziono 178 kamieni wosku, 10 beczek śledzi, 19 beczek miodu. 390 skór wołowych oraz 540 skór mniejszych
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:27
        Do 1519 miasto było stolicą tzw. „baronatu koziegłowskiego” będącego w posiadaniu rodu Lisów (klucz koziegłowski). W 1519 r. rycerz Krystyn IV herbu Lis sprzedał miasto z zamkiem i okolicznymi dobrami biskupowi krakowskiemu – księciu siewierskiemu Janowi Konarskiemu i od tego czasu miasto i zamek wchodziły w skład dóbr książęcych w Księstwie siewierskim w ramach, którego funkcjonowało do XVIII w. W 1790 r. Księstwo Siewierskie zostało formalnie wcielone do Rzeczypospolitej. 27 kwietnia 1792 r. król Stanisław August Poniatowski wydał przywilej dla miasta potwierdzający wcześniejsze przywileje biskupów krakowskich
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:28
        W 1747 biskup Jędrzej Załuski zabronił mieszkać w mieście żydom w wyniku czego do 1880 nie zanotowano w nim ani jednego wyznawcy judaizmu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:29
        W 1795 r. Koziegłowy znalazły się w zaborze pruskim. Po zwycięskim dla Polaków drugim powstaniu wielkopolskim jakie odbyło się w 1806 miejscowość w latach 1807–1815 znalazła się w granicach Księstwa Warszawskiego. W tym okresie miasto wystawiło oddział gwardii narodowej, który pod rozkazami Henryka Dąbrowskiego bił się w czasie wojen napoleońskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:29
        Po klęsce Napoleona Bonaparte od 1815 decyzją kongresu wiedeńskiego dokonano podziału Księstwa Warszawskiego i miejscowość znalazła się w zaborze rosyjskim. Miasto położone było kilka wiorst od granicy ze Śląskiem pruskim. Mieszkańcy brali czynny udział w dwóch zrywach niepodległościowych przeciw rosyjskiemu zaborcy, w latach 1830–1831 w powstaniu listopadowym oraz w latach 1863–1864 w styczniowym. W 1870 w ramach represji za udział mieszkańców w powstaniu zaborcze władze rosyjskie odebrały Koziegłowom prawa miejskie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:30
        W XIX wieku ludność trudniła się rolnictwem, rzemiosłem oraz przemysłem sukienniczym. W 1860 w mieście pracowało 10 sukienników. W 1827 w miejscowości znajdowało się 290 domów zamieszkanych przez 1577 mieszkańców. W 1860 293 domy w tym 8 murowanych z 1828 mieszkańcami.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:31
        Miasto wymienione zostało w powiecie będzińskim w gminie Rudnik Wielki, parafia Koziegłowy w XIX wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. W 1883 w mieście znajdowało się 301 domów zamieszkiwanych przez 2149 mieszkańców. W miejscowości znajdował się parafialny, murowany kościół katolicki, szpital, dom schronienia dla 5 starców i kalek, szkoła początkowa, sąd gminny okręgu IV, urząd gminny. W mieście znajdował się piec wapienny do wypalania wapna. Miasto liczyło w sumie 1791 morg ziemi miejskiej w tym 1539 rolnej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:31
        W czasie I wojny światowej w latach 1914–1918 Koziegłowy były okupowane przez wojska pruskie. Po jej zakończeniu miasto znalazło się w granicach II Rzeczypospolitej w składzie województwa kieleckiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:32
        Od września 1939 r. Koziegłowy znajdowały się pod okupacją niemiecką, w tym czasie w 1942 r. Niemcy wywieźli około 200 miejscowych Żydów do obozu w Auschwitz. 20 stycznia 1945 r. Koziegłowy zostały zajęte przez wojska sowieckie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:33
        Po zakończeniu wojny miasto w 1945 wraz z powiatem zawierciańskim weszły do nowo tworzonego województwa śląskiego, późniejszego województwa katowickiego. W 1949 lub 1950 Koziegłowy odzyskały prawa miejskie. Do 1954 miasto było siedzibą dwóch gmin: Koziegłowy i gminy Rudnik Wielki. 1 stycznia 1956 weszło w skład nowo utworzonego powiatu myszkowskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:33
        W 1961 liczyło 26,24 km² powierzchni oraz 3092 mieszkańców. 80% mieszkańców pracowało głównie w rolnictwie, a także zajmowało się przemysłem ludowym: wyrobem plecionych kapeluszy, koszyków, sztucznych kwiatów, dywaników oraz ozdób choinkowych. W mieście funkcjonowały szkoły podstawowe oraz liceum]. W roku 1974 urodziła się w Koziegłowach Wioletta Grzegorzewska, pisarka nominowana do Nagrody Nike oraz do Międzynarodowej Nagrody Bookera, znana na świecie jako Wioletta Greg.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:45
        Kościół św. Marii Magdaleny z gotyckim prezbiterium z XV wieku i barokową nawą z 1679 r.
        kaplica św. Stanisława (kaplica grobowa Kaweckich) ufundowana w XVII wieku przez starostę Stanisława Kaweckiego
        rzeźby gotyckie Matki Boskiej i Jana Chrzciciela
        obraz Matki Boskiej z 1694 r.
        nagrobek starosty Aleksandra Denisa z 1616 r.
        nagrobek starosty Stanisława Kaweckiego z 1673 r.
        malowidła gotyckie z około 1470 r.
        Kościół św. Ducha (szpitalny) z 2 poł. XVII w stylu barokowym, fundacji Kaweckich, nr rej.: 106/78 z 18.03.1960 oraz 420/60 z 18.03.1960
        przytułek z 2 poł. XVII, XIX, nr rej.: 107/78 z 2.08.1972 oraz 1190/72 z 2.08.1972
        Plebania z 1802 r., nr rej.: 1189/72 z 2.08.1972
        Kamienica z 1 poł. XIX w., Rynek 4, nr rej.: 1192/72 z 2.08.1972
        Kościół mariawitów z początku XX wieku, parafialny
        Ruiny zamku – ziemne pozostałości po zamku rodu Lisów z XIV w.
        Układ urbanistyczny w ramach historycznego założenia miejskiego, nr rej.: R/409/53 z 31.03.1953
        Pałac Biskupów Krakowskich z przełomu XVII/XVIII w., częściowo odbudowany w latach 2013-2015
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:48
        Po I wojnie światowej doszło do pierwszej rewitalizacji uszkodzonego podczas walk obiektu, następnie w latach 1927-1939 działała tu Szkoła Rolnicza Żeńska. W latach 1946-1967 w pałacu mieściło się Liceum Ogólnokształcące, po przeprowadzce którego, budynek zaczął popadać w ruinę. W 1970 r. rozebrano północną, najstarszą część pałacu, a nowszą zaadaptowano na przedszkole.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:51
        Pierwotnie budynek miał kształt podkowy, był murowany, otynkowany, frontową elewacją zwrócony na północ. Układ wnętrza był dwutraktowy. Krótsze skrzydło, od strony wschodniej dobudowano w XVIII wieku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:51
        Zamek w Koziegłowach – zamek w pobliżu miejscowości Koziegłowy w województwie śląskim, zlokalizowany nad rzeczką Sarni Stok i obecnie zachowany w formie ruiny. Stanowił ośrodek zarządu dóbr klucza koziegłowskiego w księstwie siewierskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:52
        Pierwszy zamek w miejscu wcześniejszej drewnianej fortyfikacji wzniósł pod koniec XIV w. prawdopodobnie kasztelan sądecki – Krystyn Koziegłowski herbu Lis. Zamek pierwszy raz został wzmiankowany przez Jana Długosza w 1409 r., gdy Krystyn otrzymał od króla Władysława Jagiełły oddział wojskowy do obrony często najeżdżanego pogranicza z księstwami śląskimi.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:53
        W 1426 r. na zamku przebywał król Władysław Jagiełło. W latach 1452-1457 najeżdżany był przez Janka z Wołczyna, książąt Przemka z Toszka, Jana IV z Oświęcimia oraz grasantów Kawki i Świeborowskiego. Z 1470 r. pochodzi wzmianka o tym, że właścicielem zamku był Jan Koziegłowski, który w 1472 r. nakazał mieszczanom wykonywanie prac przy zamku ("W zimie obrąbywać będą lód w fosach i parkany przy zamku naprawiać, a jeśliby wypadło parkany stawiać, użyty będzie do tego celu cieśla, przez dziedzica płatny").
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:53
        W 1519 r. okoliczne dobra wraz z zamkiem zostały sprzedane biskupowi krakowskiemu Janowi Konarskiemu. Od tego czasu była to własność biskupów krakowskich. W 1548 r. biskup Samuel Maciejowski napisał "gdy zamek od wielu lat jest opuszczony, do którego obwarowania, ogradzania poddani nasi obowiązani byli, uwalniając ich przeto od takowych robocizn, stanowimy, żeby po groszu od łanu płacili, póki rzeczony zamek przez nas, lub przez naszych następców nie zostanie podźwignięty, co gdy nastąpi, powinni zamek umacniać stosownie do pierwotnego przywileju". W 1598 r. ponownie wzmiankowano o złym stanie zamku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:54
        W 1655 r. w ruinach zamku bronił się przez kilka dni przed Szwedami burgrabia i starosta Stanisław Kawecki. W 1865 r. władze rosyjskie nakazały rozebrać pozostałości zamku i wybudować z nich drogę do Gniazdowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:55
        Zamek zbudowany był na planie prostokąta o wymiarach 50x25 m. W obrębie murów znajdował się budynek mieszkalny. Od wschodu w murach obwodowych znajdowała się wieża bramna o wymiarach 9x9 m i grubości murów dochodzących aż do 2,4 m. Do bramy prowadziła długa na 125 metrów grobla. Przestrzeń pomiędzy murami była wybrukowana. Całość założenia otaczały dwie licowane kamieniem wapiennym linie wałów o wysokości 3 metrów i wypełniona wodą fosa. Podgrodzie zajmowało około 800 m2.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:56
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Kozieglowy_zamek_plan.jpg/330px-Kozieglowy_zamek_plan.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:58
        Kościół św. Paschalisa Baylón w Koziegłowach – kościół parafii św. Paschalisa w Koziegłowach, wchodzącej w skład diecezji śląsko-łódzkiej Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w RP
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:58
        Posługę proboszcza w parafii pełni kapłan z parafii św. Marii Magdaleny w Gniazdowie, który obsługuje także parafię Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Starczy[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:59
        Kościół znajduje się przy ulicy Cegielnianej 4. Zbudowany w 1917 roku.. Budowla drewniana, jednonawowa, salowa, z kruchtą i wyodrębnioną zakrystią. Nad wejściem emblemat mariawicki (przedstawiający adorację Przenajświętszego Sakramentu). Dachy blaszane. Nad frontową częścią nawy blaszana wieżyczka zwieńczona ostrosłupowym hełmem. W maju 2016 r. bp M. Bernard Kubicki, zastępca Biskupa Naczelnego Kościoła Starokatolickiego Mariawitów dokonał poświęcenia dwóch nowych obrazów: patrona parafii – św. Paschalisa oraz św. Marii Franciszki[potrzebny przypis]. W roku 2017 roku kościół przeszedł gruntowny remont z inicjatywy ówczesnego proboszcza kapłana Marii Daniela Mamesa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:59
        W świątyni odprawiane są Msze w niedzielę o godz. 12.00, w większe święta kościelne, a także adoracja ubłagania 17. dnia każdego miesiąca. Uroczystość parafialna obchodzona jest w najbliższą sobotę od 17 maja, tj. wspomnienia św. Paschalisa Baylón, patrona Związku Mariawitów Nieustającej Adoracji Ubłagania. Na nabożeństwa uczęszcza około 40 osób.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:00
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Kozieg%C5%82owy_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Mariawit%C3%B3w_2p.jpg/330px-Kozieg%C5%82owy_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Mariawit%C3%B3w_2p.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:01
        KOŚCIOŁY DREWNIANE - KOZIEGŁOWY
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:04
          Parafia Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Starczy – mariawicka parafia diecezji śląsko-łódzkiej, Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w RP. Siedziba parafii oraz kościół parafialny znajduje się w Starczy, w gminie Starcza, powiecie częstochowskim, województwie śląskim. Proboszcz nie mieszka na terenie parafii. Obecnie funkcję tę pełni kapłan Michał Maria Fabian Wylazłowski, dojeżdżający z parafii św. Marii Magdaleny w Gniazdowie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:05
        W kościele parafialnym odprawiane są niedzielne msze św. oraz adoracja ubłagania 27. dnia każdego miesiąca Starczańscy mariawici mają także własny Cmentarz w Rudniku Małym, urządzony na serwitutowych gruntach podarowanych na ten cel przez samych wiernych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:06
        Parafia mariawicka w Starczy powstała 15 lutego 1909, jej pierwszym proboszczem był kapłan Maria Hieronim Skrzypiciel, a do pierwszego historycznego zarządu parafii weszli bracia: Franciszek Ochocki z Własnej i Teofil Szkop z Klepaczki. W 1911 rozpoczęto budowę drewnianego kościoła w Starczy, stanął ona na działce ofiarowanej przez Michała Hofmana, a przy budowie pracowała większość parafian. 25 listopada 1975 część kościoła została strawiona przez ogień. Parafianie ze Starczy, wraz z ówczesnym proboszczem kapł. Mieczysławem Marią Kazimierzem Kaczmarskim, wzięli czynny udział w pracach naprawczych świątyni.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:07
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Starcza_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Mariawit%C3%B3w_04.07.09_p.jpg/360px-Starcza_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Mariawit%C3%B3w_04.07.09_p.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:09
        Kościół jest budowlą jednonawową, z prezbiterium o 12 m długości, 9 m szerokości i 8,90 m wysokości. Przy prezbiterium zbudowana jest zakrystia, a przy nawie kaplica grobowa Kawieckich pod wezwaniem św. Stanisława z XVIII w., którą ufundował sekretarz królewski, starosta koziegłowski i siewierski Stanisław Kawiecki. Dach kryty jest gontem, stromy, zwieńczony barokową wieżą na planie kwadratu, kiedyś z zegarem. Wyposażenie wnętrza jest głównie barokowe.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:10
        W 1973 r. przypadkowo odkryto w kościele 27 gotyckich polichromii temperowych na tynku, które są jednym z najpełniej zachowanych cykli pasyjnych polskiego późnogotyckiego malarstwa ściennego. Freski wykonano czarnymi konturami, które wypełniono kolorami (błękit, brąz, czerwień, zieleń). Prace przy ich odsłanianiu i konserwowaniu trwały do 1977 r., a kolejne prace konserwatorskie przeprowadzono w latach 1986-1993, gdy oczyszczono warstwę malarską, usunięto zniszczone fragmenty zaprawy i uzupełnienia.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:10
        Odsłonięcie fresków spotkało się z dużym zainteresowaniem mediów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:11
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw._Marii_Magdalenay_51.JPG/360px-Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw._Marii_Magdalenay_51.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:12
        ARCHEOLODZY ODKOPALI FUNDAMENTY ZAMKU W KOZIEGŁOWACH
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:13
        Zakończyły się trwające dwa miesiące prace archeologiczne na terenie zamku w Koziegłowach, którego początki sięgają czasów Bolesława Krzywoustego. Prace przebiegały pod okiem dra Artura Gintera, kierownika Pracowni Datowania Luminescencyjnego i Konserwacji Zabytków Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:13
        Podczas tegorocznych prac, po usunięciu części hałd powstałych po rozbiórce murów w XIX wieku oraz pracach archeologicznych prowadzonych w latach 60. XX wieku, udało się odsłonić dużą część wschodniej strony zamku, przede wszystkim fundamenty wieży bramnej oraz muru obwodowego wraz z północno-wschodnim narożnikiem. Dzięki temu, korzystając z wyników pozostałych badań, udało się odtworzyć wielkość i kształt tego późnośredniowiecznego obiektu obronnego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:14
        Było kilka ciekawych zaskoczeń. Przypuszczaliśmy, że mury obwodowe i wieża bramna zostały wzniesione w tym samym czasie, ale okazuje się, że wieża jest nieco późniejsza, więc wnioskujemy, iż ten zamek powstawał etapami. Nie było to założenie jednofazowe, np. związane z Krystynem z Koziegłów i budową przez niego zamku w całości. Najprawdopodobniej wzniósł on wieżę mieszkalną, będącą najbardziej reprezentacyjnym elementem zamku, którego fundamenty udało nam się odsłonić wraz z murami otaczającymi zamek. To na razie hipotezy, które trzeba potwierdzić wynikami specjalistycznych badań. Być może któryś z synów Krystyna dostawił wieżę bramną, żeby podnieść walory obronne zamku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:15
        Jak dodaje, ze źródeł historycznych wynika, że już pod koniec XVI w. zamek pozostawał w formie mniejszej lub większej ruiny. Nie ma niestety przekazów ikonograficznych z tego okresu, ani z lat późniejszych. Dotrwał w takim stanie do wieku XIX, kiedy to rosyjskie władze podjęły decyzję o rozebraniu jego pozostałości i wykorzystania kamieni na budowę drogi do Gniazdowa. Prawdopodobnie łatwiej było wykorzystać kamień z zamku, niż pozyskiwać go metodą górniczą.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:15
        Na szczęści Rosjanie nie byli tak sumienni jak miało to miejsce na terenach zaboru pruskiego i rozebrali zamek tylko do poziomu ziemi, zostawiając nam bardzo dużo substancji do analiz. Mury są grube na 2,5 metra i sięgają bardzo głęboko. Dzięki temu jesteśmy w stanie prowadzić badania i analizy tego obiektu. Pozostałości zamku zostały przysypane hałdami zaprawy wapiennej, piasku i luźnego surowca budowlanego, dzięki czemu osoby postronne nie bardzo mogły tam prowadzić poszukiwania. Sporo tych nawarstwień zachowało się w stanie nienaruszonym. Liczymy więc, że kolejne sezony badawcze pozwolą nam na dosyć dokładne poznanie obiektu – twierdzi badacz. – Z wykopalisk z lat 60. mamy bardzo dużą ilość materiału ruchomego. Wiele drobnych monet obiegowych, szczególnie z okresu średniowiecza, groty bełtów, oporządzenie jeździeckie, czyli ostrogi i kilkanaście kul armatnich, które zostały znalezione w obrębie wieży bramnej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:20
        Jest też trochę przedmiotów codziennego użytku, ozdób, sporo ceramiki naczyniowej, fragmenty kafli piecowych, ale i unikatowe znalezisko w skali europejskiej, czyli połówka rytualnie zniszczonej pieczęci z herbem rodu Lisów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:23
        Pod kierunkiem Artura Gintera prace prowadzili doktoranci i studenci z Uniwersytetu Łódzkiego. Ekipa współpracowała z kilkoma stowarzyszeniami lokalnych pasjonatów, szczególnie ze stowarzyszeniami „Szaniec” i „Perun”, których członkowie stawiali się licznie w każdy weekend i pomagali w poszukiwaniach nie tylko z pomocą detektorów metali, ale także zajmowali się oczyszczaniem murów, eksploracją wykopów i innymi rzeczami. Dzięki nim udało się pozyskać bardzo ciekawy materiał. Właśnie połowa pieczęci jednego z właścicieli zamku została znaleziona przez jednego z poszukiwaczy w obrębie hałd z lat 60. W tamtym czasie badacze nie dysponowali wykrywaczami metali. Mogli polegać jedynie na swoim wzroku, doświadczeniu i szczęściu. Sporo rzeczy im więc w tamtym czasie umknęło. Dzięki temu udało się je teraz odnaleźć i pokazać światu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:24
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Kozieg%C5%82owy_kamienica_p.jpg/180px-Kozieg%C5%82owy_kamienica_p.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:25
        Własna – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Starcza.
        Wieś znajdowała się na obszarze parafii w Koziegłowach, a 11 listopada 1785 r. włączono ją do parafii w Poczesnej.
        Miejscowość leży w Częstochowskim Obszarze Rudonośnym. W rejonie wsi w XVII wieku znajdowała się Kuźnica Szwankowska.
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:25
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/W%C5%82asna_fragment_wsi_04.07.09_p.jpg/360px-W%C5%82asna_fragment_wsi_04.07.09_p.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:26
        Rudnik Mały – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Starcza.
        W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie częstochowskim.
        We wsi znajduje się cmentarz należący do parafii w Starczy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:27
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Starcza_Rudnik_krzy%C5%BC_przydro%C5%BCny_04.07.09_p.jpg/183px-Starcza_Rudnik_krzy%C5%BC_przydro%C5%BCny_04.07.09_p.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:28
        Klepaczka – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Starcza.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:30
        We wsi znajduje się dom zbudowany z cegły ceramicznej sprzed 1939 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:30
        Wieś podlegała parafii św. Jana Chrzciciela w Poczesnej. Od 1911 roku podlega parafii NMP Częstochowskiej w Starczy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:34
        Parafia Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej w Starczy – parafia rzymskokatolicka w metropolii i archidiecezji częstochowskiej, regionie częstochowskim, dekanacie porajskim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:37
        Klepaczka – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie kłobuckim, w gminie Wręczyca Wielka.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa częstochowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:37
        Miejscowość położona jest na południowy zachód od Wręczycy Wielkiej. Podlega parafii św. Mikołaja w Truskolasach, należy do obwodu szkolnego Zespołu Szkół w Truskolasach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:38
        W Klepaczce znajduje się maszt radiowy RTCN Klepaczka o wysokości 340 metrów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:38
        Po raz pierwszy Klepaczka wymieniona jest (jako kuźnica) w 1626 roku, w akcie erekcyjnym parafii truskolaskiej. Obszar należący dzisiaj do wsi Klepaczka przed 1860 rokiem stanowił, wspólnie z ziemiami wsi Piła, majątek ziemski – dwór. Dzisiejsza wieś powstała z dwóch osiedli: Klepaczki i Bednarzy. Nazwę pierwszego z nich wywodzi się od małej huty, w której w której wyrabiano (klepano) łyżki, inne źródła dopatrują się związku nazwy z procesem oczyszczania – klepania – włókna lnu i konopi. Nazwa drugiego osiedla nawiązuje do zamieszkujących je bednarzy wyrabiających drewniane naczynia dla dworu. Zabudowania Klepaczki (około 5 chat) mieściły się obok wspomnianej huty, która stała nad rzeką Bieżeńką, zaś kilka chat Bednarzy znajdowało się w pobliżu granicy z gromadą Truskolasy. Klepaczkę i Bednarze łączyła droga.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:40
        Pierwszą szkołę w Klepaczce założono w 1913 roku. Do tego czasu kilku chłopców uczęszczało do szkoły w Truskolasach. Początkowo lekcje odbywały się w prywatnych mieszkaniach. Dopiero w 1934 nauczyciel szkoły powszechnej w Pile, Franciszek Korzekwa, wybudował na kupionym przez siebie kawałku ziemi w Klepaczce dom dostosowany do potrzeb szkoły. Mieściły się w nim trzy sale lekcyjne i mieszkanie dla nauczyciela. Na rok szkolny 1939/40 do szkoły zapisało się 240 dzieci. Funkcjonowanie szkoły przerwał wybuch II wojny światowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:40
        dynek, w którym znajdowała się szkoła, przetrwał okres okupacji, chociaż sama wieś została w 90% zniszczona. Zatem po zakończeniu wojny nauczanie szybko wznowiono. W roku 1950 Inspektorat Szkolny w Częstochowie zlikwidował obwód szkolny w Klepaczce, włączając wieś do obwodu szkolnego w Długim Kącie. Taki stan istniał do roku 1956, kiedy to dzięki staraniom Franciszka Korzekwy i jednostki OSP rozpoczęto budowę domu kultury, w którym swoją siedzibę miała mieć też szkoła. Obwód szkolny w Klepaczce został przywrócony, a 27 sierpnia 1961 oddano do użytku osobny budynek. Z powodu małej liczby uczniów stopniowo zmniejszano liczbę oddziałów, a dzieci kontynuowały naukę w szkole w Truskolasach. W latach 90. Rada Gminy postanowiła całkowicie zlikwidować szkołę w Klepaczce. Przez kilka lat działało tam jeszcze przedszkole, obecnie dzieci ze wsi uczęszczają do przedszkola i Zespołu Szkół w Truskolasach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:41
        Jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej powstała w Klepaczce w 1918 roku. Jej założycielem był Roch Krauze. Dwa lata później, w 1920 roku, przy jednostce zorganizowano orkiestrę dętą, która działa nieprzerwanie do dnia dzisiejszego i uświetnia uroczystości kościelne i świeckie. W 1952 roku do użytku oddano remizę strażacką.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:42
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Remiza_Klepaczka.jpg/330px-Remiza_Klepaczka.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:42
        Starcza – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Starcza.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:43
        W Królestwie Polskim wieś wchodziła w skład dóbr rządowych ekonomii Poczesna, jednej z pięciu w regionie częstochowskim. W 1854 roku miała powierzchnię 1432 mórg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:44
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
        Miejscowość jest siedzibą gminy Starcza.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:45
        15 lutego 1909 roku powstała mariawicka parafia w Starczy. W latach 1907-1908 wzniesiono kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:46
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Starcza_fragment_wsi_04.07.09_p.jpg/360px-Starcza_fragment_wsi_04.07.09_p.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:47
        Starcza – gmina wiejska w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim. W latach 1975–1998 gmina administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
        Siedziba gminy to Starcza.
        Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 2720 osób. Natomiast według danych z 31 grudnia 2017 roku gminę zamieszkiwało 2824 osób.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:48
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Starcza_urz%C4%85d_gminy_04.07.09_p.jpg/360px-Starcza_urz%C4%85d_gminy_04.07.09_p.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:50
        Początki istnienia Wręczycy Wielkiej notowane są już w XII wieku. W wieku XIV jej nazwa była zapisywana jako "Wranczica". Od XVI wieku potwierdzone jest istnienie kuźnicy i koła tkackiego. We Wręczycy istniał również folwark, którego opis znajdujemy w XVIII-wiecznej lustracji powiatów województwa krakowskiego. Wręczyca Wielka jest położona na Częstochowskim Obszarze Rudonośnym. W 1960 roku na terenie miejscowości oddano do eksploatacji kopalnię rud żelaza "Wręczyca".
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:53
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
        Propozycja praw miejskich nastąpiła w latach 80.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:54
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Wr%C4%99czyca_Wielka_276.jpg/360px-Wr%C4%99czyca_Wielka_276.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:55
        Wręczyca – stacja kolejowa we wsi Borowe, w gminie Wręczyca Wielka, w województwie śląskim na linii kolejowej nr 131, czyli Magistrali Węglowej. W latach 2009–2012 ruch pasażerski był zawieszony. W grudniu 2012 wznowiono kursowanie pociągów pasażerskich obsługiwanych przez Koleje Śląskie do Katowic i Kłobucka. 1 czerwca 2013 ruch pasażerski ponownie został zawieszony.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:55
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wr%C4%99czyca_train_station.jpg/360px-Wr%C4%99czyca_train_station.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:56
        Długi Kąt – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie kłobuckim, w gminie Wręczyca Wielka.
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
        We wsi znajduje się jednostka Ochotniczej straży pożarnej posiadająca nowoczesny wóz bojowy podarowany przez Waldemara Pawlaka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:57
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Kaplica_Dlugi_Kat.JPG/360px-Kaplica_Dlugi_Kat.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:47
        Wieś położona jest 12 km na północ od Zgierza, na północnej krawędzi Wyżyny Łódzkiej nad Moszczenicą, jedną z czystszych rzek powiatu zgierskiego, tworzącej tu liczne meandry, typowych dla małych rzek nizinnych. Wieś i jej okolice leżą w obszarach chronionego krajobrazu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:47
        Lewy brzeg Moszczenicy sąsiaduje z Lasem Kęblińskim (albo Szczawińskim), w którym wyznaczono rezerwat Grądy nad Moszczenicą o powierzchni 46 ha. Las Kębliński jest lasem mieszanym, z licznymi starymi bukami i dębami (tzw. kwaśna buczyna niżowa). W Lesie Kęblińskim do niedawna rósł potężny, zabytkowy dąb (o obwodzie pnia 364 cm), o którym mówiono, że Rosjanie powiesili na nim kilku powstańców z 1863 r. po przegranej bitwie pod Dobrą (ok. 10 km na wschód). Na południowym skraju lasu w odległości 5 km przebiega autostrada A2 (E30) Nowy Tomyśl – Stryków, a przez samą wieś biegnie droga wojewódzka nr 708 Ozorków – Brzeziny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:48
        W pobliżu wsi znajduje się neolityczne stanowisko archeologiczne odkryte przez Władysława Kasińskiego (1917–1944). Znaleziono także ślady po tzw. mielerzach, w których w średniowieczu przygotowywano węgiel drzewny do wytopu żelaza w tzw. kuźnicach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:48
        Pierwsza wzmianka o wsi Kambliny pochodzi z 1520 r. i informuje, że wchodziła ona w skład parafii Gieczno (7 km na północ od Kęblin). W tym czasie właścicielami Kamblin i pobliskiego Besiekierza byli Besiekierscy, a później Gomolińscy. Nazwa wsi Kębliny jest wymieniona w dokumencie z 1793 r. o ustanowieniu powiatu zgierskiego. W XIX w. była wsią folwarczną. Na początku XIX w. Kębliny należały do Józefa Brochockiego, który sprzedał je w 1802 r. Antoniemu Grodzińskiemu. W 1822 r. majątek nabył Roch Trzciński. W 1846 r. na mocy działów rodzinnych właścicielem został Ignacy Urbankowski. Majątek ten skonfiskowały władze rosyjskie, ponownie jednak został on nabyty przez rodzinę Urbankowskich, którzy wybudowali w 1840 r. parterowy murowany dwór (kilkakrotnie przebudowywany) o typowej konstrukcji dworów polskich. Dwór mieści się w parku, założonym w końcu XIX w. W 1896 r. majątek nabyła rodzina Olszewskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:48
        Walory krajobrazowe wsi już w latach 30. XX w. przyciągały mieszkańców Łodzi i Zgierza, którzy zakładali w niej swoje letnie domy. Z tego okresu zachowały się dwa takie obiekty, obecnie odrestaurowane przez prywatnych właścicieli, m.in. modernistyczna willa łódzkiego fabrykanta Brunona Biedermanna z 1938 r. wyłożona ciekawymi majolikami. W 1938 r. tereny nad Moszczenicą wykupili właściciele francuscy, którzy chcieli tam wybudować sanatorium, ale plany ich przerwała II wojna światowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:49
        Podczas wojny obronnej Polski w 1939 r., w przededniu bitwy nad Bzurą, w nocy z 7 na 8 września w okolicy wsi toczyły się krwawe walki z udziałem pododdziałów 28 pułku Strzelców Kaniowskich z 10 Dywizji Piechoty i Kresowej Brygady Kawalerii Wojska Polskiego. Przedzierając się w kierunku północnym do miejsca koncentracji w odległym o 8 km Koźlu, jednostki te napotkały pododdziały niemieckiej 24 Dywizji Piechoty, z którymi stoczyły całonocny bój (upamiętniony obeliskiem). Zginęło wtedy i zmarło od ran od 150 do 200 polskich żołnierzy (170 mogił polskich żołnierzy – w większości nieznanych – znajduje się na cmentarzu w pobliskiej wsi Biała). W wyniku tej bitwy czasowo wyparto Niemców z zajętego przez nich folwarku i udało się otworzyć drogę dla pozostałych pododdziałów polskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:49
        11 września 1939 wkraczające oddziały Wehrmachtu do wsi Jasionka i Kębliny zamordowały 11 osób (nazwiska ofiar zostały ustalone)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:49
        W 1940 r. przesiedlony Estończyk van Balten otrzymał Kębliny jako rekompensatę straconego w Estonii majątku. Jego żona zatrudniała w dworze licznych Polaków. Kębliny znajdowały się w pobliżu granicy pomiędzy Generalnym Gubernatorstwem i Krajem Warty (Warthegau) i były miejscowością, w której przerzucano nielegalnie przez granicę wielu Polaków.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:49
        Po wojnie dwór przejęła Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, a od 1992 r. znajduje się tam ośrodek Stowarzyszenia Monar. Naprzeciw dworu znajduje się stara murowana kuźnia zbudowana na początku XIX w. o ciekawej architekturze (ryzalit frontowy i ganek, a w narożach podparta przyporami).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:50
        Obecnie wieś ma charakter letniskowo-rolniczy, znajduje się w niej ok. 50 gospodarstw (zamieszkiwanych przez 290 stałych mieszkańców) i ponad 1000 działek rekreacyjnych, sklepy, punkt felczerski, Ochotnicza Straż Pożarna, dom parafialny, betoniarnia, tartak, stadnina koni, a także zakład przetwórstwa owoców produkujący soki i wino owocowe. Ze względu na dogodne warunki komunikacyjne z Łodzią i Zgierzem we wsi osiedla się na stałe coraz większa liczba mieszkańców tych miast. W 1999 r. założono wodociągi, pobierające wodę z odwiertu z głębokości 190 m z warstw oligoceńskich. W pobliżu wsi wytyczono szlaki rowerowe.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:52
        Wieś jest obsługiwana przez urząd pocztowy we wsi Biała i leży w granicach parafii Biała (4 km na południowy zachód, kod pocztowy 95-001).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:53
        Michałów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim, w gminie Moszczenica.
        Obecna wieś Michałów stanowi północną część wsi, którą 1 lutego 1977 przedzielono, a jej północną część włączono do Piotrkowa Trybunalskiego[
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:54
        Od 1867 w gminie Szydłów w powiecie piotrkowskim w guberni piotrkowskiej. Od 1919 w woj. łódzkim. Tam 19 października 1933 utworzono gromadę o nazwie Michałów w gminie Szydłów, składającą się z samego Michałowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:54
        Podczas II wojny światowej Michałów włączono do Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt radomski, powiat Petrikau), nadal w gminie Szydłów. W 1943 roku liczba mieszkańców wynosiła 198. Podczas kampanii wrześniowej (1939 r.) stacjonowała w okolicznych lasach 4 września 19 Dywizja Piechoty gen. J. Kwaciszewskiego. Linia obrony znajdowała się na brzegu lasu i przebiegała aż od miejscowości Pieńki Karlińskie przez Jarosty i Michałów i Raków. W lesie w Michałowie znajdywał się także Obwód 85 pułku piechoty. Przebiega także kolej Warszawsko-Wiedeńska.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:55
        Po wojnie ponownie w województwie łódzkim i powiecie piotrkowskim, jako jedna z 29 gromad gminy Szydłów. W związku z reorganizacją administracji wiejskiej jesienią 1954, Michałów wszedł w skład nowej gromady Szydłów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:55
        Od 1 stycznia 1973 w nowo utworzonej gminie Piotrków Trybunalski w powiecie piotrkowskim. W latach 1975–1977 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:56
        1 lutego 1977 gminę Piotrków Trybunalski zniesiono a południową część Michałowa (87 ha) włączono do Piotrkowa Trybunalskiego[. Poza Piotrkowem pozostała północna część wsi, którą włączono do gminy Moszczenica.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:57
        Przez miejscowość przepływa struga Rakówka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:57
        Rakówka (Wierzejka) – struga, lewy dopływ Strawy[3] o długości 17,67 km
        Jej źródła znajdują się w okolicy wsi Majków Średni a koryto kieruje się w kierunku wschodnim. Płynąc mija miejscowości Majków Mały, Olendry i Poleśna. Po minięciu tej ostatniej przepływa pod autostradą A1 a następnie pod drogą krajową 91. Płynąc dalej na wschód, mija Jarosty, Michałów, Raków i dociera do Piotrkowa Trybunalskiego, w którym na pewnym odcinku swojego biegu tworzy dość spore rozlewisko, Jezioro Bugaj. Wpada do Strawy na wschodnich krańcach Piotrkowa Trybunalskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:59
        Pewien pan z Moszczenicy
        Już całe trzy lata milczy
        Czy śluby składał
        Czy się zakładał
        Że czasem tylko coś liczy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:00
        Moszczenica – gmina wiejska w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie piotrkowskim. Siedziba gminy to Moszczenica.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:00
        Gmina Moszczenica, pod względem geograficznym, leży na granicy Równiny Piotrkowskiej i Wysoczyzny Bełchatowskiej, należących do makroregionu Niziny Południowomazowieckiej. Moszczenica oddalona jest 10 km od Piotrkowa Tryb., ok. 5 km od drogi ekspresowej S8 Warszawa – Wrocław i ok. 15 km od autostrady A1 Gdańsk – Toruń – Łódź – Katowice.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:00
        Przez gminę przebiega linia kolejowa nr 1 (stacje: Baby, Moszczenica i Jarosty).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:01
        Baby, Białkowice, Gajkowice, Gazomia Stara, Gazomia Nowa, Gościmowice Pierwsze, Gościmowice Drugie, Jarosty, Karlin, Kiełczówka, Kosów, Michałów, Moszczenica (dwa sołectwa: Moszczenica i Moszczenica-Osiedle), Podolin, Pomyków, Powęziny, Raciborowice, Raków, Rękoraj, Sierosław, Srock i Wola Moszczenicka (jako Moszczenica-Wola).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:01
        Cegielnia Moszczenicka, Dąbrówka (pod sołectwo Srock), Daszówka (pod sołectwo Jarosty), Imielnia, Lewkówka, Pieńki Karlińskie, Raków Duży.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:02
        Będków, Czarnocin, Grabica, miasto na prawach powiatu – Piotrków Trybunalski, Tuszyn, Wolbórz
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:02
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/MOs810_WG_23_2016_%28Zaglebiowskie_Zakamarki%29_%28gmina_Moszczenica%29.jpg/360px-MOs810_WG_23_2016_%28Zaglebiowskie_Zakamarki%29_%28gmina_Moszczenica%29.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:02
        Moszczenica – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim, w gminie Moszczenica.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:03
        Moszczenica to wieś leżąca na niewielkim wzgórzu, wznoszącym się nad rozlewiskiem rzeki Moszczanki w odległości 10 km na północ od Piotrkowa Trybunalskiego. Obszar ten geografowie nazywają Wyżyną Łódzką, bądź rzadziej Wysoczyzną Piotrkowską.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:03
        Ukształtowanie tego terenu to wynik działalności lodowca w okresie zlodowacenia środkowopolskiego (około 180–128 tys. lat temu). Lodowiec pozostawił tutaj urozmaiconą rzeźbę powierzchni, tworząc wysokie wzgórza morenowe w okresie napływania lądolodu, albo doliny wyrzeźbione przez wody płynące z topniejącej masy lodu w okresie jego cofania.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:04
        Moszczenica może poszczycić się 600-letnią tradycją sięgającą roku 1392. Najdawniejszym śladem osadnictwa w okolicy jest grodzisko we wsi Rękoraj z IX wieku. Położony nad rzeką Moszczanką gród był niewielki, lecz silnie ufortyfikowany. Istniał do XII wieku. Moszczenica od samego początku była własnością szlachecką należącą do Kossowskich herbu Jelita. Dnia 12 kwietnia 1499 król Jan I Olbracht wydał w Krakowie dokument zezwalający na lokację wsi Moszczenicy, Woli Moszczenicy, Kosowa na prawie niemieckim. Wspomniane miejscowości niedługo pozostały w rękach Kossowskich, którzy przenieśli się na Pomorze, a ich dobra przeszły w ręce szlachciców Lubiatowkich herbu Wilcze Kosy. Prawdopodobnie w połowie XVI wieku Moszczenica przeszła w ręce rodu Małachowskich. Jednym z potomków, który odziedziczył dobra Moszczenicy, był Jan Małachowski deputat oświęcimsko-zatorski na Trybunał Koronny, który później został podkanclerzem koronnym Augusta III. Odznaczony on został Orderem Orła Białego. Małachowscy w 1856 roku sprzedali majątek przybyłemu z Ukrainy hrabiemu Janowi Adamowi Ostroróg-Sadowskiemu herbu Nałęcz. Nowy właściciel wprowadza nowe metody zarządzania i nastąpił szybki rozwój Moszczenicy. Wybudowano trzy młyny wodne, gorzelnię oraz tartak parowy. Liczba mieszkańców wzrosła do 289 w 1885 roku. Przyczyniło się do tego też wybudowanie w 1846 r. Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W 1898, kiedy właścicielem Moszczenicy został niemiecki fabrykant Karol Ender powstała cegielnia parowa i Fabryka Bawełniana z przędzalnią i mechaniczną tkalnią. W tym samym czasie przy pałacu powstał park krajobrazowy z dużym stawem w stylu naturalistycznym z pięknym drzewostanem, który przetrwał do dziś. Kształt parku stanowi wielobok foremny zbliżony do trapezu zajmujący z przyległymi zbiornikami wodnymi 12,6 ha. Teren parku posiada dość znaczny spadek w kierunku północno-wschodnim. Na najwyższym miejscu stoi murowany pałac w kształcie litery U. Z jego północnej strony roztacza się widok na rozległe tereny parku. Alejki parkowe o płynnych liniach w większości zatarte, posiadają nawierzchnię ziemną. Drzewostan rośnie w swobodnych skupieniach, jedynie w części południowej i zachodniej występują nasadzane regularnie w formie alei, obsadzanej drzewami grabowymi. Wiek rosnących drzew jest zróżnicowany. Najstarsze drzewa mają ok. 100–110 lat, do tej grupy zaliczyć można kasztanowce, klony srebrzyste i pospolite, dęby, brzozy, jesiony, pojedyncze buki i sosny. Pod dorodnymi okazami rosną liczne samo siewy drzew i krzewów (olsza, klon, bez czarny) oraz inne zadrzewienia posadzone w okresie późniejszym, zacierając pierwotny charakter założenia. Obecnie dokonuje się dosadzania drzew, krzewów i roślin zielonych oraz remontu alejek według opracowanych projektów wykonanych na zlecenie Urzędu Gminy. Obiekt ten stanowi oazę zieleni na terenie równinnym, wpływa korzystnie na mikroklimat otoczenia. Po odpowiedniej modernizacji może być ośrodkiem rekreacyjnym. Moszczenica była własnością Enderów do 1945 r., kiedy ostatni właściciel – Stefan Ender opuścił Polskę. Jego majątek został upaństwowiony dekretem PKWN.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:05
        2 października 1944 roku oddział 3 Brygady Armii Ludowej im. gen. Bema dowodzony przez ppor. Nazarewicza stoczył walkę z patrolem niemieckim w wyniku której zginęło 2 żołnierzy niemieckich i dwóch zostało rannych
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:05
        Obecnie Moszczenica liczy 1511 ha i 4563 ludności. Natomiast powierzchnia całej gminy liczy 11163 ha i 12905 ludności. W wyniku przemian ekonomiczno–społecznych po 1989 roku nastąpiła likwidacja zakładu włókienniczego. Powstały niewielkie firmy usługowo-handlowe. Nową szansą dla terenu Gminy Moszczenica stało się jej położenie w centrum Polski przy przecięciu się głównych szlaków komunikacyjnych, wokół których powstają wielkie magazyny logistyczne w których powstają nowe miejsca pracy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:06
        Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisane są obiekty:
        kościół parafialny pw. św. Krzyża, 1769, nr rej.: 689 z 16.09.1967
        dzwonnica, mur.-drewn., XIX w., nr rej.: 690 z 16.09.1967
        zespół dworski, XVIII-XIX w.:
        dwór, nr rej.: 279/82 z 18.05.1982
        park, nr rej.: 691 z 16.09.1967 i z 13.11.1996
        gorzelnia, pocz. XIX w., nr rej.: 620/IX-55 z 10.06.1955
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:07
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Moszczenica._Ruiny_dworu_Ender%C3%B3w_6.jpg/330px-Moszczenica._Ruiny_dworu_Ender%C3%B3w_6.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:08
        Moszczenica Poduchowna – część wsi Moszczenica w Polsce, położona w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim, w gminie Moszczenica.
        W latach 1975–1998 Moszczenica Poduchowna administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:08
        Moszczenica Wyżna – wieś sołecka w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Stary Sącz. Graniczy z Moszczenicą Niżną, Przysietnicą, Skrudziną i Gołkowicami Górnymi. We wsi działa założona w 1994 r. jednostka OSP.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:09
        Moszczenica Wyżna powstała w 1341 r. (kontrakt lokacyjny między ksienią Wisławą a niejakim Geruszem). Wieś duchowna, własność klasztoru klarysek w Starym Sączu, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sądeckim województwa krakowskiego. Do 1782 r. należała do dóbr klasztornych. W czasach galicyjskich gmina pod nazwą Moszczanica Wyższa. W listopadzie i grudniu 1914 r. przez wieś przechodziła linia frontu (wojska austro-węgierskie kontra rosyjskie).
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:09
        Moszczenica Niżna – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Stary Sącz, nad potokiem Moszczenica (dopływ Dunajca). Posiada rozległą zabudowę willową.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:10
        Graniczy z miastem Stary Sącz, Przysietnicą, Moszczenicą Wyżną, Gołkowicami Dolnymi, Gołkowicami Górnymi i Mostkami.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:10
        Pierwsza wzmianka o Moszczenicy Niżnej pochodzi z 1276 roku. Wieś duchowna, własność klasztoru klarysek w Starym Sączu, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sądeckim województwa krakowskiego. Do 1782 r. należała do klucza staromiejskiego włości klarysek starosądeckich. W latach 1325–1573 wieś parafialna, następnie wcielona do parafii starosądeckiej. Po 1782 r. w rękach austriackiego skarbu (fundusz religijny).Od 1799 r. niewielkie osadnictwo niemieckie (Morawina w północnej części wsi). W czasach galicyjskich gmina istniała pod nazwą Moszczanica Niższa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:10
        We wsi znajduje się drewniany kościół parafialny pw. św. Mikołaja.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:11
        Parafia św. Mikołaja w Moszczenicy Niżnej – parafia rzymskokatolicka, znajdująca się w diecezji tarnowskiej, w dekanacie Stary Sącz
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:12
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Moszczenica_Nizna_Kosciol_ffolas_04.jpg/360px-Moszczenica_Nizna_Kosciol_ffolas_04.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:14
        Ty mi dzisiaj powiedz
        Co się dzieje we wsi Olszowiec
        Bo tam aż huczy
        Że dwóch się tłucze
        Z rozwodnikiem jakiś wdowiec
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:15
        Olszowiec – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie opoczyńskim, w gminie Sławno.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego. Liczba mieszkańców według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z roku 2011 wynosi 323 osoby
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:17
        Olszowiec – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Lubochnia.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
        Przez miejscowość przepływa rzeczka Lubochenka, lewobrzeżny dopływ Czarnej.
        Zwyczajowo Olszowiec dzieli się na: Olszowiec Kijowy, Żabie Dołki, Olszowiec Wólka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:20
        Wiesz, że we wsi Plutwiny/Pludwiny*
        Mieszkają brzydkie dziewczyny
        Byłbyś szalony
        By szukać tam żony
        Cóż nie rób takiej dziwnej miny

        *Pierwotna nazwa Plutwiny, prawdopodobnie zmieniona wraz ze zmianą pisowni
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:20
        Pludwiny – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie Stryków.
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa łódzkiego.
