Lublin pomnik

[Gość: wisia]

Na lubelskim forum gazety bardzo duzo sie pisze o potrzebie i koniecznosci
przygotowania kompleksowego programu rewitalizacji i calego Starego Miasta i
poszczegolnych obiektow, ktore te calosc wspoltworza. Nawet konserwatorzy
lubelscy podejmuja rozmowe z uzytkownikami forum. Jezeli uzytkownikow forum
potraktowac jako reprezentatywna grupe mieszkancow Lublina (a sa ku temu
podstawy) - to mysle, ze rzecz nie w uswiadamianiu opinii publicznej, a
raczej problem tkwi we wladzach miejskich i ich indolencji...

[Gość: wisia]

szkoda, ze ten artykul 'przewisial' w kacie w trakcie najgoretszych forumowych
dyskusji... na forum!!!!

[Gość: H]

Mam mieszane uczucia po lekturze tego artykułu - wygląda to trochę tak, jakby
prof. Szmygin nie do końca wiedział o czym pisze. Zobaczmy np. taki fragment:
"Dlatego właśnie urząd konserwatorski powinien poszerzać swoje poczucie
odpowiedzialności. Rozumiem, że konserwator przebywając w swoim biurze, może
zachować poczucie, że za zabytki odpowiadają ich właściciele. Jednak wychodząc
z biura i idąc przez Stare Miasto (a tam mieści się biuro), czy nie odnosi
wrażenia, że ludzie wokół nie poradzą sobie z tym problemem. Jaka jest szansa,
że owi właściciele i użytkownicy swoimi indywidualnymi działaniami - bez
wsparcia odpowiednim programem, prawem, organizacją, finansami, zmienią oblicze
Starego Miasta? A przecież na profesjonalną inicjatywę samorządu trudno liczyć
(przykład działań takich jak spółka Kamienice Miasta jest wymowny). Dlatego
jedynym realnym inicjatorem rewitalizacji może być urząd konserwatorski."

Czyżby prof. Szmygin jednak nie pamiętał, że wg Ustawy o ochronie zabytków i
opiece nad zabytkami opieka nad zabytkami należy do ich właścicieli, a państwo
zajmuje sie tylko ochroną? Może udzielać dotacji - ale jak wiadomo - zawsze
jest tego zbyt mało - o wiele za mało - więc niby jak konserwatror ma wesprzeć
finansami - ma niewielkie możliwosci w tym zakresie. Zupełnie dziwnie wygląda
stwierdzenie pana profesora o wsparciu przez konserwatora "odpowiednim prawem" -
wojewódzki konserwator zabytków nie moze wydawać żadnych aktów prawa
powszechnie obowiązującego - wydaje tylko decyzje administracyjne - prawo
miejscowe stanowi samorząd - i to jeszcze jeden przykład jak wielka jest jego
odpowiedzialność w tym przypadku, z czego chyba niezbyt samorządowcy zdają
sobie sprawę. Generalnie chodzi o to, ze urząd konserwatorski nie ma niestety
we współczesnym stanie prawnym odpowiednich możliwosci, by inicjować
rewitalizację starego miasta tak, jak proponuje to prof. Szmygin. Niestety
całkowicie trzeba się zgodzić z tym że po lubelskim samorządzie trudno się
spodziewać poważnej i profesjonalnej inicjatywy - co tym bardziej bolesne, że w
zasadzie tylko samorząd jest dzisiaj w stanie taką inicjatywę przeprowadzić -
kompetencją konserwatora jest nadzorowanie takich inwestycji i dostarcznie
podstwa merytorycznych - ale nie stanowienie prawa - i niestety tylko w
nieznacznym stopniu finansowanie takich działań. Tym dziwniej to wszystko
wygląda, że akapit wcześniej profesor opisuje kompetencje konserwatorów i
właścicieli i użytkowników zabytków, cytując odpowiednie przepisy, a jednak
potem pisze co innego.
Dziwi mnie propozycja profesora aby dążyć do nadania lubelskiemu staremu miastu
status Pomnika Historii - czy ktos z was w ogóle słyszał o takiej formie
ochrony zabytków? Ja znam tą formę, wiem jakie zespoły w Polsce mają taki
status - ale ja sie tym głębiej interesuję - przeciętny Polak w ogóle nie
kojarzy takiej formy ochrony zabytków! A status taki ma w tej chwili
dwadzieścia kilka zespołów i obeiktów - i nigdy nie słyszałem, żeby powodem
czyjejś wycieczki np. do Legnickiego Pola, Racławic, Krakowa, Gniezna, czy
innym miejscowosci była chęć zobaczenie Pomnika Historii - w zasadzie nikt poza
konserwatorami i lokalnymi maniakami nie zdaje sobie sprawy z tego, że te
miejsca mają taki status. Co więcej - zakres ochrony Pomnika Historii nie rózni
się wcale od normalnego wpisu do rejestru. Żeby było śmieszniej - państwo jest
obowiązane wg przepisaów ustawy do promowania Pomników Historii i dążenia do
ich wpisu na listę UNESCO - jak dotą jest zupełnie odwrotnie - najpierw UNESCO
wpisuje polskie zabytki na listę, a potem - czasem dopiero po kilku latach ktoś
sie budzi, ze to głupio wygląda i prezydent wydaje rozporządzenie o uznaniu za
Pomnik Historii - komedia - jak to u nas.
Jest w Polsce wiele miast - mniejszych i mniej zanczących od Lublina, gdzie
udało sie przeprowadzić w miarę kompleksowe rewitalizacje takich dzielnic,
chociaż nie są one ani pomnikami historii, ani nie są wpisane na listę UNESCO -
mozna to zrobić - trzeba chciec i mieć odpowiednio szerokie horyzonty - nie tak
jak lubelski samorząd. Samorząd tak duzego miasta jakim jest Lublin z całą
pewnością poradziłby sobie z takim zadaniem, gdyby rzeczywiście ktoś tego w
samorządzie chciał. Jest racją, ze problem nie leży w mieszkańcach Lublina -
oni generalnie mają świadomość wartości lubelskiej starówki - czasem aż
przesadną (w tym sensie, że niestety większości ludzi wydaje się, że tylko
starówka jest ciekawa i ważna, chociaż w rzeczywistości to ok. 10-15 % tego co
cenne i ważne w Lublinie jeśli chodzi o zabytki). Jeśli chodzi o mieszkańców
miasta bardziej potrzebne jest uświadomienie im, jak bardzo ważne i cenne jest
również to wszystko poza starówką - całe ciągi kamienic, fabryki, które giną
ostatnio, mnóstwo rozsianych po całym mieście starych domów, drzew i innych
wartych zachowania obiektów - a starym miastem niestety musi sie zająć
samorząd - nikt inny nie ma odpowiednich do tego możliwości - żadne programy
tworzone przez konserwatorów nie będą nigdy miały takiej siły, jak odpowiednie
przepisy wydane przez samorząd.
Pozdrawiam!

