Dodaj do ulubionych

Prosze o info nt.wsi o nazwie Nederdorf

IP: *.internetia.pl 12.12.01, 09:33
Interesuja mnie informacje dotyczące wsi Nederdorf k Pilchowic powiat gliwicki.
Widziałem ją na mapach z XVI wieku w muzeum w Opawie.
Robert
Obserwuj wątek
      • Gość: Hermann Re: Prosze o info nt.wsi o nazwie Nederdorf IP: *.dip.t-dialin.net 12.12.01, 11:37

        Pilchowice (niemieckie Pilchowitz O/S, a w latach 1936-1945 Bilchergrund O/S)
        leżą pośród łagodnych wzgórz w dolinie rzeki Bierawki, na wysokości 234 m n.p.m.
        Okoliczne lasy to przeważnie bory sosnowe z domieszką brzozy - z rzadka występują
        tu też świerk i dąb. Miejscowość - pierwotnie rozległa wieś, potem miasteczko
        targowe, dzisiaj gmina w powiecie gliwickim i w Województwie Śląskim - należy do
        najstarszych na Górnym Śląsku. Gmina Pilchowice liczy obecnie 83 km2 i 11 tysięcy
        mieszkańców. W ciągu wieków powstawały liczne kolonie-przysiółki Pilchowic: Dolna
        Wieś (niem. Niederdorf), Wielopole (Wielopole-Pilchowitz), Młyn nad Bierawką
        (Birawka-Mühle), Leboszowice (Leboschowitz), Kolonia Seminaryjna, Kolonia
        Gliwicka, a w 1934 r. Kolonia Stanicka i Trześniówka.
        Pierwotnie Pilchowice należały do powstałej w początkach XIII w. kasztelanii
        toszeckiej, potem weszły w skład powiatu toszeckiego, a w czasach pruskich do
        powiatu rybnickiego, który znalazł się wtedy w granicach rejencji opolskiej. Po
        podziale Śląska w 1922 roku Pilchowice pozostały w granicach Niemiec i należały
        do powiatu raciborskiego - Rybnik przyłączono wtedy do polskiego autonomicznego
        Województwa Śląskiego. Mapa obok przedstawia sytuację nazewniczą w końcu okresu
        pruskiego (przed rokiem 1922). Linia graniczna oddziela miejscowości, które w
        wyniku III powstania śląskiego znalazły się w Polsce (poniżej linii) od tych,
        które pozostały w Niemczech (powyżej linii).
        Herb gminy Pilchowice to czarny koń i włócznia ze złotym grotem na srebrnym tle.
        Najstarsza znana pieczęć gminy pochodzi z 1817 roku - widnieje na niej napis:
        STAEDTLEIN PILCHOWITZ 1817. Na nowszej pieczęci umieszczono zdanie: STAEDTEL
        PILCHOWITZ RUBNIKER KREIS (reprodukcja obok). Herb ten obowiązywał przez cały
        okres pruski (oficjalną wersję zamieszczam obok). Obowiązuje też dziś będąc
        znakiem urzędowym samorządowej gminy Pilchowice w powiecie gliwickim.Nazwa osady
        powstała jeszcze w XIII wieku i w niemal identycznej postaci przetrwała do dziś.

