Andrespol, Gałkowek, Justynów

  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 12.06.21, 17:56
    Klasyczny nagrobek Biedermanowej
    Najstarszym zabytkiem są rozrzucone obok siebie cztery kamienie z piaskowca pokryte płaskorzeźbami i napisami. Nagrobek ten jest wzmiankowany w opisach parafii Gałków z pierwszej połowy XIX wieku, sporządzonych dla władz ówczesnego województwa mazowieckiego, a także dla władz duchowych. Przez wiele lat był najbardziej imponującym na cmentarzu, a może nawet do końca jego istnienia w 1853 roku. Powstał przed rokiem 1819 i znajdował się po jego lewej stronie „u wschodu”. Drewniany płot wokół cmentarza polecił wystawić w tym samym czasie co nagrobek, własnym kosztem wdowiec Karol Biederman- naddzierżawca dóbr rządowych Łaznów.
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 12.06.21, 17:57
    Nagrobek Natalii Toczyskiej
    Pochodzący prawdopodobnie z cmentarza kamień nagrobny wmurowany jest w bramę ogrodzenia nowego kościoła. Nowy Kościół został wzniesiony w 1876, zaś plebanię wymurowano w 1898, a kościół obwiedziono otynkowanym ogrodzeniem z kamieni i głazów polnych w 1899 roku. (…) Nie sposób odczytać całej treści zapisanej na kamieniu. Prawie całkowicie zatarty jest miesiąc i rok.
    Oto co głosi wyryty tekst”
    … spoczywają zwłoki Ś. P. Natalii Toczyskiej, która przeżywszy lat 12 umarła dnia 7 l… ta (?) 1837 (?) r.
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 12.06.21, 17:57
    Nagrobek Karoliny Trzcińskiej
    (…) część kamienia nagrobnego poświęconego Trzcińskiej urodzonej 31 maja 1808 roku i zmarłej w połogu 24 lutego 1834 roku.
    Z niewyraźnych, pokruszonych liter wyrytych w piaskowcu daje się odczytać:
    … Zow. Trzcińska urodzona 31 maja 1808 zeszła z tego świata dnia 1 marca 1834 obok syna swoiego Macieia urodzonego w dniu 24 lutego 1834 zaraz po urodzeniu zmarłego. Stroskani rodzice na uczczenie wieczney pamiątki ten nadgrobek kładą.
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 12.06.21, 18:02
    Cmentarz wojenny w Gałkowie Małym

    Zlokalizowany w lesie, na przedłużeniu ulicy Wojska Polskiego, ok. 150 m od zabudowań, na pagórku

    Cmentarz wojenny, upamiętniający żołnierzy z I i II wojny światowej. Upamiętnia przede wszystkim wydarzenia z 23 listopada 1914 r., kiedy natarcie armii niemieckiej ( w tym 3 Dywizji Gwardii pod dowództwem gen. Litzmanna) rozbiło obronę Rosjan (6 Dywizja Syberyjska) i pozwoliło na wyrwanie się z okrążenia. Zginęło wówczas ok. 500 żołnierzy rosyjskich. Cmentarz zajmuje pagórek, jego granice wyznaczono betonowymi palikami. Na cmentarzu kamienny pomnik upamiętniający 500 żołnierzy Armii Rosyjskiej z 1914 r. (tekst w języku niemieckim) wraz z dwoma płytami nagrobnymi, kamienny pomnik upamiętniający żołnierzy Wojska Polskiego z 1939 r., kapliczka Matki Boskiej z tekstem Janusza Mariona-More, kamienny pomnik upamiętniający żołnierzy Armii Niemieckiej i Armii Rosyjskiej z 1914 r. oraz mogiły ziemne żołnierzy WP z 1939 r. Symboliczną bramą na cmentarz są dwie konstrukcje drewniane z daszkiem namiotowym. Na terenie cmentarza zabytkowy buk pospolity, o obwodzie ok. 240 cm.
    Pagórek mieszkańcy Gałkowa nazywają potocznie „Górką Hitlera”.
    W lesie otaczającym cmentarz pozostałości okopów oraz innych umocnień. Planowane jest wytyczenie szlaku turystycznego prowadzącego z Gałkowa do Justynowa w gm. Andrespol.
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 12.06.21, 18:04
    Jak przed pandemią byłam w tych okolicach to skupiałam się na tym właśnie cmentarzu. Byłam za krótko więc nie wszystko się udało zobaczyć.