        7 września 1939 żołnierze Wehrmachtu zamordowali Ignacego Świderskiego a 11 września zastrzelili 11 osób (trzy ofiary zidentyfikowano) i spalili 60 gospodarstw.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:22
        Jedna pani z Wołowa
        Męża druga połowa
        By z pieniędzmi się nie liczyć
        Wyjechała za granicę
        A tam na wiele była gotowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:23
        Nie znalazłam tego o który mi chodzi
        Lecz jest ich kilka moi drodzy
        A przecież tutaj chodzi o nazwy
        Więc nie będę robić jazdy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:24
        WOŁÓW
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:25
        Wołów – dzielnica we wschodniej części miasta Stąporków w woj. świętokrzyskim, w powiecie koneckim. Rozpościera się wzdłuż ulicy Piłsudskiego do wschodniej granicy miasta. Do 1954 roku samodzielna wieś.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:26
        Wołów to dawna wieś. Należał początkowo do gminy Niekłań Wielki w powiecie koneckim w guberni kieleckiej, a od 25 stycznia 1926 do gminy Odrowąż w woj. kieleckim. Tam 4 listopada 1933 roku utworzył gromadę o nazwie Wołów w gminie Odrowąż, obejmującą oprócz Wołowa także gajówkę Kopytków, leśniczówkę Wołów oraz lasy majątku Błaszków. 1 kwietnia 1939 roku wraz z główną częścią powiatu koneckiego włączony do woj. łódzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:26
        Podczas II wojny światowej włączony do Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt radomski), nadal jako gromada w gminie Odrowąż, licząca w 1943 roku 323 mieszkańców]. W czasie okupacji niemieckiej mieszkająca we wsi rodzina Piwowarskich udzieliła pomocy Żydom, Janowi i Mali Hendler, Izaakowi i Ryfce Nisenbaum, Dawidowi i Gutcie Fridberg. W 1986 roku Instytut Jad Waszem podjął decyzję o przyznaniu Józefowi, Stefanii, Henrykowi i Marianowi Piwowarskim tytułu Sprawiedliwych wśród Narodów Świata
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:26
        Po wojnie początkowo w województwie łódzkim, a od 6 lipca 1950 roku ponownie w województwa kieleckim, jako jedna z 21 gromad gminy Odrowąż w powiecie koneckim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:27
        W związku z reformą znoszącą gminy jesienią 1954 roku, Wołów włączono do nowo utworzonej gromady Stąporków Nowy z siedzibą w Stąporkowie Nowym został siedzibą. W skład gromady Stąporków Nowy weszły: Sadykierz i (Stary) Stąporków ze zniesionej gminy Duraczów oraz Nieborów, Koprusa, Miła, Stąporków Nowy i Wołów ze zniesionej gminy Odrowąż
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:27
        Gromada Stąporków Nowy przetrwała zaledwie sześć tygodni, bo już 13 listopada 1954 roku zniesiono ją w związku z nadaniem jej statusu osiedla o nazwie Stąporków[9], przez co Wołów stał się integralną częścią Stąporkowa. 1 stycznia 1967 roku osiedlu Stąporków nadano status miasta, w związku z czym Wołów stał się obszarem miejskim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:27
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Staporkow_Wo%C5%82%C3%B3w.jpg/360px-Staporkow_Wo%C5%82%C3%B3w.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:28
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Brzask_001.jpg/360px-Brzask_001.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:29
        Wołów – dawna gromada, czyli najmniejsza jednostka podziału terytorialnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1954–1972.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:30
        Gromady, z gromadzkimi radami narodowymi (GRN) jako organami władzy najniższego stopnia na wsi, funkcjonowały od reformy reorganizującej administrację wiejską przeprowadzonej jesienią 1954 do momentu ich zniesienia z dniem 1 stycznia 1973, tym samym wypierając organizację gminną w latach 1954–1972
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:31
        Gromadę Wołów z siedzibą GRN w mieście Wołowie (nie wchodzącym w skład gromady) utworzono – jako jedną z 8759 gromad na obszarze Polski – w powiecie wołowskim w woj. wrocławskim, na mocy uchwały nr 31/54 WRN we Wrocławiu z dnia 2 października 1954. W skład jednostki weszły obszary dotychczasowych gromad Lipnica, Piotroniowice i Uskorz Wielki oraz wieś Garwół z dotychczasowej gromady Garwół[6] ze zniesionej gminy Wołów oraz obszar dotychczasowej gromady Łososiowice ze zniesionej gminy Mojęcice w tymże powiecie. Dla gromady ustalono 14 członków gromadzkiej rady narodowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:31
        31 grudnia 1961 do gromady Wołów włączono wsie Moczydlnica Dworska, Kłoptówka, Bożeń, Golina, Stary Wołów, Kretowice i Wrzosy ze zniesionej gromady Stary Wołów, wsie Mojęcice, Kąty, Stobno, Biskupice i Rudno ze zniesionej gromady Mojęcice oraz wieś Dębno ze zniesionej gromady Krzydlina Wielka w tymże powiecie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:32
        Gromada przetrwała do końca 1972 roku, czyli do kolejnej reformy gminnej. 1 stycznia 1973 powiecie wołowskim reaktywowano gminę Wołów[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:32
        Wołów – gmina miejsko-wiejska w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie wrocławskim.
        Siedziba gminy to Wołów.
        Według danych z 2017 roku[2] gminę zamieszkiwało 22 629 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku gminę zamieszkiwało 22 389 osób[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:33
        Na obszarze gminy znajdują się następujące rezerwaty przyrody
        rezerwat przyrody Odrzysko – chroni stanowisko kotewki orzecha wodnego i paproci salwinii pływającej;
        rezerwat przyrody Uroczysko Wrzosy – chroni stanowisko naturalnego olsu porzeczkowego i łęgu olszowo-jesionowego z chronionymi i rzadkimi gatunkami roślin, drzewami pomnikowymi, lęgowisko bogatej ornitofauny leśnej i wodno-błotnej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:34
        Po II wojnie światowej Armia Czerwona rozebrała zachodni tor poprzednio dwutorowej trasy kolejowej Wrocław – Głogów i wraz z mostami wywiozła do ZSRR. W rezultacie po odbudowie i reperacji toru wschodniego oraz odpowiadającym im mostom na rzece Odrze w Brzegu Dolnym i Ścinawie uruchomiono połączenie zwane "trasą szczecińską" lub "magistralą nadodrzańską" łączące Szczecin z Przemyślem przez Zieloną Górę, Wrocław, Katowice i Kraków. Była to ważna trasa pasażerska (najdłuższa w Polsce linia osobowa) oraz towarowa, szczególnie dla masowego transportu węgla kamiennego z Górnego Śląska do portów w Szczecinie i Świnoujściu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:34
        W latach 60. odbudowano tor zachodni wraz z mostami na Odrze a w latach 70. trasę elektryfikowano. Większość ruchu pasażerskiego była obsługiwana przez wrocławski Dworzec Świebodzki, który zamknięto w 1992 roku. Intensywna eksploatacja linii oraz niewystarczające nakłady na jej utrzymanie spowodowały, że z powodu złego stanu technicznego w latach 90. zamknięto dla ruchu wschodni tor wraz z mostem na Odrze na odcinku pomiędzy Księginicami a Wołowem.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:34
        Uprzednio, w 1960 zamknięto lokalną linię kolejową Wołów – Lubiąż, która została uruchomiona 15 grudnia 1916 i następnie w 1923 przedłużona do Malczyc. Po II wojnie światowej na skutek zniszczenia mostu na Odrze w Lubiążu udostępniono tylko odcinek Wołów – Lubiąż o dł. 16 km z pośrednimi stacjami w Mojęcicach, Krzydlinie Małej i Ratajach. Linię do Lubiąża rozebrano w 1970 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:35
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Wo%C5%82%C3%B3w_stacja_kolejowa.JPG/375px-Wo%C5%82%C3%B3w_stacja_kolejowa.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:36
        Wołów (łac. Wolavia, niem. Wohlau, cz. Volov) – miasto w południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim, leżące na Wale Trzebnickim na Dolnym Śląsku. Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Wołów, a także powiatu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:36
        W krajobrazie dominują pola uprawne, łąki i lasy. Na północny zachód od miasta rozciąga się Park Krajobrazowy Doliny Jezierzycy (7953 ha), do której wpływa rzeczka Juszka oddzielająca Wołów od Krzywego Wołowa. W obrębie PK Doliny Jezierzycy znajduje się ścisły rezerwat przyrody Uroczysko Wrzosy (576 ha).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:36
        Według danych GUS z 31 grudnia 2019 roku miasto liczyło 12 350 mieszkańców. Obecnie jest jednym z miast aglomeracji wrocławskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:37
        Nazwa miasta wywodzi się od polskiej nazwy „Wół” i wiązana jest z miejscem wołów – „miasto z wołami”[3]. Heinrich Adamy wywodził nazwę bezpośrednio od polskiej nazwy – „von wol = Ochs” W swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia dwie nazwy miasta zanotowane w dokumentach z 1202 roku Wola oraz Wolaw podając ich znaczenie Ochsenmarktstadt – „miasto targów wołami”. Znaczenie nazwy uwidocznione zostało również w herbie miasta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:38
        Miejscowość wymieniona została w staropolskich, zlatynizowanych formach Wolovo oraz Wolowo w łacińskim dokumencie wydanym w 1202 roku wydanym we Wrocławiu przez kancelarię biskupa wrocławskiego Cypriana. W kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Wolow. W 1475 roku w Statuta Synodalia Episcoporum Wratislaviensium miejscowość wymieniona jest jako Wolauia[8]. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Wolavia
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:39
        W 1645 roku miasto nosiło również nazwę Wolaw, zgermanizowaną nazwę Wohlau. Jeszcze w 1750 roku nazwa „Wolow” wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:40
        W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miasto występuje pod niemiecką nazwą – Wohlau oraz Wolaw, Wolav, Wolov i Wola. Polską nazwę Wołów w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880–1906 notuje nazwę miasta pod polską nazwą Wołów oraz niemiecką Wohlau. Słownik podaje również starsze wersje wynotowane z łacińskich dokumentów jak Wolaw oraz Wolau
        Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946 roku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:41
        Od 1945 miasto należy do województwa z siedzibą we Wrocławiu (z wyjątkiem krótkiego okresu przejściowego w 1945, kiedy siedziba znajdowała się w Trzebnicy, a potem w Lignicy, obecnie Legnica), które wielokrotnie zmieniało granice i nazwę na skutek reform podziału administracyjnego kraju (1946, 1950, 1957, 1975, 1998).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:42
        Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są:

        ośrodek historyczny miasta
        zespół klasztorny karmelitów, z lat 1712–1724:
        kościół obecnie parafialny pw. św. Karola Boromeusza, barokowy z lat 1712–1724
        klasztor – budynek poklasztorny, obecnie plebania
        kościół św. Wawrzyńca gotycki z XV w., przebudowany w latach 1701–1711, wystrój wnętrza barokowy, renesansowe i barokowe epitafia mieszczan wołowskich, pierwotnie katolicki, od połowy XVI w. do 1973 r. protestancki, od 1998 r. kościół parafialny parafii rzymskokatolickiej pw. św. Wawrzyńca. We wnętrzu unikatowe barokowe organy Adama Horatia Caspariniego z 1716 r. Od 2001 r. miejsce Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej
        figura Matki Boskiej – kolumna maryjna w otoczeniu Aniołów, pl. Zamkowy, z 1733 r., przed zamkiem
        cmentarz katolicki, nieczynny, z połowy XVII w., ul. Piłsudskiego, d. Fornalskiej
        kaplica pw. Świętego Krzyża, z 1676 r., XIX/XX w.
        zamek piastowski z pierwszej połowy XIV w., wielokrotnie przebudowywany w: 1578 r., XIX w., obecny kształt nadano mu w latach 1923–1928 – XX w. Na pierwszym piętrze gotycki kamienny portal
        mury miejskie, z XIV-XV w., fragmenty średniowiecznych murów obronnych wraz z pomnikiem „wołowskich byków”
        ratusz, z drugiej poł. XV w., w XVI w rozbudowany o izbę celną i dom wagi, wielokrotnie przebudowywany w: XVII/XVIII w. w stylu barokowym, w l. 1820–1840 restaurowany, w latach 1918–1922 rozbudowano część północną, odbudowany po zniszczeniach w latach 1958–1962 Na południowej ścianie kamienne średniowieczne znaki cechowe
        pałac, pl. Piłsudskiego 23, z drugiej połowy XVIII w., przebudowany w końcu XIX w.
        dom, obecnie sąd, Rynek 26, z końca XVII w., przebudowany w początkach XX w.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:43
        Wołów – Gancarz (Gąsior)
        cmentarz, zamknięty, z 1919 r.
        budynek bramny z fragmentami ogrodzenia, z 1919 r.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:44
        budynek wagi. obok ratusz, zrekonstruowany
        więzienie wybudowane w latach 1891–1893 w tzw. systemie pensylwańskim na planie krzyża na miejscu starszego i małego więzienia pomocniczego. Od końca 1944 r. Niemcy przetrzymywali i mordowali w nim jeńców z powstania warszawskiego; od stycznia 1945 r. do początku 1949 r. w rękach radzieckiego NKWD, które więziło tu i także mordowało głównie byłych żołnierzy armii Własowa. W drugiej połowie 1949 r. przejęte przez władze PRL, które w latach 50. oraz 80. XX w. przetrzymywały w nim więźniów politycznych. Prawdopodobnie to więzienie (ZK Wołów) wspomina Marek Hłasko w opowiadaniu Sowa, córka piekarza z 1968 r.
        zespół opactwa oo. cystersów z budynkami poklasztornymi w Lubiąż, znajduje się na terenie gminy Wołów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:44
        Ziemia wołowska dzieliła historię rejonu Dolnego Śląska, który w VII w. został zasiedlony przez lechickie plemiona słowiańskie (m.in. Trzebowian). Potem znalazł się w obrębie państwa Wielkich Moraw (IX–X w.), a ok. 990 został włączony do państwa Mieszka I.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:45
        Wołów to jedno z najstarszych miast śląskich, wspomniane w 1157, kiedy Władysław II Wygnaniec nakazał budowę zamku drewnianego (na palach) na bagnistych terenach nad rzeką Juszką; obok zamku rozwinęła się osada[13]. Miasto otrzymało prawa miejskie ok. 1285, prawdopodobnie było lokowane przez jednego z Piastów głogowskich – Przemka ścinawskiego (najstarsza zachowana pieczęć z herbem miasta pochodzi z 1473), potem nastąpił napływ osadników niemieckich, przedmieścia – gdzie obecnie jest zlokalizowane więzienie – długo zamieszkane były głównie przez ludność polską. Polskie nazwiska występowały tam jeszcze w końcu XIX w., a nazwa tych przedmieść Polska Wieś (Polnischdorf) przetrwała aż do lat 30. XX w. Pod koniec XIII w. miasto i okolice zostały zniszczone przez jedno z najsilniejszych na obecnych ziemiach polskich trzęsień ziemi. Na miejscu drewnianego zamku w połowie XIV w. książę oleśnicki Konrad I wzniósł murowany zamek z cegły.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:45
        W 1392 Wołów przyłączono do luksemburskiego Królestwa Czech. Miejsce sądów książęcych (hofgericht). W XIV i XV w. uformowały się władze miejskie (rada i burmistrz). Miasto było lokalnym ośrodkiem władzy z własną mennicą do 1492, kiedy stało się własnością króla czeskiego Władysława II Jagiellończyka (1456–1516).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:46
        W 1526 wraz z Czechami Wołów wchodzi w skład państwa austriackich Habsburgów. W XVI w. wołowski zamek jest rozbudowany. Miasto nawiedzały zarazy, z których najstraszniejszą była epidemia dżumy z 1585. Przy życiu pozostało tylko 375 mieszkańców miasta i przedmieść. W XVI-XVII w. Wołów to znany ośrodek sukiennictwa i handlu, większość mieszkańców staje się ewangelikami. Wojna trzydziestoletnia zrujnowała miasto i region (ludność miasta zmalała o połowę). Od 1523 miasto było własnością Piastów legnicko-brzeskich, od 1653 do 1675 stolicą samodzielnego księstwa. Od 1675 po śmierci ostatniego śląskiego Piasta, księcia brzesko-legnicko-wołowskiego Jerzego IV Wilhelma, księstwo wołowskie znalazło się pod bezpośrednim zwierzchnictwem Habsburgów. 12 maja 1689 ogromny pożar zniszczył większość zabudowań, w tym ratusz, kościół i szkołę. W latach 1705–1711 cesarz Józef I Habsburg, zwolennik merkantylizmu, uwolnił chłopów od pańszczyzny w księstwie legnicko-brzesko-wołowskim, mimo sprzeciwu miejscowej arystokracji. Skutkiem było zwiększenie produkcji rolnej i zamożności miasta. Jednak wkrótce Józef I spowodował zapaść ekonomiczną, zmuszając ewangelickich chłopów do emigracji do Transylwanii i wyludniając w ten sposób okolice Wołowa. Józef I nie mógł jednak zmusić ewangelickich mieszczan wołowskich do zmiany wyznania na katolickie, ponieważ wolność wyznania gwarantował im pokój westfalski. Okres kontrreformacji zaznaczył się w Wołowie budową klasztoru i kościoła karmelitów (obecnie św. Karola Boromeusza).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:46
        W 1742 Wołów został przyłączony do Królestwa Prus w wyniku I wojny śląskiej. Od tego czasu stał się miastem garnizonowym wojsk pruskich. Kolejny pożar w 1781 spowodował upadek miasta oraz jego stopniową odbudowę, przy czym ze względów bezpieczeństwa wznoszono budynki z cegły, kryte dachówką. Rozebrano również częściowo mury miejskie. Od 1816 siedziba powiatu. Otwarcie linii kolejowej Wrocław – Berlin i Szczecin 1 sierpnia 1874 r. oraz rozbudowa dróg i infrastruktury miejskiej spowodowało ożywienie ekonomiczne. W wyborach do Reichstagu 5 marca 1933 NSDAP otrzymała wyjątkowo wysokie poparcie wynoszące 60,7%[19]. W czasie II wojny światowej w mieście istniała baza zaopatrzeniowa formacji SS.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:48
        Zdobyte przez 13 Armię I Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej 26 stycznia 1945 i przyłączone do Polski. Zabudowa zniszczona w 70%. Po II wojnie światowej zasiedlone w większości przez osoby wysiedlone z dawnych obszarów wschodnich II Rzeczypospolitej (głównie z dawnego województwa wileńskiego i tarnopolskiego), repatriantów (np. z Francji, Związku Radzieckiego) oraz przez ludność łemkowską wysiedloną z Bieszczadów i innych obszarów obecnej Polski południowo-wschodniej (do 1948 osiedlono w d. powiecie wołowskim 2800 osób po zakończeniu Akcji „Wisła”). Praktycznie nie było tutaj polskich autochtonów ani też nie ostała się ludność niemiecka (w większości ewakuowana przed zdobyciem miasta przez Armię Czerwoną). Wołów stał się także miejscem osiedlenia zakonu (w założeniu kaplicy św. Józefa przy ul. Poznańskiej) benedyktynek ormiańskich ze Lwowa. Jednakże z powodu braku rodzimych powołań i faktycznego zaniku społeczności ormiańskiej w granicach powojennej Polski zdecydowały się one, w 1961, na konwersję na obrządek łaciński.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:49
        Po wojnie znaczna rozbudowa i modernizacja miasta jako lokalnego ośrodka usługowo-przemysłowego. O dobrej sytuacji współczesnego Wołowa świadczy stale rosnąca liczba mieszkańców (w 1939 miasto wraz z Krzywym Wołowem liczyło tylko 7971 mieszkańców). Ponadto w więzieniu ZK Wołów przebywa jednorazowo ok. 1400 penitencjariuszy. 19 sierpnia 1962 w Wołowie miał miejsce napad na bank, największy w historii Polski pod względem wysokości łupu (12 531 000 zł). W styczniu 1965 roku odsłonięto pomnik Powrotu do Macierzy ziemi wołowskiej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:51
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Wolow_%28js%29.jpg/353px-Wolow_%28js%29.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:23
        Kościół parafialny pw. św. Karola Boromeusza w Wołowie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:24
        Z powodu ostatecznego przyznania luteranom jedynego i największego kościoła w Wołowie (pw. św. Wawrzyńca) na mocy ugody z Altranstadt w 1707 r., katolicy w Wołowie zostali pozbawieni własnej świątyni. Wówczas, przy pomocy zakonu karmelitów z Głębowic oraz panującego rodu cesarskiego Habsburgów, zaczęto wznosić w mieście klasztor i kościół zakonu karmelitów, który miał prowadzić rekatolicyzację regionu[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:25
        20 lipca 1713 r. dokonano uroczystego poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę klasztoru, uczynił to ówczesny opat cystersów lubiąskich Ludwik Banek. Budowę klasztoru i kościoła zakończono w 1724 r., a konsekracja kościoła odbyła się 1 sierpnia 1730 r. Kościół i klasztor spłonął podczas wielkiego pożaru miasta w 1781 r., a po 1785 r. został odbudowany, dodano również organy. W 1791 r. zawieszono na wieży mały dzwon. Obecny zawieszono w 1926 r. nadając mu imię patrona kościoła
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:25
        23 listopada 1810 r. na mocy edyktu króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III nastąpiła sekularyzacja klasztoru i kościoła. W 1812 r. kościół został przekazany parafii katolickiej wraz z północnym skrzydłem klasztoru. Pomieszczenia poklasztorne po wschodniej stronie zostały przebudowane i zamienione na pruskie koszary wojskowe
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:26
        Kościół to budowla jednonawowa z rzędami bocznych kaplic, na planie prostokąta, główna nawa posiada cztery przęsła oddzielone łukiem tęczowym od niższego i węższego prezbiterium. Sklepienie kolebkowe. Przy prezbiterium znajdują się empory z podwójnymi oknami. Główną zachodnią elewację barokowego kościoła, zwieńczoną potrójnym szczytem, zdobią umieszczone w niszach figury: prorokini Anna i starzec Symeon. Na osi środkowej znajduje się barokowy portal. Nad wejściem do kościoła umieszczono dwa herby: Habsburgów i Zakonu Karmelitów. Kościół jak wiele budowli barokowych nie posiada wieży, lecz ma jedynie drewnianą sygnaturkę. Jednym z ciekawszych zabytków klasztoru jest późnogotycka figura N.M.Panny umieszczona nad furtą klasztorną (wejściem bocznym), pochodząca prawdopodobnie z XV wieku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:27
        Rokokowy ołtarz główny ozdabia obraz Apoteoza św. Karola Boromeusza z 1721 r. (malarz: Jeremiasz Józef Knechtel)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:27
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Wo%C5%82%C3%B3w_Kosci%C3%B3%C5%82_Boromeusza.JPG/240px-Wo%C5%82%C3%B3w_Kosci%C3%B3%C5%82_Boromeusza.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:28
        Pałac w Wołowie – wybudowany w drugiej połowie XVIII w. w Wołowie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:28
        Pałac położony jest we mieście w południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim, leżące na Wale Trzebnickim na Dolnym Śląsku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:29
        Obiekt przebudowany w końcu XIX w.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:31
        Zamek w Wołowie – zamek piastowski w Wołowie na Dolnym Śląsku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:32
        Zamek w Wołowie prawdopodobnie powstał w początkach XIV wieku z polecenia księcia głogowskiego Konrada I, choć jest to kwestia sporna. Zamek został przebudowany w XVI wieku i XVII wieku, a na początku XVIII wieku został zniszczony przez pożar. Odbudowa nastąpiła w latach 1714-1725[1], a kolejne, mniejsze przeróbki miały miejsce aż do końca XIX wieku.
        Decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków z dnia 22 lutego 1993 roku zamek został wpisany do rejestru zabytków
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:33
        Zamek jest budowlą murowaną, wzniesioną na planie czworoboku, posiada dwa trakty pomieszczeń, trzy kondygnacje, ośmioboczną wieżę i jest nakryty dachem czterospadowym. Wnętrza przebudowane w XVII i XIX wieku w celach biurowych, zatraciły pierwotny charakter rezydencji.