        Jej najstarszy zapis pochodzi z ostatniego dziesięciolecia XIII w. i ma postać
        Pilchowitz. Jest to częściowo zgermanizowana forma właściwej słowiańskiej nazwy
        Pilchowicy (dopiero w XIV w. Pilchowice), która należy do grupy patronimicznych
        nazw miejscowych. Nazwa wskazuje, że w XIII wieku zamieszkiwali we wsi
        Pilchowicy - dziedzice jakiegoś Pilcha (imię to zarejestrowano po raz pierwszy w
        1403 r.). Kolejne zapisy potwierdzają trwanie słowiańskiej formy - Pilchowicz
        1363, Pylchowicz (1411), Pylchowitze (1531). Nazwy patronimiczne były bardzo
        żywotne na wielu obszarach słowiańskich, w tym również na Śląsku. W dzielnicy tej
        znajdujemy aż 1200 nazw z przyrostkiem -ice. Zanim przyjrzymy się przebiegowi
        osadnictwa średniowiecznego na ziemi pilchowickiej i w kasztelani toszeckiej,
        powiedzieć trzeba kilka słów o najdawniejszych mieszkańcach tej części Śląska.
        O najdawniejszych, prehistorycznych dziejach ziemi pilchowickiej mówią nam
        okoliczne wykopaliska archeologiczne i nazewnictwo rzek czyli hydronimy, które
        przechowują nierzadko ślady języka codziennego dawnych przedhistorycznych
        mieszkańców danego terytorium. Rzeczka Bierawka, wcześniej Bierawa zdaniem
        językoznawcy Henryka Borka nosi nazwę przedsłowiańską, przechowującą stary
        indoeuropejski temat *bher- ‘płynąć, ciec’, który przyswojono za pomocą równie
        starej końcówki wodnej *-awa. Możliwe, że jest to nazwa germańska (przed
        przybyciem na te tereny Słowian w VI w. zamieszkiwali tu prawdopodobnie germańscy
        Wandalowie) z typową końcówką -(a)hwa ‘rzeka, woda’. Wówczas pierwotna nazwa
        rzeczki brzmiałaby *Berahwa.

        W okresie wędrówek ludów (V w.) ziemie te opustoszały. Słowianie pojawili się
        tutaj dopiero w VII wieku. W Toszku, zwanym wówczas prawdopodobnie Toszecz (czyt.
        Tošeč - od imienia Toszek, które było zdrobnieniem od Tolisław) założyli swój
        gród Słowianie górnośląscy - prawdopodobnie Gołęszyce. Sam teren Pilchowic
        należał do pogranicza śląsko-małopolskiego. Zaledwie kilkanaście kilometrów na
        wschód od naszej wsi przebiegała granica między powstałymi w roku 1000 diecezjami
        wrocławską i małopolską.
        W czasach pierwszych Piastów okolice naszej wsi porastała prawdopodobnie gęsta
        puszcza o charakterze pierwotnym. Teren ten trwał niezamieszkały aż do początków
        XIII w. Po śmierci księcia Władysława I opolskiego, 27 sierpnia roku Pańskiego
        1281, Władysławowi dziedzice, czterej jego czcigodni synowie rozdzielili między
        siebie ojcowską dziedzinę - kraj określany dziś w literaturze jako ‘księstwo
        opolsko-raciborskie’. Drugi starszeństwem, blisko trzydziestoletni Kazimierz
        (1253/1257 – 10 III 1312; jego pieczęć obok), został wówczas panem małego
        księstwa bytomskiego zwanego też bytomsko-kozielskim.


        Księstwo ze stolicą w Bytomiu i z miastami Siewierzem, Toszkiem i Koźlem istniało
        74 lata - do roku 1355, gdy po śmierci księcia Bolesława, Kazimierzowego syna,
        nastąpił podział tego kraju. Tak krótki czas wystarczył jednak aby ziemia
        bytomska wspaniale rozkwitła pod rządami Kazimierza – z jego panowaniem znalazła
        się ona również pod politycznym patronatem królów czeskich, bo oto w roku 1289
        Kazimierz złożył w Pradze hołd lenny królowi Wacławowi II i brał później udział w
        klęsce polskiego księcia Władysława Łokietka.

