Pielgrzymowice

[madohora]

[madohora]

W źródłach historycznych zamieszczane są różne nazwy Pielgrzymowic: Pl-
chrzymowice, Pelchrzimowice, Pilgremsdorff, Pilgramdorf i Pilgramsdorf (niem. Pil-
ger – pielgrzym, Dorf – wieś). Od XVIII wieku kształtował się podział wsi na kilka
części: Wielka Strona (dawniej Hauptdorf), Mała Strona (Klein Pilgramsdorf), Podle-
sie (Schwarzwald, Czarny Las), Dwór, Brzezina, Trombieniec, Dolny Dwór zwany
Dolskim (Niederhof), Nowy Dwór (Neuhof). Niektóre nazwy przetrwały i są używa-
ne przez mieszkańców do dziś.

[madohora]

Pielgrzymowice były wsią rycerską i należały do wielu rodów. Według Augusty-
na Weltzela, badacza pradziejów Śląska, wieś do połowy XV stulecia należała do
rycerza z rodu Szeligów z Rzuchowa k. Raciborza. W XVI wieku majątek był w po-
siadaniu Lorenca Skrzyszowskiego, Stanisława Pawłowskiego i jego żony Zofii Brandys z Graboszyc oraz Jana Kozłowskiego. W XVII wieku miejscowość należała m.in.
do szlacheckiej rodziny Żogała, a w pierwszej połowie XVIII wieku w dziejach Pielgrzymowic zapisały się m.in. rody: von Rostek, von Kloch, von Franken.

[madohora]

W drugiej połowie XVIII wieku wieś przeszła pod rządy Gusnarów ze starego
górnośląskiego rodu, wywodzącego się z Komorna niedaleko Koźla. Gusnarowie po-
siadali pobliskie Pawłowice oraz Bzie Górne. Karol von Gusnar nabył Pielgrzymowi-
ce w 1776 roku za kwotę 31 tysięcy 333 talary od Franciszka Leopolda von Frankena.
Nowy właściciel był dobrym gospodarzem. W 1779 roku rozpoczął budowę kolonii
fryderycjańskiej Mała Strona. W roku 1817 w osadzie tej było 14 gospodarstw cha-
łupniczych i 58 mieszkańców, natomiast na Wielkiej Stronie dziedzic Gusnar miał
trzy folwarki, dwie owczarnie, dwa młyny wodne i kuźnię.

[madohora]

Po śmierci Karola Gusnara majątek pielgrzymowicki przeszedł w ręce Ferdynan-
da Franciszka Gusnara. W okresie jego rządów (1790–1849) miały miejsce ważne
wydarzenia: wojny napoleońskie, powstanie chłopskie w 1811 roku, katastrofalne
nieurodzaje w latach 1847–1848, które spowodowały głód, tyfus głodowy i w efekcie śmierć 375 osób.

[madohora]

Ferdynand Franciszek Gusnar zmarł w 1849 roku. Spadkobiercą majątku został
jego wnuk, Ferdynand Maurycy Walenty baron von Reitzenstein. Po nim na począt-
ku XX wieku pielgrzymowickie dobra przejął syn, Karol Adolf Walenty baron von
Reitzenstein. Nowy właściciel wybudował w latach 1902–1903 pałac, potocznie
przez mieszkańców wsi nazwany zamkiem lub zomkiem i zamieszkał w nim z żoną
Marią hrabianką von Strachwitz zwaną Dodel. Rezydencję usytuowano w centrum
majątku, na niewielkim wzgórzu, na miejscu zamku z XVI wieku (został rozebrany
w 1813 roku). Pałac w stylu eklektycznym z elementami neobaroku wybudowano
w technice tradycyjnej, był murowany z cegły, tynkowany, w całości podpiwniczony
(wykorzystano fundamenty starego zamku), w części piwnic znajdowała się kuch-
nia pałacowa wyposażona w windę na korbkę. Elewacje częściowo otynkowano,
częściowo licowano kamieniem łamanym. Budynek nakryto dachem wielospadowym, zbudowanym z elementów dachów dwuspadowych i naczółkowych. Pałac
wyposażono w drewniane, skrzynkowe okna o podziale w „krzyż”, które zachowały
się do czasów współczesnych (podobnie jak kartusze herbowe Reitzensteinów i Stra-
chwitzów, kominek i drewniane sklepienie w holu). Karol Reitzenstein zmarł bezpo-
tomnie 18 listopada 1924 roku, został pochowany w Pielgrzymowicach, a w kwiet-
niu 1934 roku jego prochy przeniesiono do grobowca w Pawłowicach.