[Gość: Nikt]

Miło cię znowu spotkać Szanowny/Szanowna H.
Myślę, że prof. B. Szmygin wie, co pisze. Warto może przybliżyć, tym, którzy
tego nie wiedzą, że jako członek Polskiego Komitetu Narodowego ICOMOS (tj.
Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków) profesor ma swój dorobek naukowy, a
część jego publikacji wskazana jest na stronach internetowych Politechniki
Lubelskiej. Nie czuję się upoważniony do obrony stanowiska Pana Profesora, ani
też nie widzę takiej potrzeby. Dodam także, biorąc pod uwagę anonimowość
wypowiedzi na forum, że nie jestem Profesorem. W przytoczonej przez Ciebie
wypowiedzi Profesora wydaje mi niezwykle ważne zdanie:, „Dlatego jedynym
realnym inicjatorem rewitalizacji może być urząd konserwatorski." Tak mogłoby
być. Muszę się w tym miejscu jednak zastrzec, że nie chodzi mi o oskarżanie lub
krytykanctwo, a jedynie o dyskusję w tej tak niezwykle ważnej moim zdaniem
kwestii, jaką jest Stare Miasto w Lublinie i zabytki Lublina. Jak wynika z
opublikowanej w Lublinie w roku 1999 w „Wiadomościach Konserwatorskich”, t.1,
s. 1-10, „Strategii ochrony dóbr kultury w obszarze województwa lubelskiego w
świetle zmian wprowadzonych w 1999 roku w związku z reformą ustrojową państwa”
autorstwa H. Landeckiej, jej istotą jest brak celów począwszy od generalnego po
cele warunkujące, cząstkowe i operacyjne. Nie dowiemy się z tego niezwykle
ciekawego dokumentu niczego, co by wskazywało czy ochrona historycznych miast
Lubelszczyzny jako przedmiotu ochrony stanowi, rozumiem wśród innych, ważny
priorytet działalności służb konserwatorskich. A może tym priorytetem miałyby
być ginące założenia dworsko-parkowe lub zabytki techniki, a może byłby to
zintegrowany system ochrony krajobrazu kulturowego naszego województwa, w co
wpisywałby się wskazane wyżej przedmiotowe zakresy ochrony. Gdyby ktoś jednak
chciał wiedzieć, co było zapisane w obowiązującej wówczas ustawie o ochronie
dóbr kultury, albo jak jest/była zorganizowana służba konserwatorska, jakie
kompetencje ma konserwator wojewódzki i jakie zadania wykonuje, i o wielu
innych kwestiach nie związanych ze strategią działania konserwatorskiego, to
gorąco polecam. Oczywiście materiał ten jest cokolwiek nieaktualny, ale nowego,
opublikowanego przez Służbę nie ma, chyba, że potraktujemy tak, to, co ma
charakter strategii w planie zagospodarowania województwa lubelskiego, ale to
już nieco inna piosenka.
Zgadzam się z tobą, że w procesie odnowy Starego Miasta główną rolę
winien odegrać samorząd i nawet coś zaczął w postaci jakiegoś programu
rewitalizacji. Nie jestem tylko do końca przekonany, że to o to chodzi. Ale daj
Bóg. Zgadzam się jednak z Profesorem, że inicjatywa w tym zakresie, pewna rola
sprawcza, a może i trochę kierownicza winna należeć do Konserwatora. Toż
przecież służby konserwatorskie z racji wiedzy, przygotowania, praktyki i
obowiązków winny inspirować samorząd. Na to jednak potrzeba uwolnić się
od „splendid isolation” w gmachu służbowym. Trzeba trochę wyjść na zewnątrz i
próbować z samorządem działać nie tylko po tzw. linii formalnej – to
wybudujecie, a tego nie. Z ludźmi trzeba rozmawiać i przekonywać, pokazywać
przykłady i kierunki działania. Nie można się kryć za przepisami ustawy i
kwitować wszelkie próby zaktywizowania stwierdzeniami, służby nie są od opieki
nad zabytkami, służby mają formalnie chronić. Rola konserwatora, to jak
powiedział prof. Szmygin swoistego rodzaju misja, to nie tylko biurokracja, to
także możliwość aktywnego udziału konserwatora na etapie opracowywania
wszystkich dokumentów formalnych, takich jak studia czy plany zagospodarowania
przestrzennego, a także plany rewaloryzacji. Trzeba w tych dokumentach
dostrzegać istotne narzędzia ochrony, aby się wręcz domagać ich od samorządu i
domagać się aktywnego współuczestnictwa w ich tworzeniu. Chyba, że cała
filozofia, jak wydaje się pozostająca w związku z postawą asekuranctwa,
ogranicza się do dewizy niech opiekun zabytku (np. samorząd opracuje plan,
projekt, czy co tam jeszcze, a ja (tzn. konserwator) to ocenię, bo taka moja
rola wynika z przepisów. Niestety wkraczamy tu w zakres, który dla wielu
urzędników jest obszarem magicznym, niedostępnym wręcz zakazanym, jak mroczny
las w bajkach. Ten obszar to obszar aktywności, która nie stałaby w niezgodzie
z przepisami, ale miałaby miejsce faktycznie. W końcu, cóż w nowej ustawie o
ochronie zabytków i opiece nad zabytkami robi art. 4 wskazujący, na czym polega
ochrona zabytków: czy m.in. nie na podejmowaniu przez organy administracji
publicznej działań mających na celu zapewnienie warunków prawnych,
organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz
ich zagospodarowanie, zapobieganie różnorodnym zagrożeniom mogącym przynieść
uszczerbek zabytkom, uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i
zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska i kilku
innych działaniach. Czy wykluczają one aktywniejszą rolę konserwatora,
zwłaszcza konserwatora z ducha
i przekonania, nie konserwatora-urzędnika?
Zatem, śmiem sądzić, prof. B. Szmygin nie wymaga od służby
konserwatorskiej wykonywania planów, ale aktywnej postawy tejże służby w
tworzeniu prawa lokalnego, a także na etapie jego realizacji. Zabytek w końcu
nie przestaje być zabytkiem bo konserwator wydał decyzję administracyjną i to
zwalnia go z dalszego działania. I w tym moim skromnym zdaniem ma rację.
A co do samorządu. Jeszcze raz podkreślę, w istocie masz rację to po
jego stronie leżą kompetencję, przygotowywanie planów zagospodarowania
przestrzennego, różnego rodzaju dokumentów planistycznych, np. studiów,
strategii, analiz, ocen itp. Należy to właśnie do tegoż samorządu. Trzeba
jednak wziąć jeszcze pod uwagę, że potrzebna jest głęboka świadomość, że
wszędzie wokół w takim obszarze jak Lublin mamy do czynienia
z obiektami, które są zabytkami. W końcu Lublin rozwijał się do dzisiejszej
postaci, od co najmniej tysiąca lat korzystając z terenów sąsiednich. Terenów
również o odległej i bogatej tradycji i kulturze. Trzeba mieć świadomość, że to
wszystko dotyczy również nas, jest z nami związane skoro tu żyjemy, czy to jako
rodowici Lublinianie, czy jako pierwotnie goście, a dzisiaj mieszkańcy Lublina.
I że to my mamy, jako społeczeństwo, przekazać ten dorobek, to dziedzictwo w
stanie niepogorszonym przyszłym pokoleniom. I trzeba też mieć świadomość, że
nowoczesny Lublin, to nie tylko miasto tworzone przez nowe inwestycje, szklane
i wysokie domy, centra handlowe, szerokie ulice, multikina, ale także Lublin,
który ma nowoczesny stosunek do przeszłości. A ten stosunek to dbałość o
tradycję, umiejętne jej chronienie i podkreślanie. Dzisiaj nie wypada się
wstydzić taką przeszłością, jaką ma historyczny Lublin. Dzisiaj trzeba się
wstydzić tego, w jakim stanie nasze wspólne dziedzictwo istnieje, funkcjonuje,
a czasami nie funkcjonuje, a tylko dogorywa. Konia z rzędem temu, kto z
panoramy Starego Miasta od strony wschodniej stworzy produkt turystyczny w
ramach świadomej akcji planowania dziedzictwa. Może zdąży zanim drogowcy,
planiści i samorządowcy swymi światłymi decyzjami odbiorą jedną z szans naszego
miasta.
A co do Pomnika Historii – wydaje się, że również ta kwestia podnoszona
przez Profesora nie jest od rzeczy. Taki status daje szansę obszarowi ujętemu
taką formą ochrony, formą szczególną, która przecież wymaga uznania przez
Prezydenta RP, udziału w programach finansowych i ochronnych odnoszących się do
obszarów stanowiących priorytet państwowy. Jednocześnie jednak trzeba mieć
świadomość, że uznanie za Pomnik Historii zobowiązuje właściciela zabytku do
nieustającego działania, na rzecz jego ochrony i konserwacji. Działania wobec
takiej akcji mogą mieć również wymiar promocyjny rozsławiający dziedzictwo
Lublina poza jego granicami. Może wreszcie skupić w