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 12.06.21, 18:05
    Muzeum im. Leokadii Marciniak w Gałkowie Dużym

    Muzeum otwarte w 2003 r., gromadzi eksponaty związane z historią Gałkowa i okolic, pochodzące z darów. Są to zarówno sprzęty gospodarstwa wiejskiego (eksponowane przed budynkiem), jak i gospodarstwa domowego. Ciekawostką jest zachowany tradycyjny strój ludowy, noszony przez jedną z mieszkanek Gałkowa. Ważną rolę ekspozycji odgrywają eksponaty związane z I wojną światową i bitwą, jaka rozegrała się w pobliży Gałkowa 23-24 listopada 1914 r. miedzy wojskami niemieckimi i rosyjskimi. Ogółem muzeum posiada ok. tysiąca eksponatów.
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 12.06.21, 18:07
    Będzelin. Pomnik przyrody- dąb szypułkowy

    Koluszki. Pomnik przyrody- lipa szerokolistna

    Koluszki. Pomnik przyrody- buk pospolity

    Gałków Duży. Okazałe drzewo- lipa szerokolistna
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 12.06.21, 18:08
    Rezerwat Leśny Gałków

    Położony na terenie Leśnictwa Gałków, o powierzchni 57,85 ha- utworzony został 18 lipca 1958r. Główny cel to to zachowanie fragmentu lasu bukowo- jodłowego o cechach pierwotnych. Na terenie rezerwatu znajduje się kilkadziesiąt drzew bukowych w wieku 160-200 i więcej lat.Buki to 50,4%, jodły stanowią 41%, zaś dęby to ok 8% lasu.
  • madohora Re: Andrespol 15.06.21, 15:22
    Gałkówek - szkic historyczny

    I. Gałków i Gałkówek -początki dziejów

    l . Pierwsze wzmianki w dokumentach Najstarszy znany zapis dotyczący Gałkowa pochodzi z dokumentu Konrada Mazowieckiego, sporządzonego na krótko przed. rokiem 1233. Na jego mocy książę darował Gałków biskupowi włocław­skiemu Michałowi w drodze zamiany za Będków -osadę nad rzeką Wolbórką, leżącą w prostej linii piętnaście kilometrów na południe od omawianej. Pierwszy odczytał nazwę Gałkowa w wyżej wymienionym doku-mencie Władysław Semkowicz. Wydawnictwa źródłowe interpre-towały wyraz jako baucov1 lub Bancoi?. Stanowisko Semkowicza w tej sprawie uznają między innymi S. Trawkowski3 i S. M. Zającz­kowski4. Następne wzmianki o miejscowości pochodzą z lat 1273 i 1292. W roku 1273 biskup włocławski Wolimir stwierdził, że Rathek, Raden, Gostek, Nezalec i Radik -ludzie nam przypisani, dziedzice z Gałkowa zwolnieni są od wszelkich opłat -zarówno osobistych, jak i z tytułu posiadania ziemi-poza dwiema miarami miodu rocznie, musząjed nak spełniać wszystkie obowiązki wobec biskupstwa wymagane od przypisańców. Treść dokumentu potwierdzili świadkowie. W roku 1292 omawiany dyplom transumował biskup Wisław, drugi z kolei następca Wolimira5• Niektórzy badacze utożsamiają Gacov -bo tak została zapisana nazwa miejscowości w obu wyżej wymienionych dokumentach -z Gajkowicami, leżącymi na zachód od Moszczenicy. Przeciwko Gał­kowowi świadczyć mają dwa fakty. Po pierwsze: brakuje jego na-zwy wśród miejscowości wymienionych w przywileju księcia Wła­dysława dla biskupstwa włocławskiego, wystawionego w roku 1337 (a datowanego na 1332 r.)6, który wymienia wszystkie wsie w Łę­czyckiem należące do biskupstwa włocławskiego, należy zatem przyjąć, iż miejscowości pominięte w nim weszły w skład tych dóbr dopiero po 1332 r. 7 Po drugie: używanie terminu ascriptici (tzn. przypisańcy, przypisani) było zasadne tylko w zastosowaniu do ludności zamieszkującej kasztelanię wolborską, Gałków natomiast leżał poza jej granicami8 . Za tym, że dokumenty z lat 1279-1292 dotyczą Gałkowa, optu-ją, opierając