Gość: Tomasz Nart
IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl
14.09.06, 19:42
Archiwum Państwowe w Płocku swymi początkami sięga XIII wieku. Powstało wtedy Archiwum Zamku Płockiego - jedno z najstarszych archiwów w Polsce. Gromadziło akta wytworzone przez kanclerza i starostę. Starosta sprawował nadzór nad zamkiem, zawiadywał majątkami książęcymi i wykonywał władzę sądowniczą nad grodem. Z czasem przekazał swe uprawnienia sądom grodzkim, potem ziemskim. W wyniku ich działalności powstały księgi grodzkie i ziemskie. Archiwum Zamkowe funkcjonowało do połowy XVII w. Liczne wojny doprowadziły do rozproszenia jego zasobu. Pozostałą część zniszczyli Szwedzi w 1705 roku zdobywając Zamek. Los tych dokumentów jest bliżej nieznany. Jedynie drobna część zbiorów została przekazana do utworzonego w 1825 roku Archiwum Akt Dawnych.
Drugim archiwum, które przetrwało właściwie do dziś dnia było Archiwum Diecezjalne. Przechowywano tam akta powstałe w wyniku działalności kancelarii biskupa, jako zawiadującego diecezją. Ważniejsze dokumenty książęce składano właśnie tam. Do dziś przechowywany jest w tym archiwum dokument lokacyjny miasta Płocka z 1237 r. W czasie II wojny światowej cały zasób został wywieziony do Królewca, potem do Niemiec. Większość zbiorów wróciła jednak do Płocka. Dziś zasób zaliczany jest do najcenniejszych zbiorów archiwalnych. Siedzibą Archiwum Diecezjalnego od 1925 r jest Biblioteka Diecezjalna. Przez wiele lat placówką kierował zasłużony dla Płocka ks. Tadeusz Żebrowski. Obecnie funkcję dyrektora Archiwum pełni ks. Dariusz Majewski
Stosunkowo wcześnie, bo już w XV wieku powstało w Płocku Archiwum Miejskie. Zbierano tam dokumenty dotyczące funkcjonowania miasta. W tym okresie akta związane z przywilejami i nadaniami szczególnie chroniono. Rozwój samorządu miejskiego, rady miejskiej jako organu administracyjnego i ławy miejskiej jako władzy sądowniczej doprowadził do konieczności utworzenia kancelarii. W wyniku ich działalności powstały księgi radzieckie, ławnicze i wójtowskie. W XVI wieku zaczęto prowadzić księgi rachunkowe oraz księgi korespondencji. W 1533 r. sporządzono pierwszy sumariusz przywilejów miejskich. W XVIII i XIX wieku, mimo upadku wielu archiwów miejskich na terenie Królestwa Polskiego, archiwalia płockie przetrwały. Przechowywano je w Starym Ratuszu drewnianym na Rynku Starego Miasta a następnie w nowym murowanym od 1825 r. Władze administracyjne troszczyły się o los archiwaliów. Prefekt Departamentu płockiego Rajmund Rembieliński polecił uporządkowanie i zewidencjonowanie akt w Archiwum Miejskim. W 1821 r. Komisja Województwa Płockiego poleciła sporządzić kopie przywilejów miasta Płocka. Wykonano je w kilka lat póĄniej zatrudniając archiwistów Archiwum Akt Dawnych w Płocku - Sikorskiego i Wrońskiego. Zachowany do dziś kopiariusz zawiera dokumenty z lat 1361- 1782.
Ważną rolę w dziejach archiwów płockich odegrało Archiwum Akt Dawnych przy Trybunale Cywilnym W Płocku. Utworzono je ok. 1825 r. Archiwum Akt Dawnych mieściło się w klasztorze dominikańskim, w budynku dawnego pałacu biskupiego, zajmowanym przez Trybunał Cywilny oraz wieży Kościoła Katedralnego. Gromadzono tam akta sądowe, akta grodzkie i dokumenty pergaminowe. Przechowywano je w kasie miejskiej pod dozorem kasjera i prezydenta. Zasób tego archiwum jako jednego z pierwszych przejęło Archiwum Akt Dawnych w Warszawie w 1880 r. Mimo protestów płocczan zbiory zostały wywiezione z Płocka.
Archiwum Państwowe w Płocku zostało powołane do życia w 1919 roku. Działalność i organizacja służby archiwalnej w tym okresie opierała się na reskrypcie Rady Regencyjnej z dnia 31 lipca 1918 r. i dekrecie Naczelnika Państwa z dnia 7 lutego 1919 r., dotyczącym organizacji archiwów państwowych i opieki nad archiwaliami.
Powołany przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Wydział Archiwów Państwowych przejmował nie tylko istniejące dotychczas na ziemiach polskich archiwa, ale także pozostawione przez władze zaborcze registratury urzędów i różnych instytucji. Potrzeba pomieszczenia tych akt, spowodowała rozszerzenie sieci archiwalnej przez utworzenie nowych archiwów. Między innymi zostało utworzone Archiwum Państwowe w Płocku.
W myśl w/w aktów prawnych Archiwum Państwowe w Płocku było Instytucją powołaną do przechowywania wszelkiego rodzaju zabytków rękopiśmiennych dotyczących dziejów państwa i społeczeństwa. Poza tym zobligowane było do udostępniania przechowywanych materiałów. Do obowiązków Archiwum Państwowego należało dokonywanie wszelkiego rodzaju kwerend, wydawanie odpisów, wypisów, regestów i tłumaczeń z przechowywanych dokumentów.
Czynności urzędowe z zakresu nadzoru nad narastającym zasobem archiwalnym, tj. przygotowywanie wniosków dotyczących normatywów kancelaryjnych, wizytacje archiwów zakładowych i udzielanie fachowych porad w zakresie ich prowadzenia, za zgodą i na mocy porozumień z odpowiednimi ministerstwami, należały wówczas bezpośrednio do kompetencji w/w Wydziału Archiwów Państwowych.
Pracowników archiwów państwowych, tj. archiwistów, asystentów i praktykantów powoływało Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Według regulaminu "O obowiązkach urzędników archiwalnych" z 1919 r., do obowiązków pracowników archiwalnych, zatrudnionych w wymiarze 36 godzin tygodniowo, należało: porządkowanie akt,sporządzanie inwentarzy, repertoriów, indeksów itp., udostępnianie akt badaczom, przygotowywanie materiałów archiwalnych do druku.
Wydany w 1929 r. nowy regulamin czynności niższych funkcjonariuszy służby archiwalnej zmienił nieco stanowiska służbowe, ale zadania pozostały te same.
Swoją działalność Archiwum Państwowe w Płocku rozpoczęło 2 czerwca 1919 roku. Początkowe lata funkcjonowania Archiwum nie należały do łatwych. Jednoosobowa obsada i trudne warunki lokalowe nie ułatwiały wykonania ogromu postawionych przed placówką zadań. Nowo powstałe Archiwum miało zabezpieczyć dokumentację z terenu byłej guberni płockiej. Pierwszym kierownikiem został prof. Stefan Welamin Rutski, długoletni nauczyciel gimnazjów płockich. Funkcję tę sprawował do roku 1922 kiedy, kierownictwo Archiwum przejął Stanisław Zgliczyński. Pierwsza siedziba Archiwum mieściła się w budynku Gimnazjum Państwowego im. Marsz. St. Małachowskiego.