        Obecnie w zamku znajduje się siedziba wołowskiego starostwa powiatowego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:33
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Wolow_%28js%29.jpg/240px-Wolow_%28js%29.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:36
        Krzywy Wołów (niem. Krummwohlau) – część miasta Wołów położonego w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim, w gminie Wołów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:37
        Dawna osada targowa na Dolnym Śląsku wspominana w przekazach z XIII wieku. Potem samodzielna wieś typu ulicówka (264 mieszkańców - stan na 31.12.2006; 569 w 1939 r.). Po 1945 roku część miasta Wołów. Położona w północnej części miasta za rzeką Juszką w kierunku na Cztery Domki, Stary Wołów i Wińsko.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:38
        Stara osada targowa wzmiankowana już w XIII-wiecznych przekazach, która stała się zalążkiem powstania Wołowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:38
        Od roku 1945 miejscowość należy do województwa z siedzibą we Wrocławiu (z wyjątkiem krótkiego okresu przejściowego w 1945, kiedy siedziba znajdowała się w Trzebnicy, a potem w Lignicy (obecnie Legnica), które wielokrotnie zmieniało granice i nazwę na skutek reform podziału administracyjnego kraju (lata: 1946, 1950, 1957, 1975 i 1998).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:39
        W roku 1939 wieś liczyła 501 mieszkańców. 31 grudnia 2006 Stary Wołów zamieszkiwały 464 osoby. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) było ich 482[1]. Jest trzecią co do wielkości miejscowością gminy Wołów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:39
        Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są:
        dzwonnica kościelna, drewniana, z początku XIX w., 1905 r.
        zespół pałacowy, z XVIII–XIX w.:
        pałac
        park
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:40
        parafialna cerkiew prawosławna pw. św. Dymitra
        kościół rzymskokatolicki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:41
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Stary_Wo%C5%82%C3%B3w-ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82.JPG/240px-Stary_Wo%C5%82%C3%B3w-ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:41
        Pałac w Starym Wołowie – wybudowany w XVIII w. w Starym Wołowie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:41
        Pałac położony jest we wsi w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim, w gminie Wołów przy drodze z Wołowa do Wińska.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:42
        Obiekt jest częścią zespołu pałacowego, w skład którego wchodzi jeszcze park.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:43
        Wińsko (niem. Winzig, tuż po zakończeniu II wojny światowej Winiec) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim, w gminie Wińsko. Siedziba gminy Wińsko.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:43
        Dawniej miasto; uzyskało lokację miejską w 1285 roku, utraciło prawa miejskie w 1945 roku. W latach 1954-1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Wińsko. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wrocławskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:44
        Nazwa wsi pochodzi od napoju alkoholowego wina lub winnej latorośli, z której się je uzyskuje.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:44
        W dokumencie potwierdzającym posiadłości klasztoru w Lubiążu, pochodzącym z roku 1217, znajduje się napis „Wroblino juxta Vin”. Przez niektórych badaczy jest on traktowany jako najwcześniejsza wzmianka o Wińsku. Natomiast za pierwszy pewny historyczny przekaz mówiący o Wińsku przyjmuje się dokument wydany w roku 1272, w którym wymieniony został proboszcz tutejszego kościoła o imieniu Nicolaus.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:45
        W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Wynque oraz Winczk. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Wincigium
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:45
        Początkowo istniała tu osada targowa, w roku 1285 książę Przemko ścinawski dokonał lokacji miasta na prawie niemieckim. Około 1300 roku w Wińsku były bite monety książęce. Pierwszy przekaz źródłowy wymieniający burmistrza oraz radców miejskich Wińska pochodzi z roku 1377. W XIV w. miasto otoczono ceglanymi murami obronnymi. W roku 1404 książę Konrad oleśnicki nadał miastu prawo magdeburskie, potwierdzając jednocześnie dotychczasowe przywileje. W roku 1423 Wińsko zostało splądrowane przez husytów. W roku 1512 król Władysław nadał miastu herb. Ukazywał on umieszczonego na czerwonym tle rycerza z podniesioną przyłbicą, który w prawej ręce trzyma nagi miecz, w lewej natomiast gałąź winorośli z winnymi gronami.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:47
        Od czasu zakupu ziemi wołowskiej przez księcia Fryderyka II legnickiego (w pierwszej połowie XVI wieku) do roku 1675, miasto pozostawało w rękach Piastów, rezydujących najczęściej na zamku w Legnicy. Około roku 1613 wybudowany został ratusz. W czasie wojny trzydziestoletniej, w roku 1633, miasto zostało spustoszone. Rok później w mieście wybuchła zaraza. W roku 1712 wybuchł wielki pożar, w czasie którego miasto zostało prawie doszczętnie zniszczone. Wiek XIX był bardzo pomyślnym okresem w rozwoju miasta, w latach 1821-1858 rozebrano mury miejskie. Pod koniec XIX wieku Wińsko uzyskało połączenie kolejowe w związku z otwarciem w roku 1898 linii kolejowej Rawicz-Legnica. Budynek stacji kolejowej gotowy był już w 1896 roku. W roku 1911 w Wińsku wybudowana została gazownia. Po pierwszej wojnie światowej miasto zostało podłączone do elektrowni w Legnicy. W 1921 roku struktura wyznaniowa ludności przedstawiała się następująco: 359 katolików, 1654 ewangelików, 30 żydów, 13 innowierców i 1 bezwyznaniowiec. W trakcie działań wojennych w czasie II wojny światowej w bardzo dużym stopniu zniszczone zostało historyczne centrum miasta. Z przyrynkowej zabudowy ocalało zaledwie 6 domów, z ratusza zostały tylko mury obwodowe, które wkrótce rozebrano.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:47
        W 1945 roku żołnierze radzieccy wznieśli na ul. Rawickiej obok cmentarza pomnik na prowizorycznym cmentarzu poległych w walce o miasto (zwłoki później przeniesiono na cmentarz w Wołowie)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:47
        W 1946 roku na cmentarzu wzniesiono grób nieznanego żołnierza
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:48
        Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:48
        centrum historyczne miasta, zniszczone podczas działań wojennych w 1945 r.; został mocno zniszczony m.in. ratusz i większość kamienic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:49
        kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła, ul. Kościelna 4, wybudowany w latach 1884–1886, w stylu neogotyckim wg projektu Karla Lüdecke
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:49
        Kościół św. Trójcy, późnogotycki kościół halowy, zbudowany w 2. połowie XV wieku. Wieża jest neogotycka i pochodzi z roku 1876. Poewangelicki, po II wojnie światowej cerkiew, od roku 1997 filialny kościół katolicki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:50
        cmentarz żydowski, z drugiej połowy XIX w
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:50
        mury miejskie, średniowiecze z XIV w., oryginalne fragmenty oraz partie zrekonstruowane w XX w.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:51
        cmentarz żydowski
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:51
        liczne budynki z przełomu XIX/XX w.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:52
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/SM_Wi%C5%84sko_Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw_Micha%C5%82a_Archanio%C5%82a_%281%29_ID_598460.jpg/160px-SM_Wi%C5%84sko_Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw_Micha%C5%82a_Archanio%C5%82a_%281%29_ID_598460.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:53
        Kościół świętej Trójcy – rzymskokatolicki kościół pomocniczy należący do parafii św. Michała Archanioła w Wińsku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:53
        Budowla była wzmiankowana już w 1354 roku. W tym czasie była to świątynia murowana i nosiła wezwanie Najświętszej Maryi Panny. W 1432 roku została zniszczona przez husytów, odbudowano ją w 1442 roku. Podczas pożaru Wińska, w 1514 roku, budowla prawie doszczętnie spłonęła, zachowały się tylko resztki murów obwodowych. Kościół został odbudowany w latach 1549-1562. Od tego czasu świątynia nosząca dotychczas wezwanie Najświętszej Maryi Panny, poświęcona została Trójcy Świętej. W latach 1669-1671 budowla została gruntownie wyremontowana. W 1826 roku została przebudowana zakrystia. W roku 1876 roku do zachodniej elewacji korpusu, na osi świątyni została dobudowana wieża w stylu neogotyckim. W tym samym czasie zostały także gruntownie wyremontowane mury oraz wyposażenie budowli
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:54
        Jest to świątynia orientowana, murowana, wzniesiona z cegły, zbudowana jako trzyprzęsłowy kościół halowy, posiadający wydłużone prezbiterium zamknięte poligonalnie, i wnętrza nakryte drewnianymi stropami. Do wyposażenia kościoła należą ołtarz rzeźbiony wykonany na początku XVII wieku w stylu renesansowym, chrzcielnica wykonana w 2. połowie XVI wieku, oraz liczne nagrobki kamienne wykonane w 2. połowie XVI i na początku XVII wieku
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:55
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Wi%C5%84sko_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Awi%C4%99tej_Tr%C3%B3jcy.jpg/178px-Wi%C5%84sko_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Awi%C4%99tej_Tr%C3%B3jcy.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:55
        Cmentarz żydowski w Wińsku – znajduje się przy ulicy Piłsudskiego. Został otwarty w 1828, do roku 1914 pochowano na nim około sześćdziesięciu osób. Zajmuje powierzchnię 0,7 ha. Zachowało się około 35 nagrobków. Uwagę zwraca piękny nagrobek w kształcie pnia dębowego. Większość inskrypcji jest mieszana, hebrajsko-niemiecka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:57
        Rezerwat położony jest na terenie Parku Krajobrazowego Doliny Jezierzycy na Wysoczyźnie Rościsławskiej, w dorzeczu Jezierzycy, między miejscowością Wrzosy na wschodzie i Wodnica na zachodzie, około 5 km na północny zachód od Wołowa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:58
        Obszar rezerwatu stanowi objęty ochroną czynną fragment Parku Krajobrazowego Doliny Jezierzycy między rzekami Juszką i Niecieczną. Położony w całości na obszarze Natura 2000 Dębniańskie Mokradła PLH020002[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:58
        Rezerwat przyrody Uroczysko Wrzosy utworzony został na podstawie Rozporządzenia Wojewody Dolnośląskiego Nr 2 z dnia 8 marca 2000 r. (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego Nr. 10, Poz. 149). W 2010 roku Zarządzeniem nr 1 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we Wrocławiu powiększono obszar i utworzono otulinę rezerwatu o powierzchni 397,35 ha. Rezerwat obejmuje: lasy, wody płynące i stojące, grunty leśne oraz łąki śródleśne, o łącznej powierzchni 575,11 ha, utworzony dla ochrony wielu rzadkich gatunków roślin chronionych oraz naturalnych zbiorowisk leśnych. Rezerwat utworzono głównie dla ochrony stanowiska fragmentów lasów łęgowych, zwłaszcza zespołów olsu porzeczkowego i łęgu olszowo-jesionowego, oraz lęgowisk awifauny leśnej i wodno-błotnej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:59
        Rezerwat wyróżnia się dużym skupieniem rzadkich i chronionych gatunków roślin i cennych ptaków, z wieloma drzewami pomnikowymi, lęgowiskami ptaków wodno-błotnych i ostojami zwierząt, oraz znacznym stopniem naturalności występujących tu fitocenoz olsu porzeczkowego i pozostającego z nim w układzie przestrzennym wielkopowierzchniowego łęgu jesionowo-olszowego. Zachowały się fragmentarycznie fitocenozy łęgu wiązowo-jesionowego. Dęby stanowią ważny element zbiorowisk grądowych, kwaśnej dąbrowy oraz boru mieszanego. Na uboższych i piaszczystych siedliskach rezerwatu, podstawowym gatunkiem lasotwórczym jest sosna. Występuje ona w drzewostanach mieszanych, najczęściej z dębami i modrzewiem jak i w litych monokulturach. W szacie leśnej dominują szeroko rozpowszechnione fitocenozy suboceanicznego boru świeżego. Tereny bezleśne poza zabudowaniami zajmują łąki i pastwiska, pola oraz stanowiące ważny element krajobrazu bagna i zbiorniki wodne.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:59
        Rezerwat charakteryzuje się wieloma siedliskami sprzyjającymi rozwojowi roślinności hydrofitycznej. Są nimi starorzecza, stawy hodowlane (Na Wrzosach), śródleśne młaki, rowy odwadniające oraz strumienie i cieki wodne. Bogata flora rezerwatu obejmuje około 470 gatunków roślin, w tym 21 chronionych. Awifauna liczy około 180 gatunków, w tym 120 lęgowych. Zachowane w stanie naturalnym olsy, o charakterystycznej strukturze kępowodolinowej dna lasu, należą do najpiękniejszych na Dolnym Śląsku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:00
        Na terenie rezerwatu stwierdzono liczne rzadkie lub chronione rośliny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:00
        Przez rezerwat przechodzi szlak turystyczny
        szlak turystyczny zielony zielony – fragment szlaku przechodzący przez: Wołów, rezerwat Uroczysko Wrzosy, rezerwat Odrzysko, Tarchalice i dalej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:00
        Rezerwat przyrody Odrzysko – florystyczny rezerwat przyrody w południowo-zachodniej Polsce na Nizinie Śląskiej, w woj. dolnośląskim, gmina Wołów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:01
        Rezerwat położony jest na pograniczu trzech mezoregionów: Pradoliny Wrocławskiej, Wysoczyzny Rościsławskiej i Obniżenia Ścinawskiego, pomiędzy Lubiążem a Glinianami, ok. 1 km na północny zachód od Lubiąża. Rozciąga się na długości ok. 3 km w dolinie rzeki Odry, po prawej stronie koryta Odry
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:15
        Rezerwat znajduje się w granicach Nadleśnictwa Wołów w obrębie obszarów Natura 2000 PLB020008 i PLH020018 Łęgi Odrzańskie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:16
        Obszar rezerwatu florystycznego stanowi objęty ochroną rezerwatową fragment doliny obejmujący: brzeg Odry z wysoką skarpą będącą silnie pofałdowanym grzbietem Wysoczyzny Rościsławskiej, porośniętą lasem grądowym Galio sylvatici-Carpinetum starorzecze Odry oraz lasy łęgowe z dominującym łęgiem wiązowo-jesionowym Ficario-Ulmetum minoris i bór sosnowy. Samo starorzecze jest płytkim zbiornikiem o długości około 800 m i szerokości około 30 m, stanowiącym siedlisko roślin wodnych i szuwarowych. W okresach suszy jego powierzchnia znacząco się zmniejsza, a teren ulega przesuszeniu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:17
        Jest to obszar o wysokich walorach przyrodniczych, zaliczany do najcenniejszych rezerwatów w dolinie całej Odry. Obszar charakteryzuje się dużą lesistością, dużą liczbą rzadkich gatunków oraz największą ilością starorzeczy. Brzegi meandrującej tu niegdyś rzeki mają ok. 10 m wysokości. Występuje tu mozaika biotopów, mikrośrodowisk i siedlisk: starorzecza, podmokłe łąki, a przy samej rzece namuliska. Od mozaikowości tych biotopów jest uzależniona obecność wielu gatunków roślin i zwierząt, rzadkich i zagrożonych wyginięciem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:17
        Starorzecze porasta zróżnicowana roślinność wodna i bagienna. Na powierzchni lustra wody występują fitocenozy roślin zakorzenionych w dnie zbiornika, głównie kotewki orzecha wodnego Trapetum natantis. Znajdziemy tu również zbiorowiska roślin wolnopływających z występującym tu zespołem rzęsy drobnej i salwinii pływającej Lemno minoris-Salvinietum natantis (oba gatunki objęte ochroną gatunkową)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:17
        Obecnie starorzecze zarasta w wyniku sukcesji roślinnej. W pasie szuwarów występuje trzcina pospolita, pałka szerokolistna, manna mielec i jeżogłówka gałęzista. Na podmokłych brzegach zbiornika rosną turzyce, m. in. turzyca błotna i turzyca brzegowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:18
        Na terenie rezerwatu występuje bardzo rzadki zespół leśny – łęg wierzbowy w okolicy Lubiąża oraz najdalej wysunięte na północ stanowisko buczyny i związane z nią rośliny górskie[potrzebny przypis]. Rośnie tu także konwalia majowa oraz dzika czereśnia
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:19
        Bogaty jest również świat zwierzęcy rezerwatu i jego okolic. Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie ok. 40 gatunków ptaków lęgowych[potrzebny przypis]. Dobre warunki bytowe znalazły tu ptaki zagrożone wyginięciem. Stare koryto Odry zamieszkują łabędzie nieme, gągoły i zimorodki, polują tu błotniaki stawowe, a w lesie gniazdują dzięcioły średnie. Bogata jest fauna mniejszych ssaków. Żyją tu m. in. bobry i wydry. Na skarpie porośniętej grabami gnieździ się borsuk[potrzebny przypis]. Rezerwat stanowi także ostoję dużej populacji nietoperzy, m. in. nocka rudego i borowca wielkiego. Odbywają tu gody różne gatunki płazów, w tym żaba moczarowa, kumak nizinny, rzekotka drzewna i traszka grzebieniasta
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:20
        Przez rezerwat przechodzi znakowany szlak turystyczny

        szlak turystyczny zielony zielony – fragment szlaku przechodzący przez: Wołów, Dębno, Lubiąż, rezerwat Odrzysko Tarchalice i dalej. Wokół starorzecza wyznaczono "Ścieżkę przyrodniczą wokół rezerwatu Odrzysko" o długości ok. 3 km - obecnie (2021 r.) część oznakowań i paneli informacyjnych ścieżki w terenie jest zniszczona i czeka na odnowienie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:20
        Park Krajobrazowy Dolina Jezierzycy – park krajobrazowy utworzony w 1994 (pow. 7953 ha) położony w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim, na północny zachód od Wołowa, na pograniczu Niziny Śląskiej oraz Wału Trzebnickiego w dorzeczu Jezierzycy, do której na obszarze parku wpływa mały prawobrzeżny dopływ Juszka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:21
        W obrębie PK Doliny Jezierzycy znajduje się rezerwat przyrody Uroczysko Wrzosy (575,11 ha), mający na celu ochronę zagrożonych gatunków flory i fauny. Na terenie rezerwatu występują w przewadze łęgi jesionowo-olszowe i ols porzeczkowy. Fragmentarycznie zachowane są fitocenozy łęgu wiązowo-jesionowego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:21
        W parku obserwuje się 45 rzadkich gatunków ptaków lęgowych, 90 gatunków ptaków lęgowych bardziej pospolitych oraz 52 gatunki ptaków odwiedzających ten teren w okresie wędrówek wiosennych, jesiennych i w okresie zimowym. Jezioro w okolicy wsi Wrzosy daje schronienie wielu gatunkom zagrożonych dzikich ptaków, np. bocian czarny, bielik, bąk, kania rdzawa, kropiatka, jak i gatunkom występującym powszechnie. Oprócz ptaków występują także pozostałe grupy zwierząt. Płazy i gady to m.in.: traszka zwyczajna, traszka grzebieniasta, żaba trawna, żaba moczarowa, żaba jeziorkowa, jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, padalec zwyczajny, zaskroniec zwyczajny, żmija zygzakowata. Ssaki to m.in.: ryjówka aksamitna, rzęsorek rzeczek, piżmak, borsuk, łasica, jeleń, daniel.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:22
        Około 80% powierzchni parku zajmują lasy z przewagą sosny. Występują tu także dęby i modrzewie. Około 15% powierzchni zajmują łąki. W parku znajduje się wiele stanowisk sprzyjających rozwojowi roślinności hydrofitycznej. Są nimi starorzecza, stawy hodowlane (m.in. Stawy na Wrzosach), śródleśne młaki, rowy odwadniające oraz strumienie i cieki. Rzadkimi, a występującymi na terenie parku okazami flory są m.in. kotewka orzech wodny, salwinia pływająca, długosz królewski, listera jajowata, storczyk szerokolistny, kopytnik pospolity, porzeczka czarna, płucnica islandzka oraz sromotnik bezwstydny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:23
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Bagno_w_rezerwacie.jpg/250px-Bagno_w_rezerwacie.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:26
        Dębno Królewskie – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Babiak.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:26
        Wieś królewska Dębna należąca do starostwa kolskiego, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie konińskim województwa kaliskiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:26
        Wieś położona 13 km na północ od Koła przy lokalnej drodze z Wrzący Wielkiej do Babiaka. We wsi znajduje się szkoła podstawowa i cmentarz parafialny z pobliskiego Dębna Poproboszczowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:27
        Dębno Polskie – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie rawickim, w gminie Rawicz.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:28
        W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Polskie Dębno należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kröben (krobskim) w rejencji poznańskiej[1]. Polskie Dębno należało do okręgu sarnowskiego tego powiatu i stanowiło część majątku Sierakowo, którego właścicielem był wówczas (1846) von Motz. Według spisu urzędowego z 1837 roku Polskie Dębno liczyło 599 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 103 dymy (domostwa)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:28
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:29
        W miejscowości znajdują się:
        Kaplica rzymskokatolicka pw. Nawiedzenia N.M.P. przy parafii św. Andrzeja Boboli w Rawiczu
        zrujnowany, poewangelicki cmentarz
        Ośrodek zajęć pozalekcyjnych i oddział '0' (zerowy) przy Szkole Podstawowej nr 4 w Rawiczu
        Filia nr 1 Rawickiej Biblioteki Publicznej
        CT Dębno Polskie[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:29
        Parafia pw. Świętego Andrzeja Boboli w Rawiczu – parafia rzymskokatolicka w Rawiczu, należąca do dekanatu rawickiego archidiecezji poznańskiej. Została utworzona 1 kwietnia 1976. Kościół parafialny (wzniesiony jako świątynia ewangelicka) w stylu klasycystycznym zbudowany 1803-1808 według projektu Karla Georga Langhansa (twórcy m.in. Bramy Brandenburskiej w Berlinie), odbudowany po pożarze 1915.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:30
        Do parafii należą wierni z południowej części Rawicza oraz z miejscowości: Masłowo, Dębno Polskie, Kąty, Załęcze, Warszewko i Folwark.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:30
        Dębno Poproboszczowskie – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Babiak.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:31
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:31
        Wieś położona 14 km na północ od Koła przy lokalnej drodze z Wrzącej Wielkiej do Babiaka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:32
        W południowej części wsi drewniany kościół św.Michała Archanioła, konstrukcji zrębowej, został wzniesiony prawdopodobnie w 1766 r. Jest budynkiem jednonawowym, z węższym i nieco niższym prezbiterium zamkniętym wielobocznie. Dachy kryte gontem, ponad nimi wznosi się strop płaski. Na belce tęczowej ustawiony jest krucyfiks barokowy. Ołtarz główny pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku, w nim - przemalowany obraz patrona kościoła - św.Michała Archanioła. Ciekawym wyrobem osiemnastowiecznego rzemiosła jest kuty żyrandol żelazny z 1799 roku. Odpust parafialny obchodzony jest 29 września. Parafia Dębno administracyjnie należy do dekanatu izbickiego (diecezja włocławska).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:33
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/D%C4%99bno_Poproboszczowskie.jpg/240px-D%C4%99bno_Poproboszczowskie.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:34
        Parafia Świętego Michała Archanioła w Dębnie Królewskim – rzymskokatolicka parafia, położona w południowej części gminy Babiak. Administracyjnie należy do diecezji włocławskiej (dekanat izbicki). Zamieszkuje ją 718 osób.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:34
        Kościół parafialny znajduje się we wsi Dębno Poproboszczowskie, jednak nazwa parafii pochodzi od sąsiedniej miejscowości - Dębna Królewskiego, w której mieści się cmentarz.