[madohora]

Ostatnim właścicielem Pielgrzymowic z rodu Reitzensteinów był bratanek Karo-
la, Helmut, który przejął majątek o obszarze 616 hektarów (w tym 147 hektarów
lasów, 50 hektarów stawów, 283 hektarów gruntów ornych). Na uwagę zasługuje
fakt, że na obszarze 39 hektarów uprawiano wiklinę szlachetną, zwaną wierzbiną koszykarską. Do dnia dzisiejszego część Podlesia, gdzie Reitzensteinowie uprawiali
tę roślinę, określa się jako Wierzbicze. Gospodarka w majątku nastawiona była głów-
nie na hodowlę bydła rasy czarnej wschodniofryzyjskiej, trzody chlewnej i karpi.
Dochody przynosiła również sprzedaż mleka i ogrodnictwo (park i ogród zajmował
17 hektarów). Na dobrach pielgrzymowickich ciążyły jednak długi. Walka o utrzy-
manie majątku nie powiodła się, ostatecznie na początku lat trzydziestych dobra
rycerskie o wielowiekowej tradycji zostały rozparcelowane i sprzedane. Sporą część
wraz z pałacem nabył były dyrektor Przedsiębiorstwa Osadniczego „Ślązak”, Czesław Górek, resztę sprzedano innym nabywcom w drobnych działkach.

[madohora]

Po II wojnie światowej majątek Pielgrzymowice upaństwowiono, a pałac przez
49 lat był siedzibą szkoły podstawowej. Dawna rezydencja Reitzensteinów jest obec-
nie własnością prywatną, została poddana renowacji i przygotowana pod adaptację
na hotel, centrum szkoleniowe, siedzibę firmy itp.

[madohora]

Najstarsza wzmianka o parafii w Pielgrzymowicach pochodzi z roku 1335 i znaj-
duje się w rejestrze sporządzonym przez nuncjusza papieskiego Gelharda. Kolejny
zapis w dokumencie z 1447 roku informuje, że kościół w „Pilgremsdorff” płacił na
ręce opolskiego archidiakona Mikołaja Wolffa sześć groszy w ówczesnej monecie,
jako grosz świętego Piotra. Pierwszy, drewniany kościół zbudowano prawdopodob-
nie u schyłku XIII wieku. Źródłem informacji jest najstarsza kronika pielgrzymowic-
kiej szkoły. Kronikarz zastrzegł, że nie opierał się na niepewnych domniemaniach,
ale przytaczał dane, przekazane przez badacza dziejów Śląska, księdza Augustyna
Weltzela, proboszcza z Tworkowa.

[madohora]