się na autorytecie E. O. Kossmanna9, S . i S. M. Za-jączkowscy oraz S . Trawkowski10• Ponadto Zajączkowscy, groma-dząc materiały do kolejnych prac, potwierdzali wielokrotnie tezę Kossmanna11• Wcześniej od niemieckiego badacza transumpt bi-skupa Wisława powiązało z Gałkowem wydawnictwo źródłowe Mo-numenta historica dioecesis vladislaviensis12 • Nikt już nie wysuwa zastrzeżeń co do utożsamienia Gałkowa z miejscowością Gakovo -wsią w ziemi łęczyckiej, która pod koniec XIV w. stanowiła uposażenie Mikołaja kustosza łęczyckiego, kanonika płockiego i kruszwickiego. Duchowny ten nadał pewne dochody z młyna Pawłowi "niegdyś młynarzowi" w tejże osadzie. Działo się to w roku 137313. Zagadką pozostaje, dlaczego Mikołaj zadysponował młynem z tytułu pełnienia funkcji kanonika krusz-wickiego -nic nie wiadomo o przynależności Gałkowa do tej kanonii
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 15.06.21, 15:23
    Pod koniec XIV w. stanowiła uposażenie Mikołaja kustosza łęczyckiego, kanonika płockiego i kruszwickiego. Duchowny ten nadał pewne dochody z młyna Pawłowi "niegdyś młynarzowi" w tejże osadzie. Działo się to w roku 137313. Zagadką pozostaje, dlaczego Mikołaj zadysponował młynem z tytułu pełnienia funkcji kanonika krusz-wickiego -nic nie wiadomo o przynależności Gałkowa do tej ka-nonii 14. Z 1427 roku pochodzi pierwsza wzmianka o wsi noszącej dziś nazwę Gałków Duży. Biskup Jan Pella wydał sześciu sołtysom z Gałkowa dokument określający ich obowiązki i prawa, a także opi-sał powinności obciążające mieszkańców15. Z pisma tego dowiadu-jemy się, że przynajmniej w późniejszym Gałkowie Dużym obowią­zywało w roku 1427 prawo niemieckie w jego odmianie średzkiej. Nie znamy jednak dokładnej daty lokowania wsi na tym prawie. Przy-wilej z 1427 r. jest powtórzeniem wcześniejszego aktu, którego fal-syfikatem do tej pory posługiwali się sołtysi. S. M. Zajączkowski sądzi, że lokacji dokonano w końcu XIV lub na początku XV w. W nadaniu z 1373 jest bowiem mowa o dziś nie istniejącej wsi Gał­kówek nad Mrogą, tam bowiem, co wiemy z późniejszych dokumen-tów16, znajdował się młyn. Z tych samych źródeł dowiadujemy się o istnieniu łanów sołtysich w Gałkowie Dużym. Jeżeli więc zawie-rzyć Zajączkowskiemu, ta część wsi powstała pomiędzy 1373 a 1427 rokiem na gruntach starszego Gałkówka17. Jest to jednak tylko naj-ciekawsza z hipotez. Większość badaczy, sugerując się wtórnością słowotwórczą nazwy Gałkówek, uważa osadę nad Mrogą za młodszą od Gałkowa, albo nie wypowiada się na ten temat. Z 1431 roku pochodzi pierwsza wzmianka o folwarku. W tymże roku zostaje erygowana parafia w Łaznowie, najej utrzymanie prze-znaczona zostaje dziesięcina snopowa z pól folwarków we wsiacŁaznów, Będzelin, Gałków18• Płacenie świadczeń na rzecz parafii łaznowskiej dokumentuje jeszcze księga parafialna z pierwszej ćwierci XIX w. Od 1445 roku, kiedy to dokonano urzędowego rozgraniczenia między duplici Gakow a Bedoniem19, mamy do czynienia z rozróż­nianiem w dokumentach obu osiedli. Późniejsze źródła zgodnie potwierdzają istnienie dwu wsi o takiej samej nazwie, dla odróżnie­nia używając wobec nich określeń: maius -minus, maior-minor, duplex, uterque, utraque
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 15.06.21, 15:24