        Odpust parafialny odbywa się w święto Świętego Michała Archanioła - 29 września.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:35
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/D%C4%99bno_Kr%C3%B3lewskie_-_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Micha%C5%82a_Archanio%C5%82a.jpg/240px-D%C4%99bno_Kr%C3%B3lewskie_-_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Micha%C5%82a_Archanio%C5%82a.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:36
        Dębnowola – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Mogielnica, nad Mogielanką
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:36
        Wieś duchowna Wola Dębna położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie grójeckim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa radomskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:37
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/D%C4%99bnowola_z_Powietrza%2C_od_wschodu.jpg/240px-D%C4%99bnowola_z_Powietrza%2C_od_wschodu.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:37
        Dębnowola – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Warka[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:39
        W roku 1564 dzierżawcą wsi Dembna Volija [Dębnowola] był Mikołaj Zgorzelski, a w roku 1578 Jan Wolski (kanonik warszawski). Leżała w powiecie wareckim w Ziemi Czerskiej i należała do parafii w Ostrołęce.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:39
        Według zapisów z wizytacji w 1603 r. – dziesięcina ze wsi należała do plebanii w Ostrołęce.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:39
        Dębnowola wchodziła w skład dóbr królewskich, które car Mikołaj I przekazał w roku 1827 Skarbowi Królestwa Polskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:40
        W roku 1833 należała do Dóbr Konary.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:40
        Po roku 1867 (po uwłaszczeniu chłopów) we wsi było 15 osad na 99 morgach. Folwark Ksawerów miał pow. 775 mórg w tym 739 uprawnych. Prowadzono w nim 12-polowy płodozmian. W folwarku były 2 budynki murowane i 14 drewnianych. Wieś należała do Gminy Konary. We wsi był też wiatrak, a w folwarku gorzelnia. Folwark wchodził w skład dóbr Konary.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:41
        W 1905 roku właścicielem majątku w Dębnowoli był Seweryn Gerlicz, a wieś obsługiwała poczta w Warce. Po I wojnie światowej należała do gminy Konary, która później miała siedzibę w Klonowej Woli.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:41
        1929 - właścicielem majątku o pow. 536 ha był Gabriel Gerlicz. W tym okresie we wsi były 3 wiatraki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:42
        Do lat 90. funkcjonowała rolnicza spółdzielnia produkcyjna. W latach 60. powstało kółko rolnicze, przeniesiono z Konar ośrodek zdrowia do nowo postawionego budynku w obrębie parku dworskiego. Pod koniec lat '90 przychodnię zlikwidowano, a wkrótce potem jej budynek zburzono. Resztki samego parku zachowały się do dnia dzisiejszego i obecnie są własnością prywatną.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:42
        Wieś ma założony w latach 70. wodociąg z własnego ujęcia z poziomu piętra kredowego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:42
        We wsi była szkoła podstawowa, zamieniona obecnie na Publiczne Gimnazjum im. księdza Pawła Heintscha dla dzieci z obwodu szkolnego w Konarach i Ostrołęce oraz dawnego dębnowolskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:43
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa radomskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:43
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/D%C4%99bnowola_%28gmina_Warka%29.JPG/240px-D%C4%99bnowola_%28gmina_Warka%29.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:00
        Klonowa Wola – dawna gromada, czyli najmniejsza jednostka podziału terytorialnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1954–1972.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:01
        Gromady, z gromadzkimi radami narodowymi (GRN) jako organami władzy najniższego stopnia na wsi, funkcjonowały od reformy reorganizującej administrację wiejską przeprowadzonej jesienią 1954 do momentu ich zniesienia z dniem 1 stycznia 1973 tym samym wypierając organizację gminną w latach 1954–1972
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:02
        Gromadę Klonowa Wola z siedzibą GRN w Klonowej Woli utworzono – jako jedną z 8759 gromad – w powiecie grójeckim w woj. warszawskim, na mocy uchwały nr VI/10/5/54 WRN w Warszawie z dnia 5 października 1954. W skład jednostki weszły obszary dotychczasowych gromad Dębnowola, Grażyna, Kalina, Niwy Ostrołęckie, Nowa Ostrołęka, Piaseczno, Pilica, Przylot i Stara Warka ze zniesionej gminy Konary oraz obszar dotychczasowej gromady Gąski ze zniesionej gminy Nowa Wieś w tymże powiecie. Dla gromady ustalono 21 członków gromadzkiej rady narodowej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:02
        1 stycznia 1959 z gromady Klonowa Wola wyłączono część obszaru wsi Pilica o powierzchni 9,41 ha (położonej na prawym brzegu Pilicy) włączając ją gromady Rozniszew w powiecie kozienickim w woj. kieleckim
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:03
        31 grudnia 1961 do gromady Klonowa Wola włączono wsie Konary, Magierowa Wola, Ostrówek i Podgórzyce ze zniesionej gromady Konary oraz wieś Borowe ze zniesionej gromady Watraszew w tymże powiecie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:03
        Gromada przetrwała do końca 1972 roku, czyli do kolejnej reformy gminnej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:05
        Były już notowane w średniowieczu. Niewątpliwe była to dawna wieś służebna, gdzie hodowano konie w stadninach na użytek grodu książęcego (w Czersku).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:05
        Konary i sąsiadujące z nimi wsie – Podgórzyce, Przylot i Ostrówek z Pólkiem, prawie przez 600 lat tworzyły wspólny organizm gospodarczy. Kompleks tych wsi stanowił początkowo własność biskupów gnieźnieńskich – dobra stołowe, a później były własnością kapituły katedry gnieźnieńskiej. Konary i okoliczne wsie należały do powiatu (starostwa) wareckiego w Ziemi Czerskiej, województwa mazowieckiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:05
        Obecnie jest to duża wieś sadownicza. Pierwszy sad (w folwarku) został zanotowany w dokumentach już w 1557 r., w którym uprawiano gruszki i jabłka przeznaczone na zbyt, następne informacje o sadzie są z lat 1782-1795. Pierwsze sady włościańskie poczęto zakładać już w II poł. XIX w. Na większą skalę sadownictwo rozwinęło się w okresie międzywojennym.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:06
        W roku 1540 biskupi gnieźnieńscy założyli folwark Konary o pow. 12 łanów ok. 202 ha i utworzyli klucz konarski, wydzielając go z klucza łegonickiego. W tym czasie wszystkie wsie w kluczu miały łącznie 711 ha ziemi uprawnej. W 1593 r., na przeciwległym brzegu Wisły powstała osada Leszniki należąca do biskupów i wchodząca w skład klucza.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:06
        Dokładna data przekazania klucza konarskiego do dóbr kapituły gnieźnieńskiej nie jest znana. W 1623 r. klucz należał już do dóbr wspólnych kapituły gnieźnieńskiej tzw. dóbr chlebowych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:07
        W kluczu konarskim w 1776 r. nastąpił bunt chłopów, którzy przeciwstawili się odrabianiu pańszczyzny i porwali się na ekonoma. Przywódca ukrywał się i nie odrabiał pańszczyzny.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:07
        W latach 1778-1795 do klucza należało 6 wsi, pojawiła się znów wieś Pólko, a w skład klucza wchodziły: 1. Konary 2. Leszniki, 3. Ostrówek, 4. Podogórzyce, 5. Pólko, 6. Przylot
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:08
        Prowadzona była gospodarka rybacka stawowa i na rzece. W roku 1780 był w Konarach staw o pow. 0,7 ha.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:08
        Ryby sprzedawał dwór głównie w Warszawie, a także na bliższych jarmarkach. Na terenie klucza było kilka małych jezior i wód o łącznej powierzchni 10 toni niewodowych – to jest ok. 125 ha.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:08
        Prowadzona była gospodarka rybacka stawowa i na rzece. W roku 1780 był w Konarach staw o pow. 0,7 ha.

        Ryby sprzedawał dwór głównie w Warszawie, a także na bliższych jarmarkach. Na terenie klucza było kilka małych jezior i wód o łącznej powierzchni 10 toni niewodowych – to jest ok. 125 ha.

        W kluczu były 132 gospodarstwa i 10 rodzin komorników (bez ziemi). Hodowano 22 konie, 149 wołów, 208 krów. Było też 17 pasiek z 73 ulami. Powierzchnia wsi klucza konarskiego wynosiła 594 ha, a folwarku w Konarach 250 ha. Lasy zajmowały powierzchnię 700 ha. (Konary – 600 ha, Ostrówek – 100 ha) – drewno spławiano Wisłą do Warszawy. Wieś Konary miała w tym czasie 37 gospodarstw.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:09
        W 1795 r. nastąpił III rozbiór Polski – Konary znalazły się w zaborze Pruskim – dobra duchowieństwa katolickiego i królewszczyzny zostały zajęte na własność skarbu. Upaństwowiono też m.in. klucz konarski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:09
        Na kongresie wiedeńskim w 1815 r. – zaborcy zawarli układ – powstało Królestwo Polskie. Konary znalazły się w Królestwie. Po utworzeniu Królestwa Polskiego ponownie utworzono dobra rządowe – obejmujące m.in. dobra poduchowne.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:10
        W 1827 r. w Konarach było 57 domów i 393 mieszkańców (obecnie mieszka ok. 390 osób w 138 domach).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:10
        Car Mikołaj I przekazał w 1828 r. część dóbr Skarbowi Królestwa Polskiego. Zarząd Majątku Państwowego, czyli ekonomia rządowa obejmowała: m.in. Dobra Konary na które składały się wsie – Konary, Podgórzyce, Przylot, Ostrówek, Pólko, Dębnowola i Klonowa Wola o łącznej pow. 2985 mórg i 161 domów oraz dwa folwarki – Konary i Ksawerów (Dębnowola) o łącznej pow. 1907 mórg.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:11
        Po powstaniu styczniowym ogłoszono w 1864 r. ukazy carskie uwłaszczające chłopów. Chłopi zostają właścicielami użytkowanej ziemi.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:11
        W 1867 r. funkcjonowała już gmina Konary – ze względu na obszar – gmina zbiorowa z wójtem.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:12
        W skład gminy wchodziły Wsie: Konary, Dębnowola, Klonowa Wola, Magierowa Wola, Piaseczno, Stara Warka, Pilica, Ostrołęka, Kalina, Przylot, Ostrówek z Pólkiem, Podgórzyce. 3 szkoły początkowe – w Konarach, Starej Warce, Piasecznie; 7 wiatraków, 1 gorzelnia w Dębnowoli, 3 kościoły: 2 katolickie – Konary, Ostrołęka, 1 ewangelicki w Pilicy.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:12
        Obszar gminy to – 10 466 mórg x 5598,7 m² = 5859,60 ha, mieszkańcy – 3287 osób.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:12
        Budynek gminy w Konarach pełnił też rolę poczty bo do niej przychodziła korespondencja dla mieszkańców, zlokalizowany był w Konarach na „górnej drodze” Murowany piętrowy budynek, na dole sklep na piętrze biuro gminy Konary. (w 1929 r. gmina jest jeszcze w Konarach, w 1937 już siedziba gminy Konary jest w Klonowej Woli).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:13
        W 1867 r. w Konarach była szkoła początkowa a wieś Konary składała się z 51 osad włościańskich posiadających 1012 mórg oraz folwarku o pow. 1152 mórg.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:13
        W 1922 r. powołano do życia Ochotniczą Straż Pożarną w Konarach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:14
        Sejm uchwalił w 1920 r. ustawę o reformie rolnej. Konarski majątek ziemski został rozparcelowany – po I wojnie światowej stał jeszcze murowany piętrowy pałac, który spłonął ok. 1937 r. Pozostało jedynie kilka budynków gospodarczych, które przetrwały II wojnę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:15
        W 1929 r. w Konarach mieszkało 407 osób. Szkoła mieściła się w budynku sprzed I wojny światowej, miała dwie sale lekcyjne oraz dobudowaną w okresie międzywojennym 3.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:15
        W 1940 r. w Gminie Konary została utworzona, przez nauczycieli, jedna z najlepiej zorganizowanych placówek ZWZ Ośrodka IV Warka. W lutym 1942 przemianowana na Armię Krajową. Placówka Konary w 1941 r. liczyła ok. 50 osób – młodych rolników.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:16
        W 1944 r. powstał przyczółek warecko-magnuszewski, od ujścia Pilicy (Konary) do ujścia Radomki. Mieszkańców Konar wysiedlono przed żniwami (w szkole od wiosny niemieckie wojsko). W czasie działań wojennych wieś została całkowicie zniszczona. Przyczółek warecko-magnuszewski zaczynał się od skrzyżowania koło kościoła. Ofensywa zimowa rozpoczęła się 14 stycznia 1945.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:17
        W 1957 r. przystąpiono do elektryfikacji Konar. W I poł. lat 60. zainstalowano telefony na korbkę. Centrala łączyła rozmowy w godz. 8-16, a później działały tylko 4 telefony podłączane do centrali w Warce. Na początku lat 70. wymieniono centralę na automatyczną
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:17
        Z funduszu Rozwoju Rolnictwa wsi Konary, Podgórzyce, Ostrówek w 1965 r. mieszkańcy tych wsi założyli Kółko Rolnicze w Konarach. Prawdopodobnie do 1965 r. funkcjonował w Konarach ośrodek zdrowia przeniesiony później do Dębnowoli. W sierpniu 1969 została oddana do użytku nowa remiza OSP (w miejsce starego baraku). W 1971 r. oddano do użytku nowo wybudowaną szkołę (po wieloletnich staraniach od 1955 r.).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:18
        w ogrodzeniu cmentarza kościelnego 4 kapliczki narożne z II poł. XVIII w.
        na cmentarzu grzebalnym
        kapliczka słupowa z XVIII w.
        5 nagrobków z okresu od 1810-1901 r.
        obiekty starsze niż 60 lat
        młyn (niedawno zmodernizowany) tzw. dolna droga
        dom – dawna karczma p. Gadomskich – przy trasie kozienickiej (rozebrana w 2016 r.)
        stara plebania – obecnie organistówka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:18
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Konary_%283%29.JPG/240px-Konary_%283%29.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:20
        Na początku XII w. jeszcze nie było podziału na parafie. Sieć parafialna ukształtowała się w głównych zarysach w XIII w. Przypuszczalnie w II poł. XIII w. pierwotny kościół św. Krzyża i św. Trójcy w Pólku fundowali i uposażyli arcybiskupi gnieźnieńscy będący właścicielami tych ziem. W 1380 r. (prawdopodobnie) przeniesiona została przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janusza Suchywilka, parafia z Pólka k. Ostrówka do Konar i erygowana w 1381 r.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:22
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Konary_-_church.JPG/240px-Konary_-_church.JPG
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:22
        Do 1554 r. plebanem w Konarach był Jan Przerębski (1510-1562), wcześniej był proboszczem krakowskim u św. Jadwigi (1534), był też podkanclerzem koronnym króla Zygmunta II Augusta (1551-1558), następnie został prymasem Polski (1559-1562). Plebanem po Janie Przerębskim został kanonik łaski Mikołaj Górski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:23
        W 1576 r. do parafii Konary, leżącej w granicach powiatu wareckiego w Ziemi Czerskiej, należały wsie: 1. Konary, 2. Ostrów, 3. Podgórzyn, 4. Przelot, 5. Skowera (wieś zaginiona), 6. Wola Gasaczyńska
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 14:59
      Od Niwek do śliwek
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:13
        1945 – ponowne uruchomienie szkoły po opuszczeniu Śląska przez armię niemiecką.
        1945 – ponowne powołanie OSP.
        1945 – otwarcie Gimnazjum Rolniczego, obecnie Zespół Szkół Agroekonomicznych i Ogólnokształcących.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:23
        W latach 2006–2010 w pałacu mieściła się Galeria „Barwy Śląska”, prezentująca zbiory malarstwa intuicyjnego ze zbiorów Gerarda Stanisława Trefonia. W latach 2010–2012 wnętrza obiektu zostały poddane generalnemu remontowi. Od 1 stycznia 2013 r. w pałacu działa Centrum Kultury Śląskiej, powołane w kwietniu 2012 r. przez Radę Powiatu Tarnogórskiego. Pierwszym dyrektorem został 1 stycznia dr Stanisław Zając
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 30.10.22, 00:20
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Rybna_Palace_1.jpg/240px-Rybna_Palace_1.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 08:54
        W 2016 uchwały wyrażające apel o pilne podjęcie działań niezbędnych do kompleksowej i ostatecznej likwidacji zagrożeń jakie stwarzają odpady niebezpieczne po przedsiębiorstwie państwowym Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry” w Tarnowskich Górach przyjęła Rada Miejska w Tarnowskich Górach, a także rady sąsiednich miast i gmin], m.in. Gliwic, Zabrza, Zbrosławic, Świerklańca, Tworoga i Rudzińca. Po upływie symbolicznego 1000 dni, w czerwcu 2019 Rada Miejska w Tarnowskich Górach oraz Rada Powiatu Tarnogórskiego ponowiły te apele
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:49
        Jedna pani z Augustówki
        Miała w domu duże mrówki
        Rady już nie dawała
        Ciągle z nimi przegrywała
        Na fachowców wydała stówki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:52
        Pierwszy kościół, którego istnienie potwierdzają źródła historyczne, powstał w II połowie XIII wieku. Jego fundatorem był Konrad I – książę mazowiecki, była to budowla drewniana i przetrwała niespełna sto lat, gdyż spłonęła doszczętnie w I połowie XIV wieku. Kolejną świątynię, również drewnianą zbudowano w 1353 roku z inicjatywy księcia mazowieckiego Ziemowita III. Istniała ona do 1656 roku, kiedy to podczas „potopu” spalili ją Szwedzi. Na jej miejscu zbudowano tymczasową kaplicę, która służyła jako miejsce kultu przez 18 lat. Trzeci osiecki kościół, również drewniany, zbudowano z fundacji marszałka koronnego Franciszka Bielińskiego w 1675 roku. Przetrwał on do 1778 roku. Kolejny kościół był murowany, budował go ksiądz Andrzej Reptowski w latach 1778-82. Niestety był on za mały w stosunku do powiększającej się liczby wiernych, dlatego też postanowiono wybudować większą świątynię. Została ona wybudowana w latach 1902-04 wg projektu Stefana Szyllera, a konsekrowana przez sufragana podlaskiego bpa Franciszka Jaczewskiego w 1908 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:54
        W kruchcie wielki krucyfiks, wspomniana wcześniej kropielnica z marmuru, oraz dwie okazałe kropielnice w formie muszli trzymanych przez anioły, tablica poświęcona pamięci powstańców styczniowych, którzy spoczywają w lesie pod Natolinem, informacja o historii parafii i spis osieckich proboszczów oraz ciekawe kręcone schody wiodące na chór muzyczny z prospektem organowym i balustradą ozdobioną aniołami grającymi na instrumentach. Kruchty oddzielone od naw ciekawymi metalowo- szklanymi drzwiami. W oknach umieszczone są witraże. Od wieków wielką popularnością okolicy cieszył się osiecki odpust przypadający na św. Bartłomieja. Niegdyś przychodzili na niego ludzie z bardzo odległych miejscowości, nawet z drugiego brzegu Wisły, sąsiednich dekanatów i parafii. Wszystkie uliczki wokół rynku i wiele podwórek było zastawionych furmankami. Ściągali na niego ci którzy pochodzili z miejscowej parafii a także mieli tu rodziny. Odpust był okazją do spotkań z rodziną i przyjaciółmi, chwilą wytchnienia po ciężkiej pracy w żniwa. Wszystkie krzyże i kapliczki na terenie parafii ubierane były na tę okazje przystrajane wieńcami z kiści dębu i wrzosu. Po uroczystej sumie, wielobarwnej procesji eucharystycznej, tłumy wiernych wyruszały na stragany ustawione na rynku, całość kończyła ludowa zabawa. Obecnie ranga odpustu zmalała, jednak i tak jest jednym z najpopularniejszych wśród okolicznych parafii, jest on także połączony z parafialnymi dożynkami. Mniejszą popularnością cieszył się także niegdyś odpust przypadający na św. Anne, jedną z pierwszych patronek parafii. Został on zniesiony w latach 80. XX wieku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:56
        Izydor Oracz (hiszp. Isidro Labrador; ur. ok. 1080 w Madrycie, zm. ok. 1130 tamże) – święty katolicki pochodzący z Hiszpanii, patron chłopów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:58
        W Polsce jest drugim patronem diecezji kieleckiej i patronem wielu parafii, m.in. w Biadkach, Dobrakowie, Radlinie Górnym, Smolanach, Nowej Wsi, Domosławice i Gorzkowicach. W Białymstoku istnieje Stowarzyszenie Świętego Izydora Oracza, które przyznaje Medal Świętego Izydora Oracza za szczególne zasługi dla rolnictwa. Na terenie Polski autentyczne partykuły relikwii Świętego Izydora znajdują się w kościołach w Topólczy w diecezji zamojsko-lubaczowskiej, Górznie w diecezji toruńskiej, Borzykowej w archidiecezji częstochowskiej i Białymstoku w archidiecezji białostockiej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:03
        Potyczka pod Augustówką – potyczka partyzancka stoczona 15 czerwca 1944 przez oddział Batalionów Chłopskich pod Augustówka z oddziałem niemieckiej żandarmerii
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:05
        Augustówka,
        wieś w woj. mazow., w pow. otwockim (gmina Osieck), na Równinie Garwolińskiej.
