Czy wiecie że...

21.09.04, 13:44
Początki osadnictwa
w Kotlinie Warszawskiej datuje się na wiek X, jednak Warszawa weszła do grona
najważniejszych miast polskich. Z 1262 r. pochodzi pierwsza wzmianka w
kronikach ruskich o spaleniu w czasie najazdu litewsko-ruskiego istniejącego
w miejscu obecnego Ogrodu Botanicznego, w pobliżu Zamku Ujazdowskiego,
drewnianego grodu książąt mazowieckich w Jazdowie. Po raz drugi Jazdów został
zdobyty i złupiony w 1281 roku i prawdopodobnie nie został już odbudowany.

W końcu XIII w.
kilka kilometrów na północ od Jazdowa w miejscu, gdzie dziś wznosi się Zamek
Królewski, na wysokiej skarpie wiślanej założono nowy gród książęcy -
dzisiejszą Warszawę.

Najwcześniejsza
pisana wzmianka o Warszawie znajduje się w dokumencie z 1313 r. W 1339 odbył
się w Warszawie, leżącej na terenie neutralnego księstwa mazowieckiego, sąd
papieski między królem Kazimierzem Wielkim a Krzyżakami o bezprawne zajęcie
Pomorza Gdańskiego należącego do Polski. Za rządów zasłużonego dla miasta
księcia Janusza I Starszego (1374-1429) Warszawa pełniła już na Mazowszu
funkcje stołeczne, stając się w 1406 r., po przeniesieniu kolegiaty z
Czerska, centrum władzy świeckiej i duchowej, co zostało potwierdzone w 1413
roku, kiedy to oficjalnie przeniesiono stolicę Mazowsza z Czerska do Warszawy.

Po bezpotomnej śmierci
książąt mazowieckich Mazowsze zostało inkorporowane do Korony Polskiej. Próby
uratowania samodzielności księstwa nie odniosły skutku. 25 sierpnia 1526 r.
odbył się uroczysty wjazd króla Zygmunta Starego do Warszawy, a we wrześniu
sejm mazowiecki złożył mu przysięgę na wierność.

Z racji dogodnego położenia
Warszawa przeżywała szczególnie bujny rozkwit, wysuwając się na pierwsze
miejsce w państwie. Centralna lokalizacja miasta była jednym z głównych
powodów podjęcia na Sejmie Unii Lubelskiej w 1569 r. uchwały o obradowaniu w
Warszawie wspólnych polsko-litewskich sejmów Rzeczypospolitej Obojga Narodów
(od 1573 r. obywały się tu również wolne elekcje), co było jednym z
decydujących powodów jej ustołecznienia w latach 1596-1610. Po pożarze Wawelu
Zygmunt III Waza przeniósł stałą rezydencję królewską, dwory i urzędy koronne
z Krakowa do rozbudowanego zamku warszawskiego. Konsekwencją tego był szybki
rozwój Warszawy i stały wzrost liczby ludności. Dzięki kulturze umysłowej i
artystycznej królów z dynastii Wazów dwór królewski w Warszawie w jej
pierwszym stołecznym okresie stał się ważnym ośrodkiem w dziedzinie nauki i
sztuki - zwłaszcza muzyki (m.in. kompozytorzy A. Jarzębski, B. Pękiel) i
teatru (słynny teatr Władysława IV Wazy).

Załamanie rozwoju
miasta przyniósł okres wojen w poł. XVII w. W latach 1655-1658 Warszawa była
trzykrotnie oblegana, zdobywana i okupowana przez wojska szwedzkie i
siedmiogrodzkie. Lata "potopu" zrujnowały i ogołociły miasto z dóbr
kulturalnych (wywieziono m.in. cenne biblioteki, wielką liczbę dzieł sztuki,
królewską galerię obrazów, kolekcję arrasów itp.), zapoczątkowały okres
wszechstronnego regresu.

Po elekcji Jana III
Sobieskiego Warszawa dźwignęła się gospodarczo i kulturalnie. Wojna północna
(1700-1721), najazd Karola XII na Polskę, zamieszki wewnątrz, spowodowane
detronizacją Augusta II i elekcją Stanisława Leszczyńskiego, a także
szalejące w tych latach epidemie zahamowały rozwój miasta.