[Gość: Nikt]

skupić wokół tematu lubelskie środowisko naukowe i konserwatorskie, co może w
ostateczności zaowocować dalszymi badaniami miasta i wykorzystaniem wyników
tych badań w procesie ochrony zabytków. Tylko kto u licha zachce na to w ten
sposób patrzeć? Chciałby wierzyć, że wreszcie problemy Lublina historycznego,
który to Lublin, czy chcemy, czy nie jest integralną częścią miasta
współczesnego wreszcie zostaną dostrzeżone przez Lublinian i jego samorząd. Mam
nadzieję, że będziemy o nich równie głośno mówili, a przede wszystkim działali,
jak w przypadkach konieczności budowy drogi, nowej inwestycji czy miejskiej
komunikacji. Przecież tego starego Lublina nie da się całkowicie wyeliminować.
Jeśli nawet zginie jego forma zastąpiona tzw. pardon nowoczesnym miastem, to
przecież jeszcze przez długie lata nie zaginie jego historia i tradycja.
Pozdrawiam.

[Gość: H]

Bardzo dziękuję za odpowiedź - zawsze miło poczytać takie posty jak Pana/Pani -
po prostu (a chyba jednak nie "po prostu", bo zbyt mało takich) kompetentne i
rzeczowe - i wiele można sie z nich dowiedzieć.
Jeżeli rzeczywiscie tak potraktujemy propozycję profesora Szmygina, jak
Pan/Pani pisze - to faktycznie można się z nim zgodzić - bo rzeczywiscie mało
widać aktywności ze strony urzędów konserwatorskich w Polsce - nie tylko w
Lublinie - faktycznie mozna odnieść wrażenie, że zajmują się głównie pasywnymi
działaniami - wtedy, gdy jakąś decyzję wydać trzeba - i szkoda, ze obecne
przepisy w jakimś sense takie podejście usprawiedliwiają. Ja osobiscie mam
wrażenie że twórcy obecnie obowiązującego prawa ochrony zabytków postąpili
chyba trochę zbyt niefrasobliwie zdejmując z państwa większość
odpowiedzialności za stan zabytków - bo niestety przy nikłej w Polsce
świadomości ich wartości nie sądzę by było to dobre rozwiązanie... Ale wracajac
do artykułu pana profesora - mam mimo wszystko wrażenie, że albo wyraził się
nieprecyzyjnie, albo nie do końca wytłumaczył o co mu chodzi - bo niejasne jest
co rozumie przez tworzenie przez konserwatorów odpowiednich warunków prawnych -
konserwator nie stanowi prawa - więc tego akurat nie jest w stanie zrobić - nie
ma takiej możliwości - to akurat może tylko samorząd, a samorządowcy chyba sami
nie wiedzą jednak czego chcą - chociaż kto wie - może coś się z tego urodzi:
miasta.gazeta.pl/lublin/1,35640,2797439.html
Mimo wszystko nie bardzo przemawia do mnie pomysł z Pomnikiem Historii - jak
już pisałem - niewiele jest osób, które wiedzą w ogóle co to za forma ochrony,
niestety - a taka raczej nieznana forma i w tej chwili mało "medialna" (nie tak
jak np. wpis na listę UNESCO - choc to akurat zamiar bardzo ambitny i trudny do
zrealizowania - co pokazuje przypadek Kszeszowa) raczej nie będzie też
mobilizować odpowiednich środowisk - przynajmniej takie mam wrażenie. Wydaje mi
sie też, ze z punktu widzenia promocji miasta - to takie trochę działanie
zastępcze - sa miasta, które Pomikami Historii nie są - a cieszą sie ogromną
frekwencją turystów.
Pozdrawiam serdecznie!

[sonnenkinder]

Jak zaostalo to napisane w ktoryms poscie wczesniej, sa inne miasta, mniej lub
bardziej "wartosciowe" pod wzgledem historycznym, w ktorych udalo sie
przeprowadzic rewitalizacje miejsc zabytkowych. Co wiecej takie procesy udalo
sie zrealizowac w miejscach, ktore tutaj czesto nazywane sa pozornie
zabytkowymi. Problem zdaje sie tkwic wlasnie w postrzeganiu priorytetow, lub w
zwyklej checi wlozenia odrobiny wiecej pracy ponad jakis schematyczny poziom. A
tego brak naszym urzednikom. Klapki na oczy i do kieratu, ale nic ponad to. W
efekcie omijaja nas pieniadze z funduszy strukturalnych, dzieki ktorym moglo by
piekniec nasze miasto. I dopki tam nie trafia ludzie, ktorzy beda chcieli
popracowac, a nie tylko zajmowac stanowiska, to sie nie zmieni.

[wielgibolo]

Smutna prawda panowie jest niestety taka, że proces inicjowania rewitalizacji, czy też samej rewitalizacji Starego miasta jest procesem - że się tak wyrażę - niekoniunkturalnym politycznie. I to z tego moim zdaniem wyrastają probemy o których Panowie tak ciekawie dyskutują w powyższych postach. Zastanawiając się wspólnie kto winien wziąć na siebie cięzar zajęcia się sprawą historycznych dzielnic Lublina obnażamy tą niekoniunkturalność i ukazujemy gdzie leży sedno problemu. Kwestie dotyczące odpowiedzilności za stanowienie przepisów, wykonywanie ich czy nadzór nad ich wykonaniem są tak właściwie uregulowane (lepiej czy gorzej) w ustawach. Toteż gdyby w tym czy innym urzędzie znaleźli się ludzie posiadający wolę i samozaparcie rozmowy Panów nie skupiały by się na tym jak rozpocząć przywracanie świetności Staremu miastu, ale raczej od której kamienicy rozpocząć.
Tacy ludzie natomiast mogą się w demokratycznym państwie znaleźć u władzy tylko jako emanacja zdrowego i świadomego swoich potrzeb społeczeństwa.
Pozdrawiam

Lublin nad rzeka przysiadl, sam byl i cisza...

