Krzyżówki i szarady na Wielkonoc

    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:10
      Poniedziałek Wielkanocny
      śmigus-dyngus (polskie ruchome święto, które często odbiega od tradycyjnych urodzajnych form)
      Wielkanocne smaganie (z różnymi wariantami w Czechach oraz Polsce)
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:12
      Śmigus-dyngus (znany także jako: lany poniedziałek) – zwyczaj pierwotnie zachodniosłowiański, a wtórnie związany z Poniedziałkiem Wielkanocnym w kościele katolickim. Współcześnie posiada wiele regionalnych nazw.
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:13
      Konrad Waldhauser (właśc. Waldhausen, ur. 1326, zm. 8 grudnia 1369 w Pradze) – austriacki kaznodzieja, augustianin, myśliciel, jeden z prekursorów husytyzmu
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:13
      Początkowo głosił kazania w księstwach austriackich. W 1363 występował w Pradze, gdzie z racji popularności jego głoszone po niemiecku kazania tłumaczono na język czeski W stolicy Czech kazań słuchał m.in. król Karol
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:14
      Zabraniajcie, aby w drugie i trzecie święto wielkanocne mężczyźni kobiet a kobiety mężczyzn nie ważyli się napastować o jaja i inne podarunki, co pospolicie się nazywa dyngować (...), ani do wody ciągnąć, bo swawole i dręczenia takie nie odbywają się bez grzechu śmiertelnego i obrazy imienia Boskiego
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:16
      Słowianie uważali, że oblewanie się wodą miało sprzyjać płodności, dlatego oblewaniu podlegały przede wszystkim panny na wydaniu, z tego powodu obrządki polewania się wodą miały niekiedy charakter matrymonialny. Po synkretyzmie z chrześcijaństwem w niektórych regionach ustalono, że trzeciego dnia Wielkanocy panny i dziewczęta mają prawo do odwzajemnionego rewanżu za wcześniejsze oblanie ich wodą
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:18
      Chrześcijaństwo przejąwszy rodzimy zwyczaj powiązało go z oczyszczającą symboliką wody oraz upamiętnianiem rozpędzania gromadzących się tłumów w Wielki Poniedziałek rozmawiających o zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa. Dawniej Polacy obchodzili święto prawdopodobnie w ramach upamiętnienia chrztu Polski Taka informacja została również napisana na stronie Dyngus Day
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:19
      Poza Słowianami zwyczaj oblewania się wodą praktykują również Meksykanie w Wielką Sobotę. Społeczności Dalekiego Wschodu praktykują Songkran, który również wypada na wiosnę, ale nie jest on związany z okresem wielkanocnym.
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:20
      Babasik (babaskik) – zwyczaj ludowy związany z obrządkami wielkanocnymi, żeński śmigus-dyngus, występujący na ziemi krakowskiej, głównie w okolicach Wieliczki i Bochni
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:21
      W poniedziałek wielkanocny mężczyźni oblewali wodą kobiety na znak oczyszczenia, co również miało sprzyjać płodności. W odwecie za lany poniedziałek, w kolejny dzień kobiety oblewały mężczyzn, stąd wzięła się też nazwa zabawy – babasik. Wzajemne gonitwy i chlustanie się wodą często przedłużało się na następne dni, dlatego powstało znane przysłowie „aż do Zielonych Świątek, można lać się w każdy piątek”
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:24
      Zamzam, Zemzem – święta studnia w Mekce w pobliżu świątyni Al-Kaba; według tradycji powstała w czasach Abrahama. Tradycja mówi, że w jej miejscu w czasach proroka wytrysnęło źródło, gdy Hagar pozostawiona na pustyni z małym synem Izmaelem rozpaczliwie poszukiwała wody[1]. Nazwa tego źródła wywodzi się od arabskiego słowa zam (dość), ponieważ gdy woda tryskała z ziemi pod wysokim ciśnieniem, Hagar krzyczała właśnie „dość, dość”. Później studnia została zapomniana i zasypana. Ponownie odkrył ją dziadek Mahometa, Abd al-Muttalib. Obecnie odwiedzana przez pielgrzymów muzułmańskich podczas hadżdżu. Picie wody z Zamzamu jest obyczajem religijnym zapewniającym zdrowie wiernego. Wodę z Zamzamu przechowuje się w specjalnych buteleczkach zwanych zamzamijja.
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:26
      Wielkanocne smaganie (czes. pomlázka, słow. šibačka, węg. sibala niem. schmackostern) – zwyczaj wywodzący się z obrzędów i praktyk pogańskich, obecnie związany z Poniedziałkiem Wielkanocnym, obchodzony w Czechach, Słowacji, Polscei na północy Węgier Dawniej był również dobrze zachowany w Prusach.
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:27
      Słowackie słowo Sibacka i węgierskie sibala, najprawdopodobniej pochodzi do frazy, które jest odpowiednikiem średniopolskiego szybać. Jest ona synonimem, dla słów takich jak śmignąć (nadać czemuś szybki ruch, wznieść w powietrze, lub smagać), szybować, siec
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:28
      Zwyczaj był jedną z wielu słowiańskich praktyk obchodzonych przy nadejściu wiosny. Smaganie miało uzdrawiać, dostarczać siły witalne i wypędzać złe moce (duchy). W folklorze słowiańskim smaganie było często zbieżne z oblewaniem i wraz z nim było szczególnie ważne dla panien i dziewcząt, bo miało sprzyjać płodności. Zwyczaj ten był często praktykowany przy kolędowaniu wielkanocnym. Współcześnie zaadaptowały się także pojęcia takie jak np. śmiguśny poniedziałek (w Polsce), Sibati Utorok (na Słowacji), Mrskany Poniedieli (na Morawach). Chrześcijaństwo przyjmując ten pogański zwyczaj, powiązało go z cierpieniem Jezusa Chrystusa, w trakcie drogi krzyżowej i zaczęło interpretować jako rodzaj umartwiania. Na Górnym Śląsku Cieszyńskim bicie witkami interpretuje się jako "suszenie" konieczne po wcześniejszym oblaniu wodą
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:29
      https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Gardavsk%C3%A1_Moravsk%C3%A9_typy.jpg/330px-Gardavsk%C3%A1_Moravsk%C3%A9_typy.jpg
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:30
      Z tradycją tą prawdopodobnie związana jest legenda, przekazywana przez mieszkańców z ust do ust. Opowiada o tym, jak przed wiekami do wioski przybyli jeńcy z niewoli tatarskiej. Tatarzy okaleczyli znaczną część, zdzierając z nich ubrania oraz obcinając języki. Miało to na celu uniemożliwienie im zdania relacji z wydarzeń podczas niewoli. Tak sponiewieranych pozostawiono samym sobie. Chroniąc się przed zimnem, przywdziali ubrania ze słomy, którą znaleźli na pobliskich polach. Mieszkańcy przyjęli ich oraz zaopiekowali się nimi, a na pamiątkę tego wydarzenia wieś nazywa się Dobra
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:31
      Wygląd dziadów miał szczególne znaczenie symboliczne. Maska odnosiła się do pozaludzkiej przynależności. W zwierzęcej sierści jak i słomie ukrywa się symbolika płodności. Przyodziani w ten sposób ludzie nabierają cech roślinnych jak i zwierzęcych. "Dziady" były powszechnym określeniem na wędrownych żebraków. Wierzono, że posiadają zdolność łączenia świata żywych i umarłych. Dlatego postacie przemieszczające się między domostwami, można utożsamiać ze zmarłymi. Hałas jako znak życia, oznaczał ich przyjmowanie. Obdarowywanie miało zagwarantować urodzajność i płodność roślin w nadchodzącym okresie wegetacji. Używanie słomy związane było z wiarą, iż jest ona miejscem przebywania zmarłych dusz. Dlatego postać owinięta nią od stóp do głowy jednoznacznie kojarzyła się ze światem zmarłych
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:34
      Poniedziałek Wielkanocny (zwany też lanym poniedziałkiem) – drugi dzień świąt Wielkanocy, stanowiący w Polsce dzień wolny od pracy
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:35
      Tradycją Poniedziałku Wielkanocnego na wsiach było (i jest do dzisiaj w niektórych regionach południowej Polski) robienie psikusów sąsiadom. Zamieniano bramy, na dachach umieszczano narzędzia rolnicze, chowano wiadra na wodę.
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:36
      https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/21.4.14_Lamacaes_1_Easter_Monday_Parade_070_%2813983298816%29.jpg/239px-21.4.14_Lamacaes_1_Easter_Monday_Parade_070_%2813983298816%29.jpg
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:36
      Zazwyczaj z kurkiem dyngusowych chodzili kilkunastoletni chłopcy, poza samym wózkiem mieli również przy sobie specjalnie wykonane szpikulce (straszaki z deseczek zakończone szpikulcem) do kłucia odwiedzanych dziewcząt. Prowadzony był przez śpiewających kawalerów, których zadaniem było zbieranie datków po domach. Grupy kawalerów nazywano kurcarzami. Mieli oni przy sobie wodę, którą polewali panny. Rytuał miał za zadanie skojarzyć młode pary i zapewnić rodzinom zdrowie. Lejąc wodę młodzież wyśpiewywała (Ogrodowska, 2006):
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:37
      Z czasem żywego ptaka zastąpiono sztucznym: ulepionym z gliny, pieczonym z ciasta, wycinanym z deski lub dyni, często obklejony pierzem. Tradycyjnie wózek dyngusowy malowano na czerwono i zdobiono suszonymi źdźbłami zbóż, traw i kwiatów. Ozdabiano go również koralikami, błyskotkami, kolorowymi wstążkami, a nawet lalkami w strojach ludowych. Samego koguta również ozdabiano wstążkami, był bardzo ważny ponieważ traktowano go jako pamiątkę po kogucie, który pianiem obwieścił zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Stanowi to doskonały przykład nawarstwiania się zwyczajów chrześcijańskich w kulturze tradycyjnej, a precyzyjniej mówiąc nadawania starym pogańskich zwyczajom nowych chrześcijańskich znaczeń.
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:38
      „Za piecem, za piecem ale nie za tym – siedzi
      kokoszka z kurkiem czubatym.
      Sio kurku, sio kurku zza pieca tego, Ŝebyś ty nie
      zrobił kokoszce co złego.
      Sio kurku, sio kurku! z mego zapiecka, Ŝebyś ty
      nie zrobił kokoszce dziecka.
      Nie myślę, nie myślę o głupie dzieje ja przy
      swojej kokoszce nóŜki grzeję”.
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:40
      Przy zbliżających się Walentynkach warto przypomnieć jak dawniej przeżywano pierwsze miłostki, zaloty i swaty… Czas na tego rodzaju uczucia przychodził niepostrzeżenie i nieodwołalnie. Sam Melchior Wańkowicz mówił, że „Idzie ku dorosłemu”… Dziewczyny i chłopcy – odrębne dotychczas światy, nagle zaczynali spoglądać na siebie inaczej i inaczej siebie spostrzegać. Zaczynały się wzajemne fascynacje i nieznane dotąd uczucia…
    • madohora Re: Krzyżówki i szarady na Wielkonoc 12.04.23, 17:40
      Dyngusowe przywoływki zwyczaj ten polegał na tym, że w Wielką Niedzielę wieczorem ludzie na czele z Komitetem Klubu, prezesem niosącym księgę protokołów oraz orkiestrą obchodzili wieś, a następnie udawali się na centralny plac, gdzie kawalerowie reprezentujący grupę wychodzili na dach stojącego tam budynku, na wysokie drzewo lub specjalnie przygotowaną trybunę, z której po krótkim wstępie donośnie wygłaszali przywoływki. Były to krótkie teksty odnoszące się do każdej z panien z danej wsi
Pełna wersja