W okresie panowania
Sasów, po ustabilizowaniu się sytuacji politycznej, Warszawa znów stała się
ważnym ośrodkiem kulturalnym. W 1740 r. Stanisław Konarski założył Collegium
Nobilium i zapoczątkował reformę oświaty, w 1747 r. bracia Załuscy założyli
pierwszą bibliotekę publiczną. Miasto wzbogaciło się również o kilka
reprezentacyjnych założeń urbanistycznych, np. król August II wzniósł przy
obecnym placu Marszałka Józefa Piłsudskiego wspaniałe barokowe założenie
pałacowo-ogrodowe, tzw. Oś Saską. Z inicjatywy króla uregulowano też i
obsadzono drzewami dawną drogę do Ujazdowa, wzdłuż której ustawiono stacje
Męki Pańskiej. Ta Droga Kalwaryjska to obecnie Aleje Ujazdowskie. Wielką rolę
budowlano-porządkującą odegrała Komisja Brukowa, którą kierował marszałek
wielki koronny Franciszek Bieliński.

Drugi z kolei
"złoty okres" stolicy przypada na lata panowania ostatniego króla Polski
Stanisława Augusta Poniatowskiego, kiedy to rozwiająca się dynamicznie
Warszawa powiększyła się i przekształciła w nowoczesny organizm miejski,
stając się zarazem bezspornym centrum życia politycznego, gospodarczego,
handlowego i przemysłowego kraju oraz stolic± polskiego oświecenia. W 1765 r.
król powołał Szkołę Rycerską, która kształciła młodzież w duchu patriotycznym
(jej wychowankiem był m.in. Tadeusz Kościuszko). Z inicjatywy króla powstał w
1765 r. Teatr Narodowy. Warszawa zyskała w tym czasie szereg znakomitych
budowli i rezydencji, najczęściej w stylu Stanisława Augusta - specyficznej
polskiej odmianie wczesnego klasycyzmu. Zbudowano m.in. pałac w Łazienkach i
rozplanowano park, przebudowano wnętrza Zamku Królewskiego. Wytyczono tzw. Oś
Stanisławowską - duże założenie urbanistyczno-ogrodowe, obejmujące aleję
biegnącą od Zamku Ujazdowskiego na zachód do drogi wolskiej i układ tzw.
placów gwiaździstych (Na Rozdrożu, Zbawiciela, Unii Lubelskiej).

W trakcie obrad
Sejmu Czteroletniego (1788-1792) 3 maja 1791 roku uchwalono w Warszawie
pierwszą w Europie, a drugą w świecie konstytucję, kładącą podwaliny pod
kształt nowoczesnego państwa.

Jednym z najbardziej
zasadniczych problemów Sejmu Czteroletniego była również walka o prawa dla
miast. Szczególną rolę odegrał tu magistrat Starej Warszawy z zasłużonym
prezydentem Janem Dekertem, który jesienią 1789 r. zorganizował w Warszawie
zjazd przedstawicieli miast polskich. 2 grudnia 1789 r. mieszczanie
uformowali słynną "czarną procesję". W uroczystych czarnych strojach udali
się powozami z Rynku Starego Miasta do Zamku i złożyli królowi i kanclerzom
memoriały, w których domagali się reformy. 18 kwietnia 1791 roku uchwalono
długo oczekiwaną ustawę o zasadniczym znaczeniu dla mieszczaństwa.
Mieszczanie otrzymali prawa obywatelskie, scalono miasta pod względem
administracyjnym, znosząc jurydyki, dzieląc większe miasta na cyrkuły (w
Warszawie utworzono wówczas 7 cyrkułów), dając szerokie uprawnienia
samorządom. 21 kwietnia 1791 roku ustawę tę wpisano do ksiąg miejskich i ten
dzień jest od dwusetnej rocznicy tego zdarzenia, a więc od 1991 roku,
obchodzony przez władze samorządowe stolicy jako święto Warszawy.