[Gość: wisia]

Pozwolilam sobie wyciagnac na forum artykul prof. Boguslawa Szmygina, bo jest
on istotnym przyczynkiem do toczacej sie na tym forum dyskusji o stanie
oplakania naszych zabytkow i naszych raportow o stanie zaniechan. Jest takze
przyczynkiem do braku wiedzy, zwiazanej z tym kto i za co odpowiada, kto i za
co placi. A w koncu jest przyczynkiem do niestniejacych (a raczej
niespelnionych) planow rewitalizacji lubelskiego Starego Miasta.

Zaczne wobec tego od konca - od owych planow wlasnie i jesli sie pomyle (ach ta
zawodna ludzka pamiec - moj Dziadek prowadzil memuar, w ktorym skrzetnie
zapisywal fakty wazne dla Lublina, ja go niestety nie prowadze i opieram sie na
pamieci, wiec prosze - sprostujcie ewntualne pomylki). Otoz pierwsza znaczaca
odnowa zabytkowego Starego Miasta miala miejsce na X rocznice PRL. Niestety,
odnawianie rozumiano wtedy jako malowanie fasad i wiele cennych elementow
zmienilo swoj wyglad zgodnie z wymaganiami socrealizmu, zostalo pokrytych
tandetnymi farbami, uzupelnionych o koszmarne pomysly rodem z programu 'na
linii i po bazie'. Jednak na wielka gale w roku 1954 Stare Miasto wygladalo
niby spod igly i barwnymi fasadami mamilo ludzi przybywajacych do Lublina z
calej Polski. Kolejnym etapem odnawiania, ktory pamietam, byly pieniadze od
premiera Jaroszewicza, owe slawetne 80 milionow bardzo starych zlotych
polskich, przyznane na program odnowy Starego Miasta. W tym samym roku
pieniadze dostal i Zamosc i tam umiano je wykorzystac. Nastepnym programem byla
jakas realizacja z lat '80, ktora zaowocowala utworzeniem lapidarium, w ktorym
zniknely zdjete z kamienic co cenniejsze elementy kamieniarskie, i ktora
pozostawila szpecace pustki na murach Starego Miasta (wielkies mi straty
uczynila tym zniknieniem swoim - jak pisal Kochanowski). Potem byly duze
pieniadze na odnowe, przyznane w budzecie panstwa w latach '90, ktore
rozplynely sie w cudowny sposob, w sposob rownie cudowny nie pozostawiajac
sladu w zabytkowej substancji. A potem nastal czas kompetencji (a raczej
wielkiej niekompetencji) samorzadow, ktory jest czasem wbijajacym ostatni
gwozdz do trumny Starego Miasta. Tyle w skrocie o tym, czy byly programy i czy
byly pieniadze. Byly!!! I to duze, o jakich teraz nie mozemy nawet marzyc!!!

Pytanie: Kto ma dzisiaj dac pieniadze na rewitalizacje Starego Miasta -
panstwo, czy samorzad - jest pytaniem wynikajacym z nieznajomosci zasad
finansow publicznych. Od roku 1999 fiansowanie potrzeb lokalnych stopniowo
przechodzi do obowiazkow samorzadow lokalnych. Budzet panstwa moze dofinansowac
starania samorzadow tylko wtedy, jezeli w ich budzetach na etapie planowania
rzeczowego znajda sie stosowne plany samorzadu, okreslenie wielkosci ich
nakladow wlasnych i bardzo dokladnie rozpisane kosztorysy prac. Oczywiscie musi
istniec grupa, ktora formalnie zgloszone wnioski poprze na etapie projektowania
budzetu zarowno w ministerstwie Finansow, jak i pozniej w momencie uchwalania
budzetu przez Sejm. Jak dzisiaj trudno wprowadzic taki projekt do budzetu wie
kazdy, kto kiedykolwiek mial do czynienia z projektem i planem budzetu (vide:
odciecie od finansowania z budzetu budowy teatru, owocujace kretynskim pomyslem
jego sprzedazy). Faktem jednak jest, ze gmina Lublin takich wnioskow nie
zglaszala!!!!! Ba, nawet mozliwosc uzyskania pieniedzy z UE na rewaloryzacje
Starego Miasta tez nie ruszyla urzednikow urzedu miejskiego - oni tkwia dalej w
samozadowoleniu 'jakos to bedzie'.

Grzechy zaniechania urzednikow miejskich ida znacznie dalej. To oni, a nie
konserwator zabytkow, odpowiadaja za plany rozwoju miasta, to oni, a nie
koneserwator zabytkow odpowiadaja za plany renowacji, rewitalizacji,
restytucji i pare innych 're', ktore niezbedne sa by Stare Miasto odzyskalo
swoj dawny wyglad. To urzednicy miejscy odpowiadaja i tylko oni sa wladni to
zdzialac, by ludzie, ktorzy mieszkaja na Starym Miescie i dewastuja to, co
jeszcze jest do zdewastowania - dostali mieszkania w innej czesci miasta, i
wreszcie to oni odpowiadaja za to, ze mrzonki o uslugowo-kulturalnej funkcji
obiektow staromiejskich sa w dalszym ciagu mrzonkami. Oni i rada miasta, ktora
powinna zaklepac cenne projekty urzednikow miejskich, gdyby takie kiedykolwiek
istnialy (chociaz w minionych latach juz takie byly - lepsze lub gorsze, ale
byly i nie zostaly zrealizowane).