        Księstwo Kazimierza bytomskiego złożone było z dwóch różnych części: z dawnej
        cząstki księstwa opolskiego znajdującej się w diecezji wrocławskiej (kasztelanie
        w Koźlu i Toszku) i z fragmentu ziemi krakowskiej włączonej do monarchii Mieszka
        Plątonogiego na mocy postanowienia Kazimierza Sprawiedliwego w 1179 roku, która
        przez wiele wieków należała do diecezji krakowskiej (kasztelania bytomska i
        siewierska). Gdy młody Władysławowic obejmował władzę w księstwie sytuacja
        osadnicza wyglądała nader skromnie. Cztery osady wczesnomiejskie i garść wsi,
        zazwyczaj na przestarzałym prawie zwyczajowym polskim, to kapitał nie mogący
        zadowolić ambitnego monarchy. Kazimierz postanawia więc wesprzeć nowe lokacje
        wiejskie i miejskie według prawa zachodniego, zwanego niemieckim. I oto pojawia
        się w kasztelani toszeckiej miejscowość Pilchowice... Powstanie księstwa
        bytomskiego w 1281 roku dało impuls do ożywienia osadniczego tego regionu.
        Utworzono tu wówczas 51 wsi, z których 9 potem w nieznanym czasie zaginęło.
        Kasztelania toszecka zajmowała powierzchnię niespełna 1200 km² - jedna osada
        przypadała tu na około 13 km² terenu. Pilchowice należały wraz ze Smolnicą, Nową
        Wsią, Żernicą i Stanicami do skupiska osadniczego nad Bierawką na peryferiach
        kasztelanii toszeckiej i nad granicą księstwa bytomskiego z księstwem cieszyńskim.

        Pierwszą wzmiankę o Pilchowicach znajdujemy w dokumencie datowanym na ostanie
        dziesięciolecie XIII wieku, zwanym Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis,
        powstałym zapewne z inicjatywy biskupa krakowskiego Jana Muskaty, pełniącego w
        latach 1285-1293 obowiązki poborcy świętopietrza w metropolii gnieźnieńskiej,
        której podporządkowana była diecezja wrocławska. Jest to urzędowy wykaz dóbr i
        dochodów, a więc zawiera dokładne dane dotyczące zasięgu własności biskupstwa
        wrocławskiego na Śląsku, wykaz miast, wsi i osad, będących własnością biskupa
        bądź diecezji oraz zestawienie dochodów Kościoła z należnej dziesięciny. Spis
        miał uporządkować finanse biskupstwa, posiadającego na całym Śląsku liczne
        posiadłości, uzyskane dzięki przywilejom i darowiznom panujących tu piastowskich
        książąt i wielmożów. Dobra te podlegały regionalnym ośrodkom administracyjnym w
        Nysie, Wrocławiu, Legnicy, Głogowie i Ujeździe. Klucz ujazdowski (w oryginale
        Procuracia Wyasdensis) powstał w XII wieku i obejmował blisko 400 górnośląskich
        miast, wsi i osad. W części Liber fundationis... obejmującej okręg gliwicki
        (circa Glywitz) czytamy:
        Item in Pilchovitz expleta libertate erunt octuaginta mansi

        solven
        • Gość: Hermann Re: Prosze o info nt.wsi o nazwie Nederdorf IP: *.dip.t-dialin.net 12.12.01, 11:40
          Item in Pilchovitz expleta libertate erunt octuaginta mansi

          solventes fertones



          ‘także w Pilchowicach całkowicie zwolnionych od [płacenia] wiardunków będzie 80
          łanów’ (Codex diplomaticus Silesiae XIV, str. 97.)



          Zapis ten świadczy o relatywnie niedawnej lokalizacji wsi. Pilchowice są tu
          zwolnione nawet od płacenia dziesięciny pieniężnej.

          Z Liber fundationis... dowiadujemy się wiele o strukturze osadniczej okolic
          naszej miejscowości. W najbliższym sąsiedztwie Pilchowic istniały już: Smolnica
          (zapisana jako Smolitz), Knurów (Knurowitz), Żernica (Syrdnitza) i Sośnicowice
          (Sossnessowitz). Wszystkie te osady wchodziły w skład skupienia osadniczego nad
          rzeczką Bierawą. Z innych dokumentów wiemy, że w okolicy istniały również inne
          miejscowości: Stanice (Stanicia 1258), Nowa Wieś (Nova Villa 1226), a przede
          wszystkim klasztor cystersów w Rudach, założony w 1258 r. przez księcia
          Władysława I opolskiego, ojca Kazimierza bytomskiego. Z klasztoru w Rudach,
          odległego od Pilchowic o kilkanaście kilometrów, pochodził brat Rudolf - autor
          unikalnego świadectwa wierzeń i obyczajów okolicznych mieszkańców - Katalogu
          magii, do którego jeszcze powrócimy.