Obecny kościół w Pielgrzymowicach został wzniesiony na miejscu pierwotnej
świątyni w latach 1674–1675, prace ciesielskie wykonali Andrzej Werner i Błażej
Duda. Sprawozdanie wizytacyjne z 1679 roku zawiera informację, że kościół nie był
konsekrowany, miał 28 łokci długości (ok. 14,6 metra), 13 łokci szerokości (ok.
6,8 metra), w ołtarzu głównym był obraz św. Katarzyny. Wieża z dwoma dzwonami
pochodziła jeszcze ze starego kościoła, stała oddzielnie na cmentarzu otoczonym
płotem z desek. W 1746 roku nową wieżę kościoła zbudowali Jerzy Dziendziel
z synem Michałem oraz Marcin Smyczek. Potwierdza to zachowana do dziś inskryp-
cja nad drzwiami kościoła, zapisana na belce w języku czeskim: „Leta Panie 1746 ga
Girzi Dziendziel cely ten kostel podwazowal wezu nowan wystawil Michalem Dzien-
dzielem synem mogim a Marcinem Smyczkem z dzediny Zablaty”(„Roku Pańskie-
go1746 ja Jerzy Dziendziel cały ten kościół podniosłem wieżę nową wystawiłem
z Michałem Dziendzielem synem moim i Marcinem Smyczkiem ze wsi Zabłocie”).
Bogaty zasób informacji o pielgrzymowickiej parafii znajduje się w dokumentach
przechowywanych w Archiwum Archidiecezjalnym w Katowicach.

[madohora]

W latach 1908–1911 kościół został powiększony o zakrystię i kaplicę Maryjną po stronie północnej. Wybudowano nowe prezbiterium, dach pokryto gontem, tym samym zmianie uległa pierwotna bryła kościoła. Plan rozbudowy zaprojektował
mistrz murarski Gregoratzki z Żor, wykonanie prac powierzono Andrzejowi Włada-
rzowi z Pielgrzymowic. W 1925 roku miał miejsce remont wieży: wzmocniono fun-
damenty, przełożono wejście główne z boku na front, powiększono drzwi, kopułę
pokryto blachą cynkową. Od strony zachodniej zbudowane zostały betonowe schody
wejściowe do świątyni. W maju 1928 roku poświęcono dwa nowe dzwony, wykona-
ne w fabryce Karola Schwabe z Białej Krakowskiej, nazwane imionami „Jakub”
i „Izydor”. Od tego czasu znajdowały się one w wieży kościoła obok starszego dzwo-
nu z 1893 roku. Dzwon ten miał łaciński napis – zawołanie św. Antoniego Padew-
skiego: „Ecce Crucem Domini! Fugite partes adversae! Vicit Leo de tribu Juda, Radix
David! Alleluia!” („Oto Krzyż Pański! Ustąpcie wrogowie Jego! Lew z pokolenia
Judy, Potomek Dawida zwyciężył! Alleluja!”). W małej wieży kościoła, czyli sygna-
turce, umieszczony był dzwonek, również nazywany sygnaturką, który dzwonił
w czasie mszy na Sanctus i na Podniesienie.

[madohora]

W 1939 roku wnętrze kościoła ozdobiono wielobarwnymi malowidłami (po-
lichromią); prace malarskie według projektu Pawła Stellera wykonał artysta Stefan
Kątski (Kontski). Polichromia zachowała się do czasów współczesnych.

[madohora]

W trakcie działań wojennych wiosną 1945 roku świątynia w 65% została znisz-
czona. Uszkodzona była wieża, którą po odbudowie zwieńczono nowym hełmem
z wysokim dachem namiotowym krytym gontem, w miejsce poprzedniego, bania-
stego z latarnią. W kościele nie było dzwonów, ponieważ w roku 1942 zostały zarekwirowane przez niemieckiego okupanta i nigdy nie wróciły do Pielgrzymowic. Pa-
rafianie ufundowali dwa nowe dzwony: mniejszy „Józef” o wadze 150 i większy
„Izydor” o wadze 270 kilogramów. Uroczystość poświęcenia miała miejsce 18 czerwca 1950 roku. Usuwanie wszystkich szkód wojennych trwało do początku lat pięćdziesiątych

[madohora]

Przez kilka wieków kościół w Pielgrzymowicach był kościołem macierzystym dla
mieszkańców Pielgrzymowic, Golasowic i Jarząbkowic. W 1844 roku parafia piel-
grzymowicka liczyła 1055 wiernych, w tym 646 z Pielgrzymowic, 142 z Golasowic,
267 z Jarząbkowic. W 1936 roku miała już 2187 wiernych, z czego 1538 zamieszki-
wało Pielgrzymowice, 211 – Golasowice, 438 – Jarząbkowice. W roku 1944 było
2200 parafian, a w 1959 – 2256. W 1977 roku zmienił się zasięg duszpasterski i li-
czebność parafii, ponieważ w Golasowicach utworzono samodzielną parafię.

[madohora]

Pierwsza wzmianka o szkole parafialnej w Pielgrzymowicach znalazła się w protokole
powizytacyjnym z 1679 roku. Nauczycielem i organistą był Sebastian Groch, który
uczył tylko chłopców z Pielgrzymowic i Golasowic. Budowę drewnianej szkoły z mieszkaniem
dla organisty odnotowano w protokole z 1788 roku. Zapisy w najstarszej kronice
szkolnej wskazują, że w latach 1846–1851 powstała pierwsza murowana szkoła
w Pielgrzymowicach (tzw. organistówka zwana później starą szkołą lub Miarkówką).
W budynku tym mieszkał i pracował Karol Miarka. W 1864 roku do szkoły uczęszczało
281 uczniów z Pielgrzymowic, Golasowic, Kolonii Charlottendorf i Jarząbkowic.

[madohora]

W latach 1901–1902 wybudowano na Wielkiej Stronie nową, piętrową szkołę
z pomieszczeniami mieszkalnymi. Był to okazały budynek, mieścił trzy duże sale
lekcyjne o łącznej powierzchni 162 m2, mieszkanie kierownika (2 pokoje z kuchnią),
3 pokoje dla nauczycieli. Podwórze szkolne zajmowało 425 m2, a ogród 700. Budynek
oddano do użytku 23 grudnia 1902 roku. W uroczystości poświęcenia szkoły
uczestniczył właściciel majątku Ferdynand baron von Reitzenstein, większość członków
jego rodziny, nauczyciele, mieszkańcy Pielgrzymowic, proboszcz Breuer z Bzia.
Wszystkie dzieci, zgromadzone wokół bożonarodzeniowej choinki, zostały obdarowane
piernikami i orzechami. W 1905 roku przebudowano starą szkołę (organistówkę),
w jednej sali lekcyjnej (56 m2) prowadził zajęcia główny nauczyciel. W 1911 roku
w szkole na Wielkiej Stronie oraz w sali lekcyjnej w budynku organistówki uczyło
się łącznie 291 dzieci. Zarząd szkolny tworzyli: właściciel majątku rycerskiego
w Pielgrzymowicach Karol baron von Reitzenstein, główny nauczyciel Jan Marx,
przedstawiciel gminy Andrzej Kiełkowski i chałupnik Franciszek Stuchlik. Szkoła na
Wielkiej Stronie została całkowicie zniszczona w marcu 1945 roku. Współcześnie na
tym miejscu wznosi się budynek Ochotniczej Straży Pożarnej. Starą Miarkówkę rozebrano
w 1970 roku, część fundamentów wykorzystano do budowy przedszkola

[madohora]

W okresie od 1945 do 1994 roku szkoła mieściła się w dawnym pałacu Reitzensteinów.
Kolejnymi kierownikami placówki byli: Franiszek Gazda, Alfred Gumola,
Grzegorz Pycek, Józef Brzezina, Zyta Kapel. W grudniu 1986 roku oddano do użytku
salę gimnastyczną, natomiast w roku 1989 rozpoczęła się budowa nowej szkoły,
którą zakończono w 1994 roku. Budynek szkolny połączony z salą gimnastyczną stoi
w pobliżu dawnej rezydencji Reitzensteinów

[madohora]