Prawo wlasnosci i obowiazek wlascicieli do utrzymania w odpowiednim stanie oraz
przerzucanie na nich ciezaru utrzymania zabytkowej substancji jest
kolejnym 'mykiem' wladz miejskich, wykonanym w zgodzie z obecnymi przepisami
prawnymi. Przypomne tylko, ze byl taki czas (lata '40 i '50), gdy do
opuszczonych mieszkan na Starym Miescie wladze miejskie wprowadzaly ludnosc
naplywowa (czytaj: ludzi ze wsi), ktora gniezdzila sie w zabytkowych
kamienicach po kilka osob w jednej izbie i niszczyla w oczekiwaniu na
mieszkanie w nowo budowanych osiedlach robotniczych, to czego nie zniszczyl zab
czasu i dzialania wojenne. Wtedy tez owczesni wlasciciele zostali pozbawieni
praw wlascicielskich, a ich domy zostaly przejete na rzecz miasta przez MZBM,
bo tak to sie wtedy nazywalo. Czy wlasciciele remontowaliby swoje kamienice?
Tego nie wiem, ale wiem za to na pewno, ze MZBM dopuscil do karygodnych
zaniedban, tak jak to robil w calym miescie, w innych budynkach mieszkalnych.
Odzyskane przez wlascieli kamienice sa wiec zdewastowane podwojnie: przez czas
i przez zarzadce miejskiego, ktory budynki zrujnowane przez siebie oddal
wlascicielom i teraz zaslania sie ich prawami i obowiazkami przed
uczestniczeniem w planach i kosztach wielkich 're'.

Nikt (czuje tu reke K.) pisze o potrzebie skupienia wokol problemow odnowy
Starego Miasta lubelskiego srodowiska naukowego i konserwatorskiego, prof.
Szmygin powoluje sie na misje urzedu konserwatora, forumowicze nawoluja do
ratowania historycznych walorow - a urzad miasta z jego nieslawnym prezydentem
Pruszkowskim milcza i popelniaja kolejne grzechy zaniedbania, podczas gdy
faktem jest, ze zadne pospolite ruszenie naukowcow, konserwatorow, mieszkancow
miasta nie jest w stanie nic zdzialac, ze wzgledu na koszt i zakres prac.
Konieczne jest opracowanie solidnego planu, ktory powinien objac zarowno
inwentaryzacje poronionych pomyslow z lat poprzednich i opartych na nich
niszczycielskich dzialan kolejnych firm, prowadzacych renowacje, jak i solidne
opracowanie zamierzen nie w stosunku do skromnych srodkow, ktorymi dzisiaj
dysponuja (lub nie dysponuja) wladze miejskie, ale w stosunku do prawdziwie
wizjonerskich zamierzen, rozpisanych w harmonogramie na lat - nie wiem, moze
5, moze 10, a moze 20 - ktory stalby sie podstawa do dzialania dla wszystkich
kolejnych wladz miejskich.

Tylko kto zagwarantuje, ze zmieniajaca sie w przyszlym roku ekipa, jak i
kolejne co kilka lat nowe ekipy - beda realizowac konsekwntnie i z
samozaparciem ten plan?

Czy gwarantem tego planu mialyby stac sie sluzby konserwatorskie? Obawiam sie,
ze nie na wiele takie gwarancje sie zdadza, bo szefostwo lubelskich
konserwatorow zmieniac sie bedzie wraz z ekipami w urzedzie miasta. A wiec moze
status 'Pomnika kultury' nie jest zlym statusem dla Starego Miasta???? I kto
zadba o jego wprowadzenie na listy MK, podobnie jak kto zadba o status
krajobrazu kulturowego dla calego otoczenia SM ze slynnymi Bloniami 'malego'
lub wieloma innymi miejscami historycznego Lublina????

Na zakonczenie przypomne jedynie, ze Krakow, ktory wprowadzil do budzetu
panstwa swoj projekt 'Krakow 2002' (jezeli pamietam dobrze jego nazwe) zrobil
to w sposob kompleksowy, wiazac elementy odbudowy z kultura i historia miasta,
a dzisiaj jest zagrozony skresleniem z listy UNESCO z racji niespelnienia
wymagan koniecznych do stworzenia parku kulturowego i braku planu miejscowego.