          Pilchowice ulokowano na prawie niemieckim - iure theutonico - najpewniej po
          powstaniu księstwa bytomskiego w 1281 r. W dokumencie Liber fundationis...
          przysługiwały jeszcze mieszkańcom Pilchowic lata wolnizny. Wieś należała do
          największych na Śląsku - obszar 80 łanów (sołtys 13 łanów [?], pleban 2 łany
          [?], kmiece rodziny po jednym łanie) był niezwykły jak na tamte czasy. Była to
          jedna z największych wsi na Śląsku. Według moich obliczeń zamieszkiwać ją mogło
          ok. 300 osób. Wsie założone na prawie niemieckim, zwanym też czynszowym,
          zwolnione były w początkowym okresie z wszelkich danin i powinności, zgodnie z
          umową lokacyjną. Prawo chłopów do ziemi określano jako posiadanie dziedziczne,
          które jednak w zasadzie stanowiło własność podległą, użytkową. Obok nadziałów
          indywidualnych - zazwyczaj w wysokości 1 łanu - wieś otrzymywała do wspólnego
          użytku pastwiska, łąki, lasy, itp. W zamian za to osadnicy płacili czynsz
          pieniężny, a ponadto zobowiązani byli do pewnych zwyczajowych świadczeń w
          naturze i kilku dni robocizny w czasie wiosennych prac polowych i żniw.

          Na czele wsi stał sołtys - w nowo lokowanej “na surowym korzeniu” był to
          zazwyczaj zasadźca, zwany też lokatorem. Reprezentował on wieś wobec pana, za
          co otrzymywał zwolniony od czynszu i dziesięciny co szósty łan, jedną szóstą
          pobieranych dla feudalnego pana czynszów i jedną trzecią kar sądowych. Osadnicy
          otrzymywali do użytkowania po jednym łanie ziemi - w przypadku osad na terenach
          leśnych i piaszczystych był to łan frankoński czyli odpowiednik 24,2 ha.

          Podstawowym ciężarem ludności wiejskiej na rzecz Kościoła była dziesięcina. Do
          połowy XIII w. płacili ją książęta z własnych dochodów - jednak z chwilą
          wzrostu ilości kościołów i zakonów przerzucili ciężar utrzymywania coraz
          liczniejszego duchowieństwa na swoich poddanych. Mieszkańcy Pilchowic w końcu
          lat 90-tych XIII w. zwolnieni byli od płacenia dziesięciny, jak i od wszystkich
          innych ciężarów - związane to było z niedawną lokacją wsi na prawie niemieckim.

          Wieś była też siedzibą parafii. Zapewne tuż po lokacji wsi wybudowano tu także
          kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela. Zdaniem Jerzego Horwata powstał on
          około roku 1290. Była to z pewnością budowla drewniana. Parafia pilchowicka
          należała do dekanatu gliwickiego, ten zaś do archidiakonatu opolskiego. Dopiero
          około roku 1725 Pilchowice znalazły się w nowo utworzonym dekanacie z siedzibą
          w Wielkim Dubieńsku.

          O słowiańskim pochodzeniu mieszkańców wsi Pilchowicy świadczy sama nazwa osady,
          jak i imię przypuszczalnego zasadźcy - może i pierwszego sołtysa - Pilcha (imię
          to musi być przydomkiem od gryzonia polnego pilcha. Przez jakiś czas wsią
          rządzić musieli dziedzice Pilcha - Pilchowicy.