    2. Dane pośrednie dotyczące wieku osad Poza analizą źródeł pisanych pewnych informacji na temat wie-ku osad dostarczają badania archeologiczne, studia nad kształtem osiedli, ich położeniem itp. Na terenie Gałkowa nigdy nie prowadzono wykopalisk archeo-logicznych, natomiast pobliskie znaleziska świadczą o tym, że Wy-żyna Łódzka nie była, zarówno w czasach przedhistorycznych, jak i we wczesnym średniowieczu obszarem bezludnym21• Bardzo mało wiemy o organizacji plemiennej społeczności zamieszkujących zie-mię łęczycką. Ze względu na odległe położenie omawianego osiedla od starych grodów, które były prawdopodobnie ośrodkami władzy plemiennej, trudno jest określić, skąd wywodzili się najstarsi miesz-kańcy wsi. Najbliższym centrum, z którym byli ekonomicznie zwią­zani, są na pewno Brzeziny. Być może obydwie miejscowości łączył jakiś związek. S. M. Zajączkowski analizując sieć osadniczą ziemi łęczyckiej wyróżnił „skupisko północno-brzezińskie"22• Możemy przypuścić, że podobny twór istniał wcześniej i powstawał przmigracje mieszkańców przyszłego miasta powiatowego lub otacza-nie go przez przybyszów, nie rozwiązuje to jednak problemu wieku osady. Brzeziny są bardzo stare, przeżywały różne wzloty i upadki, nie wiadomo, kiedy byłyby w stanie wytworzyć dookoła trwałą otocz-kę wsi łączących je ze światem. Szlak drogowy, na którym leżał Gałków, nigdy w czasach historycznych nie osiągnął jakiegoś szcze-gólnego znaczenia, nie wiadomo kiedy powstał i czy odegrał jaką­kolwiek rolę w kolonizacji tych terenów. Tytułowanie w dokumentach trzynastowiecznych mieszkańców słowem heredes mogło by świadczyć o ich dawnej zasiedziałości w tym miejscu, gdybyśmy posiadali informacje o większym zalud-nieniu okolic. Tymczasem chłopi, którzy zasiedlali tereny bezludne jeszcze w wieku XII, pozostawali długo wolni. W. Wolfarth badając sprawę heredes de Gacov był przeświad­czony o ich szczególnej pozycji społecznej, o czym świadczyć ma niezwykła, jak na dokument tego typu, liczba i pozycja społeczna świadków go sygnujących23• Z czego miałaby brać się zamożność tutejszych kmieci, w której badacz widzi przyczynę wielkiego zaab-sorbowania dostojników? Jedynym bogactwem, jakie posiadali, był rozległy teren, jak oblicza S. Trawkowski -pas ziemi szeroki na 8 i długi na 12 kilometrów. Jeżeli przyjmiemy, że od początku istnie-nia do XVI w. powierzchnia dóbr nie zmieniała się, to rzeczywiście Gałków stanowił łakomy kąsek i mógł stanowić przedmiot przetar-gów pomiędzy biskupem, mieszkańcami i urzędnikami książęcy­mi. Powstaje pytanie, czy nasi heredes osiedlili się tu niedawno i zajęli spory obszar ziemi prawem kaduka, czy może ich mocna pozycja w sporze z biskupem brała się z szacunku wobec „staro-żytności" kmiecego rodu
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 15.06.21, 15:26
    Faktami świadczącymi za dawnością osad gałkowskich jest ich położenie w pobliżu źródeł wody. Przypomnijmy: Gałkówek leżał równolegle do strugi wpływającej do Mrogi i częściowo w widłach obydwu - w górę biegu rzek postępować miały najstarsze grupy osadnicze25 , zabudowania Gałkowa Dużego otaczały pierwotnie staw. Według S. Wojtkowiaka26, okolnica -bo tak przyjęło się na-zywać ten typ osiedla -zapewniała większe bezpieczeństwo bydłu spędzanemu na noc do jej środka. Miejscowości wybudowane na planie okręgu lub owalu są zaliczane do najstarszych: ich procent wzrasta w miarę obejmowania badaniami lat wcześniejszych, na ich terenie znajdują się często zabytki architektury i stanowiska archeologiczne, bywają położone na lepszych glebach i nad wodą, większość owalnic występuje w Pradolinie Warszawsko-Berlińskiej, gdzie znaleziono najstarsze ślady osadnictwa na terenie ziemi łę­czyckiej.
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 15.06.21, 15:27
    II. Rozwój przestrzenny wsi Obydwie części osiedla leżały na trakcie prowadzącym z Brzezin do Piotrkowa. Gałkówek oddalony był o około dwa kilometry w kie-runku północnym od Gałkowa. Pierwsza pewna wzmianka o istnie-niu w tym miejscu młyna pochodzi z 1373 roku27• Według dziewięt­nastowiecznej „Mapy Kwatermistrzostwa Generalnego Wojska Polskiego28" dwór, będący centralnym punktem osiedla, leżał przy ujściu do Mrogi niewielkiej strugi, w wieku XX być może nazywanej Gałkówką29• Po młynie nie pozostało śladu. Tylko koryto Mrogi po wschodniej stronie szosy prowadzącej do Brzezin gwałtownie roz-szerza się i tworzy niewielki staw. Młyna nie notuje już mapa Gil-ly'ego-Crona wydana w 1803
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 15.06.21, 15:29
    L. Marciniakówna31 opracowała schematyczny plan sytuacyjny „Gałków i Gałkówek w 1863 r."32 Zabudowania chłopskie Gałków­ka tworzą tu łuk, jednym końcem stykający się z drogą Brzeziny -Przanowice -Borowo, drugi koniec biegnie prostopadle od połu­dnia do wsi ulicówki Gaj. Dwór znajdował się w centrum łuku. Układ zagród pokrywa się z biegiem rzeczki -domniemanej Gał­kówki. Gałkówek leżał niżej niż Gałków i miał w powszechnym mniemaniu lepsze role, biegły one szerokim pasem równolegle do linii zagród. Tuż przed regulacją dóbr w 1853 roku we wsi znajdo-wało się siedem osad -jej wielkość nie zmieniła się zasadniczo od pierwszej połowy XVI w. W latach 1853-1864 Gałkówek jako wieś przestał istnieć. Pozo-stał natomiast folwark pełniący jeszcze przez długi czas rolę cen-trum administracyjnego gminy Gałkówek obejmującej swym za-sięgiem m . in. wsie wchodzące dawniej w skład majątku33• Osada, która przybrała nazwę Gałków Duży znajduje się około dwóch kilometrów na południe od wcześniej opisywanej. Pierwszą wzmianką lokalizującą tu siedliska ludzkie jest przywilej z 1427 roku. Areał ziemi był tu w XVI i XVII wieku trzykrotnie większy od areału Gałkówka. I w tej wsi stan posiadania chłopów nie ulegał zmianom przez trzysta lat. Tuż przed uwłaszczeniem istniały tu 34 gospodarstwa. Plan w pracy Marciniakówny datowany na 1863 r. przedstawia wieś o kształcie przecinka -jej zachodnia część tworzy owalnicę zbudowaną wokół stawu, ku wschodowi osiedle przecho-dzi w ulicówkę. Staw zaniknął w drugiej połowie XIX w. i ulicówką stała się cała wieś. Pierwotna owalnica znajdowała się po wschod-niej stronie aktualnie istniejącej drogi prowadzącej do Brzezin. Po stronie zachodniej w wieku XIX rozmieszczone były gospodarstwa Gałkowa Poduchownego. Do plebanii należała także wioseczka Czatolin, która powstała na północ od kościoła. Budzi kontrowersje sytuacja przedstawiona na mapie Gilly'ego -wieś jest ulicówką z drogą Brzeziny -Piotrków, wchodzącą do osiedla od strony Brzezin ze wschodu, a wychodzącą w kierunku południowym z zachodniego krańca wsi. N a „Mapie K watermistrzo-stwa ... " Gałków wypadł na nieszczęście na samej krawędzi jednego z kartuszy3 4• Uwzględniono jedynie jego północną część. Przy drodze pomiędzy kościołem a wsią znajduje się pojedyncze gospodar-stwo. Autorka Przemian ... pisze o "folwarczku" w centrum wsi, w którym chłopi odrabiali pańszczyznę podobnie, jak w dużym fol-warku w Gałkówku. Ponieważ jednak opiera się na relacjach sobie współczesnych mieszkańców wsi, mogą tu zachodzić pewne nie-ścisłości. Pomiędzy chłopami a mieszkańcem folwarczku musiał istnieć pewien dystans - w relacjach nazywany jest „dziedzicem". Istnienie w tym miejscu majątku prywatnego wydaje się historycz-nie nieuzasadnione, mimo to Tabella ... z 1827 roku wykazuje we wsi własność prywatną-składającą się z trzech domów, zamiesz-kiwaną przez 19 osób. J. K. Kochanowski wspominając okoliczne rodziny szlacheckie, przy Gałkowie nie wymienił żadnego nazwi-ska. Marciniakównie nie udało się ustalić tożsamości „dziedzica". Z drobnych wzmianek w jej pracy wynika, że przez pewien okres właśnie.folwarczek w Gałkowie Dużym pełnił funkcję siedziby ad-ministratora. Tylko niewielka część gruntów folwarcznych leżała na ziemiach urodzajnych -były to pola w najbliższej okolicy dworu. Obszar przy-legający do dawnych łanów kmiecych Gałkowa Dużego od północy to tereny piaszczyste i w części leżące na stromych zboczach pa-górków. W pobliżu kościoła, gdzie w XIX w. znajdował się wspo-mniany „folwarczek", grunt położony jest nisko w stosunku do dawnych pól kmiecych i przez to podmokły. Bardzo złą glebę -piasz-czystą i zalewaną przez wodę -miały serwitutowe pastwiska na południe od wsi. Folwark niewątpliwie zagospodarowywał po więk­szej części nieużytki pomiędzy istniejącymi już wsiami i na ich obrze-żach. Nie da się niestety umiejscowić dokładnie poszczególnych czę­ści pól folwarcznych wymienionych w inwentarzu z 1582 roku. Praw-dopodobnie nazwy zanikły na skutek zmian w posiadaniu grun-tów35. Natomiast istnieje możliwość zlokalizowania pól wymienionych w „Protokóle spisu funduszów Kościoła .. . " z 1819 r . "Pole dworskie wane Czatolin" leżało w pobliżu dzisiejszej ulicy Czatolińskiej36. Problemy istnieją z umiejscowieniem pola Zado-ryn, leżącego "między polami włościan tejże wsi". Można jednak spekulować, jego obszar pokrywał się z późniejszym Gałkowem Poduchownym -terenami na zachód od obecnej drogi Gałków -Brzeziny, a na południe od zabudowań kościelnych. Fakt, że ani Czatolin, ani Zadoryn nie są wymieniane w dokumentach z XVI i XVII w. oraz wypowiedź jednego z mieszkańców dotycząca „ko-ściółka w lesie" świadczyłyby o późnym zagospodarowaniu terenu na zachód od roli kmiecych. Inwentarz„. z 1642 r. wspomina o dwóch włókach przekazanych parafii. W 1819 r. uposażenie ko-ścioła parafialnego wynosiło 45 mórg ziemi -istnieje prawdopodo-bieństwo, że teren ten pokrywał się z owymi dwiema włókami. Opis z 1582 r . świadczy, że grunty folwarczne nie były pomie-szane z chłopskimi. Podobnie sytuacja przedstawiała się w wieku XIX. Przez stulecia w niewielkim stopniu zmieniały się powierzch-nia gruntów i liczba osad. Niemożliwe do ustalenia jest położenie trzech łanów sołtysich w Gałkowie i Działu Wójtowskiego w Gałkówku. W końcu XVI w. obszar podporządkowany dworowi w Gałkówku ciągnął się nieregularnym pasem z północnego zachodu na połu­dniowy wschód-od Malczewa i rzeki Pustułki, płynącej przez Wit-kowice do rzeki Miazgi w okolicach Kurowic i wsi Chrusty w do-brach łaznowskich. Od zachodu ograniczał go majątek szlachecki Bedoń, od wschodu Przanowice i Żakowice. Najstarszymi częściami dóbr gałkowskich były na pewno oby-dwie wsie: Gałków i Gałkówek. Możliwe, że równocześnie z lokacją na prawie niemieckim lub niedługo po tym fakcie powstał folwark, który stopniowo wypełniał pustki pomiędzy wsiami. Do roku 163637 zagospodarowano tereny graniczące z lasem oddzielającym Gał­ków Duży od Bedonia. Zarówno folwark, jak i wieś korzystały ze śródleśnego położenia, o czym świadczą opłaty gajnego i drewnego wspominane w inwentarzach dóbr.
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 15.06.21, 15:31
    Kolonia-Gałkówek -częściowo na terenach folwarku w półno­cno-zachodniej jego części, według Tabelli miast... liczyła 65 domostw i 409 mieszkańców, role obejmowały przeciętnie pół włóki; Kolonia-Borowo -według tego samego źródła liczyła 58 domostw i 441 mieszkańców, ponad połowę stanowiły gospodarstwa duże, pełnorolne Kolonia-Borowo korzystała ponadto z serwitutów, czego była pozbawiona pierwsza z wymienionych wsi
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 15.06.21, 15:31
    W latach dzielących mapy Gilly'ego-Crona i „Mapę Kwatermistrzo-stwa ... " poprawiono być może skrót umożliwiający przejazd dawnym traktem bez potrzeby pokonywania całej długości Gałkowa Dużego. Na mapach droga z Brzezin rozgałęziała się odtąd w Gałkówku. Skrót pobiegł na południe-południowy zachód obok gałkowskiego kościo­ła. Przecinał obniżenia terenu, na których leżały: ziemia kościelna po stronie zachodniej i mały „folwarczek" po stronie wschodniej -po czym łączył się na powrót z głównym traktem. Zakole traktu prowadzące wzdłuż wschodniej granicy majątku i zawracające na zachód przez Gałków Duży istniało prawdopodobnie ze względu na rozległe błota powstające wiosną i jesienią w centrum wsi. Duże połacie gruntów leżą tu znacznie poniżej poziomu omawianych dróg4° . W 1853 przeprowadzono regulację majątku Gałków. Z siedmiu osad, które tworzyły Gałkówek, trzy przeniesiono do Gałkowa Du-żego na zachód od traktu piotrkowskiego, a pozostałe cztery znala-zły się na tzw. Mogiłkach41-w wąskim pasie dawnej ziemi folwarcz-nej pomiędzy głównym odgałęzieniem traktu a Przanowicami. Znikła w ten sposób wieś Gałkówek, a pozostał folwark o tej nazwie42• Skonfiskowano większość ziemi kościelnej, pozostawiając na użytek plebanii siedem do ośmiu mórg. Piętnaście działek o wiel-kości od 3 do 4 mórg darowano dymisjonowanym żołnierzom ro-syjskim (przeważnie niemieckiego pochodzenia). Obdarowani szybko pozbyli się ziemi, sprzedając ją okolicznym chłopom
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 15.06.21, 15:33
    Folwarczek" leżący na terenie Gałkowa nabyli dwaj gospodarze. W zamian za zrzeczenie się serwitutów wieś zyskała 209 m. 267 pr. pastwisk w zaroślach pomiędzy polami włościańskimi a wsią Borowa
    Chociaż regulację przeprowadzono na bardzo ciężkich dla chłopów warunkach44 i nie bez rozmaitych matactw ze strony administrato-rów majątku, w ostatecznym wyniku wieś zyskała na uwłaszczeniu. Dzięki przynależności do wsi rządowych, gdzie administratorzy i dzierżawcy mieli małe pole manewru, nie wystąpiło w Gałkowie rugowanie chłopów w celu powiększenia folwarku4 5 • Gospodarstwa nie były bardzo rozdrobnione. Po regulacji zna-komitą większość stanowiły osady obejmujące około 20 mórg. W 1848 roku rozpoczęto budowę dróg bitych łączących Łódź z okolicą. Droga Brzeziny -Piotrków pobiegła starym handlowym traktem przez Rokiciny. Szlak przechodzący przez Gałków defini-tywnie stracił na znaczeniu. Od 1866 r. ruszyła budowa trasy kolejowej Koluszki-Łódź. Tor przeciął w połowie role gospodarzy mieszkających po południowej stronie wsi. W związku z utrudnieniem dostępu do pól niektórzy rolnicy postanowili przeprowadzić się na drugą stronę toru, na drogę oddzielającą grunty orne od pastwisk serwitutowych46• W ten spo-sób powstała nowa wieś Gałków Mały. Do przełomu wieków liczyła 15 gospodarstw. W 1920 r. rozparcelowano na prośbę mieszkańców wsi majątek majoracki Gałkówek liczący 266 ha 8681 m2• Majątek przejęło 20 bezrolnych z Gałkowa i Kolonii Gałkówek (w tym czterej robotnicy folwarczni) oraz 18 gospodarzy małorolnych. Tak powstała nowa wieś Gałkówek Parcela47 .W 1927 r . przeprowadzono w niej dreno-wanie i meliorację. Gałkówek Parcela leży najbliżej miejsca, gdzie znajdował się Gałkówek -część domów pobudowano wzdłuż tej samej strugi, tylko w wyższym jej biegu. Rozwój sieci kolejowej, budowa składnicy wojskowej wpłynęły na szybki rozwój wsi i wzrost zaludnienia. Duże zmiany zachodziły po południowej stronie toru kolejowego. Na terenie serwitutowych pastwisk, podzielonych między chłopów w 1900, zaczynają osie-dlać się dawni letnicy, kolejarze, rodziny wojskowych. Na początku
    lat trzydziestych Gałków Mały miał już większą liczbę mieszkań­ców niż osada macierzysta48• Kolej i jednostka wojskowa przyczy-niły się do wzrostu zamożności mieszkańców i zmiany struktury zawodowej. Nowa wieś przybierała z wolna charakter osiedla ro-botniczego.