        15 VI 1944 miejsce walki obronnej oddziału specjalnego BCh pod dowództwem Z. Gdańskiego („Boruta”) z oddziałem niem. żandarmerii.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:13
        W 1827 roku w Będkowie mieszkało 67 Żydów. W 1857 roku w miejscowości mieszkało 248 Żydów (41% ogółu mieszkańców). Wydany w okresie zaborów dekret z 4 lutego 1870 zamienił miasto Będków w osadę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:31
        Oj panienka z Brzystowa*
        Na wiele była gotowa
        A że była przemądrzała
        Raz jednemu dała
        Teraz brzucha już nie schowa

        *Nazwa nie zachowała się w takiej wersji
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:38
        Nie wiadomo kiedy dokładnie została założona wieś. Istnieje kilka dokumentów lokacyjnych, które podają różne daty powstania Cieniawy – 1364, 1416 i 1464. Można przypuszczać, ze powstanie wsi nie było aktem jednorazowym, ale odbywało się stopniowo, aż do 1464 roku, kiedy to z całą pewnością Cieniawa już istniała jako samodzielna wieś. O prastarym pochodzeniu miejscowości może świadczyć również fakt, że domy są rozrzucone po dolinach i zboczach wzgórz, można więc przypuszczać, że wieś powstała w wyniku swobodnej, dzikiej kolonizacji. Ten "rozproszony" typ wsi jest charakterystyczny dla najstarszych miejscowości na Sądecczyźnie. Dziś Cieniawa składa się z kilkunastu osiedli – przysiółków, które tradycyjnie nazywane są w zależności od usytuowania w terenie, nazwiska rodziny bądź zawodu, jaki wykonują mieszkańcy przysiółka.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:46
        1960 – budowa domu kultury
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:47
        1989 – wybudowano dzwonnicę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:50
        W dniu 27 października 1985 ks. biskup Jerzy Ablewicz poświęcił kościół parafialny. W 1995 wybudowano kaplicę cmentarną.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 18:53
        C ieniaw y, folw., pow. brzeziński, gm. Będków,
        od Piotrkow a w. 20, od Brzezin w. 28,
        od Wolborza w. 5. Rozległość wynosi m. 347,
        a mianowicie: grunta orne i ogrody m. 249,
        łąk m. 54, pastw isk m. 34, nieużytki i place
        m. 10. Budowli drewnianych 6. Płodozmian
        10-polowy, Folw. powyższy w r. 1870 oddzielony
        od dóbr Drzazgo wa Wola.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:36
        A ten an z Rzeki
        Od ideału był daleki
        Ktoś chciał go zmienić
        Lecz nie docenił
        Że muszą upłynąć wieki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:23
        Kościół św. Anny i św. Marcina znajduje się w Strykowie przy ulicy Warszawskiej 34, w powiecie zgierskim, w województwie łódzkim. Wybudowany został przez strykowskich mariawitów w 1907 w stylu neogotyckim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:27
        Rezerwat ma powierzchnię 42,14 ha stanowiąc fragment nieregularnego kształtu, wydzielony z większego Lasu Szczawińskiego. Położony jest w północnej strefie krawędziowej Wzniesień Łódzkich. Od północy graniczy z rzeką Moszczenicą (która tworzy tu liczne zakola) oraz użytkami rolnymi i działkami wsi Kębliny. Od strony południowej, wschodniej i zachodniej graniczy z drzewostanami także o charakterze grądów, ale z dość licznie występującą sosną, nie należącą do gatunków grądowych. Południowa granica rezerwatu biegnie w pobliżu drogi leśnej i szlaku rowerowego, którymi można dojechać od strony wsi Swędów. Cały rezerwat położony jest na wysoczyźnie lekko pochylonej w kierunku północnym do doliny rzeki, a najwyższe jej wzniesienie wynosi 153 m n.p.m. Rzeźba terenu rezerwatu jest urozmaicona. Zawdzięcza to wijącej się rzece w dość głębokiej dolinie, o głębokości dochodzącej do 10 m. Zbocze doliny, na którym znajduje się większość rezerwatu, porozcinane jest siecią licznych parowów i wąwozów o głębokości 1–3 m, powstałych przed kilku tysiącami lat w wyniku oddziaływania dużych mas wód opadowych (jest to forma ukształtowania terenu spotykana także w kilku innych miejscach na krawędzi Wzniesień Łódzkich). Po obfitych deszczach lub roztopach wiosennych parowy okresowo wypełniają się wodą. Leśne gleby rezerwatu, wykształcone na piaskach słabo gliniastych i gliniastych lekkich oraz na glinach średnich, charakteryzują się dość dużą żyznością.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:30
        Akwen powstał w drodze spiętrzenia Moszczenicy (dopływu Bzury) i ma powierzchnię 12,6 hektara. Zbudowano go z inicjatywy władz gminnych w latach 1987–1990. Wkrótce po napełnieniu został wydzierżawiony przez gminę Stryków do użytkowania wędkarskiego strykowskiemu kołu Ligi Ochrony Przyrody
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:30
        Bezpośrednio nad wodami zalewu lub w jego sąsiedztwie znajdują się: strykowskie jednostki straży pożarnej (PSP i OSP), Zespół Szkół nr 1, cmentarz mariawicki oraz kościół św. Anny i św. Marcina (mariawitów)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:45
        Paweł Radziszewski (ur. 30 października 1890 w Strykowie, zm. 17 września 1931 w Rudce) – polski geolog, profesor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, członek Polskiego Towarzystwa Geologicznego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:51
        Jest także działaczem Ludowych Zespołów Sportowych, zasiadał w radzie wojewódzkiej zrzeszenia LZS. Od 2002 wybierany w skład zarządu Związku Gmin Wiejskich RP. Przez trzy kadencje (2003–2012) reprezentował stronę samorządową w Radzie Działalności Pożytku Publicznego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:51
        Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1996), Krzyżem Kawalerskim (2005) oraz Krzyżem Oficerskim (2010) Orderu Odrodzenia Polski, a także Odznaką Honorową za Zasługi dla Samorządu Terytorialnego (2015)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:54
        W Strasbourgu bawił krótko w Szkole Artyleryjskiej, by następnie zaciągnąć się jako junga (chłopiec okrętowy) na statek płynący na Wyspę Burbońską (dziś Reunion); następnie odbył kolejny rejs dalekomorski, na Sumatrę. W roku 1835 wypłynął w podróż do Ameryki Środkowej na okręcie wojennym „Algésiras”, osiągając rangę starszego marynarza. Następnie, już w randze podporucznika, na francuskim statku „Courier de Bourbon”, pływał po Oceanie Indyjskim, między Afryką a Indiami. Jako doświadczony żeglarz osiadł w St. Denis – stolicy Wyspy Burbońskiej, która niedługo wcześniej przybrała nazwę La Reunion. Tam uzyskał dyplom szypra uprawniający do rejsów do Indii i został kapitanem statku szybko zyskując sławę nieustraszonego żeglarza
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:22
        W 1926 roku, tuż przed 100-leciem uzyskania praw miejskich, nadano Tomaszowowi herb. Z herbem wiąże się legenda. Faktycznie istniejąca angielska księżniczka Klotylda (wnuczka Mieszka I i Dobrawy, legendarna przodkini założycieli Tomaszowa – Ostrowskich), miała zostać skazana na pożarcie przez nieoswojonego niedźwiedzia, w związku z obawami brata księżniczki – Harolda, o rozproszenie spadku po ojcu Knucie Wielkim. Jednak dzikie zwierzę miało nie dość, że nie zaatakować Klotyldy to oswobodzić ją z pęt, a następnie – pozwalając się dosiąść – tryumfalnie uwolnić z opresji prześladowców. Do legendy z niedźwiedziem nawiązuje obecnie również logotyp komunikacji miejskiej w Tomaszowie. Faktem historycznym jest pojawienie się herbu Rawicz, którego częścią jest panna na niedźwiedziu, już przed rokiem 1109 za panowania Bolesława Krzywoustego. Herb Tomaszowa nadano za zgodą spadkobiercy założycieli miasta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:23
        Przez miasto przepływa pięć rzek: Pilica, Wolbórka, Czarna, Piasecznica, Lubochenka. Wolbórka i Czarna z Piasecznicą dały podstawy lokalnemu przemysłowi. Najpierw metalurgicznemu, a na jego podstawie włókiennictwu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:23
        Krajobraz okolic miasta ukształtował się w okresie polodowcowym. Gleby uformowane są głównie z gliny morenowej i piasków glacjofluwialnych.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:25
        Miasto sąsiaduje z gminą Lubochnia oraz wiejską gminą Tomaszów Mazowiecki.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:35
        W latach 80. XX wieku i w 2015 roku, podczas badań archeologicznych w innej dzielnicy na wschodzie miasta – Ludwikowie, odkryto najpierw osadę sprzed 1500 lat, później cmentarzysko sprzed 3500 lat
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:43
        Według m.in. Włodzimierza Rudzia górnictwo i tomaszowski przemysł hutniczy oparty na napędzie wodnym, stracił impet rozwojowy wraz z przemianami technologicznymi w przemyśle zachodzącymi od czasu rewolucji przemysłowej, a nie z powodu braku rudy żelaza czy jej niskiej jakości. Surowca nie brakowało, jednak w Tomaszowie nie było złóż węgla, który stał się podstawowym paliwem nowoczesnych maszyn hutniczych. Problemem był kosztowny i trudny transport. W związku z brakiem kolei (miasto otrzymało połączenie kolejowe dopiero w 1884 roku), węgiel przez niemalże cały XIX wiek sprowadzano wozami konnymi aż ze stacji w Rokicinach oddalonej od wielkiego pieca hutniczego w Kuźnicach Tomaszowskich o 30 kilometrów. Napęd wodny, którego pierwotnie używano w metalurgii stracił na znaczeniu jako nieefektywny. Niemniej, do połowy XIX wieku lokalne hutnictwo sprzyjało dynamicznemu rozwojowi przemysłu lekkiego na początku opartemu o maszyny sprowadzane z Europy Zachodniej, ale serwisowane, z czasem również budowane na miejscu. W tym celu jeszcze w XX wieku funkcjonowały liczne fryszerki i gisernie zaopatrywane już jednak rudą spoza regionu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:55
        Po śmierci brata Hilarego i przekształceniu firmy w towarzystwo akcyjne, Aleksander Landsberg został dyrektorem zarządzającym oraz wiceprezesem, później prezesem zarządu Spółki Akcyjnej Fabryk Sukna „H. Landsberg”. W 1910 był współzałożycielem Towarzystwa Akcyjnego Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:01
        Zakłady Przemysłu Wełnianego „Tomtex” – fabryka tkanin w Tomaszowie Mazowieckim, w PRL – ZPW im. Marcelego Nowotki, jeden z największych pracodawców w historii miasta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:03
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/2022.07.04_Tomtex_Wool_Industry_Plant%2C_main_gate_W%C5%82%C3%B3kiennicza_Street._Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland.jpg/360px-2022.07.04_Tomtex_Wool_Industry_Plant%2C_main_gate_W%C5%82%C3%B3kiennicza_Street._Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:21
        W 1999 ówczesny syndyk masy upadłościowej sprzedał za 20 milionów dolarów całą fabrykę biznesmenowi z Tajwanu Cheng Meng Songowi, który planował poprzez zainwestowanie 200 milionów dolarów tworzenie tu Tajwańsko-Polskiego Parku Przemysłowego. Płatność podzielono na trzy raty, nabywca wpłacił dwie i zerwał kontakt z syndykiem, pozostawiając niewyjaśnioną sytuację prawną. Nastąpił wówczas proces grabieży pozostawionego mienia oraz dewastacja parku maszynowego i nieruchomości.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:22
        Jedwab kolodiowy
        Jedwab wiskozowy
        Jedwab kordowy (używany w przemyśle gumowym)
        Włókno cięte (włókno techniczne HT, na licencji austriackiej firmy Ebner)
        Włókna cięte Argona (włókna wełnopodobne, używane m.in. w produkcji mundurów wojskowych i innych służb mundurowych)
        Włókna bawełnopodobne (produkcja Wiskony)
        Tomofan (folia celulozowa)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:24
        W celu zwiększenia atrakcyjności działek wewnątrz zakładów, na terenach znacznie oddalonych od ulicy Spalskiej i Wysokiej, we wrześniu 2018 roku władze miejskie zdecydowały o budowie nowej prawie dwukilometrowej drogi wewnątrz dawnego Wistomu. W ten sposób dojdzie do połączenia ulicy Piaskowej (od strony drogi ekspresowej S8), z ulicą Spalską. Realizację inwestycji zaplanowano na lata 2019 – 2020[43]. W połowie grudnia 2019 roku prezydent Tomaszowa Marcin Witko podpisał umowę z wykonawcą. Koszt inwestycji to 7 348 000 złotych brutto
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:28
        W 2021 roku przy ulicy Wilczej 9A w Warszawie gdzie przed wojną znajdowało się biuro handlowe Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu, podczas remontu odnaleziono zabytkową kasę pancerną należącą do tomaszowskiej fabryki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:29
        Syn Markusa i Marii z Rothaubów. Od młodych lat był zaangażowany w socjalistyczną działalność polityczną tzw. II Proletariatu, za co był wielokrotnie aresztowany i więziony m.in. w Cytadeli. Zagrożony zesłaniem opuścił Warszawę i zamieszkał w Szwajcarii, gdzie rozpoczął studia z zakresu chemii na Politechnice w Zurychu. W 1889 ukończył je uzyskując tytuł inżyniera, promotor jego pracy dyplomowej Georg Lunge widząc wiedzę i talent polecił Feliksa Wiślickiego do współpracy hrabiemu Hilaire'owi Bernigaudowi de Chardonnet, który był wynalazcą nowej technologii uzyskiwania sztucznego jedwabiu. W 1894 rekomendowany przez Chardonetta rozpoczyna pracę w niewielkiej fabryce sztucznego jedwabiu w szwajcarskim Kessel–Spreitenbach, rok później korzystając z dalszego wsparcia hrabiego przeniósł się do Francji, gdzie kontynuował pracę w dużych zakładach w Besançon. Prowadził badania nad zastosowaniem tańszej od bawełnianej celulozy drzewnej, niestety bez powodzenia. Wysoko oceniano jego działalność badawczą i organizacyjną, w związku z tym został skierowany do nowo budowanych zakładów włókien sztucznych w Tubize w Belgii, gdzie został dyrektorem technicznym. W 1904 właściciele zaplanowali rozpoczęcie produkcji włókien sztucznych we wschodniej Europie, dzięki wstawiennictwu Feliksa Wiślickiego nowy zakład został zlokalizowany we wsi Wilanów koło Tomaszowa. Plany rozwoju zostały zatrzymane przez wybuch rewolucji w 1905, powrócono do nich w 1911 powołując Towarzystwo Akcyjne Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu. Feliks Wiślicki został powołany na kierownika powstającego zakładu odpowiedzialnego za jego budowę i uruchomienie produkcji sztucznych włókien kolodionowych. Uruchomienie produkcji miało miejsce 1 maja 1912, kierownikiem zakładu został Feliks Wiślicki. Podczas I wojny światowej produkcję początkowo ograniczono, a następnie wstrzymano, a zakład częściowo zdewastowano. Dzięki zaangażowaniu Wiślickiego po zakończeniu działań wojennych produkcję szybko wznowiono, a w 1921 przestarzałą metodę kolodionową zaczęto zastępować metodą wiskozową. W latach 20. XX wieku zakład jest stale rozbudowywany i modernizowany, część udziałów nabywa kapitał włoski. Asortyment stale się zwiększał, wprowadzono produkcję kordów, włókien ciętych typu wełnianego tzw. argona, lnianego tzw. lintex i tomofanu tzn. celofanu, równocześnie wybudowano wytwórnię dwusiarczku węgla. Poza działalnością produkcyjną Feliks Wiślicki był zaangażowany w sprawy socjalne, dla pracowników fabrycznych powstawały budynki mieszkalne, dom kultury, kasyno, biblioteki, przedszkola i klub sportowy. Mimo kryzysu światowego produkcja zakładów stale wzrastała, w 1938 zapadła decyzja o rozpoczęciu produkcji jedwabiu octanowego, ale wybuch II wojny światowej zniweczył te plany.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:40
        W mieście urodził się i pierwsze kroki w działalności politycznej stawał Józef Łokietek, działacz Organizacji Bojowej PPS, w międzywojniu komendant warszawskiej milicji PPS, postać wpływowa w przedwojennym półświatku stolicy. Pierwowzór jednej z głównych postaci (Janusza Radziwiłka), powieści „Król” Szczepana Twardocha, zekranizowanej dla Canal+. W Tomaszowie Łokietek był m.in. uczniem chederu przy ul. Polnej (dziś parking przed dyskontem Biedronka).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:40
        Józef Łokietek, pseud. Rabin, Rebe, Doktor Łokietek (ur. jako: Judel Dan Łokieć, 15 lutego 1890 w Tomaszowie Mazowieckim, zm. 1941 w Warszawie) – polski chemik, farmaceuta, członek PPS i Organizacji Bojowej PPS, działacz związkowy i polityczny narodowości żydowskiej. W okresie międzywojennym komendant milicji PPS.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:41
        Był synem Jakuba Józefa (Chaima Joska) Łokcia, niezamożnego tomaszowskiego sukiennika (niegdyś kowala), i Rywki Ruchli Łokieć z d. Grinberg. Był uczniem chederu „Talmud Tora” w Tomaszowie mieszczącej się przy ul. Polnej 22/24. W domu rodzinnym zetknął się wcześnie z ruchem socjalistycznym, gdyż bracia Hersz Lejzer i Icek Zełman, a później Motel byli sympatykami lub członkami PPS.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:58
        Tomaszów i jego okolice stanowiły ważne zaplecze aprowizacyjne dla świeżo sformowanego Wojska Polskiego. Jak podaje dr Maciej Hubka z Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim były to tysiące ton zapotrzebowania materiałowego tygodniowo
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:01
        W lutym 1920 roku doszło do demonstracji bezrobotnych przed tomaszowskim magistratem (nie istniał jeszcze dzisiejszy budynek Urzędu Miasta, a władze urzędowały w kamienicy na rogu pl. Kościuszki i św. Antoniego) Do strajku doszło w związku z niewypłaceniem przez trzy tygodnie siedmiodniowych zapomóg dla żon mężczyzn powołanych do armii tzw. rezerwistek. Tłum złożony głównie z kobiet rozbroił jednego policjanta, odebrano również karabin jednemu żołnierzowi. By nie doszło do eskalacji zamieszek wojsko oddało salwy ostrzegawcze. W trakcie przepychanek jedna osoba zginęła.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:03
        Szwagrem dra Narewskiego był znany fabrykant tomaszowski Maurycy Piesch.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:21
        Stanisław Hojnowski zginął wraz ze 110 żołnierzami, którymi dowodził, na ulicy Warszawskiej w Tomaszowie Mazowieckim, na wysokości ówczesnego Gimnazjum nr 2 (w PRL Szkoła Podstawowa nr 2, obecnie Szkoły Katolickie przy Warszawskiej 95/97). Wraz z podwładnymi został pochowany na tomaszowskim cmentarzu wojennym przy ul. Smutnej. W roku 2016 trwała debata w mieście nad nadaniem patronatu Hojnowskiego pobliskiemu nowo powstałemu rondu, ostatecznie zdecydowano jednak o upamiętnieniu pułkownika w innym miejscu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:26
        TOMASZÓW MAZOWIECKI PLAC REJENTA
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:38
        Dawne jatki – ul. Rzeźnicza – budowla w stylu klasycystycznym, do lat 70. XX wieku pełniły funkcję handlową. W latach 70. adaptowano je na potrzeby kultury lokalizując w nich „Galerię pod Arkadami” (obecnie „Galeria Arkady”);
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:59
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Saint_Martin_Parish_Church%2C_Bia%C5%82obrzegi_%E2%80%93_dostrict_of_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki.jpg/360px-Saint_Martin_Parish_Church%2C_Bia%C5%82obrzegi_%E2%80%93_dostrict_of_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:36
        Parafia Świętej Rodziny w Tomaszowie Mazowieckim – parafia rzymskokatolicka w Tomaszowie Mazowieckim leżąca na terenie archidiecezji łódzkiej w dekanacie tomaszowskim. Prowadzona przez filipinów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:37
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Courtyard_of_catholic_church_at_Niska_Street%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland.jpg/180px-Courtyard_of_catholic_church_at_Niska_Street%2C_Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki%2C_Poland.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:39
        Początek obecności ewangelików na terenie Tomaszowa Mazowieckiego związany jest ze sprowadzeniem z terenu Prus osadników przez hrabiego Antoni Ostrowski, założyciela miasta.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:40
        W okolicznych miejscowościach zakładano kantoraty, w których sprawowane były nabożeństwa. Kantoraty posiadały własne domy modlitwy, szkoły oraz cmentarze
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:41
        W 1892 na 19 000 mieszkańców miasta przypadało 5506 ewangelików, co stanowiło więcej niż czwartą część ludności. W związku z tak dużą liczbą członków zboru, nie mieszczących się w niewielkim kościele św. Trójcy, powstanowiono o budowie nowej, większej świątyni. Po trwających osiem lat staraniach o uzyskanie pozwolenia, zostało ono wydane 27 listopada 1896, a w czerwcu 1897 po uroczystym nabożeństwie poprowadzonym przez ks. Eugeniusza Biedermanna przystąpiono do pracy. Obiekt został poświęcony przez superintendenta ks. generalnego Gustaw Manitiusa 15 sierpnia 1902 przez jako kościół Zbawiciela. Od 1908 prowadzono także parafialny dom opieki[2]. Przy parafii funkcjonowały różne stowarzyszenia, jak choćby sportowe, młodzieżowe, pań, śpiewacze, orkiestry
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:42
        Do powołania na stanowisko kolejnego proboszcza doszło w 1987, kiedy został nim ks. Roman Jan Pawlas, który pełnił to stanowisko do 2015
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:58
        Białobrzegi (w XIX wieku Białobrzegi Opoczyńskie) należą do historyczno-kulturowej krainy Małopolski. Okolice te już przed 966 rokiem były zamieszkane. Świadczą o tym wykopaliska archeologiczne na cmentarzysku ciałopalnym kultury przeworskiej z okresu rzymskiego w pobliskich Ciebłowicach. Pierwsza pisemna wzmianka o Białobrzegach pochodzi z 1405 roku, a o kościele św. Marcina biskupa z 1511 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 19:58
        Podczas II wojny światowej Białobrzegi włączono do Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt radomski, powiat tomaszowski), nadal jako gromada w gminie Unewel, licząca w 1943 roku 536 mieszkańców[6]. Po wojnie początkowo w województwie łódzkim, a od 6 lipca 1950 ponownie w województwa kieleckim, jako jedna z 14 gromad gminy Unewel w reaktywowanym powiecie opoczyńskim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:09
        Po wojnie ponownie w województwie łódzkim i powiecie rawskim. 3 grudnia 1947 Łąki Henrykowskie wyłączono z gromady Kaczka, włączając je do gromady Henryków[5]. 20 lipca 1953 zniesiono gromadę Henryków, a jej obszar włączono do gromady Henryków Nowy w gminie Lubochnia.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:10
        1 stycznia 1973 weszły w skład nowo utworzonej gminy Białobrzegi w powiecie opoczyńskim w województwie kieleckim[10]. W latach 1975–1977 należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
        1 lutego 1977, w związku ze zniesieniem gminy Białobrzegi, Łąki Henrykowskie (149 ha) włączono do Tomaszowa Mazowieckiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:13
        W związku z reformą znoszącą gminy jesienią 1954 roku, Kępę włączono do nowo utworzonej gromady Białobrzegi, gdzie przetrwała do końca 1972 roku, czyli do kolejnej reformy gminnej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:21
        Podoba to dawna wieś. W latach 1867–1954 należała do gminy Unewel w powiecie opoczyńskim, początkowo w guberni kieleckiej, a od 1919 w woj. kieleckim.Tam 4 listopada 1933 weszła w skład gromady o nazwie Podoba w gminie Unewel, składającej się z: wsi Podoba, wsi Białobrzegi Poduchowne, wsi Podoba Poduchowna, wsi Kulaś i folwarku Białobrzegi Poduchowne. 1 kwietnia 1939 wraz z resztą powiatu opoczyńskiego została włączona do woj. łódzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:23
        a początku XX wieku w Gustku ukazywał się Kurier Gustkowski, najstarsza gazeta tomaszowska.
        W tym samym czasie istniała też w Gustku prężnie działająca grupa satyryczno-komediowa, która dawała przedstawienia dla ludzi przebywających na tutejszym letnisku.
        W tej dzielnicy urodził się znany lekarz Seweryn Sterling.
        Tu mieszkał i działał Zygmunt Gawkowski, pracownik kolejowy, poeta tomaszowski.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:41
        Ludwików to dawna wieś. W latach 1867–1954 należała do gminy Unewel w powiecie opoczyńskim, początkowo w guberni kieleckiej, a od 1919 w woj. kieleckim. Tam 4 listopada 1933 wszedł w skład gromady o nazwie Ludwików w gminie Unewel, składającej się z samego Ludwikowa. 1 kwietnia 1939 wraz z resztą powiatu opoczyńskiego został włączony do woj. łódzkiego. Podczas II wojny światowej Ludwików został włączony do Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt radomski, powiat tomaszowski), nadal jako gromada w gminie Unewel, licząca w 1943 roku 1044 mieszkańców[5]. Po wojnie początkowo w województwie łódzkim, a od 6 lipca 1950 ponownie w województwa kieleckim[6], jako jedna z 14 gromad gminy Unewel w reaktywowanym powiecie opoczyńskim. W związku z reformą znoszącą gminy jesienią 1954 roku, Ludwików włączono do nowo utworzonej gromady Białobrzegi[8], gdzie przetrwał do końca 1972 roku, czyli do kolejnej reformy gminnej. 1 stycznia 1973 wszedł w skład nowo utworzonej gminę Białobrzegi w powiecie opoczyńskim w województwie kieleckim. W latach 1975–1977 należał administracyjnie do województwa piotrkowskiego. 1 lutego 1977, w związku ze zniesieniem gminy Białobrzegi, Ludwików włączono do Tomaszowa Mazowieckiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:44
        Puszcza Pilicka nazywana też Lasami Spalskimi – były to niegdyś lasy biskupie, potem rządowe. W Królestwie Polskim przekazane częściowo do Księstwa łowickiego, w roku 1888 r. stały się własnością dworu carskiego. Urządzano tu reprezentacyjne polowania. W okresie międzywojennym były reprezentacyjnym lasem łowieckim rządu polskiego.
        Powierzchnia ok. 52 000 ha. Należy do Nadleśnictwa w Smardzewicach, Spale, Piotrkowie Trybunalskim, Brzezinach (część) i Opocznie (część).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:49
        Wędrowiec dotarł do piekła, stanął przed obliczem Lucyfera i przy pomocy wody święconej zmusił go do wydania cyrografu. Kiedy Lucyfer dowiedział się, że posiadający go diabeł nie chce oddać dokumentu, zagroził mu madejowym łożem. Przerażony czart natychmiast oddał pismo. Zaciekawiony Bolko poprosił o pokazanie mu owego łoża. Było ono zrobione ze stalowej kraty, najeżonej nożami, ostrzami, hakami i szydłami. Po obu końcach miało klamry do skrępowania głowy, rąk i nóg. Z dołu buchały płomienie, zaś z góry skapywała roztopiona siarka. Chłopiec zaczął współczuć Madejowi czekającej go kary.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:53
        Piaski w niecce tomaszowskiej wydobywane są od XVIII wieku. Początkowo wybierano je do celów gospodarskich. W XIX wieku rozwinęło się wydobycie na potrzeby przemysłu szklarskiego. W rejonie współczesnej kopalni Biała Góra kopalnie odkrywkowe zaczęto zakładać dopiero od 1922 (wcześniej wydobywano surowiec metodą głębinową, czego pamiątką są m.in. Groty Nagórzyckie)
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:55
        Piaski kwarcowe przerabiane są w zakładach produkcyjnych: Tomaszowskich Kopalniach Surowców Mineralnych w Białej Górze i przedsiębiorstwie Grudzeń Las w Grudzeniu. Surowiec jest tam rozdrabniany i przesiewany na hydrocyklonach, przesiewaczach wibracyjnych, hydroklasyfikatorach, separatorach spiralnych i poddawany separacji magnetycznej. Uzyskuje się tą drogą piaski szklarskie, formierskie, żwirki i piaski filtracyjne różnych frakcji, piaski do chemii budowlanej, jak również piaski o specjalnych zastosowaniach, według specyfikacji zamawiających. Uzyskiwany jest też kaolin[3] o zawartości około 70% kaolinitu
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:56
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Biala_Gora_Miane_Smardzewice_Tomaszow_%283%29.jpg/473px-Biala_Gora_Miane_Smardzewice_Tomaszow_%283%29.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:57
        Jezioro Sulejowskie (Zbiornik Sulejowski, pot. Zalew Sulejowski) – sztucznie utworzony zbiornik wodny o powierzchni 27 km² położony w województwie łódzkim. Oddalony 7 km od 60-tysięcznego Tomaszowa Mazowieckiego, 21 km od Piotrkowa Trybunalskiego, 57 km od Łodzi i 120 km od Warszawy. 11 km od trasy ekspresowej S8 i 28 km od autostrady A1.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:20
        Jeden pan z Kaczki
        Dostał niezłej sraczki
        Słów za mało
        Tak go trzymało
        Że musiał skorzystać z usług praczki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:34
        Kościół pw. Podwyższenia Świętego Krzyża jest kościołem murowanym, jednonawowym, z niskim prezbiterium. Przy prezbiterium do świątyni przylega piętrowa zakrystia i mała kruchta.
