ballest
14.12.09, 12:51
'''Goście, wolni goście''' (łac. ''hospites, liberi hospites'') –
kategoria [[Osadnictwo|osadników]]
---
Zmiany organizacji państw, rodzący się [[feudalizm]] oraz
towarzysząca mu nierówność społeczna i nowe formy ucisku
aktywizowały wielu ludzi do opuszczania swoich dotychczasowych
miejsc pobytu i udawania się w rejony gdzie, jak się spodziewali,
mogło być lepiej. Ludzie ci mieli różny status i umiejętności
zawodowe. Byli [[Rolnik|rolnicy]] którzy z dnia na dzień stali się
[[niewolnictwo|niewolnymi]] (po rocznym pobycie na cudzej roli każdy
automatycznie stawał się niewolnym) i w ucieczce upatrywali szansy
znalezienia ziemi u lepszego pana lub na korzystniejszych warunkach.
Tacy zbiegowie musieli uciekać daleko, najlepiej na terytorium
innego państwa, aby dotychczasowy właściciel nie mógł ich rozpoznać
i uwięzić. Byli [[Rzemieślnik|rzemieślnicy]] krępowani przepisami
rodzącej się [[cech|organizacji cechowej]], młynarze szukający
miejsca na budowę [[Młyn wodny|młyna wodnego]]. Byli też
[[Kupiec|kupcy]] szukający nowych rynków zbytu na swoje wyroby.
Ponadto, Zachód Europy był już dość przeludniony i istniała tam
silna konkurencja. Tymczasem na Wschodzie Europy zaludnienie było
małe a ludność w większości dysponowała tradycyjnymi technologiami
(samowystarczalność). Z jednej strony pojawiła się podaż ludzi
wolnych, chętnych do pracy a z drugiej zapotrzebowanie na tych ludzi
i różnorodna oferta.
Procesy osadnictwa przybrały na sile od [[XI wiek|XI]] do [[XIII
wiek|XIII w.]] a i później nie wygasły chociaż przyczyny przenosin
często już bywały inne. Osadnicy przybywali pojedynczo lub w
zorganizowanych grupach, sprowadzani często z daleka, przez
[[zasadźca|zasadźcę]]. Zależnie od umiejętności oraz miejscowych
potrzeb przybyli goście osadzani byli na wsi lub w mieście. Na wsi
najczęściej zagospodarowywali pustki, tereny, które trzeba było
najpierw [[trzebież|wykarczować]] lub [[Melioracja|zmeliorować]]. Z
tego tytułu przez pewien okres mogli nie płacić [[czynsz]]u
([[wolnizna]]). Ziemię do uprawy dostawali na zasadach dziedzicznej
[[dzierżawa|dzierżawy]] wieczystej. Ich prawo do zamieszkiwania i
gospodarowania opierało się na regularnych świadczeniach w pieniądzu
lub naturze na rzecz Pana, rzeczywistego właściciela terenu. Ich
wolność właściciel stopniowo ograniczał tak że w późniejszych
wiekach ludność ta stała się jedną z kategorii poddanej ludności
[[Chłopi|chłopskiej]].
W szeregi wolnej ludności miejskiej trudniej było trafić. Raz że
[[Lokacja (historia)|lokacje miast]] zdarzały się rzadziej, dwa że
kryteria przyjęcia (chodziło zwłaszcza o majątek) były ostrzejsze.
Jednak znacznej części miast udało się zachować autonomię wewnętrzną
a nawet ją poszerzyć drogą wykupywania się z określonych świadczeń
lub przez uzyskanie za zasługi specjalnych przywilejów. Dzięki temu
ich mieszkańcy stworzyli odrębną grupę społeczną –
[[mieszczaństwo]].
Goście odegrali ważną rolę w [[demografia|demograficznym]] i
[[ekonomia|ekonomicznym]] rozwoju średniowiecznej Europy,
przyczyniając się do podniesienia wydajności, zasiedlania pustek,
karczowania lasów, osuszania [[bagna|bagien]], powstawania i
rozbudowy wsi oraz osad miejskich, rozpowszechniania nowych technik
[[Uprawa roli|uprawy roli]] i [[budownictwo|budownictwa]].
