h.olender
28.11.03, 08:57
Prawosławnych mieszkańców Białostocczyzny, którzy stanowią około 2/3
wyznawców tego kościoła w Polsce, od lat przywykliśmy określać jako
Białorusinów. Tymczasem sprawa ich przynależności etnicznej nie jest taka
prosta. Prawosławną społeczność tego regionu tworzą dwie grupy ludności
ruskiej o odmiennym pochodzeniu. Pierwsza z nich to autentyczni Białorusini,
potomkowie dawnych plemion Krywiczów i Drehowiczów, zamieszkujący tereny na
północ od Narwi i Narewki oraz na wschód od Puszczy Knyszyńskiej. Druga
natomiast to mieszkańcy obszarów na południe od Narwi oraz na południe i
zachód od Puszczy Białowieskiej, ludność wywodząca się z Wołynia. Wołynianie
zaś to jak wiadomo Małorusini, czyli przodkowie dzisiejszych Ukraińców.
Małorusini wschodniego Podlasia tradycyjnie określali się jako "tutejsi" lub
po prostu "prawosławni"; ostatnio coraz częściej pojawia się w stosunku do
tej grupy ludności określenie "Podlaszucy".
Dziś na Białostocczyźnie różnice pomiędzy Podlaszukami i Białorusinami są
czytelne właściwie tylko dla specjalistów. Jedną z nich jest język:
Podlaszucy mówią zachodnim dialektem języka ukraińskiego. Granica zasięgu
gwar ukraińskich przebiega na Narwi i Narewce; na północ od tych rzek pojawia
się tzw. dziakanie, charakterystyczne dla wymowy białoruskiej. Oba dialekty
(bo białostoccy Białorusini mówią oczywiście dialektem, a nie językiem
literackim) na wskutek wzajemnych zapożyczeń i licznych polonizmów są jednak
bardzo do siebie zbliżone i przedstawiciele obu grup ludności nie mają
kłopotów z dogadaniem się. Pochodzenie przodków mieszkańca Białostocczyzny
można także często określić na podstawie nazwiska, niezależnie od świadomości
narodowej jego właściciela. Małoruscy Podlaszucy mają w większości nazwiska z
charakterystyczną dla języka ukraińskiego końcówką -uk, Białorusini noszą
natomiast nazwiska bezkońcówkowe lub z końcówką -icz.
(Grzegorz Rąkowski, Polska egzotyczna, część I, strony 327-330)