          Możliwe też, że już wtedy zamieszkali we wsi osadnicy niemieccy, a zatem że
          populacja wsi była słowiańsko-germańska. Analogią niech będą pobliskie wsie o
          słowiańskich nazwach i sporej populacji niemieckiej w wieku XVI - Ostropa i
          Żernica. O tym, że na omawianym terenie mieszały się wpływy kulturowe
          słowiańskie i germańskie świadczy niezwykły XIII-wieczny dokument - Katalog
          magii brata Rudolfa. To etnograficzne źródło z XIII wieku - jak je określa
          Edward Karwot - jest unikalnym zapisem wierzeń na poły wciąż pogańskiej, na
          poły chrześcijańskiej wsi śląskiej w dobie kolonizacji niemieckiej.

          Rudolf - zakonnik niemieckiego lub francuskiego pochodzenia - wspomina w swym
          dziele o przeróżnych istotach demonicznych. Przynajmniej niektóre z nich
          pochodzą z demonologii ludowej staropolskiej - inne znajdują swe odpowiedniki w
          Niemczech i w krajach germańskich. Brat Rudolf wspomina między innymi “Królową
          Nieba”: W nocy Bożego Narodzenia zastawiają stół dla królowej nieba, którą
          powszechnie nazywają panią Holdą, aby ich wspomagała. W innym miejscu pisze
          Rudolf o duchach domowych stetewaldiu: W nowych domach albo w takich, w których
          mają od nowa zamieszkać, zakopują do ziemi w różnych kątach mieszkania, a
          czasem za piecem garnki wypełnione różnymi rzeczami na cześć bogów domowych,
          których w mowie potocznej nazywają stetewaldiu [opiekunami domu]. Jeszcze w
          innym miejscu czytamy o trzech demonach życia ludzkiego, które niczym norny
          czuwają nad całym ludzkim życiem. Dowiadujemy się też o znanym z Niemiec
          zwyczaju ustawiania drzewek majowych, czyli gaików, przed domem w dniu
          apostołów Filipa i Jakuba (1 maja).



          Wieś Pilchowice była pierwotnie własnością biskupów wrocławskich. Później
          znalazła się w rękach świeckiego możnowładztwa śląskiego. Jan Chrząszcz w
          swojej książce Festschrift zum hundertjährigen Jubiläum des Klosters der
          Barmherzigen Brüder in Pilchowitz, pisze że w roku 1360 książe Mikołaj II
          raciborski nadał rycerzowi Staszkowi (Stossako) szlacheckie wójtostwo w
          Pilchowicach. Być może w 1363 r. właścicielem Pilchowic był Lutold de
          Pilchowicz (brat wojewody wielkopolskiego Wierzbięty, wymieniony w dokumencie
          księcia Mikołaja II opawskiego), a w roku 1379 Paszko Złodziej de Pilchowicz
          (wymieniony w dokumencie Elżbiety, królowej polskiej i węgierskiej).

          W 1411 roku rycerz Sigismund Smos wydzierżawił folwark w Pilchowicach gminie w
          Zakrzowie. Smos sprzedał swój folwark z wszystkimi przynależnościami (z
          poddanymi kmieciami i zagrodnikami) za jednorazową wpłatę 44 grzywien i dalszy
          stały czynsz roczny 4 grzywien. Gmina Zakrzów stała się dzierżawcą folwarku i
          panem w stosunku do ludności Pilchowic.