Przyczynili się też do wyrównania poziomów życia w całej Europie.
Pierwsze wzmianki o gościach pochodzą z [[Nadrenia|Nadrenii]],
wschodniej [[Francja|Francji]], północno-zachodnich
[[Niemcy|Niemiec]] oraz [[Holandia|Holandii]]. W
[[Niemcy|Niemczech]], arcybiskup hamburski sprowadził gości –
osadników holenderskich już w XI wieku.
Goście w Polsce, kraju nie będącym w strefie wpływów [[Starożytny
Rzym|rzymskich]], chociaż z pisemnych przekazów znani dopiero od
przełomu XII i XIII w., już od momentu przyjęcia chrześcijaństwa
odgrywali znaczną rolę. Ślady pochówków rycerzy
[[Wikingowie|wikińskich]] wskazują że mogli oni pomagać naszym
władcom w tworzeniu jednolitego państwa. Księża i zakonnicy
przybywający z [[Czechy|Czech]], Francji, Niemiec, [[Włochy|Włoch]]
budowali struktury kościelne i służyli radą na dworze. [[Walonowie]]
zajmowali się poszukiwaniem i wydobyciem kruszców. Holendrzy
specjalizowali się w melioracjach. Wielu gości przybyło z terenu
Niemiec. Podbici przez [[Germanie|Germanów]] [[Słowianie połabscy]]
tylko na terytorium Polski mogli liczyć na wolność. [[Wyprawy
krzyżowe]] przyczyniły się do wzrostu nietolerancji i znacznego
napływu do Polski [[Żydzi|Żydów]] dysponujących znajomością wielu
technik rzemieślniczych (dopiero znacznie później ich działalność
ograniczono do handlu i lichwy). Jak pisze [[Joachim Lelewel]] "co
żyło, ukryć się zdołało, uchodziło odetchnąć na ziemiach
słowiańskich, siedlić się w Polsce" i dalej, za [[Władysław I
Herman|Władysława Hermana]] dochodziło do "gromadnych wędrówek
prześladowanych Żydów w granice Lechii"<ref>Tomasz Wołek, Jak Żyd
stawał się wrogiem w: Polityka nr 22(2656)/2008 str. 74</ref>. Część
przybyszów pochodziła też ze wschodu. Z przyczyn oczywistych
najliczniej przez gości zasiedlane były tereny przygraniczne. Na
[[Śląsk]]u, zwłaszcza po [[Bitwa pod Legnicą|klęsce pod Legnicą]],
dały znać koneksje miejscowych wielmożów z niemieckimi rodami i
nastąpił napływ obcych warstw rycerskich. W efekcie zaczął się
pierwszy etap [[germanizacja|germanizacji]] Śląska. Także wewnątrz
kraju mogły występować większe enklawy osadników. Dziś jednolite
miasta, takie jak np. Kraków, początkowo składały się odrębnych osad
zamieszkanych przez Żydów, Niemców, Polaków. Sądząc po Czechach
jedynie w pasie przygranicznym osadnicy mogli osiągnąć do 30% całej
ludności. Wszędzie obowiązująca jedna religia chrześcijańska
sprzyjała integracji i zacieraniu różnic (wyjątkiem byli Żydzi).
W polskim języku słowa gość nie należy łączyć wyłącznie z
osadnictwem. Gośćmi, znacznie wcześniej nazywano kupców. Świadczą o
tym takie słowa jak: gościniec – droga którą przybywają kupcy,
rosyjskie gostinnyj dwor – hala kupiecka, gościna, gospoda, itp.. Ba
już w VII w. występowało imię Radgost i Gościrad (chętnie
przyjmujący kupców). Gość to także obcy w znaczeniu przybysz z innej
okolicy stąd takie nazwiska jak Gościniak, Gościński będące
odpowiednikami nazwiska Nowak."
pl.wikipedia.org/wiki/Wolni_go%C5%9Bcie