Zwycięskie rządy
Targowicy, które spowodowały zniszczenie dzieła Sejmu Czteroletniego, drugi
rozbiór Polski (1793, pierwszy 1772), ciężka sytuacja gospodarcza nie
przytłumiły warszawskiego dążenia do wolności. Stolica stała się ogniskiem
konspiracyjnego sprzysiężenia, zamierzającego zbrojnym wystąpieniem
przywrócić niepodległość. Wybuch Powstania Kościuszkowskiego i zwycięstwo pod
Racławicami przyspieszyły wystąpienie ludu warszawskiego, który pod wodzą
szewca Jana Kilińskiego i rzeźnika Józefa Sierakowskiego 17 kwietnia 1794 r.
zaatakował przebywające w mieście oddziały rosyjskie i zwyciężył. W maju na
rynku staromiejskim zawiśli na szubienicach zdrajcy narodu - magnaci
targowiczanie. Ostateczna klęska powstania była jednak równoznaczna z końcem
Rzeczypospolitej.

Po trzecim rozbiorze
w 1795 r. Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata, a jej ziemie wchłonęły
Rosja, Prusy i Austria. Część Mazowsza z Warszaw±, która została zdegradowana
do roli miasta prowincjonalnego, przypadła Prusom. Nowe nadzieje odzyskania
samodzielnego bytu państwowego zrodziły się z chwil± wkroczenia do Warszawy
wojsk napoleońskich (1806). W lipcu 1807 r. na mocy pokoju w Tylży utworzono
Księstwo Warszawskie. Warszawa stała się znów niezwykle czynnym ośrodkiem
życia politycznego i kulturalnego. Klęska Napoleona położyła jednak kres
istnieniu Królestwa.

Po Kongresie Wiedeńskim
w 1815 r. Warszawa została s
    • j_karolak Re: Czy wiecie że... 21.09.04, 13:45
      Po Kongresie Wiedeńskim
      w 1815 r. Warszawa została stolicą zależnego od Rosji, lecz przez kilkanaście
      lat zachowującego dość znaczną autonomię, Królestwa Polskiego. Ten okres
      przyniósł sprawną, planową akcję porządkowania urbanistycznego i organizację
      życia naukowego. Przebito nową arterię - Aleje Jerozolimskie, i ujednolicono
      zabudowę głównych ulic miasta, m.in. Nowego Światu. Powstaje Uniwersytet
      Warszawski i Szkoła Politechniczna, Szkoła Główna Muzyki, działa Towarzystwo
      Przyjaciół Nauk, skupiające wybitnych uczonych. Pełny rozwój kulturalny
      hamowała jednak ostra cenzura i ingerencje tajnej policji, którą kierował
      wielki książę Konstanty.

      Po wybuchu Powstania
      Listopadowego Warszawa przeżyła krótki okres niepodległości. Jednak jego upadek
      spowodował likwidację przez carat odrębności ustrojowej Królestwa. Przestały
      istnieć sejm, rząd i wojsko polskie. Zamknięto uniwersytet, zakazano
      działalności stowarzyszeń. We wzniesionej w latach 1832-1834 (kosztem
      wyburzenia całej dzielnicy) Cytadeli urzędowała budząca grozę Komisja Śledcza,
      która miała trzymać w ryzach buntowniczą Warszawę. Życie kulturalne przybrało
      postać nieoficjalną i nieformalną. Po upadku Powstania Styczniowego (1864)
      usunięto resztki autonomii Królestwa, wprowadzono ostrą rusyfikację szkolnictwa
      i administracji.

      Mimo niekorzystnych
      warunków politycznych miasto rozwijało się. Rozbudowywano przemysł. W latach
      1840-1848 powstała pierwsza linia kolei warszawsko-wiedeńskiej. W 1864 r.
      oddano do użytku pierwszy stały most na Wiśle, w 1875 r. pierwszy most
      kolejowy. Założono pierwszy wodociąg (1851-1855), pierwszą sieć kanalizacyjną
      (1881-1886). W 1856 r. wprowadzono gaz, a w 1881 zainstalowano pierwszą
      centralę telefoniczną. W 1882 r. wprowadzono regularną komunikację tramwajową
      konną, a w 1907 r. - elektryczną. Jednak brak zainteresowania władz zaborczych
      nie stwarzał warunków do realizacji nowych, perspektywicznych i zorganizowanych
      założeń urbanistycznych.