          Z kolei wieś przeszła w ręce Holych - rodziny pochodzenia czeskiego. Być może
          właścicielem Pilchowic był już Piotr Holy wzmiankowany w 1425 r. Potem wieś
          stała się własnością Mikosza (Mikołaja) Holego z Panietic, który występuje w
          dokumencie księcia Wacława opawskiego z 1445 r. Nieznanego pochodzenia
          informacja o księciu Wacławie raciborskim, właścicielu ziemskim z Pilchowic,
          która według Jana Chrząszcza ma pochodzić z 1437 jest tutaj trochę myląca.
          Kolejnym właścicielem Pilchowic był Jan Holy z Panietic, a potem jego następca,
          Mikulas (Mikołaj) Holy, którego znamy z dokumentów datowanych na 1509 i 1519
          rok. W roku 1486 rycerz Jan Holy z Pilchowic pożyczył od księży altarystów z
          kościoła parafialnego pod wezwaniem Wszystkich Świętych w Gliwicach (niem.
          Gleiwitz) 75 marek (jedna “marka” była odpowiednikiem 27 reichsmarek), a w
          zamian oddał im 7 ½ marek czynszu.

          Wspomniana rodzina Holych była w posiadaniu Pilchowic przez dwa stulecia,
          całkowicie lub częściowo. Z czasów ich panowania pochodzi wzmianka o
          dziesięcinie jaką w Pilchowicach posiadała kolegiata Świętego Krzyża w Opolu
          (biskup Jakub von Salza). Dowiadujemy się też ze wzmianki w protokole
          wizytacyjnym z roku 1679, że w roku 1666 dobrami w Pilchowic
          • Gość: Hermann Re: Prosze o info nt.wsi o nazwie Nederdorf IP: *.dip.t-dialin.net 12.12.01, 11:43
            Wspomniana rodzina Holych była w posiadaniu Pilchowic przez dwa stulecia,
            całkowicie lub częściowo. Z czasów ich panowania pochodzi wzmianka o
            dziesięcinie jaką w Pilchowicach posiadała kolegiata Świętego Krzyża w Opolu
            (biskup Jakub von Salza). Dowiadujemy się też ze wzmianki w protokole
            wizytacyjnym z roku 1679, że w roku 1666 dobrami w Pilchowicach zarządzali
            bracia Heinrich i Johann von Holy, w roku 1679 natomiast Johann von Holy i
            Georg Koslowski.

            Dziesięć lat później - w roku 1689 - jako właścicielka Pilchowic pojawia się
            pani Helene Eleonore von Reiswitz, z domu Gotschalkowska von Gotschalkowitz.
            Miasteczkiem władali później Friedrich von Reisewitz i Carl Friedrich von
            Reisewitz. Z kolei ten ostatni sprzedał Pilchowice klasztorowi cystersów w
            Rudach.
            Kolejne lata to czasy rodziny von Wengersky. Carl Gabriel hrabia Wengersky
            (niem. Graf Wengersky) w roku 1727 zakupił Pilchowice i Nieborowice wraz z
            przyległościami za 107 tysięcy talarów. Tenże był jednocześnie właścicielem
            rozległego Państwa Rybnickiego, które obejmowało miasto Rybnik wraz z 26
            wsiami. Następcą Carla Emanuela był jego syn, Franz Carl hrabia Wengersky (do
            1747 roku), a następnie syn tegoż, Emanuel hrabia Wengersky (do 1768 roku).
            Anton hrabia Wengersky, syn ostatnio wymienionego, z początku małoletni wraz z
            osiągnięciem pełnoletności wraz z Państwem Rybnickim sprzedał w roku 1788
            pruskiemu skarbowi pewien instytut dla inwalidów, a przy sobie zatrzymał
            jedynie posiadłości pilchowickie. Za jego władania powstał nowy kościół
            parafialny - w stylu późnobarokowym (patrz obok). Hrabia Anton zmarł w roku
            1814. W tym też roku powstaje w Pilchowicach klasztor.