[Gość: Nikt]

Pozwolę sobie nieco uzupełnić i może sprostować dane, co do kwestii odnowy
Starego Miasta. W ujęciu chronologicznym, za pierwszy proces jego rewitalizacji
można być może uznać prace w ramach działalności Komisji Dobrego Porządku w
końcu wieku XVIII. To z jej inicjatywy między innymi odnowiono i Bramę
Krakowską i Bramę Grodzką i gmach Trybunału. Kolejnym był etap przed wojną.
Trwał od 1937 roku do 1939. Zaowocował on szeregiem remontów elewacji
(odsłonięto wówczas niektóre, do dzisiaj widoczne elementy detali
historycznych, np. w Rynku nr 8, odrestaurowano 22 fasady, 122 zostały do
odnowienia,), wymieniono nawierzchnię ulic, usunięto drzewa na Rynku. Fasady
pokryły kolorowe tynki i sgraffita autorstwa mal. Jana Wodyńskiego pod
kierunkiem Szczęsnego Kowarskiego. Odsłonięto fundamenty kościoła św. Michała
Archanioła. Zakonserwowano i udostępniono malowidła w tzw. winiarni w Rynku 8 i
wtedy właśnie wykonano istniejące do dziś wejście.
Prace z okresu X lecia PRL były, następnymi i związane były także z usuwaniem
zniszczeń wojennych w południowo-zachodnich kwartałach Starego Miasta i
Katedry.
W latach siedemdziesiątych opracowany został program rewaloryzacji Starego
Miasta. Programowi temu towarzyszył projekt rewaloryzacji w postaci miejscowego
planu zagospodarowania autorstwa arch. Jadwigi Jamiołkowskiej z zespołem
pracowników PKZ (nagrodzony nagrodą ministerialną). Kto chciałby rzucić okiem
może to zrobić w publikacji Wacława Ostrowskiego, „Zespoły zabytkowe a
urbanistyka”, Warszawa 1980, s.53 i 54. Projekt, na tamte czasy był
projektem „nowoczesnym”, jeśli tak można powiedzieć o projekcie rewaloryzacji.
Realizacja programu związana była z interdyscyplinarnymi pracami i badaniami
konserwatorskimi (historycznymi, architektonicznymi i archeologicznymi).
Efektem tych prac jest znacznie poszerzona wiedza o historii przekształceń
Starego Miasta. To właśnie w wyniku prac badawczych tego okresu, jak mi
mówiono, powstało lapidarium. Nikt niczego nie wydłubywał z elewacji. Były to
odkryte w trakcie badań elementy użyte najczęściej jako wtórny materiał
budowlany. Myślę, że dla porządku i powagi tego forum lepiej nie dotykać
niesprawdzonych informacji, bo to tylko wprowadza większy chaos i niepotrzebnie
tworzy atmosferę jakiejś sensacji.
Realizacja programu, jak mi się wydaje upadła wraz z klęską dziesiątej potęgi
E. Gierka – Polski Ludowej. Kryzys tamtych lat dotknął także procesu
rewaloryzacji Starego Miasta w Lublinie. Pamiętajmy jednak, że szereg kamienic
przy ul. Grodzkiej, Złotej, Archidiakońskiej a także Trybunał jest efektem
tamtych prac. O tym, co one kryją nie wie znaczna część Lublinian do dzisiaj.
W latach 90. XX stulecia nie przypominam sobie, aby w ogóle istniały jakieś
pieniądze budżetowe na rewaloryzację lubelskiego Starego Miasta. Owszem, jak
pisano utworzono kilka programów rządowych. W jednym z nich zdaje się
uczestniczył Lublin, czego pokłosiem chyba - w pewnym sensie - jest to „coś” na
Placu po Farze. W tym też czasie samorząd przygotował koncepcję odnowy
przestrzeni publicznych Starego Miasta (jednym z decydentów był wówczas
prezydent Paweł Bryłowski). Koncepcja ta, jak wielu z nas może się przekonać
została w dużej części zrealizowana ( nawierzchnie i infrastruktura na Starym
Mieście, tzw. Deptak). Nic mi nie wiadomo o dużych pieniądzach wówczas w
budżecie państwa na odnowę zabytków Lublina. Takich pieniędzy nie było w
odniesieniu do żadnego miasta (może z wyjątkiem Krakowa, ale to trochę inna
sprawa). Praktycznie rzecz biorąc w tamtym czasie nie myślano zbyt intensywnie
o problemach odnowy miast historycznych, w każdym razie wśród najwyższych
decydentów. Od lat 90. ubiegłego stulecia (tak, tak ubiegłego) nie może się
wykluć program rewaloryzacji Starego Miasta w Lublinie. Tak właśnie
rewaloryzacji, chociaż to jakby trochę zdewaluowane pojęcie zwłaszcza w opinii