      W 1915 roku po
      wybuchu I wojny światowej Warszawa znalazła się pod okupacją niemiecką. W 1918
      roku została stolic± odrodzonego państwa polskiego. Już w 1916 r. pod
      kierunkiem Tomasza Tołwińskigo opracowano plan regulacji Wielkiej Warszawy.
      Wytyczono nowe arterie, powstały nowoczesne dzielnice mieszkaniowe, m.in.
      Żoliborz, Mokotów i Saska Kępa. Akcje porządkowania stolicy, które nabrały
      szczególnego rozmachu za prezydentury Stefana Starzyńskiego, brutalnie przerwał
      wybuch II wojny światowej i okupacja niemiecka. Obrona oblężonej Warszawy
      trwała do 28 września 1939 r. Miasto - jak zwykle w okresie niewoli - stało się
      głównym ośrodkiem ruchu oporu, ale też centrum konspiracyjnego życia
      kulturalnego i naukowego. W kwietniu 1943 r. w zamkniętym murami getcie
      żydowskim wybuchło powstanie, po którym dzielnica żydowska licząca pół miliona
      ludzi przestała istnieć. 1 sierpnia 1944 roku wybuchło Powstanie Warszawskie,
      przygotowane przez Armię Krajową. Akt honorowej kapitulacji podpisano 2
      października. Po upadku powstania Warszawę skazano na zagładę. Ludność została
      wypędzona, wywieziona do obozów. Niemcy przystąpili do planowego burzenia
      miasta. Straty kulturalne, obejmujące spalone biblioteki i zbiory muzealne,
      bogactwa świątyń i pałaców, wreszcie dobytek ludności, są niemożliwe do
      oszacowania. Zginęło ok. 650 tys. mieszkańców. Zniszczono 84 proc. zabudowy
      miasta. Specjalne ekipy hitlerowskie z premedytacją podpalały dom po domu,
      ulicę po ulicy, a szczególnie cenne budowle, np. Zamek Królewski, wysadzono w
      powietrze. Miał nie zostać kamień na kamieniu...

      Odbudowa Warszawy
      rozpoczęła się natychmiast w 1945 roku. Niezależnie od politycznych motywów
      decyzji w tej kwestii narzuconego w Polsce reżimu, czynnikiem najistotniejszym
      była postawa samych warszawiaków, którzy z wojennej tułaczki wracali do ruin
      miasta. Bardzo ważne było też wsparcie odbudowy przez ogół Polaków. Należy też
      pamiętać, że jej plany opracowane były i realizowane pod kierunkiem wybitnych
      fachowców. Datę ukończenia odbudowy określić trudno, gdyż pod pewnymi względami
      jej procesy muszą znajdować kontynuację jeszcze i dziś, a z drugiej strony
      nader wcześnie podjęto równolegle zadania rozwoju miasta. Orientacyjnie wskazać
      można datę 1970 - roku osiągnięcia przedwojennej liczby 1,3 mln mieszkańców.
      Kształt Warszawy wzbudza szereg zastrzeżeń, dotyczący zarówno skutków
      ingerencji politycznych, jak i dysproporcji rozwojowych powodowanych przez
      malejącą efektywność ekonomiczną "realnego socjalizmu". Niemniej stolica, która
      miała być wymazana z mapy Europy, została odrodzona i tętni życiem.
      • niech Re: Czy wiecie że... 21.09.04, 13:50
        Legenda o Syrence

