babczyk
18.09.04, 16:17
PRAWNE UWARUNKOWANIA STOSOWANIA PODZIELNIKÓW KOSZTÓW OGRZEWANIA I ROZLICZANIA
KOSZTÓW CIEPŁA W BUDYNKACH WIELOLOKALOWYCH
Do Urzędu Regulacji Energetyki zgłaszane są często pytania dotyczące prawnej
możliwości stosowania "podzielników ciepła" w rozliczeniach za dostarczone
ciepło, przez zarządców budynków w stosunku do właścicieli (najemców)
poszczególnych lokali.
Na wstępie należy więc zastrzec, że ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo
energetyczne1) nie reguluje problemu stosowania układów pomiarowo-
rozliczeniowych we wspomnianych stosunkach, bowiem zawarta w niej regulacja
ogranicza się w tym zakresie do rozliczeń między przedsiębiorstwami
energetycznymi i odbiorcami ciepła (a także energii elektrycznej i paliw
gazowych), otrzymującymi to ciepło bezpośrednio od przedsiębiorstwa
energetycznego.
Obowiązek instalowania układów pomiarowo-rozliczeniowych wynika z art. 6 ust.
1 i ust. 2 pkt 2 (chociaż uczyniono to w sposób pośredni), a także z
przepisów wydanych na podstawie art. 9 ust. 1 i art. 46 ust. 1. W odniesieniu
do ciepła są to:
1) rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie
szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci ciepłowniczych, obrotu
ciepłem, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji
sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców2),
2) rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 12 października 2000 r. w
sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad
rozliczeń w obrocie ciepłem3).
Natomiast kwestia rozliczania kosztów ciepła dostarczonego do budynku
wielolokalowego między właścicieli (najemców) lokali uregulowana została w
innych przepisach i - dodajmy - bardziej liberalnie, co umożliwia stosowanie
tzw. "podzielników ciepła".
Jak sama nazwa wskazuje, podzielniki kosztów ogrzewania (zwane
dalej "podzielnikami") są urządzeniami służącymi do "podziału" kosztów ciepła
zużytego przez mieszkańców budynku wielolokalowego, a inaczej rzecz ujmując -
do określania udziału pojedynczego lokalu w kosztach zużycia ciepła, będących
częścią kosztów ogrzewania całego budynku. Tym samym stanowczo należy
podkreślić, iż podzielniki nie są urządzeniami służącymi do pomiaru ilości
zużytego ciepła i z licznikami ciepła (układami pomiarowo-rozliczeniowymi)
nie mają nic wspólnego, a więc nie spełniają wymogów określonych w Prawie
energetycznym.
Idea stosowania podzielników dla indywidualnego rozliczania kosztów ciepła w
budynkach wielolokalowych pojawiała się w Polsce w połowie lat 90-tych,
przede wszystkim za sprawą regulacji zawartej w rozporządzeniu Ministra
Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie
warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie4).
Rozporządzenie to, wydane na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7
lipca 1994 r. - Prawo budowlane5), stanowiło w § 136, iż "instalacje
centralnego ogrzewania w budynku przyłączonym do sieci scentralizowanego
zaopatrzenia w ciepło powinny być wyposażone w liczniki do pomiaru ilości
ciepła dostarczanego do instalacji odbiorczej budynku oraz urządzenia
niezbędne do indywidualnego rozliczania kosztów ogrzewania poszczególnych
mieszkań lub innych lokali".6)
W konsekwencji lukę w zakresie dostarczania kompleksowych usług związanych z
rozliczaniem indywidualnych kosztów ogrzewania wypełniły zachodnie firmy
montażowo-rozliczeniowe, z pomocą podzielników stosowanych już od lat za
granicą.
Aktualnie na polskim rynku funkcjonują trzy rodzaje podzielników: tzw.
wyparkowe, elektroniczne oraz podzielniki wyposażone w moduł radiowy do
zdalnego odczytu. Najpopularniejsze są podzielniki wyparkowe. Głównym
elementem tych podzielników, nieco podobnych do termometru, jest rurka
(ampułka pomiarowa) wypełniona specjalnym płynem pomiarowym - heksanolem lub
benzoesanem metylu, który pod wpływem ciepła grzejnika odparowuje. Im
cieplejszy grzejnik, tym więcej odparowanej cieczy. Trzeba przy tym zwrócić
uwagę, iż tego typu podzielniki są zawsze wyposażone w pewien nadmiar płynu,
stanowiący naddatek na tak zwane "odparowanie zimne", które występuje np.
latem - gdy na grzejnik świeci słońce. Rozwiązanie to zabezpiecza rzetelność
rozliczenia przy występowaniu procesu parowania zimnego.