            W czasach swej świetności ród Wengerskych wybudował sobie przestronny zamek, do
            którego tymczasowo przeniesiono klasztor, a który później został przekształcony
            w królewski zakład karny, od 1867 w seminarium nauczycielskie. Niedaleko od
            owego zamku od niepamiętnych czasów stoi stara siedziba pańska zwana starym
            zamkiem. Pisze o tym Triest w Topographisches Handbuch von Oberschlesien: W
            Pilchowicach w budynku dawnego, przestronnego zamku, wybudowanego przez hrabiów
            Wengerskych, znajduje się od roku 1858 Królewski Zakład Karny, który może
            pomieścić 100 więźniów. Obok stoi stary budynek zamkowy, położony kiedyś na
            wyspie otoczonej głębokimi fosami, urządzony wygodnie przez obecnego
            właściciela. Fosy są obecnie zasypane i teren ten przemieniono w ogród (obecny
            zamek!). W szlamie fosy znajdywano niegdyś różne elementy uzbrojenia – ślad
            potyczek i obrony jakie miały miejsce w dawnych wiekach.

            Już w XVI znaczenie Pilchowic jako ośrodka lokalnego handlu wzrosło na tyle, że
            wieś stała się miasteczkiem. Na pierwszej mapie Śląska z 1561 roku miejscowość
            ta figuruje jako oppidum czyli właśnie jako miasteczko.

            Twórca mapy - Martin Heilwig z Nysy - zapisał jego nazwę jako Pilhowitz. W
            Tabelach podatku gruntowego i ludności wsi śląskich z około 1765 roku czytamy o
            Städtel Pilchowitz czyli miasteczku Pilchowice. Zamieszkiwało tu wówczas 54
            gospodarzy, 2 chałupników i 9 rzemieślników.

            Według spisu Topographisches Handbuch von Oberschlesien Felixa Triesta z roku
            1865 w Pilchowicach, miasteczku targowym i dobrach rycerskich (Marktflecken u.
            Rittergut), w roku 1855 żyło 720 mieszkańców, a w 1861 roku 942 - w tym 884
            katolików, 41 ewangelików i 17 żydów. W miasteczku znajdował się kościół,
            kaplica szpitalna oraz szkoła, 3 budynki urzędowe, 94 domy prywatne, jeden
            zakład rzemieślniczy i 109 gospodarstw rolnych - łącznie znajdowało się tu 165
            gospodarstw domowych. Spośród 942 mieszkańców, 786 posługiwało się polską mową.

            Pilchowice znajdowały się 2 mile pruskie na północ od Rybnika i 1/3 mili od
            szosy Rybnik - Gliwice. Niedaleko od miasteczka leżał młyn wodny Birawka-Mühle,
            gdzie pracowało i mieszkało 14 dusz. Szkoła pilchowicka zatrudniała trzech
            nauczycieli. Uczyło się w niej 247 dzieci z Pilchowic, Dolnej Wsi i Wielopola.
            Cztery razy do roku organizowano w Pilchowicach jarmark - dzień przed
            jarmarkiem odbywał się zawsze targ bydła.

            Miasteczkiem Pilchowice zarządzał burmistrz (niem. Bürgermeister), mający do
            pomocy dwóch członków Rady. Razem tworzyli oni magistrat, który jednak podlegał
            władzy właściciela dóbr pilchowickich. W przypadku ożywienia wymiany handlowej,
            zezwalano w Pilchowicach na organizowanie cotygodniowych, poniedziałkowych
            targów.

            Najbliższym miastem targowym były oddalone o 1 i trzy czwarte mili pruskiej
            Gliwice. Do Gliwic prowadziła bita droga - taką drogę nazywano na Śląsku szosą
            (niem. Chausee). Miasteczko słynęło z dobrej rudy wydobywanej w pobliżu.

            Blisko pięćdziesiąt lat później, w roku 1912 Jan Chrząszcz pisze: Miasteczko
            targowe Pilchowice liczy 1127 mieszkańców wyznania katolickiego, 12 ewangelików
            i 6 pochodzenia żydowskiego.



            • Gość: Hermann Re: Prosze o info nt.wsi o nazwie Nederdorf IP: *.dip.t-dialin.net 12.12.01, 11:46
              W tym czasie notuje się we wsi liczny odpływ ludności na wschód, do
              przemysłowych osad okolic Katowic. Między innymi w roku 1913 przeniosła się z
              Pilchowic do Szopienic i Roździenia cała rodzina Wolfów.