społecznej. A Przecież na naszych oczach dokonuje się dewaluacja kolejnego
terminu – rewitalizacja. Dzisiaj rewitalizuje się wszystko od elewacji po
nawierzchnie ulic nie zwracając uwagi na sens i znaczenie używanych słów, byle
tylko pasowały do nomenklatury unijnej. Tymczasem w procesie rewaloryzacji
idzie o przywracanie wartości substancji zabytkowej, substancji zachowanej i
autentycznej. W rewitalizacji idzie zaś o przywracanie żywotności substancji
głównie mieszkaniowej z uwzględnieniem całej złożonej problematyki społecznej.
Oczywiście procesy opisane tymi terminami czasami mogą się łączyć, ale istotne
są cele tych procesów, a te w każdym mogą być różne. Ożywione Stare Miasto w
wyniku procesów rewitalizacyjnych niekoniecznie musi być nadal autentycznym
dziełem przeszłości. Może być dziełem, które wspaniale żyje i jest jedynie
czymś na kształt preparatu czy w znacznej części kopii. Przecież z punktu
widzenia potrzeb rewitalizacyjnych może się okazać, że jeden kwartał Starego
Miasta przekształci się w wielką galerię handlową, a inny w duży hotel. Dla
wielu nie ma w tym żadnego niebezpieczeństwa, jednak z punktu widzenia ochrony
tożsamości tego obszaru (zwłaszcza w sferze genius locci) takie zmiany w
sposób oczywisty i sprzeczny z dawną tożsamością zmieniać mogą Stare Miasto.
Najważniejszym, więc jest, żeby jasno określić cele i odpowiednio dobrać
procedury
i narzędzia. Trzeba pamiętać, że w obszarze Starego Miasta najistotniejsza jest
ochrona jego autentyzmu. Temu ma też służyć między innymi rozwiązywanie
problemów społecznych tu występujących. Substancja mieszkaniowa bardzo tu
potrzebna nie może być jednak celem nadrzędnym i samym w sobie. Zaś, gdy idzie
o pieniądze, ale nie tylko, to wydaje się, że zasada partycypacji, czyli
współudziału wszystkich aktorów występujących na scenie ma istotne znaczenie.
Nie można tego odnosić jedynie do spraw finansowania, jak powiedziałem, ale
trzeba odnosić także do procesów decyzyjnych. Potrzebna jest, więc dyskusja.
Potrzebni są zwykli ludzie, potrzebni są eksperci i potrzebni są decydenci.
Trzeba jednak pamiętać, o konieczności zachowania ról i nie przedzierzganiu się
zwłaszcza z eksperta w decydenta, i na odwrót. Rzadko, bowiem bywa, aby ekspert
lub bardziej decydent wczuwał się w rolę zwykłego człowieka (mieszkańca,
właściciela, inwestora, przedsiębiorcy). Ale i zwykły człowiek czasami wstępuje
w rolę eksperta, i dopóty dotyczy taka postawa jego doświadczeń życiowych, to
wszystko OK. Gorzej, gdy zwykły człowiek wpływa w obszary mało mu znane za to
znakomicie mu się wydające. Stąd potem bicie piany i niekończące się swary.
Proces rewaloryzacji( dla innych niech będzie rewitalizacji) Starego
Miasta jest procesem skomplikowanym i wielopłaszczyznowym. Bo występują tu i
kwestie planistyczne w specyficznym konserwatorskim ujęciu, i problemy
badawcze, i problemy konserwacji substancji tu zachowanej, i kwestie społeczne,
i techniczne, i ekonomiczne, i wiele, wiele innych. Nie jest prostą sprawą w
tym miejscu nakreślić to, co winno się dziać. Wydaje się jednak, że rola
samorządu w procesie odnowy Starego Miasta winna polegać przede wszystkim zaś
na umiejętnym zarządzaniu tym obszarem dziedzictwa. Jego rola winna polegać
między innymi na organizacji procesu, jego koordynacji i częściowym
finansowaniu (tam gdzie jest to możliwe z punktu widzenia prawa). W ramach
organizacji widzę zarówno potrzebę podjęcia inicjatywy, jak i opracowania
programów i planu miejscowego, poszukiwania środków finansowych, a może nawet
podejmowania inicjatyw legislacyjnych, zabiegów lobbingowych i marketingowych,,
wypracowania na Starym Mieście całego katalogu – nazwijmy to produktów
dziedzictwa adresowanych do różnych potencjalnych podmiotów wyrażających nimi
zainteresowanie. Ważne jest nie tylko przygotowanie programu opracowanego w
oparciu o pełne rozeznanie problematyki (wszystkich obszarów kryzysowych z
podkre