        Pierwotnie wzniesiony w stylu gotyckim, po licznych przebudowach stanowi mieszankę gotyku, renesansu i baroku
        Warta uwagi jest zwłaszcza renesansowa kaplica Lasockich, w której znajduje się rodzinne mauzoleum. Górująca nad nią kopuła z latarnią wzorowana była na bazylice św. Piotra w Rzymie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:34
        Stara Synagoga w Brzezinach – pierwsza, drewniana synagoga znajdująca się w Brzezinach przy dawnej ulicy Żydowskiej.
        Synagoga została zbudowana w latach 70. XVIII wieku. Spłonęła podczas pożaru miasta w 1875 roku. Na jej miejscu w 1893 roku stanęła nowa, murowana synagoga.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:33
        Pewien pan ze Sługocic
        Swojego życia miał dosyć
        I jak przed laty
        Wziął swoje graty
        By żonie dopiec
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:40
        Znów jedna żona z Teodorowa
        Była nad wyraz zdrowa
        Ludzie pewnej niedzieli
        Czarownicę w niej widzieli
        Bo gospodarzowi zachorowała krowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:41
        Teodorów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Będków.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:44
        W Grzmiącej znajduje się także kaplica domowa pw. Przenajświętszego Sakramentu należąca do Kościoła Katolickiego Mariawitów. Funkcję proboszcza parafii felicjanowskiej pełniła przez wiele lat siostra Kazimiera Maria Alma Białkowska (zm. 2020).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 18:29
        Wykno – osada leśna w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie makowskim, w gminie Krasnosielc
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 18:30
        Wykno – stacja kolejowa w województwie łódzkim, w Polsce, w Wyknie (gmina Ujazd). Na stacji zatrzymują się pociągi jeżdżące na trasie do Opoczna, Tomaszowa Mazowieckiego oraz Koluszek.
        W roku 2017 stacja obsługiwała 0–9 pasażerów na dobę[
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 18:30
        Wykno – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Będków.
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:30
        Atrakcją turystyczną wsi jest drewniany kościół z 1778 roku pw. świętych Piotra i Pawła. Powstał z fundacji ówczesnego właściciela wsi, sędziego łowickiego Wilkanowskiego. Kościół powiększano i odnawiano w 1938 r. i w latach 1945–1946. Jest to budowla drewniana, konstrukcji zrębowej, kryta gontem i oszalowana. Posiada dwuspadowy dach, nad zakrystią pulpitowy. Ciemne tło fasady rozjaśnia duży krzyż koloru kości słoniowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:31
        Na wiejskim cmentarzu natomiast znajduje się wydzielona kwatera żołnierzy poległych 7–8 września w Kęblinach podczas kampanii wrześniowej, oraz mieszkańców wsi pomordowanych przez Niemców w czasach okupacji. Spoczywają tam żołnierze 28 pułku Strzelców Kaniowskich a także 10 Dywizji Piechoty i Kresowej Brygady Kawalerii.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:32
        Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 702 Kutno – Zgierz.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:34
        W 1919 roku gmina weszła w skład woj. łódzkiego. W 1933 roku rozszerzono uprawnienia samorządowe gminy. Podczas okupacji gmina należała do dystryktu radomskiego (w Generalnym Gubernatorstwie). Po zakończeniu II wojny światowej utworzona została Gminna Rada Narodowa w Białej a w 1950 roku funkcję wykonawczą Zarządu Gminnego przejęło Prezydium Gminnej Rady Narodowej.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:38
        Według Kerstena, na nóżce znajdują się:
        Mężczyzna na koniu
        Ww. krzyż lub skrzyżowane ręce z dodatkowymi czterema małymi swastykami między ramionami; górna ręka ma sześć „palców”
        Jeleń
        Jeleń.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:32
        Gozdów Nowy - Bartoszowice
        Bratoszewice – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie Stryków.
        Bratoszewice uzyskały lokację miejską przed 1458 rokiem, zdegradowane w 1661 roku.]. Do 1954 roku istniała gmina Bratoszewice. W latach 1954-1972 wieś należała i była siedzibą gminy Bratoszewice. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w ówczesnym województwie łódzkim.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:33
        nagrobki z XVIII i XIX w. na cmentarzu parafialnym oraz grobowiec rodzinny wraz z kryptą i kaplicą Rzewuskich z połowy XIX w., w 2007 roku rozebrany ze względu na zły stan techniczny i brak zainteresowania rodziny Rzewuskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:40
        Gozdówka też się nie zachowała, być może funkcjonuje jako nazwa jakiejś kolonii w gwarze lokalnej. Przynajmniej ja na nią nie natrafiłam współcześnie.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:52
        Jedna pani z Julianowa
        Nie potrafiła dotrzymać słowa
        Co usłyszała
        To powtarzała
        Dla niej srebrem nie była mowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:59
        Julianów – dawna podłódzka miejscowość, od 1946 osiedle w zachodniej części Łodzi, w dzielnicy Górna. Administracyjnie wchodzi w skład osiedla Stare Chojny. Rozpościera się w rejonie ulicy Rolniczej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:16
        Znacznie wcześniej źródła historyczne wymieniają zamek w Koziegłowach: 1383 Cozeglowy, 1388 Cozieglow, Cozyeglow, Kozeglowi, Kozeglow, 1392 Koseglowi, 1393 Koszeglow, Koziglow, Kozieglovi, 1395 Kozegloui, 1397 Kozieglowi, Kozieglowy, 1398 Cosyelow, 1399 Kozyeglowy, 1400 Gozeglow, 1409 castrum Kozeglowy, 1421 Cozeglowa, Kossgeglowy, Coschyeglovy, Cozieglowa, Coszeglowi, Cozyeglowi, 1431 Coszyeglowy, 1436 Coszyegloui, 1437 castrum Coziegloviensis, Coszegloui, 1438 Cosseglowa, 1439 Cozoglowi, Cossyeglowi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:46
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Kozieg%C5%82owy_symbol_miasta_na_rynku_18.03.2012_p.jpg/300px-Kozieg%C5%82owy_symbol_miasta_na_rynku_18.03.2012_p.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:46
        Pałac Biskupów Krakowskich – była rezydencja biskupów krakowskich w Koziegłowach. Stanowił dworzec biskupów krakowskich, zatrzymujących się tu podczas wizytacji parafii i dóbr. W obecnym wyglądzie pałac powstał w XVII i XVIII wieku. Obecnie w budynku mieści się przedszkole i izba pamięci.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:47
        W latach 1356-1519 znajdował się w tym miejscu dwór rodu Lisów Koziegłowskich, a w latach 1519-1790 - m.in. "dom pański, dom wielki i pałac biskupów krakowskich.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:48
        W latach 1807-1813 była to własność francuskiego marszałka Jeana Lannesa, a w latach 1835-1918 rosyjskiego generała Nikity Pankratiewa.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:49
        W latach 2013-2015 odbudowano północną część obiektu z funduszy Województwa Śląskiego i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 16:54
        W latach 1962, 1966-1969 prowadzono na zamku prace archeologiczne pod kierunkiem dr Włodzimierza Błaszczyka. Z zamku zachowały się jedynie resztki fundamentów i zarys fos.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:08
        Kościół św. Marii Magdaleny i Bożego Ciała – zabytkowy kościół znajdujący się w Koziegłowach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:35
        Parafia została wydzielona z parafii w parafii w Poczesnej. Została erygowana w 1911 roku przez biskupa włocławskiego Stanisława Zdzitowieckiego[3]. W dwudziestoleciu międzywojennym do parafii dołączono wieś Rudnik Mały i Rudnik Wielki. Budowę kościoła, rozpoczęto w 1928 roku i prowadzono do 1934 roku staraniem proboszcza Wacława Kucharskiego. Kościół ten został konsekrowany 29 września 1935 roku przez biskupa Teodora Kubinę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:35
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Starcza-kosciol_NMBP_Czestochowskiej.jpg/270px-Starcza-kosciol_NMBP_Czestochowskiej.jpg
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:39
        Za Królestwa Polskiego istniała gmina Klepaczka. W roku 1865 dokonano uwłaszczenia obu osiedli i scalono je. Nowa wieś zaczęła się rozbudowywać nad nową drogą prowadzącą do Truskolasów – w ten sposób Klepaczka powstała w jednej linii ciągłej. Na miejscu starej huty wybudowano młyn wodny, do którego przydzielono pas ziemi od strumyka wschodniego. Z biegiem czasu i ta ziemia została podzielona na działki i nadana chłopom. Była to tzw. Mała Kolonia Młyńska, która połączona z główną wsią nosi dzisiaj jedną wieś – Klepaczkę.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:43
        Wieś znajdowała się na obszarze parafii w Koziegłowach, a 11 listopada 1785 r. włączono ją do parafii w Poczesnej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:45
        W 1911 roku powstała rzymskokatolicka parafia w Starczy, wydzielona z parafii w Koziegłowach oraz parafii w Poczesnej. Erygowana została przez biskupa włocławskiego Stanisława Zdzitowieckiego. Kościół parafialny wzniesiono w latach 1928-1934.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:49
        Wręczyca Wielka – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie kłobuckim, siedziba gminy Wręczyca Wielka.
        Siedziba klubu piłkarskiego Sokół Wręczyca Wielka, założonego w 2002 roku.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:54
        Z Wręczycy można się dostać autobusami PKS m.in. do Częstochowy (linie 154 i 154 bis), Kłobucka, Olesna i Wrocławia.
        Na terenie gminy znajduje się stacja kolejowa Wręczyca Wielka. Administracyjnie stacja kolejowa znajduje się w miejscowości Borowe.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:16
        Olszowiec – przysiółek wsi Kodrąb w Polsce, położony w województwie łódzkim, w powiecie radomszczańskim, w gminie Kodrąb.
        W latach 1975–1998 przysiółek administracyjnie należał do województwa piotrkowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:28
        Wołów – wieś w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie skarżyskim, w gminie Bliżyn
        W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa kieleckiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:29
        Widzisz Rolandzie
        Teraz jadę "po bandzie"
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:31
        1 stycznia 1972 do gromady Wołów włączono obszar zniesionej gromady Pełczyn (oprócz wsi Smogorzów Wielki i Smogorzówek) w tymże powiecie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:33
        Wołów – stacja kolejowa w Wołowie, w województwie dolnośląskim na linii kolejowej nr 273 Wrocław Główny – Szczecin Główny.
        Stacja jest stacją graniczną tzw. dużej aglomeracji wrocławskiej Wrocławskiej Kolei Aglomeracyjnej.
        W roku 2018 stacja obsługiwała ok. 1700 pasażerów na dobę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:41
        Położone na wysokości 108 m n.p.m na południowo-zachodnich stokach Wzgórz Trzebnickich (zw. potocznie Kocimi Górami, z niemieckiego: Katzengebirge), stanowiącymi środkową część Wału Trzebnickiego, łagodnie opadającymi na południe i zachód w pradolinę Odry, a na północy w pradolinę Baryczy.
        Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 18,54 km²
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 22:50
        W 2005 otworzono Ośrodek Sportu i Rekreacji (na miejscu przedwojennego basenu) z ośmiotorowym, 50-metrowym otwartym basenem, na którym odbyły się w lipcu 2006 roku pierwsze w Wołowie ogólnopolskie zawody pływackie (Mistrzostwa Polski Juniorów 16-letnich).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:37
        Stary Wołów (niem. Alt Wohlau) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim, w gminie Wołów, przy drodze z Wołowa do Wińska.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:42
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Stary_Wo%C5%82%C3%B3w_pa%C5%82ac.JPG/240px-Stary_Wo%C5%82%C3%B3w_pa%C5%82ac.JPG
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 15:00
      Za Niwki wypiję w spirytusie maczane śliwki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:59
        W ikonografii św. Izydor przedstawiany jest z atrybutami takimi jak pług (symboliczne narzędzie pracy rolników) i krucyfiks. Na obrazach malowany jest w charakterystycznym ujęciu, gdy klęczy przed krzyżem lub figurą, a obok aniołowie orzą jego pługiem. Nawiązuje to do jednej z wizji, jakiej miał doświadczyć św. Izydor. Pozostałe atrybuty: Anioł, który orze podczas modlitwy Świętego, pług zaprzężony w dwa wołły, kłosy, laska, spod której wypływa źródło, i różaniec.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:35
        Maciej Stryjkowski Matys Strykowski (łac. Matthias Strycovius ps. „Osostevitius”) herbu Leliwa (ur. 1547 w Strykowie, zm. między 21 października 1586 a 1593) – polski historyk i poeta, dyplomata, kanonik.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:39
        Urodził się 22 lutego 1893 roku w ortodoksyjnej żydowskiej rodzinie kowala Icka Hersza Brajtbarta i Zeldy Gitli z domu Testylier, w Strykowie koło Łodzi. Bardzo wcześnie dostrzeżono jego niezwykłą siłę fizyczną. Jako dziecko pomagał ojcu przy pracy w kuźni. Jako nastolatek[4] dołączył do żydowskiej trupy cyrkowej. Występował także z Cyrkiem Braci Staniewskich[6]. Słynął z rozrywania i przegryzania zębami żelaznych łańcuchów oraz z rozbijania na własnej klatce piersiowej kamiennych bloków.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 18:16
        Bitwa pod Tomaszowem Mazowieckim w okolicach Cekanowa – bitwa rozegrana podczas kampanii wrześniowej 6 września 1939 roku w rejonie Tomaszowa Mazowieckiego pomiędzy polską 13 Dywizją Piechoty płk. Władysława Zubosz-Kalińskiego a dwiema niemieckimi dywizjami pancernymi z XVI Korpusu Pancernego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:37
        Niebrów stanowią przede wszystkim bloki mieszkalne pomiędzy ulicą Zawadzką a ulicą Szeroką - od północy na południe oraz pomiędzy ulicą Warszawska a ulicą Elizy Orzeszkowej - od wschodu na zachód. Przy wschodniej granicy Niebrowa - ulicy Warszawskiej znajduje się również niewielkie osiedle domków jednorodzinnych, a od południa przy ulicy Orzeszkowej kilka ulic zabudowanych jest domkami szeregowymi i jednorodzinnymi. Na południe od Niebrowa, za rzeką Wolbórką znajduje się część miasta zwana Rolandówką. Na północ zaś płynie rzeka Czarna (w górnym biegu zwana Bieliną). Osiedle znajduje się w bliskiej odległości od drogi ekspresowej S8 prowadzącej z Białegostoku przez Warszawę do Wrocławia. Jedna z ulic granicznych osiedla - ulica Elizy Orzeszkowej, prowadzi wprost do węzła "Tomaszów Mazowiecki Centrum" - jednego z trzech zjazdów do miasta[1]. Na przełomie XX i XXI wieku, tuż za południową granicą Niebrowa - ulicą Szeroką wybudowano mniejsze, bo składające się z kilku czteropiętrowych bloków - „Osiedle Szeroka”[2]. Za północną granicą osiedla - ulicą Zawadzką znajduje się Staw Starzycki. Podczas kampanii przed wyborami samorządowymi w 2018 roku grupa samorządowców skupionych wokół prezydenta Marcina Witko (obecnie stanowiąca większość w Radzie Miasta), zadeklarowała plan rewitalizacji stawu również ze względu na ważny interes społeczny jakim jest sąsiedztwo największego tomaszowskiego osiedla - Niebrowa. Z kompleksem tomaszowskich dworców – kolejowym i autobusowym łączy osiedle oddana do użytku w 2015 roku nowa ulica – ul. Fryderyka Chopina. Zachęcając mieszkańców do mikromobilności utworzono ścieżki rowerowe po obu jej stronach
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:36
        Rezerwat przyrody Sługocice o powierzchni 8,57 ha utworzono w 1984 roku dla ochrony rośliny żywica dziewięciolistny – gatunku bardzo rzadkiego na niżu, którego ojczyzną są górskie lasy bukowe. Roślinę tę można zauważyć tylko wczesną wiosną (w kwietniu), gdy kwitnie biało-seledynowymi kwiatami, później znikają nawet liście. Jest to jeden z najmniejszych rezerwatów w środkowej Polsce. Położony jest na południe od wsi Ciebłowice, przy drodze z Tomaszowa Mazowieckiego do Opoczna.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:48
        W pobliżu wsi znajduje się neolityczne stanowisko archeologiczne odkryte przez Władysława Kasińskiego (1917–1944). Znaleziono także ślady po tzw. mielerzach, w których w średniowieczu przygotowywano węgiel drzewny do wytopu żelaza w tzw. kuźnicach.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 14:13
        Florianów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie Zgierz.
        W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa łódzkiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:37
        Tutaj bardzo się starałam
        Stara nazwa nie przetrwała
        No bo stare to są konie
        I na tym niech będzie koniec
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:39
        Pewna pani z Gozdówka
        Krzyczała gdzie moja stówka
        Zamieszania narobiła
        Bo rzekomo ją zgubiła
        A przywiozła ją taksówka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:29
        Od XVI w. tereny te znajdowały się w granicach I Rzeczypospolitej, w powiecie lelowskim, województwa krakowskiego. Wieś pojawia się w księgach parafii św. Jana Chrzciciela w Poczesnej w 1631 roku. Do 1793 roku była to wieś królewska w kluczu Poczesna w starostwie olsztyńskim. W czasach Sejmu Czteroletniego w Klepaczce znajdowało się 6 domów i 27 mieszkańców. Po II rozbiorze w 1793 roku Klepaczka znajdowała się w zaborze pruskim. W latach 1807-1815 wchodziła w granice Księstwa Warszawskiego, a od 1815 w Królestwie Polskim. Znajdowała się w powiecie wieluńskim, województwie kaliskim, a od 1845 roku w guberni warszawskiej. Wieś i folwark Klepaczka wchodziły w skład dóbr rządowych ekonomii Poczesna, jednej z pięciu w regionie częstochowskim. W 1854 roku wieś miała powierzchnię 252 mórg, a folwark 444 mórg. Od 1867 roku należała do gminy Rększowice z siedzibą w Hutkach, w powiecie częstochowskim, w guberni piotrkowskiej. W okresie międzywojennym wieś znajdowała się w gminie Rększowice, w powiecie częstochowskim w województwie kieleckim. W 1933 roku była zamieszkana przez 147 osób. W okresie III Rzeszy sołectwa gminy Rększowice włączono do powiatu Blachownia z siedzibą w Ostrowach, w rejencji opolskiej, w pruskiej prowincji Śląsk, a od 1941 roku prowincji Górny Śląsk. Po II wojnie światowej wieś znajdowała się w gminie Rększowice, w powiecie częstochowskim, w województwie kieleckim, a od 1950 roku w województwie katowickim. W latach 1952-1954 wieś znajdowała się w gminie Kamienica Polska. W latach 1954-1973 wieś znajdowała się w gromadzie Starcza. Następnie w latach 1974-1991 znajdowała się w gminie Kamienica Polska, w powiecie częstochowskim, w województwie katowickim, a od 1975 roku w województwie częstochowskim. Od stycznia 1992 roku znajduje się w gminie Starcza, w województwie częstochowskim, a od 1999 roku w powiecie częstochowskim w województwie śląskim.
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 15:00
      Sprzedam Niwki i trzy śliwki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 19:54
        Ojcem Adama był płk Adam Kasper Mierosławski (1785-1837) – adiutant marszałka Davouta, matką – Francuzka Camilla Notte de Vaupleux (wnuczka angielskiego kapitana marynarki handlowej Stubbsa). W 1820 roku jego rodzice przenieśli się do Polski. Nauki pobierał (wraz z bratem Ludwikiem) w wojewódzkim kolegium pijarów w Łomży a od 1827 w Korpusie Kadetów w Kaliszu. W 1830 opuścił szkołę na wieść o wybuchu powstania i zaciągnął się jako ochotnik parę tygodni przed obroną Warszawy; w czasie walk został mianowany podoficerem i odniósł rany broniąc barkanu nr 23. Wydostawszy się ze szpitala polowego, przedostał się do Modlina, gdzie otrzymał srebrny krzyż Virtuti Militari. Został wzięty do niewoli rosyjskiej, z której zbiegł, wpierw do Prus, a stamtąd do Strasbourga
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 20:30
        W części Hubala I osiedla ma swoją główną siedzibę Spółdzielnia Mieszkaniowa „Przodownik
        '. W 2018 roku spóldzielnia obchodziła 60-lecie istnienia
        Osiedle Hubala ogrzewane jest przez ciepłownie przy ulicy Wierzbowej 135
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:53
        Gospodyni ze wsi Nagórzyce
        Miała w ogródku mszyce
        Sposobów znała nie mało
        Ale nic na nie nie pomagało
        Co jej poradzić może wiecie?
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 15:01
      Pewna pani z Niwek
      Amatorka śliwek
      Poszła na badania
      Ku chorobie się skłania
      A to wszystko wina śliwek
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 15:03
      Pińczyce
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 15:04
      Pińczyce – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie myszkowskim, w gminie Koziegłowy. Słynąca przede wszystkim z pięknego zabytkowego kościółka z XVIIIw i dworku w którym obecnie znajduje się plebania. Wokół kościoła i plebanii znajduje się również mur i dwie baszty. W Pińczycach znajduje się także Zespół Szkół, Ośrodek Zdrowia, Biblioteka. Pińczyce położone są na Garbie Woźnickim, wokół nich rosną lasy. Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Pyenczicze wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis.[1] Z miejscowością wiąże się nazwisko Mikołaja Mirzowskiego wymienianego przez Długosza jako właściciela miejscowości
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:02
      Lepsze Pińczyce niż Kromołowice
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:03
      Od Pińczyc do Kromołowic
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:03
      Za Pińczyce za kielich chwycę
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:03
      Sprzedam Pińczyce lub zamienię na Warciszowice
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:03
      Pewien pan z Pińczyc
      Chciał opowiedzieć wic
      Spalił go na starcie
      Lecz mówił uparcie
      Nie słuchał go nikt
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:04
      Poraj
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:06
      Poraj – osada leśna w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie myszkowskim, siedziba gminy Poraj.