              W czasach pruskich niechlubnie jako “polakożerca” wsławił się w okolicy
              proboszcz Pilchowic – ks. Kubis.

              W założonym w 1867 r. seminarium nauczycielskim w latach 1868-1871 pracował
              ksiądz Konstanty Damrot (1841-1895), działacz społeczny i poeta piszący po
              polsku. Grób księdza Damrota znajduje się na starym cmentarzu na tyłach
              szpitala.

              Koniec I wojny światowej i burzliwe wydarzenia początku lat dwudziestych
              dotknęły również Pilchowice. W przeprowadzonym w roku 1921 plebiscycie
              większość Pilchowiczan opowiedziała się za pozostaniem Górnego Śląska w obrębie
              państwa niemieckiego. Okres ten wymaga jeszcze dalszych badań.



              W roku 1925 Pilchowice zamieszkiwało już tylko 1025 mieszkańców. W roku 1936 w
              myśl narodowo-socjalistycznego ustawodawstwa nadano Pilchowicom nową nazwę -
              Bilchergrund. Funkcjonowała ona do końca II wojny światowej. Burmistrzem
              miasteczka Bilchergrund był wówczas Richard Kuczera. W roku 1940 nie obsadzono
              ponownie tego stanowiska. W 1941 burmistrzem został Vinzent Hahn. Zamieszkiwały
              wówczas w Pilchowicach 2264 osoby.



              Dziś Pilchowice zamieszkuje 2850 osób. Osada jest siedzibą gminy (dawny zamek
              pilchowicki). Po utworzeniu Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie do
              tego skansenu przeniesiono ciekawy proboszczowski drewniany spichlerz.



              Ryszard Derdziński


              • Gość: Hermann Re: Prosze o info nt.wsi o nazwie Nederdorf IP: *.dip.t-dialin.net 12.12.01, 23:48
                Gość portalu: Mirek napisał(a):

                > Zwlaszcza do Hermanna; jaki jest cel w zamieszczaniu postow zywcem wzietych z
                > demagogii Twojego immiennika z przed szescdziesieciu lat? (tak chyba mozna
                > nazwac o wpisy o germanskim Biskupinie, czy germanskich osiedlach na Krymie).
                > Nie zrozum mnie zle, prosze! - ja nie polemizuje z tymi opiniami ani ich nie
                > atakuje, ale jestem ciekaw; po co? Co chesz pokazac, udowodnic czy osignac?

                Ryszard Derdziński
                PILCHOWICE

                Pilchowice (niemieckie Pilchowitz O/S, a w latach 1936-1945 Bilchergrund O/S)
                leżą pośród łagodnych wzgórz w dolinie rzeki Bierawki, na wysokości 234 m
                n.p.m. Okoliczne lasy to przeważnie bory sosnowe z domieszką brzozy - z rzadka
                występują tu też świerk i dąb. Miejscowość - pierwotnie rozległa wieś, potem
                miasteczko targowe, dzisiaj gmina w powiecie gliwickim i w Województwie
                Śląskim - należy do najstarszych na Górnym Śląsku. Gmina Pilchowice liczy
                obecnie 83 km2 i 11 tysięcy mieszkańców. W ciągu wieków powstawały liczne
                kolonie-przysiółki Pilchowic: Dolna Wieś (niem. Niederdorf), Wielopole..........

                Klaudia i Ryszard Derdzińcy

                O autorach

                Od Bożego Narodzenia 1999 małżeństwo. Absolwenci politologii na Uniwersytecie
                Śląskim w Katowicach. Klaudia jest na menedżerskich studiach podyplomowych na
                Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Rysiek jest doktorantem na politolgii.
                Skończył również studia podyplomowe Public Relations na Akademii Ekonomicznej.

                www.kki.net.pl/~derdzinscy/pilchowice.htm
                www.kki.net.pl/~derdzinscy/

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka