20.03.1941 Urodził się Jerzy Duda - Gracz

[madohora]

Jerzy Duda-Gracz (ur. 20 marca 1941 w Częstochowie, zm. 5 listopada 2004 w Łagowie) − polski malarz, rysownik, scenograf, pedagog.
Ukończył Państwowe Liceum Technik Plastycznych w Częstochowie (obecna nazwa: Zespół Szkół Plastycznych im. Jacka Malczewskiego w Częstochowie) a następnie Wydział Grafiki filii krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, gdzie otrzymał dyplom w 1968. Tam też wykładał do 1982. W latach 1992−2001 wykładał w Europejskiej Akademii Sztuk w Warszawie, a później, aż do śmierci, pracował na stanowisku profesora na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach.
Zmarł na atak serca 5 listopada 2004, podczas wieczornej drzemki w trakcie pleneru malarskiego w Łagowie.

[madohora]

Był określany jako „wnikliwy satyryk" o ostrym programie publicystyczno-moralizatorskim. Jego malarstwo zawsze budziło silne emocje. Przedstawiając ludzi o karykaturalnie zdeformowanych ciałach oraz używając czytelnych symboli, obnażał ludzkie wady - głupotę, nietolerancję, zakłamanie, chamstwo, lenistwo, ślepą fascynację pieniądzem i kulturą amerykańską.
Każdy obraz Dudy-Gracza oznaczony jest numerem i datą. Artysta tłumaczył, że ta dokumentacja miała być początkowo czynnikiem dyscyplinującym młodego malarza. Po latach okazało się to bardzo przydatne w tropieniu falsyfikatów. Krzysztof Teodor Toeplitz pisał o malarstwie Dudy-Gracza, że to świat głęboko tragiczny. Świat, w którym człowiek nie potrafi znaleźć wewnętrznej harmonii i godnego miejsca. Często także wpisywano artystę w nurt groteski, porównując jego twórczość z malarstwem Petera Bruegla i Witolda Wojtkiewicza. Sam artysta tak mówił o swojej sztuce: „maluję świat, który odchodzi, umiera, gdzie więcej jest snu, zdarzeń z dzieciństwa, świat w pejzażu przedindustrialnym. Na moich obrazach nie ma drutów telefonicznych, kabli, anten satelitarnych, samochodów, samolotów - tego wszystkiego, co zaprowadzi człowieka z powrotem na drzewo, jeżeli nadal będzie się tak intensywnie rozwijał pod tym względem" ; „Maluję to, co mi w duszy gra; im bardziej człowiek pierniczeje, tym lepiej wie, że odchodzi, a z nim cały ten świat. Z upływem czasu rodzi się czułość i tęsknota za tym, co bezpowrotne".
Kilka lat temu, przy okazji jubileuszu 25-lecia pracy artystycznej, powiedział, że „żegna się z publicystyką, bo przeszły mu już naiwne pasje poprawiania świata".

Dzieła

[madohora]

Do najbardziej znanych prac zalicza się m.in.:
Pamięci ojca (1970),
List na zachód (1973),
Jeźdźcy Apokalipsy czyli Fucha (1977),
Kalendarz polski (1981),
Wigilia (1981).

Stworzył wiele autoportretów oraz portretów - m.in. Jerzego Waldorffa i Kazimierza Rudzkiego.

Cykle malarskie

[madohora]

"Motywy i Portrety Polskie" 1968-1979
"Motywy, Tańce, Dialogi Polskie", 1980-1983
"Obrazy Jurajskie" 1984-1986
"Obrazy Arystokratyczno-Historyczne" 1985-1991
"Pejzaże Polskie" i "Obrazy Prowincjonalno-Gminne" – od 1986

Cykl obrazów Chopinowi

[madohora]

Od 1999 Jerzy Duda-Gracz pracował nad cyklem obrazów będących malarską interpretacją wszystkich dzieł ulubionego kompozytora malarza – Fryderyka Chopina. Prace te ukończył jesienią 2003. Każdy z utworów posiada swój własny obraz, a w przypadku większych form muzycznych – każda z jego części. Wszystkie te obrazy, wedle słów samego artysty, zostały namalowane po uprzednich głębokich studiach nad życiem i twórczością Chopina ze szczególnym uwzględnieniem wypowiedzi kompozytora na temat swoich dzieł. Całość tworzy przedsięwzięcie artystyczne pt. Chopinowi składające się z 313 dzieł obrazujących 295 utworów. Cykl składa się z serii prac akwarelowo-temperowych ("Etiudy", "Preludia", "Pieśni"), olejnych (wszystkie pozostałe formy muzyczne), oraz całunów symbolizujących utwory zaginione. Obrazy te, w postaci ekspozycji multimedialnej, były prezentowane na Światowej Wystawie EXPO 2005 w Japonii , a po raz pierwszy zostały udostępnione bezpośrednio widzom na jesieni 2005 w salach Teatru Wielkiego-Opery Narodowej w Warszawie, z okazji odbywającego się w tym samym czasie XV Międzynarodowego Konkursu Chopinowskiego.

Realizacje

[madohora]

Przemienienie – plafon w kościele pw. Przemienienia Pańskiego, Toporów – 1995
Golgota Jasnogórska, klasztor o.o. Paulinów, Częstochowa – 2000/2001

Scenografie

[madohora]

1981: Filomena Marturano reż. M. Pawlicki, Teatr Śląski, Katowice
1984: Gra o Każdym reż. A. Dziuk, Teatr Stary, Kraków
1988: Carmen reż. M. Fołtyn, Państwowa Opera Śląska, Bytom
1993: Pokusa reż. A. Dziuk, Teatr S. I. Witkiewicza, Zakopane
1999: Don Giovanni reż. W. Ochman, Państwowa Opera Śląska, Bytom
2000: Grześkowiak reż. Laco Adamik, Centrum Sztuki Impart, Wrocław
2003: Kaligula reż. Agata Duda Gracz, Teatr J. Słowackiego, Kraków

Wystawy krajowe

[madohora]

"Kultura Ludowa. Kultura Narodowa", Galeria Zachęta, Warszawa – 1978
"Polaków Portret Własny", Muzeum Narodowe, Kraków – 1979
"Malarstwo Polskie XX wieku", Muzeum Narodowe, Kraków – 1984
"Życie Ludzi – Los Ziemi", Galeria Zachęta, Warszawa – 1986
"Miasto i Ludzie w sztuce współczesnej", Muzeum Historii m. Kraków – 1999
"Osobni" Muzeum Śląskie, Katowice – 2000
"Chopinowi Jerzy Duda-Gracz,Teatr Wielki Warszawa - 2005

Wystawy zagraniczne

[madohora]

"Novy Ruch Polonaise", Galeria Espace Cardin, Paryż – 1974
41 Międzynarodowe Biennale Sztuki, Wenecja – 1984
20 i 21 Międzynarodowe Targi Sztuki, Kolonia – 1986, 1987
Wystawa Światowa "EXPO'92" Sewilla – 1992
"Sztuka z Polski", Krefeld – 1998

Zbiory

[madohora]

Prace w zbiorach krajowych, m.in.: w Muzeach Narodowych: Warszawa, Kraków, Wrocław, Poznań, Gdańsk. Muzeum Sztuki – Łódź, Muzeum Collegium Maius – Kraków, Muzeum Flagi Ziemi PAN – Warszawa, Centrum Scenografii Polskiej – Katowice, Muzeum Karykatury – Warszawa.

Muzea okręgowe i miejskie: Katowice, Wałbrzych, Częstochowa, Gliwice, Opole, Słupsk, Olsztyn, Łódź, Bydgoszcz, Toruń, Radom, Bytom, Zabrze, Chełm, Chorzów. Galerie sztuki współczesnej, m.in.: Opole, Słupsk, Kielce, Łódź, Warszawa, Kraków, Wrocław, Sieradz, Katowice, Gorzów Wielkopolski, Olsztyn.

Prace w zbiorach zagranicznych m.in.: Muzeum Ufizzi – Florencja, Muzeum Watykańskie, Muzeum im. A. Puszkina – Moskwa, Muzeum Miejskie Gandawa, Muzeum Fundacji Bawag – Wiedeń, Muzeum Miejskie – Oldenburg oraz w galeriach i kolekcjach sztuki współczesnej: Austria, Belgia, Czechy, Dania, Francja, Holandia, Izrael, Japonia, Kanada, Meksyk, Norwegia, Rosja Szwecja, Szwajcaria, USA, Wenezuela, Wielka Brytania, Włochy, Węgry.

Kolekcje prywatne m.in.: Wiesława Ochmana, Wojciecha Fibaka, Krafta-Alexandra księcia zu Hohenlohe-Oehringen.

Nagrody

[madohora]

Nagroda Krytyki im. C. K. Norwida – 1975
Nagroda II Stopnia Prezesa Rady Ministrów – 1979
Nagroda Prezydenta Miasta Katowic
Nagroda Wojewody Katowickiego
Nagroda I stopnia Ministra Kultury i Sztuki – 1985
Nagroda TPSP – Warszawa, za wydarzenie artystyczne roku ("Obrazy holenderskie") – 1987
Nagroda Polskiego Radia im. J. Ligonia – Katowice
Nagroda Ministra Spraw Zagranicznych – 1988
Medal "Polonia" i Srebrny Medal Solidarności Globalnej (za udział w EXPO'92) – 1993
Honorowa Nagroda Literacko-Artystyczna "Metafory" im. K. Janickiego, Bydgoszcz – 1998
"Hanys 2000" – Ruda Śląska – 2000

Odznaczenia

[madohora]

Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (2000)[1]
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1996)[2]
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1986)
Srebrny Krzyż Zasługi (1977)
Odznaka Zasłużony Działacz Kultury (1980)
Srebrna Odznaka Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego (1978)
Nagroda Św. Brata Alberta – (Warszawa 2001)

Upamiętnienie

[madohora]

Uchwałą Rady Miasta Katowice 2007 nazwano jedną z ulic imieniem Jerzego Dudy-Gracza.

[madohora]

Upamiętnienie

[madohora]

Pomnik w Galerrii Artystycznej przy placu Grunwaldzkim

[madohora]

[madohora]

Pochowany został w Katowicach na cmentarzu przy ulicy Sienkiewicza

[madohora]

[madohora1]

[madohora]

forum.gazeta.pl/forum/w,49353,130376394,134556463,Re_5_listopada_2004_zmarl_Jerzy_Duda_Gracz.html

[madohora]

...

[madohora]

********

[madohora]

[madohora]

[madohora]