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:09
      Lepszy Poraj niż...Poraj
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:09
      Ale jaja zrobię sobie wycieczkę od Poraja do Poraja
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:09
      Za Poraj polej
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:10
      Sprzedam łąkę w Poraju, to jest ta trzecia z kraju
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:11
        https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Poraj_zbiornik.JPG/240px-Poraj_zbiornik.JPG
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:10
      Pewna pani z Poraja
      Bardzo lubiła robić jaja
      Wszędzie pełno jej było
      Na każdym się zemściła
      A potem z tego wynikła haja
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:11
      Poręba
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:13
      Weźmy to na zręby
      Już nie ma tej Poręby
      Była gdzieś w okolicach Myszkowa
      Pewno w innej nazwie ktoś ją schował
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:14
      I chociaż o tym dobrze wiecie
      Dużo jeszcze jest Poręb na świecie
      Do tej jednak nic nie pasuje
      Lecz mam nadzieję że wieś dobrze się czuje
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:17
      Lepsza Poręba jest na zrębach
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:17
      Od Poręby do Przerębli
    • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:17
      Za Porębę napoję babę z jednym zębem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:18
        Sprzedam Porębę razem w wyrębem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:18
        Pewna pani z Poręby
        Miała sztuczne zęby
        Raz się potknęła
        Szczękę wyrzuciła
        Ona już nie chodzi tamtędy
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:23
        Parkoszowice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:25
        Parkoszowice – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Włodowice. Powstała przy Szlacheckim Pałacu we wsi Włodowice. Obszar położony w bezpośrednim sąsiedztwie tegoż pałacu był nazywany parkiem pałacowym i stąd wzięła się nazwa tejże wsi Parkoszowice. Miejscowa ludność pracowała jako służba dworska na dworze we Włodowicach. Okolica tejże wsi jest bardzo malownicza i znajduje się na Szlaku Orlich Gniazd. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie częstochowskim. Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Parkoschowycze wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:44
        Lepsze Parkoszowice niż Zbrosławice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:44
        Od Parkoszowic do Zbrosławic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:44
        Za Parkoszowice i za winnice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:45
        Sprzedam Parkoszowice dodam dwie ulice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:45
        Pewna pani z Parkoszowic
        Wyjechała do Kochanowic
        Tak jej się tam spodobało
        Że wrócić się nie chciało
        I to nie jest żaden wic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:45
        Postaszowice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:47
        Postaszowice – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie myszkowskim, w gminie Niegowa. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:51
        Lepsze Postaszowice niż Parkuszowice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:51
        Od Postaszowic do Parkoszowic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:51
        Sprzedam dwa wice głównym bohaterem Postaszowice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 16:52
        Pewna pani z Postaszowic
        Wyjechała do Kochanowic
        Tak jej się tam spodobało
        Że wrócić się nie chciało
        I to nie jest żaden wic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:03
        Piece-Masłońskie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:04
        Masłońskie – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie myszkowskim, w gminie Poraj. Wieś leży w Częstochowskim Obszarze Rudonośnym. W XIX wieku znajdował się tutaj Piec Masłoński, gdzie wypalano rudę żelaza przywożoną między innymi z Kuźnicy Starej i Gęzyna. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:07
        Lepsze Masłońskie - Piece niż inne hece
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:07
        Od Masłońskiego do Pieca Masłońskiego
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:07
        Za Masłońskie wypij, słońce
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:07
        Sprzedam Masłońskie możesz oglądać całe miesiące
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:08
        Pewien pan z Masłońskich - Pieca
        Zawsze był sztywny jak świeca
        Ludzie go unikali
        Za ważniaka brali
        A jego bawiła każda heca
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:08
        Rudniki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:09
        Rudniki-Kolonia – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Koniecpol. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:12
        Lepsze Rudniki niż Krzyki
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 26.01.22, 11:35
          https://fotoforum.gazeta.pl/photo/3/wd/qa/jcow/RYdgUwFaa5fXUy7G2X.png
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 18:03
          Nazwa wsi pochodzi od wyrazu nakieł, oznaczającego 'wilgotne, podmokłe miejsce porośnięte wikliną’ (też czes. nakli = ‘brzeg porośnięty chrustem’), co ma związek z istniejącym w przeszłości we wsi ciekiem wodnym.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 19:14
          Pewna plotkarka z Suchej Góry
          Plotła sąsiadom same bzdury
          Obgadywała każdego
          Nie widziała w tym nic złego
          Wsadzili ją do wielkiej rury
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 31.10.22, 23:52
          Wniosek o budowę nowej świątyni na miejscu drugiego kościółka został złożony w 1801 roku przez parafian na landratowi bytomskiemu hrabiemu Erdmannowi Gustawowi Hencklowi von Donnersmarckowi, który następnie przekazał go w dniu 30 września do wyższej instytucji – Królewsko Pruskiej Kamery Wojenno-Dominialnej we Wrocławiu. Sprawą zainteresowały się władze państwowe, ponieważ świątynia w Żyglinie posiadała patronat króla. 13 maja 1835 roku bytomski landrat nakazał zamknąć kościół z uwagi na jego zły stan techniczny. Długoletnie spory sprawiły, że zezwolenie na budowę nowego kościoła wydano po niemal 40 latach od złożenia wniosku. 30 kwietnia 1838 roku ministerstwo spraw duchownych, oświatowych i zdrowotnych w Berlinie wydało zgodę na budowę świątyni. Projekt kościoła autorstwa królewskiego inspektora budowlanego Fellera z Gliwic, który powstał przed 14 sierpnia 1835 roku, został oceniony przez ministerstwo jako gustowny. 15 stycznia 1839 roku landrat bytomski postanowił o przetargu na dostarczenie materiałów budowlanych, który obowiązywał w całym powiecie, a nawet w urzędowym organie rejencji opolskiej.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 17:44
          Adamów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie brzezińskim, w gminie Brzeziny.
          Przez wieś przebiega droga asfaltowa, powiatowa nr 02912E.
          W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa skierniewickiego.
          Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[4] na listę zabytków wpisany jest cmentarz ewangelicki z 2 poł. XIX w. (nr rej.: 936-A z 10.11.1993).
          Miejscowość skomunikowana jest z Łodzią i Brzezinami linią autobusową 90C łódzkiego MPK[
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 07.11.22, 22:05
          Jeden pan z Bani
          Nic nie może ani...ani
          Żona wylewa żale
          Nie lituje się wcale
          A on skarży się...Mani
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 08.11.22, 18:55
          Jeden pan z Wierchowni
          Przespał aż dwa dni
          W domu nie było żony
          A on był zmęczony
          I wcale nie pił przez te dni
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 11.11.22, 23:18
          Jeden pan z Tomaszowa Rawskiego
          Ciągle udawał bardzo złego
          Lecz serduszko miał miękkie
          Wiedział kiedy mu pęknie
          Ja go rozszyfrowałam kolego
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:19
          Tomaszów Mazowiecki,
          m. powiatowe w województwie łódzkim, na Równinie Piotrkowskiej, u ujścia Wolbórki do Pilicy.
          Ludność miasta: ogółem — 62,3 tys. mieszkańców (2019)
          Gęstość zaludnienia: 1 520,5 os/km2 (2019)
          Powierzchnia: 41 km2
          Współrzędne geograficzne: długość geograficzna: 20°01′E, szerokość geograficzna: 51°32′N
          Prawa miejskie: nadanie praw — 1830
          Oficjalne strony WWW: www.tomaszow-maz.eu
          przemysł włók. oraz miner. (m.in. wytwórnia płytek ceramicznych Ceramika Paradyż), odzieżowy, motoryzacyjny oraz spoż., zwłaszcza drobiarski i cukierniczy; węzeł kol. i drogowy; ośr. ruchu krajoznawczego; turyst. baza noclegowa; pałac Ostrowskich (pocz. XIX w.), ob. muzeum; klasycyst. kościół ewangelicki (1823–29); rezerwat przyrody Niebieskie Źródła (28,8 ha — silnie pulsujące źródła krasowe, las olchowy i ostoja ptaków). W Tomaszowie Mazowieckim znajduje się ujęcie wody pitnej (na Pilicy) dla Łodzi. W okolicach Tomaszowa Mazowieckiego ślady hałd i wyrobisk z XIX w., kamieniołomy wapieni górnojurajskich z bogatą fauną kopalną. Historia. W 1788 T. Ostrowski stworzył tu ośr. przemysłu hutn. wykorzystujący miejscowe rudy żelaza; od 1793 w zaborze pruskim, od 1807 w Księstwie Warsz., od 1815 w Królestwie Pol.; ok. 1820 rozbudowa zakładów metalurgicznych; 1823 sprowadzono ze Śląska tkaczy do powstających tu zakładów włók.; prawa miejskie 1830; po regresie gosp. w latach 30. i 40. (m.in. wysokie cła importowe w Rosji) dalszy rozwój, stawiający Tomaszów Mazowiecki w rzędzie gł. ośr. przemysłu wełn. w Królestwie Pol.; od 1884–85 połączenie kol.; 1911 zbud. fabrykę sztucznego jedwabiu; ośr. ruchu robotniczego (m.in. 1905–07 strajki i manifestacje); duże skupisko Żydów (1938 — 11,7 tys.); 5–6 IX 1939 w rejonie Tomaszowa Mazowieckiego walki obronne 13. dyw. piechoty Armii „Prusy”; w okresie okupacji niem. masowe aresztowania i egzekucje; 1940–42 getto (ponad 20 tys. osób z Tomaszowa Mazowieckiego i innych miejscowości; część więźniów zginęła na miejscu, ok. 15 tys. wywieziono do ośr. zagłady w Treblince, dla ok. 900 utworzono obóz pracy przymusowej), 1941–44 obóz pracy służby budowlanej (przeciętnie kilkaset osób), 1939–44 areszt policji niem. (ponad 2 tys. więźniów); rejon działalności Hubalczyków oraz licznych oddziałów partyzanckich (1942 pod Tomaszowem Mazowieckim zginął F. Zubrzycki).
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 16:45
          Urodził się w zubożałej rodzinie szlacheckiej jako syn Jana i Reginy. Otrzymał staranne wykształcenie. Biegle władał kilkoma językami. Pracował jako nauczyciel szkół elementarnych przez 28 lat. Pełnił funkcję kierownika szkoły w Lubochni (w latach 1806-1823. Potem kierował szkołą elementarną w Skierniewicach (w latach 1823-1830. Zyskał za pracę nauczycielską liczne pochwały ze strony ówczesnego komisarza obwodu rawskiego Józefa Heymasa. Był człowiekiem ogólnie znanym i szanowanym przez ludność miejscową zarówno polskiego, jak i obcego pochodzenia.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.11.22, 17:55
          Urodził się w Prenach na Litwie. W latach 1896–1901 studiował teologię ewangelicką w Dorpacie. Ordynację na duchownego przyjął 16 lutego 1902 i w latach 1902–1905 piastował funkcję wikariusza łódzkiej parafii Świętej Trójcy. Następnie w latach 1905–1911 był pastorem w Bełchatowie, a w latach 1911–1913 w Ozorkowie. Od 1913 był proboszczem parafii w Tomaszowie Mazowieckim piastując tę funkcję do wybuchu II wojny światowej. Od 23 kwietnia 1937 pełnił funkcję seniora diecezji piotrkowskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. W czasie drugiej okupacji niemieckiej został aresztowany i uwięziony najpierw w Piotrkowie Trybunalskim, a następnie w Łodzi, zaś latem 1940 został deportowany do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Dachau, gdzie zmarł
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 19:19
          Jedna pani z Józefowa
          Bardzo zacna białogłowa
          Bardzo grzeczna była
          Dobrze się prowadziła
          I nie chciała sama jechać do Tomaszowa
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 13.11.22, 22:55
          Jedna pani z Rolandówki
          Hodowała małe krówki
          Ktoś gadał bzdury
          Że to miniatury
          A to były jałówki
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 18:23
          Brzeziny – miasto w województwie łódzkim, w powiecie brzezińskim. Położone jest na wschód od Łodzi, w pobliżu Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich, w dolinie rzeki Mrożycy. Były miastem szlacheckim
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:18
          Znów pani z Magdalenki Rosochy
          Wciąż zażywała jakieś prochy
          Co prawda nie narkotyki
          Lecz tabletki z krzyżykiem*
          Takie wielki jak grochy

          *Były takie od bólu głowy
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.11.22, 23:24
          Rosocha – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Będków.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 17:29
          Rudnik – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Będków.
          W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie piotrkowskim.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 17.11.22, 18:27
          WOŁÓW
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.11.22, 13:28
          Siedziba sołectwa, które swym zasięgiem obejmuje miejscowości: Biała, Cyprianów, Jeżewo, Kolonia Głowa i Leonów.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:12
        Od Rudnik do Krzyk
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 29.10.22, 20:06
          Pewna panna z Rudy
          Narzekała na nudy
          Do kina nie chodzi
          Książka jej nie obchodzi
          I tak naprawdę nic nie lubi
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:13
        Nie mów przed nikim że piję za Rudniki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:13
        O co te Krzyki, że sprzedaję Rudniki?! Rudawski
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:13
        Pewien z Rudnik gość
        Wszystkim robił na złość
        Ciągle komuś przygadał
        Jakiś ból ludziom zadał
        Wszyscy go mieli dość
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:15
        Siewierz
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:16
        SIEWIERZ
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:18
        Lepszy SIEWIERZ niż gruby zwierz
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:19
        Od SIEWIERZA jechał wóz...
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:19
        Przecież wiesz, że piję za SIEWIERZ
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:19
        Dobrze wiesz, że sprzedam cały SIEWIERZ
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:20
        Pewien rycerz z Siewierza
        Zaczaił się na grubego zwierza
        Może niedźwiedzia a może rysia
        Ale? Dzisiaj?
        Jakoś nie mogę w to uwierzyć
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:21
        Skarżyce
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:23
        Zawiercie, do 1977 roku oddzielna wieś. Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1327 roku. W XVI w. jej właścicielami byli Brzescy a w następnych wiekach Giebułtowscy, Kalinowscy i Hopperowie. W 1782 roku Skarżyce należały do klucza Lgota Murowana. Do parafii od 1782 roku należały Dupice, Morsko i Żerkowice. Na terenie parafii w 1787 roku żyło 141 osób, notowano 65 domów, dwór, dwie karczmy, dwie chałupy o dwóch gospodarzach i 38 chałup o jednym gospodarzu, 17 z ogrodami i 4 bez ogrodów, jednego rzemieślnika. Najważniejszym zabytkiem w Skarżycach jest kościół św. Trójcy ufundowany w 1583 roku. Opodal Skarżyc znajduje się masyw skalny z ostańcem wapiennym i jaskinią – Okiennik Wielki. Charakterystyczne okno, będące pozostałością systemu jaskiniowego istniejącego tu dawniej, ma 5 m średnicy i 7 m długości. Poniżej okna znajduje się jedno z dwóch wejść do jaskini, zamieszkiwanej ponad 50 tys. lat temu przez neandertalczyków.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:26
        Lepsze Skarżyce niż Zbrosławice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:26
        Od Skarżyc do Zbrosławic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:26
        Za Skarżyce za puchar chwycę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:27
        Sprzedam Skarżyce, posiadam tam dwie ulice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:27
        Człowiek pierwotny mieszkał w Skarżycach
        Chodził tam po dzisiejszych ulicach
        Były tam pola
        Nie było kościoła
        Jeden w Wikpedii o tym napisał
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:28
        Tomiszowice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:29
        Tomiszowice – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie myszkowskim, w gminie Niegowa. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:32
        Lepsze Tomiszowice niż Zbrosławice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:32
        Od Tomiszowic do Zbrosławic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:32
        Za Tomiszowice za wino chwycę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:32
        Sprzedam Tomiszowice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 17:33
        Pewna pani z Tomiszowic
        Wszystkich miała za nic
        Z nikim nie gadała
        Z wyższością ludzi mijała
        I to nie jest żaden wic
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 20:41
          W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 22.11.22, 22:29
          Gozdów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie Stryków.
          W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa łódzkiego.
          Urodziła się tu Zofia Lorentz – polska powieściopisarka, autorka utworów prozatorskich i teatralnych dla dzieci i młodzieży
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 14:14

          Koziegłowy,
          miasto w województwie śląskim, w powiecie myszkowskim, w obrębie Progu Woźnickiego.
          Ludność miasta: ogółem — 2,5 tys. mieszkańców (2019)
          Gęstość zaludnienia: 90,9 os/km2 (2019)
          Powierzchnia: 27 km2
          Współrzędne geograficzne: długość geograficzna: 19°10′E, szerokość geograficzna: 50°36′N
          Prawa miejskie: nadanie praw — 1402, utrata — 1870; nadanie praw — 1950
          Oficjalne strony WWW: www.kozieglowy.pl
          w XI w. gród warowny Żabi Kruk; od XII w. podgrodzie K.; prawa miejskie 1402; w XVI w. w okolicy K. liczne kuźnice żelaza; w XVIII w. manufaktura sukiennicza; od 1793 w zaborze pruskim, od 1807 w Księstwie Warsz., od 1815 w Królestwie Pol.; 1870–1950 pozbawione praw miejskich. Ośr. wyrobów lud. i rękodzieła artyst.; drobne zakłady metal. i przetwórstwa spoż., dziewiarskie; późnogot. kościół (przed 1470 i przed 1595, przebudowa 1679) z barok. wystrojem i późnogot. rzeźbami. W pobliżu K. rezerwat leśny Cisy w Hucie Starej (naturalne stanowiska cisa) oraz zbiornik wodny na Warcie — jez. Poraj.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 17:22
          W przyszłym roku badacze z Uniwersytetu Łódzkiego chcieliby zweryfikować tegoroczne obserwacje, przeprowadzić szereg badań metodami nieinwazyjnymi, z użyciem georadaru, fotografii lotniczej, specjalistycznych analiz, w szczególności datowania dendrologicznego, radiowego, luminescencyjnego, po to, żeby zobiektywizować te wszystkie obserwacje, które poczynili. Chcieliby też wydatować zamek, zrobić szereg odwiertów, żeby mieć wgląd pod ziemię w układ wszystkich nawarstwień. Chcieliby z wykorzystaniem nowoczesnych metod rozpoznać obiekt i zaktualizować wszystkie wpisy związane z jego ochroną.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:47
          Kębliny – wieś sołecka w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie Zgierz. W latach 1975–1998 podlegała administracyjnie pod ówczesne województwo łódzkie. Nazwa pochodzi od staropolskiego słowa kębło – gniazdo, leże, legowisko (zwłaszcza zajęcy). Niektórzy wiążą pochodzenie nazwy z nazwiskiem Kembel lub Kombel, pojawiającym się w dokumentach z końca XIV w.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 21:52
          Jedną panią z Michałowa
          Ciągle bolał głowa
          Tabletek zjadła nie mało
          Nic nie pomagało
          WIec zawołała znachor
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:23
          Budynki wagi miejskiej można znaleźć m.in. w Płocku, Poznaniu, Poniecu, Działoszynie, Nysie, Goudzie i Amsterdamie,
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 23.11.22, 23:57
          Rezerwat przyrody Uroczysko Wrzosy – leśny rezerwat przyrody w południowo-zachodniej Polsce, na Nizinie Śląskiej, w woj. dolnośląskim, gmina Wołów.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 00:24
          W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wrocławskiego.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 13:38
          Pierwsza pisana wzmianka o wsi pochodzi z roku 1429, kiedy jest ona wymieniana jako jedna z wsi należących do nowo powstałej parafii w Ostrołęce. Na początku XVI w. jest notowana pod nazwą Volya canonicali - nazwa ta wskazuje, że wieś należała do duchowieństwa (do kanonika - najpewniej z kolegiaty św. Jana w W-wie).
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:04
          Konary to stara osada a ślady osadnictwa datowane są na okres neolitu tj. lata 4500-1800 p.n.e.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:16
          1950 – w tym okresie, na obecnym terenie gminy Warka, sadownictwo istniało praktycznie tylko w okolicy Konar. Pierwsze Powiatowe Święto Kwitnącej Jabłoni zorganizowano w 1959 r. na łąkach potyckich należących po reformie do mieszkańców Konar. W ramach reformy rolnej otrzymali je za opłatą 10% wartości działki.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:20
          Parafia Świętej Trójcy w Konarach od samego początku istnienia należała do biskupstwa poznańskiego aż do czasów ostatniego rozbioru Polski. Biskupi gnieźnieńscy najprawdopodobniej mieli prawo przedstawiania swoich kandydatów na plebanów. Od czasów rozbiorów należy do diecezji warszawskiej.
        • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.11.22, 14:22
          Do 1511 r. plebanem w Konarach był kanonik warszawski – Maciej ze Słonawy. Kościół w tym czasie był pw. św. Trójcy. Do parafii należały 4 wsie: Konary, Podgórzyce, Przylot, Ostrówek.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:02
        Włodowice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:04
        Lepsze Włodowice niż Wierzchosławice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:05
        Od Włodoszowic do Wierzchosławic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:05
        Za Włodawice za kielich chwycę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:05
        Sprzedam Włodawice przy muzyce
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:05
        Pewna pani z Włodowic
        Nie lubiła w chustce chodzić
        Tak chciała moda
        A nawet wygoda
        A ona jest nie ubrała za nic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:08
        Wysoka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:11
        Wysoka – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Łazy. W latach 1973-1974 miejscowość była siedzibą gminy Wysoka. W latach 1975-1998 należała administracyjnie do województwa katowickiego. Znajduje się w niej szkoła podstawowa i park przypałacowy z końca XVIII w. Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 796.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:13
        Lepsza Wysoka bo jej nie spuszczę z oka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:13
        Od Wysokiej do Wysokiej ciągle liczę swoje kroki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:14
        Za Wysoką piję i tyle
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:14
        Sprzedam wysokiej dom w Wysokiej
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:14
        Pewna pani z Wysokiej
        Z jednym zezowatym okiem
        Tak na mnie patrzyła
        Że jej to za złe wzięłam
        Bo patrzyła tak jakoś...bokiem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:15
        Winowno
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:16
        To nie moja wina
        Że Winowa już nie ma
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:19
        Lepsze Winowo niż Winnowo
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:19
        Od wino(wa) ciężka głowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:19
        Za Winowo piję wino daję słowo
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:19
        Sprzedam Winowo i zrobię to z głową
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:20
        Raz w okolicach Winowa
        Mieszkała pani honorowa
        Wina nie piła
        Dużo zrobiła
        W dodatku była morowa
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:25
        Wojsławice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:25
        Proszę panka
        Zachowała się tylko krótka wzmianka
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:26
        Powiat będziński

        Niepiekło (24 997 mieszkańców) Koziegłówki: Koziegłówki, Lgota, Markowice, Miłość, Mysłów, Oczko, Postęp, Rzeszew, Wojsławice, Winowno Kromołów: osada Kromołów
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:26
        Lepsze Wojsławice niż Wojkowice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:26
        Od Wojsławic do Wojkowic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:27
        Za Wojsławice nalej mi w mycę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:27
        Sprzedam w Wojsławicach rośnie równocześnie przy dwóch ulicach
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:27
        Pewna pani z Wojsławic
        Nauczyła się cyganić
        Oszukiwała każdego
        Starego i młodego
        I każdy z nich dał się mamić
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:28
        Żarki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:31
        Lepsze Żarki niż starki
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:32
        Od Żarek do starek
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:32
        Za Żarki piję i tyle.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:32
        Sprzedam z Żarek grzybów masę, nazbierałam je pod lasem
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:32
        Mieszkała raz w Żarkach
        Jedna, mądra starka
        Blisko stodoły
        Tam gdzie te stoły
        Poznać ją było warto
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:33
        Żelisławice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:34
        Żelisławice – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie będzińskim, w gminie Siewierz. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa katowickiego.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:37
        Lepsze Żelisławice niż Zbrosławice
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:37
        Od Żelisławic do Zbrosławic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:38
        Za Żelisławice piję i nie kwiczę
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:38
        Sprzedam chałupę w Żelisławicach stoi równo na dwóch ulicach
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:38
        Pewna pani z Żelisławic
        Nie chciała się wyprowadzić za nic
        Rodzina ją namawiała
        A ona przy swoim obstawała
        Nie można była na to poradzić nic
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:39
        Zawiercie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:40
        ZAWIERCIE
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:43
        Lepsze Zawiercie niż Huta Zawiercie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:43
        Od Zawiercia do Zawiercia Huty zdarłam sobie buty
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:43
        Za Zawiercia wypada się napić jeszcze
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:44
        Sprzedam z Zawiercia buty ale są na nich jakieś gluty
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:44
        Pewna panienka z Zawiercia
        Co miała na imię Helcia
        Skakała na drodze
        Na jednej nodze
        Bo na to miała chęci
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.10.14, 20:46
        Bolesław.
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 24.02.18, 22:33
        Bogusława herbu Topór - w 1196 wieś Łętowice ubogim darowała
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 20.01.19, 23:18
        Jadłam trawę na Porębie
        I miałam niebo w gębie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 12.09.19, 21:17
        Breslall Land (\Vrocław
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 14.09.19, 22:24
        Nimptsch (Niemcze).
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 10.01.20, 21:10
        Albo od nazwiska albo od czegoś charakterystycznego w danym rejonie
      • madohora Re: Wariacje na temat staropolskich nazw miejscow 25.01.21, 15:55
        Nie wiem czy mam rację
        Kolejne wariacje
Inne wątki na temat:
Pełna wersja