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 15.06.21, 15:35
    W czasie okupacji niemieckiej miejscowość znalazła się w Kraju Warty, na samej granicy jego obszaru. Od wiosny 1941 r. rozpo-częły się we wsi akcje wysiedleńcze, początkowo mające na celu upełnorolnienie gospodarzy-Niemców. Tych było w Gałkowie tyl-ko trzech, więc pierwsza fala wysiedleń nie spowodowała większych zmian w strukturze ludności. Gospodarstwa znalazły się pod za-rządem Wschodnioniemieckiej Wspólnoty Uprawy Ziemi. Komisarz z ramienia tej organizacji urzędujący w Gałkówku Parceli scalił tam działki kilkunastu rolników i utworzył gospodarstwo wzorco-we, w którym dotychczasowi właściciele pracowali jak wyrobnicy -za stałą ordynarię. Do końca wojny w Gałkowie pozostało wrę­kach Polaków tylko 7 gospodarstw. Niemcy znacznie rozbudowali składnicę uzbrojenia, przekształ­cając ją w zakład pracy przymusowej, który zajmował się produk-cją i gromadzeniem amunicji dla armii niemieckiej49• Po wojnie nastąpiło dalsze zasiedlanie dawnych pastwisk w Gałkowie Małym -głównie przez ludność pracującą w Łodzi i Koluszkach. Gałków Duży rozwijał się znacznie wolniej. Skupio-ny wokół głównej ulicy bardziej przypomina wieś. Mimo że dziś znajduje się tu 120 gospodarstw, prawdopodobnie żadna rodzina nie poprzestaje na zyskach z rolnictwa. Spora ilość ziemi znajduje się w dzierżawach u bogatszych rolników, ale w ostatnich latach również oni szukają dodatkowego zajęcia. Część pól obsiewana jest zbożem po to tylko, by nie dopuścić do zachwaszczenia i wyjało­wienia gleby. Nowe ulice pobiegły nie tylko przez dawne nieurodzajne pastwi-ska, ale także grunty orne. Widoczne jest to przede wszystkim w Gałkowie Małym. Ostatnimi czasy zaczął rozbudowywać się tak-że Gałków Duży. Zabudowa posunęła się na północ w kierunku Brzezin i na wschód w stronę Różycy.
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 15.06.21, 15:36
    W najbliższym czasie rozrost wsi najprawdopodobniej ulegnie zahamowaniu. Po południowej stronie torów kolejowych wykorzy-stano bowiem prawie w stu procentach działki znajdujące sw pobliżu głównych ulic. Przeznaczenie obszaru Gałkowa Dużego pod zabudowę wymagałoby dużych nakładów na osuszenie i uzbro-jenie terenu. Niska cena ziemi leżącej poza ważnymi szlakami ko-munikacyjnymi sprawia, że sprzedaż działek jest mało opłacalna. Dopiero od niedawna na tym terenie zaczęły powstawać małe i śred­nie zakłady produkcyjne, tworząc nowe miejsca pracy. Do tej pory nie mówi się nic o zmianach, jakie mogą tu nastąpić w wyniku rozbudowy samej Łodzi oraz sieci autostrad wokół niej. W przy-szłości Gałków stanie się prawdopodobnie przedmieściem. Dobre połączenia komunikacyjne powodują, że już teraz czas dojazdu do centrum miasta porównywalny jest z tym, jakiego potrzebują miesz-kańcy dzielnic położonych na jego obrzeżach. Jeżeli nie zostaną zainicjowane konkretne inwestycje na terenie miejscowości, naj-prawdopodobniej zostanie ona stopniowo zasiedlona przez wzbo-gaconych łodzian emigrujących poza miasto i stąd dojeżdżających do pracy

    Kronika Łódzka
  • madohora Re: Andrespol 15.06.21, 15:50
    Katastrofa w Gałkówku

    Jedna osoba lekko ranna Dziś nad ranem, na stacji Gałkówek, tolała miejsce groźna katastrofa kolejo­wą wskutek zderzenia dwuch pociągów barowych. Jeden z nich Idąc ze Skalmierzyc, na-k^hał na pociąg stojący na linii. Wsku-tek tego zderzenia jeden parowóz został c,Sżko uszkodzony i siedem wagonów r°sbitych. Według zaczerpniętych przez ,Uis o godzinie 3-ej nad ranem informacji, ^ważniejszych ofiar w ludziach niema, Jtt'na osoba Jest podobno tylko lekko ran na, W chwili oddawania numeru na tna-*2Vnę, udała się z Łodzi do Gałkówka, **Gcjalna komisja śledcza, która ma zba-. *6 Przyczynę I rozmiary katastrofy

    1927 rok
  • madohora Re: Andrespol 15.06.21, 15:51
    A przez te tory w Gałkówku jeszcze dzisiaj strach przechodzić.
  • madohora Re: Andrespol 15.08.21, 19:11
    🌆
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 31.01.22, 10:51
    https://fotoforum.gazeta.pl/photo/1/rb/qa/wzpg/uOqAO9LQZMg5pSRsX.jpg
  • madohora Re: Andrespol, Gałkowek, Justynów 31.01.22, 10:51
    https://fotoforum.gazeta.pl/photo/3/wd/qa/jcow/RYdgUwFaa5fXUy7G2X.png
  • madohora Re: Andrespol 07.07.22, 22:56
    https://fotoforum.gazeta.pl/photo/1/rb/qa/wzpg/uOqAO9LQZMg5pSRsX.jpg
Pełna wersja