Podzielniki, wraz z indywidualnie do nich przypisanym systemem rozliczania,
były początkowo dopuszczane do stosowania w budownictwie w oparciu o system
dopuszczeń polegający na wydawaniu przez Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy
Techniki Instalacyjnej "Instal" w Warszawie (zwany dalej COBRTI "Instal")
świadectw dopuszczenia i decyzji o dopuszczeniu. System ten jednak przenosił
jedynie na grunt polski wymogi stawiane podzielnikom i sposobom rozliczania
kosztów ogrzewania zawarte w niemieckich normach i przepisach prawnych.
Od 1994 r. podzielniki, jako wyroby budowlane, zaczęły podlegać regulacji
opartej w pierwszej kolejności na art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy - Prawo
budowlane (w pierwotnym brzmieniu), tzn. mogły być dopuszczone do obrotu i
stosowania w budownictwie, jeśli zgodnie z odrębnymi przepisami posiadały
deklarację zgodności lub certyfikat zgodności z Polską Normą albo z aprobatą
techniczną - w przypadku wyrobów, dla których nie ustanowiono Polskiej Normy.
Pojawiło się wówczas pojęcie aprobaty technicznej, jako dokumentu
odniesienia. COBRTI "Instal", jako jednostka aprobująca wydał aprobaty
techniczne dla kilku podzielników, lecz przyjęte rozwiązanie okazało się
niedoskonałe, gdyż aprobata z samej definicji opisywała tylko wyrób i
stawiała wymagania dla wyrobu, nie mogła jednak objąć swą oceną systemu
rozliczeń przypisanego do określonego typu podzielnika. Mimo to, aprobata
techniczna stanowiła dokument odniesienia aż do 1999 r.
Pomimo kilku zmian art. 10 ustawy - Prawo budowlane, jego zasadnicza treść,
odnosząca się do dopuszczania do obrotu i powszechnego stosowania w
budownictwie właściwie oznaczonych wyrobów budowlanych, m.in. podzielników
kosztów ogrzewania, nie uległa zmianie. Tak też obecnie, zgodnie z
postanowieniem art. 10 ust. 2 tej ustawy, dopuszczone do obrotu i
powszechnego stosowania w budownictwie są m.in. wyroby budowlane, właściwie
oznaczone, dla których zgodnie z odrębnymi przepisami dokonano oceny
zgodności i wydano certyfikat zgodności lub deklarację zgodności z Polską
Normą lub z aprobatą techniczną (pkt 1 lit. b).
Podstawowe zasady dopuszczania do obrotu i znakowania wyrobów budowlanych
określa wydane na podstawie art. 10 ust. 4 pkt 2 ustawy - Prawo budowlane
rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca
1998 r. w sprawie systemów oceny zgodności, wzoru deklaracji zgodności oraz
sposobu znakowania wyrobów budowlanych dopuszczonych do obrotu i powszechnego
stosowania w budownictwie7). Zgodnie z § 3 pkt 1 tego rozporządzenia, jednym
z systemów stosowanych do oceny zgodności jest certyfikacja, polegająca na
wydaniu certyfikatu zgodności z dokumentem odniesienia. Certyfikatem
zgodności jest, w myśl art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. o
badaniach i certyfikacji8), "dokument wydany zgodnie z zasadami systemu
certyfikacji, wykazujący, że zapewniono odpowiedni stopień zaufania, iż
należycie zidentyfikowany wyrób, proces lub usługa są zgodne z określoną
normą lub przepisami prawnymi". Certyfikat zgodności podzielnika z dokumentem
odniesienia jest wydawany na 3 lata przez akredytowaną jednostkę
certyfikującą, np. Zakład Certyfikacji i Normalizacji COBRTI "Instal", po
przeprowadzeniu odpowiedniej procedury certyfikacyjnej.
Drugim systemem, o którym mówi powyższe rozporządzenie, jest deklarowanie
zgodności z dokumentem odniesienia. Deklaracja zgodności jest oświadczeniem
składanym przez producenta, stwierdzającym, na jego wyłączną
odpowiedzialność, że wyrób, proces wytwórczy lub usługa są zgodne z
dokumentem odniesienia. Zgodnie z § 5 ust.