[Gość: Nikt]

(wszystkich obszarów kryzysowych z podkreśleniem nadrzędnej roli problematyki
konserwatorskiej), ale także umiejętna jego realizacja, a czasami umiejętne
podtrzymywanie gasnącego płomienia, bo przecież niekoniecznie zawsze i wszędzie
musi iść wszystko dobrze. Zatem konieczna jest także umiejętność zarządzania
zachodzącymi w obszarze Starego Miasta zmianami. Jednakże najpierw trzeba je
rozumieć, ich naturę, zakres i tempo. Idzie tu także o umiejętność
kształtowania „nowego” Starego Miasta, w którym odniesienia do przeszłości
grają istotną rolę z punktu widzenia naszych czasów. W ramach programu winien
pojawiać się plan miejscowego zagospodarowania przestrzennego o wymiarze
projektu rewaloryzacji, który byłby księgą zasad, praw i obowiązków, nakazów i
zakazów dla wszystkich uczestników procesu. Byłby podstawą działań bez względu
na personalia na stanowiskach samorządowych czy konserwatorskich. A tak na
marginesie, konserwator jako urzędnik administracji rządowej nie odchodzi razem
z urzędnikami samorządowymi. Nie w Lublinie.
Gwarantem realizacji planu byłby sam plan pod warunkiem, że powstałby w
warunkach prawdziwie demokratycznych, z udziałem zainteresowanych, z
dopuszczeniem do prawdziwej dyskusji nawet jeśliby miało to zabrać trochę
czasu. Takiego planu sądzę broniliby wszyscy utożsamiając się z nim jako
współtwórcy tego dokumentu. Być może upraszczam i idealizuje wiele kwestii, ale
to wynika z charakteru wypowiedzi. Nie martwiłbym się o to kto zadba o to czy
Lublin będzie kolejnym obiektem na liście Pomników Historii. Martwiłbym się o
to, czy kiedy już taka decyzja zapadnie przypadkiem nie okaże się, że to
decyzja na wyrost, bo nie jesteśmy w stanie sprostać wymaganiom takiego statusu
lubelskiego Starego Miasta? Pozdrowienia dla wszystkich dyskutantów.