        Dawno dawno temu przypłynęły z Atlantyku na Bałtyk dwie siostry - syreny;
        piękne kobiety z rybimi ogonami, zamieszkujące w głębinach mórz. Jedna z nich
        upodobała sobie skały w cieśninach duńskich i do tej pory możemy ją zobaczyć
        siedzącą na skale u wejścia do portu w Kopenhadze.
        Druga dopłynęła aż do wielkiego nadmorskiego portu Gdańsk, a potem Wisłą
        popłynęła w górę jej biegu. Podobno właśnie u podnóża dzisiejszego Starego
        Miasta wyszła z wody na piaszczysty brzeg, aby odpocząć, a że miejsce spodobało
        się jej, postanowiła tu zostać.
        Rychło rybacy zauważyli, że ktoś podczas ich połowu wzburza fale Wisły, plącze
        sieci i wypuszcza ryby z więcierzy. Ponieważ jednak syrena oczarowywała ich
        swym pięknym śpiewem, nic jej nie zrobili.
        Pewnego razu bogaty kupiec zobaczył syrenę i usłyszał jej piękny śpiew. Szybko
        przeliczył, ile zarobi, jeżeli uwięzi syrenę i będzie ją pokazywać na
        jarmarkach. Podstępem ujął syrenę i uwięził ją w drewnianej szopie, bez dostępu
        do wody. Skargi syreny usłyszał młody parobek, syn rybaka i z pomocą przyjaciół
        w nocy uwolnił ją.
        Syrena z wdzięczności za to, że mieszkańcy stanęli w jej obronie obiecała im,
        że w razie potrzeby oni też mogą liczyć na jej pomoc. I dlatego warszawska
        syrena jest uzbrojona - ma miecz i tarczę dla obrony naszego miasta.
        Tyle legenda. Nie wiadomo skąd syrena wzięła się w herbie Warszawy, w każdym
        razie była w nim już w II poł. XVI w. Tylko, że wtedy syrena to był stwór z
        tułowiem ptaka, rękami, ogonem ryby i nogami ptasimi zakończonymi pazurami;
        prawdopodobnie średniowieczni mieszkańcy miasta nasłuchali się opowieści o
        dziwnych stworach żyjących w zamorskich krainach, a opowieść o syrenach
        szczególnie im się spodobała.
        • Gość: Dina Re: Czy wiecie że... IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl 21.09.04, 14:06
          Pierwsze osadnictwo w Warszawie było na Bródnie - tam gdzie dziś jest
          grodzisko. Obecnie archeolodzy uważają, że w grodzisku osadzeni byli ruscy
          wojowie, którzy pomagali osadzić na tronie Kazimierza Sprawiedliwego
    • santakasia Re: Czy wiesz, że... 21.09.04, 14:33
      Drogi Karolaku - czy wiesz, że mam do przepisania kilka tekstów... widzę, że
      masz zdolności w tym kierunku (i na pewno nie tylko w tym :)
      jestem pod wrażeniem
      • Gość: Dina Re: Czy wiesz, że... IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl 21.09.04, 14:38
        Przed zamkiem Ostrogskich w Warszawie znajduje sie fontanna ze zlota kaczka. To
        wlasnie w podziemiach tego zamku rozgrywa sie znana wszystkim bajka. Niestety
        fontanna jest bardzo zaniedbana
        • santakasia Re: Czy wiesz, że... 21.09.04, 14:41
          coś mi majaczy, że ją ostatnio odnawiali. ale może się mylę
          • Gość: Dina Re: Czy wiesz, że... IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl 21.09.04, 15:02
            Przechodziłam koło tej fontanny we wrześniu i nie zauważyłam remontu. Chyba że
            był tak dyskretny:)
      • j_karolak Re: Czy wiesz, że... 21.09.04, 15:10
        santakasia napisała:

