Gość: Roman Adler
IP: *.kapelusz.pl / *.internetdsl.tpnet.pl
06.05.06, 16:25
Przyczynek do historii Górnośląskiej Partii Ludowej – Oberschlesische
Volkspartei
Największym ugrupowaniem politycznym działającym w porozumieniu z Polskim
Komisariatem Plebiscytowym była Górnośląska Partia Ludowa – Oberschlesische
Volkspartei. Miała ona w zamierzeniach PKPleb. Oddziaływać w duchu polskim na
zgermanizowane środowiska polskich Górnoślązaków i na Niemców zgadzających
się z przyłączeniem Górnego Śląska do odradzającego się państwa polskiego.
Jej kierownictwo ukształtowało się pod wpływem księdza Tomasza Reginka,
reprezentanta polskiego odłamu w Centrum-Partei, byłego pierwszego I
sekretarza „Bund der Oberschlesier – Związku Górnoślązaków” , autora jego
ideologii zawartej w pracy „Die Oberschlesische Frage”. Związek ów był
organizacją polityczną, która jednoczyła radykalnych autonomistów
górnośląskich, tzw. „Independentów”. Został założony w połowie stycznia 1919
r. Do jego przywódców należeli Alojzy Pronobis, Antoni Gemander, Józef
Musioł, oprócz księdza Tomasza, jego brat – dr Jan Reginek, Ewald Latacz,
Teodor Werner i ksiądz dr Wiktor Durynek. Program Związku zakładał
natychmiastowe zniesienie pruskich ustaw wyjątkowych przeciw Górnoślązakom
mówiącym po polsku, niezwłoczne prowadzenie równouprawnienia języka polskiego
z niemieckim, powoływanie na urzędy państwowe Górnoślązaków mówiących obu
językami, zapewnienie katolikom pełnej wolności wyznania, zniesienie
rozdziału Kościoła od państwa, utworzenie osobnej delegatury kościelnej na
Górnym Śląsku, jak najszersze ustawodawstwo socjalne, opiekę państwa nad
oświatą ludu i – co najważniejsze – niepodzielność Górnego Śląska. Głównym
hasłem było: „Górny Śląsk dla Górnoślązaków”. Ksiądz T. Reginek prowadził
rozmowy z tzw. autonomistami niemieckimi – dopóki nie zorientował się, że
autonomia jest dla nich jedynie środkiem do utrzymania Górnego Śląska pod
władzą niemiecką – a nawet z władzami czeskimi. Kiedy wiosną 1919 r. ks. T.
Reginek ostro wystąpił przeciw Otto Horsingowi za prześladowania polskich
Górnoślązaków, został zmuszony do emigracji do Francji. Tam w Paryżu i Nantes
rozmawiał m.in. z Romanem Dmowskim. Po amnestii po I powstaniu śląskim wrócił
na Górny Śląsk i zgłosił się do pracy w PKPleb. Sam Związek w latach 1920 –
1923 zajmował stanowisko proniemieckie (podczas plebiscytu) lub wzywał do
neutralizacji Górnego Śląska (po plebiscycie). Podczas III powstania
śląskiego zaprzestał działalności .
Kiedy za sprawą księdza Karla Ulitzki – po konferencji 10 września 1919 r. w
Kędzierzynie – działalność Centrum Partei na Górnym Śląsku przybrała
wielkoniemiecki charakter i zrezygnowano z hasła neutralizacji Górnego
Śląska , a w grudniu 1919 r. na czele „Schlesischer Ausschuss” stanął
rybnicki landrat, dr Hans Lukaschek – w ostatnich dniach 1919 r. dr Karol
Ogórek, Józef Muschalik, Adolf Paulczyk i Jan Prus wraz z Arturem
Trunkhardtem – pochodzącym z Westfalii Niemcem, który osiadł w Rybniku, a w
powstaniach i plebiscycie opowiedział się po stronie polskiej – utworzyli
frakcję polską Katolickiej Partii Ludowej w radzie miejskiej Rybnika .
Od lutego 1920 r., gdy PKPleb. zaczął zakładać nowe gazety mające oddziaływać
na Górnoślązaków czytających po niemiecku, ale mówiących po polsku, jako
jedna z pierwszych powstała gliwicka „Oberschlesiche Post”, redagowana przez
A. Trunkhardta. Wiosną 1920 r. był on redaktorem trzech górnośląskich
gazet: „Oberschlesische Volksstimme” związanej z Centrum, „Oberschlesische
Post” finansowanej i personalnie nadzorowanej przez Wydział Prasowy PKPleb.
oraz związanej z nim „Katholische Volkszeitung”. Wydział Prasowy polecił
Trunkhardtowi, aby doprowadził do odsprzedania PKPleb. nowoczesnej
drukarni „Oberschlesische Volksstimme” w Gliwicach .
