madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:34 Pucheroki (puchery, pueri, z łac. puer znaczy chłopiec) to zwyczaj obchodzony w Niedzielę Palmową w Krakowie i okolicach. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:35 Wczesnym rankiem w Palmową Niedzielę przebrani chłopcy chodzą po domach. Ubrani w kożuchy odwrócone futrem na wierzch, na głowach noszą wysokie, stożkowate czapki z kolorowej bibuły, twarze smolą sadzą. W pasie przewiązani są powrósłami. W jednej ręce mają koszyk z sieczką, w drugiej – drewniany młotek z długą rękojeścią, oplecioną bibułą. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:36 Wstańcie gospodyni, wstańcie gospodarzu, Bo już dzień nastaje, Pucheroki na podwórzu. Popatrzcie się na mnie i rzetelnie obsłużcie I duże jajeczka do koszyka włóżcie. Żebym se nie myślał, żeście bardzo skąpi, Kto pucheroka polubi, ten do nieba wstąpi! Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:37 Występowanie zwyczaju było rozległe głównie na północ od Krakowa, dawna granica Galicji, to granica występowania zwyczaju pucheroków. Przed I wojną światową zwyczaj chodzenia po pucherokach, obejmował zasięgiem ponad 50 podkrakowskich wsi. W 1966 roku był żywy w 15 wsiach: Zielonkach, Bibicach, Trojanowicach, Boleniu, Garlicy Murowanej i Pękowicach (teren parafii w Zielonkach; dziś gm. Zielonki), Modlniczce, Tomaszowicach, Trojadynie, Ujeździe (dziś gm. Wielka Wieś) oraz w Toniach, Witkowicach, Górce Narodowej, Prądniku Czerwonym i Łęgu (granice miasta Krakowa)[6]. Od lat 60. XX wieku, z inicjatywy bibickiego regionalisty Henryka Banasia i zieloneckiego ośrodka kultury, organizowane są coroczne przeglądy pucheroków. Ma to niewątpliwy wpływ trwałość zwyczaju Do końca XX w. zwyczaj nieprzerwanie kultywowany był w: Bibicach, Zielonkach i Trojanowicach; po przerwie reaktywowany został w Tomaszowicach. ( W 2010 r. zwyczaj ten, jakkolwiek zanikający, jest nadal żywy w niektórych wsiach podkrakowskich, m.in. w Bibicach, Zielonkach i Trojanowicach oraz w Tomaszowicach Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:38 WIELKANOC PO KRAKOWSKU - www.ekologia.pl Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:41 Etnolożka Barbara Ogrodowska jest zdania, że tradycja ta nawiązuje do wiosennych słowiańskich obrzędów wypędzania zimy. Związana jest z nią legenda o pogańskiej świątyni w Lednicy Górnej, która stała nad źródełkiem w świętym gaju pod Kopcową Górą. Kapłanka, która strzegła w niej ognia, wychodziła raz do roku z nadejściem wiosny w poszukiwaniu następczyni. Wybrana przez nią dziewczyna nie mogła się wykupić, dlatego panny chowały się, gdzie mogły. Symbolizująca kapłankę Siuda Baba jest czarna od sadzy, bo przez cały rok pilnowania ognia kapłance nie było wolno ani przebrać się, ani myć[2] lub - według innej wersji - ponieważ następczyni czerniono twarz. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:43 Zwyczaj ten obecnie zachował się jedynie w okolicach Krakowa. Do legendy dodany został wątek chrześcijański i tradycyjnie co roku widowisko Siudej jest wystawiane w Poniedziałek Wielkanocny we wsi Lednica Górna. Wprawdzie można się na nie natknąć także w pobliskiej Wieliczce, jednak według mieszkańców Lednicy nie jest to prawdziwa Siuda Baba, mimo że naśladuje ją dosyć dokładnie Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:43 Siuda Baba chodzi od domu do domu w towarzystwie drugiego mężczyzny przebranego za Cygana oraz czterech chłopców, którzy powinni być przebrani w tradycyjne stroje krakowskie, chociaż nie zawsze przestrzega się tego wymogu. Siuda Baba (w Wieliczce) lub jeden z krakowiaków (w Lednicy Górnej) niesie „wózek” (wielkanocny ogródek) i zbiera datki[2][3]. Nagabują przechodniów, czerniąc im twarze sadzą[2][3], według niektórych źródeł także oblewając wodą z sikawki Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:46 „Zmartwychwstał Zbawiciel, Świata Odkupiciel Piekła swoją mocą, zbliżył jedną nocą. Poszła była poszła Matuleńka Boża Na łączkę zieloną, po wodę studzienną ...” Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:47 Za Siudą Babą biegają gapie i dzieci, wykrzykując: Siuda, ruda popielata Z batem lata. Siuda, ruda popielata Co kominy wymiata Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:47 W związku z migracjami ludności, także w Lednicy Górnej pojawiają się nowi mieszkańcy, którzy nie są zaznajomieni z miejscowymi zwyczajami. Niektórzy na wizytę Siudej reagują bardzo entuzjastycznie, traktując ją trochę jak atrakcję turystyczną. Inni natomiast nie odnoszą się do tego zwyczaju zbyt przychylnie i nie otwierają swoich drzwi. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 16:46 LANY PONIEDZIAŁEK - Wyborcza - 12.04.2023 Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:50 Walatka (zwana też na wybitki) – dawna zabawa wielkanocna. Polegała na takim toczeniu pisanek po stole, by się zderzyły. Właściciel „silniejszego” jajka zabierał rozbitą pisankę przeciwnika. W innym wariancie walatki jajka brano do ręki i stukano się ich czubkam]. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:55 Odpustowi towarzyszą kramy z kiermaszem zabawek ludowych, strzelnice sportowe, karuzele dla dzieci, loterie fantowe itp. Na straganach wyłożone są plastikowe zabawki, pierścionki z kolorowymi oczkami, słodycze, w tym tradycyjne serca z piernika. Osobliwością krakowskiego odpustu są drewniane figurki żydowskich grajków i Żydów studiujących Torę (figurki tzw. „żydków”). Innym charakterystycznym elementem krakowskiego odpustu są tradycyjne, małe precelki nawlekane na nić, tworzące wieniec. Popularności dawnego obyczaju sprzyja bliskie sąsiedztwo Lasku Wolskiego i Kopca Kościuszki, tradycyjnych tras spacerowych. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:55 Na pamiątkę tej biblijnej historii powszechna była w Europie, zwłaszcza w okresie kontrreformacji tradycja odwiedzania w drugi dzień świąt wielkanocnych kościoła poza miastem. Kościół św. Augustyna i św. Jana Chrzciciela (norbertanek) na Zwierzyńcu znajduje się około 1,5 km od bram średniowiecznego Krakowa). Pierwsza wzmianka o krakowskim odpuście pochodzi z rękopisu Giovanniego Paolo Mucantiego – sekretarza legata papieskiego. Mucanti przebywał w Krakowie w latach 1596–1597 i zapisał: Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 15:57 Emaus znany był też kiedyś w Poznaniu (obecnie próbuje się wskrzesić tradycję odwiedzania tamtejszego kościoła św. Jana Jerozolimskiego za murami) oraz do niedawna również w Pińczowie na wzgórzu św. Anny przy kaplicy pod tym samym wezwaniem, ale do czasów obecnych bez przerw przetrwał jedynie w Krakowie i Kaliszu. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 16:43 WIELKANOC W KRAKOWIE - www.krakow.pl - 12.04.2023 Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 16:59 TRADYCYJNA RĘKAWKA W KRAKOWIE - Radio Eska - 12.04.2023 Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:02 Rękawka – krakowskie święto, obchodzone na Wzgórzu Lasoty po pierwszej wiosennej pełni (obecnie najczęściej we Wtorek Wielkanocny), nawiązujące do słowiańskiej tradycji wiosennego święta zmarłych. Do tradycji Rękawki należy m.in. rzucanie oraz toczenie jaj, symbolu nowego życia. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:02 Wiąże się go z legendą o kopcu, usypanym po śmierci Kraka przez lud. Tradycja podaje, że ziemię na kopiec noszono w rękawach i stąd wzięła się nazwa „Rękawka”. Na podobny źródłosłów wskazuje jedna z fraszek Jana Kochanowskiego, w której „rękawka” oznacza grobowiec usypany rękami. Rękawka swoimi korzeniami niewątpliwie nawiązuje do pogańskich obrzędów związanych z Dziadami wiosennymi, przypadającymi na okres przesilenia wiosennego. Sam źródłosłów, wbrew ludowej tradycji, nie ma nic wspólnego z noszeniem ziemi, chociaż nawiązuje do kultu zmarłych. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:03 Do przejawów pierwotnej czci oddawanej zmarłym należało między innymi zrzucanie ze wzgórza pokarmów i monet. Możliwe, że nastąpiło to, w oparciu o, być może jeszcze przedsłowiański, kopiec oraz połączenie wątków z legendy o Kraku z wierzeniami słowiańskimi[6]. Obrzęd może być również echem dawnych tradycji celtyckich związanych z kultem boga śmierci Smertiusa Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:04 W okresie przynależności miasta do Austrii, w 1897 roku obchody zostały zakazane. Zamknięto nawet dojście na kopiec. Władze planowały w tej okolicy budowę fortu artyleryjskiego, a ponadto chciały zlikwidować tumult i przejawy agresji wśród zgromadzonych pod kopcem. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:06 II poł. XVI wieku "Księgi Hetmańskie" Stanisława Sarneckiego: "Szczepili lucos z drzew osobliwych gaiki i pieniądze szczero - srebrne, które zowią świętego Jana pieniędzmi rozsiewali/.../ i igrzyska tu rozmaite sprawowali. Prawdopodobnie zaduszki odbywały się w pierwszy dzień wiosny, i na tę okazję wzgórze Kopca iluminowane było oczyszczającym ogniem, sadzono święte gaiki, przypuszczalnie by dusze zmarłych powracających w postaci ptaków miały gdzie odpocząć. Złe duchy organizując pokazy walk szermiercznych i prawdopodobnie z tego samego powodu w ziemię zaorywano monety z podobiznami św. Jana. Aby odciągnąć uczestników pogańskiego święta władze kościelne wybudowały kościół pod wezwaniem św. Benedykta, w którym to kościółku odpust odbywał się tego samego dnia co zaduszki. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:07 1846 rok - Wybudowanie wokół Kopca fortu wojskowego ostatecznie przesądziło o przeniesieniu święta Rękawki pod kościół św. Benedykta. Odpowiedz Link
madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:08 Czy to tylko odpust odbywający się w trzeci Dzień Świąt Wielkanocnych pod Kościółkiem św. Benedykta, czy też ślad prastarych obrzędów słowiańskich? Od 2001 roku Dom Kultury "Podgórze" organizuje Rękawkę w innej formie - wraca do jej prasłowiańskich korzeni - umożliwiając cofnięcie się w czasie o sześć wieków. Pod Kopcem Krakusa można zobaczyć jak wyglądało życie we wczesnośredniowiecznych osadach, rzemiosło, uzbrojenie, stroje. Można spróbować potraw gotowanych według przepisów naszych przodków i zobaczyć jak wyglądały średniowieczne potyczki zbrojne. Uzupełnieniem jest możliwość poznania historii Kopca Krakusa, państwa Wiślan i Polan Odpowiedz Link