        > Drogi Karolaku - czy wiesz, że mam do przepisania kilka tekstów... widzę, że
        > masz zdolności w tym kierunku (i na pewno nie tylko w tym :)
        > jestem pod wrażeniem

        ctrl+c ctrl+v
    • Gość: . Re: Czy wiecie że... IP: *.internetdsl.tpnet.pl 21.09.04, 14:43
      .
    • warzaw_bike_killerz To straszne :( 21.09.04, 14:55
      Pierwsza pisemna wzmianka o najstarszym z moich przodkow jest wczesniejsza niz
      pisemna wzmianka o Warszawie.
      Zburzylo to calkowicie moje poczucie do bycia "Warszawiakiem" :(
      • Gość: Dina Re: czy wiecie, że... IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl 21.09.04, 15:09
        najwyższą budowlą w Warszawie wcale nie jest PKiN. Co wiecej największa budowla
        ma ponad 300 m. (305 m.) i jest jedna z największych budowli w Polsce. Czy
        wiece że jest to... komin ciepłowni Kawęczyn:))))
      • j_karolak Re: To straszne :( 21.09.04, 15:10
        bike killersi istnieli zanim narodzili się bikersi?
    • Gość: Dina Re: Czy wiecie że... IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl 21.09.04, 15:18
      Tam gdzie dziś znajduje się pomnik Kilińskiego palono w okresie nowozytnym
      czarownice.
    • santakasia Re: Czy wiecie że... 21.09.04, 15:24
      j_karolak napisał:

      > Po bezpotomnej śmierci
      > książąt mazowieckich Mazowsze zostało inkorporowane do Korony Polskiej. Próby
      > uratowania samodzielności księstwa nie odniosły skutku. 25 sierpnia 1526 r.
      > odbył się uroczysty wjazd króla Zygmunta Starego do Warszawy, a we wrześniu
      > sejm mazowiecki złożył mu przysięgę na wierność.

      podobno Mazowsze miało z Zygmuntem taki układ, że jeżeli któryś z władców
      (polski albo mazowiecki) umrze bezpotomnie, to po jego pogrzebie drugi
      przejmuje jego ziemie. Mazowszanie po śmierci ostatniego swojego księcia nie
      chcieli być przyłączeni do Polski, więc postanowili znaleźć jakiś sposób
      na "obejście" umowy. zorientowali się, że umowa mówi, że przejęcie ziem nastąpi
      po pogrzebie. więc postanowili księcia nie grzebać... i podobno przez jakiś
      czas im się udało. ale tylko przez jakiś czas :)
      • Gość: Dina Re: Czy wiecie że... IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl 21.09.04, 15:44
        Nie wydaje się mi. Mazowsze było lennem Polski i po wygasnięciu dynastii
        wracało do suzerena.
        Prawdą jest to, ze Mazowszanie nie czuli się Polakami i bardzo sie im pomysł
        inkorporacji niepodobał. Zresztą nawzajem Polacy nie lubili Mazowszan:)
    • Gość: Dina Re: Czy wiecie że... IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl 22.09.04, 10:53
      Za czasów księstwa mazowieckiego Krakowskie przedmięście nazywało się Drogą
      Czerską i Przedmieście Czerskie (z XIV w.). Nazwa Droga Krakowska znana jest
      już z XVI w (1585). W XVI konkurowały ze sobą nazwy Krakowskie przedmieście i
      Przedmieście Bernardyńskie (od kościołą św. Anny).
      W Karkowskim Przedmieściu wyróżniano SZerokie Krakowskie Przedmieście i Wąskie
      Krakowskie Przedmieście (do Trębackiej). Wyróznienie tych dwóch części ulicy
      stało się nieaktualne po powtaniu styczniowym kiedy Rosjanie nakazali wyburzyć
      kamienice wzdłuż wąskiego Krakowskiego Przedmieścia (od strony Wisły). Teraz są
      tam klaby i pomnik Adama Mickiewicza. Kamienice wyburzono, aby kozakom łatwiej
      było pacyfikować tłum, a Warszawiakom trudniej było budować barykady
    • Gość: Dina Re: Czy wiecie że... IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl 22.09.04, 10:56
      Nowy Świat jako nazwa ulicy wymieniona jest po raz pierwszy w 1643 r. Wokół
      ulicy powstała Jurydyka Nowy Świat.
      • Gość: Boskazuzanna Re: Czy wiecie że... IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl 22.09.04, 11:13
        Wydaje wam się że odkrywacie"Amerykę"?
Inne wątki na temat:
Pełna wersja