Jednocześnie Wojciech Korfanty zaczął organizować dwujęzycznych mieszkańców
Górnego Śląska. W marcu powstało „Vereinigung zum Zweche des Auschlusses
Oberschlesiens an die Republik Polen – Stowarzyszenie dla Przyłączenia
Górnego Śląska do Rzeczypospolitej Polskiej”. Jego szybki rozwój dzięki
przejmowaniu katolików z Centrum–Partei sprawił, że w maju przekształciło się
w Oberschlesiche Volkspartei – Górnośląską Partię Ludową (OVP–GPL).
Jak wynika z jej Statutu, podpisanego 8 maja 1920 r. w Bytomiu przez dr. K.
Ogorka, dr. J. Reginka, Heuduka, Teodora Wernera, Kosa, dr. Radwańskiego,
Koja, Fuchsa i Stellmacha – była ona politycznym zrzeszeniem osób
uprawnionych do głosowania w plebiscycie na Górnym Śląsku, z siedzibą w
Bytomiu. Dążyła do ciągłego rozwijania samostanowienia Górnoślązaków pod
względem kulturalnym, gospodarczym, politycznym i finansowym w połączeniu z
RP, jeśli zostanie przyznana Autonomia Górnośląska. Wstępowali do niej
zgermanizowani Górnoślązacy i niemieccy katolicy przekonani, że Górny Śląsk
zostanie połączony z Polską. Przykładem jej aktywności propagandowej może być
broszura wydana przez burmistrza Kluczborka, Troskę, kończąca się
słowami: „Oberschlesien war polnisch, ist polnisch und wider immer polnisch
sein” .
Na czele OVP–GPL stanęli: T. Werner, adwokat, do listopada 1921 r. polski
doradca Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej na powiat Bytom–
wieś (przewodniczący), Winifried Gruschka (sekretarz generalny) i dr K.
Ogorek (wiceprzewodniczący). Potem ich miejsce zajął dr J. Piprek,
redaktor „Oberschlesiche Grenzzeitung”, który od grudnia tegoż roku został
delegatem OVP–GPL w Naczelnej Radzie Ludowej . Zastąpił tam dr. K. Ogórka,
adwokata i notariusza z Rybnika, zastępcę przewodniczącego OVP–GPL. Na
przełomie 1921/1922 r. Ogórek był doradcą polskim MKR na powiat rybnicki,
jednak w 1922 r. odmówił przyjęcia urzędu pierwszego polskiego starosty w
Rybniku. Oprócz Ogórka i Piprka OVP–GPL reprezentował w NRL redaktor „Gońca
Śląskiego”, Augustyn Potempa. A. Trunkhardt współorganizował zaplecze prasowe
partii.
Po utworzeniu OVP–GPL w radzie miejskiej Rybnika doszło do jej sojuszu z
frakcją polską, dzięki czemu doszło do wyboru Mariana Różańskiego na I
burmistrza. Głosowała też za umieszczeniem polskich nazw ulic pod niemieckimi.
Fotoreportaż o OVP–GPL zamieściły w sierpniu 1921 r. „Nowości Ilustrowane”.
Pisano w nim : „Na Śląsku Górnym (...) najżywszą może działalność rozwinęła
Górnośląska Partia Ludowa ( Oberschlesische Volkspartei ) i jej głównie
zawdzięczać należy pomyślny wynik plebiscytu w powiatach rybnickim i
pszczyńskim, mających bez zastrzeżeń przypaść Polsce. Działalność jej
rozszerza się głównie na powiaty rybnicki, pszczyński, raciborski i
katowicki, rozporządza ona własnymi organami prasy, wychodzącymi tak w języku
polskim jak niemieckim, a w szeregach swych grupuje ludzi oddanych całem
sercem i duszą sprawie narodowej. Jest też solą w oku dla niemieckich
hakatystów , kierownicy jej i członkowie narażeni są też stale na rozmaitego
rodzaju szykany i prześladowania(...). Każdy z jej wybitnych członków ma już
za sobą cały szereg >>zbrodni<<, za które pruska sprawiedliwość pociągała go
do odpowiedzialności, nie obce są im też i mury więzienia, gdzie pokutowali
za to, iż czuli się Polakami i z tem się bynajmniej nie kryli. Górnośląska
Partia Ludowa zyskała wśród tamtejszych Polaków ogromne zaufanie, czego
dowodem, iż w okresie plebiscytowym udało się jej pozyskać napowrót bardzo
wielu zniemczonych Polaków, którzy dzięki pruskiemu wychowaniu zapomnieli o
swem właściwem pochodzeniu. Założycielem, prezesem i duszą GPL jest dr Ogórek
(...). Pomyślny wynik plebiscytu, to jego głównie zasługa, jego bowiem
zabiegom i staraniom zawdzięczać należy prz