W krótkiej podróży po historii Pielgrzymowic warto podać kilka ciekawych faktów.
Po zakończeniu trzech wojen (1740–1742, 1744–1745, 1756–1763) pomiędzy
Prusami Hohenzollernów i Austrią Habsburgów o panowanie nad Śląskiem, Pielgrzymowice
stały się wsią graniczną. Tuż za nią był kordon graniczny, za którym
rozciągało się terytorium austriackie. Z tamtego okresu pochodzą kamienne słupy,
które na obrzeżach wsi przetrwały do czasów współczesnych. Wieś została
uwłaszczona i zwolniona z pańszczyzny w 1861 roku. W tym czasie na Wielkiej
Stronie mieszkało 1014 osób (843 katolików, 154 ewangelików i 17 żydów). Na Małej
Stronie w 11 domach żyło 50 mieszkańców (41 ewangelików i 9 katolików).

[madohora]

W roku 1897 powstała straż pożarna – Związek Sikawkowy. Wśród założycieli znaleźli
się: wójt Maciej Koczy, kowal Jan Bazgier, nauczyciel Jerzy Filip i gospodarz Franciszek
Stuchlik. W Pielgrzymowicach było około 200 budynków mieszkalnych, w tym 85%
krytych słomą. Związek udzielał pomocy także pobliskiemu Bziu. Pierwszą remizę strażacką
wybudowano w latach 1925–1927 na Wielkiej Stronie obok budynku nowej szkoły.

[madohora]

W roku 1925 ksiądz Paweł Czaja (ur. w 1874 roku w Pielgrzymowicach) podarował
piętrowy dom rodzinny wraz z przyległymi gruntami (3 ha) Zgromadzeniu Sióstr
św. Jadwigi. Ich działalność charytatywna obejmowała opiekę nad chorymi i starcami,
katechizację, prowadzenie domu wypoczynkowego (letniska), przedszkola,
domu opieki społecznej, posługi w kościele. Siostry w Pielgrzymowicach pełnią służbę do dziś

[madohora]

Według publikowanych w latach 1914–1919 tzw. list strat armii niemieckiej,
w I wojnie światowej brało udział ok. 240 mieszkańców Pielgrzymowic (poległo
ok. 80). W trzech powstaniach śląskich (1919, 1920, 1921) brało udział kilkudziesięciu
pielgrzymowiczan. W czasie plebiscytu w 1921 roku Pielgrzymowice należały
do okręgu nr 2 (warszowickiego). Wieś podzielona była na dwa odrębne obwody
wyborcze: wiejski i dworski. Głosowanie odbyło się w budynku szkoły na Wielkiej
Stronie. W obwodzie wiejskim uprawnionych było 736 osób, zagłosowało 726,
z czego 73,6% wotantów opowiedziało się za przynależnością do Polski. W obwodzie
dworskim w plebiscycie uczestniczyło 59 mieszkańców i większość z nich
(40 osób) głosowała za przynależnością do Niemiec

[madohora]

W 1933 roku wieś zamieszkiwało 1614 osób, w tym 1440 katolików i 174 ewangelików.
Użytkowano 800 hektarów gruntów ornych, 80 hektarów łąk, 120 hektarów
lasów i 50 hektarów stawów. Istniały 2 folwarki – Nowy Dwór i Dolny Dwór (Dolski).
Naczelnikiem gminy był Jan Przewoźnik, kierownikiem szkoły oraz sekretarzem
gminnym Paweł Paździor, a rozjemcą Andrzej Bazgier. Właścicielami sklepów
byli: Dominik Frysz, Maria Zogóra, Maksymilian Michalik, Franciszek i Waleria Stania.
Tartak napędzany siłą wody należał do Pawła Króla, kowalami we wsi byli Karol
Bazgier i Paweł Baron. Gospodę prowadziła Maria Zogóra, natomiast Franciszek Stania
był właścicielem piekarni i gospody ze sceną. W gospodzie odbywały się wesela,
wiejskie zabawy, zebrania, występy amatorskich teatrów, biesiady dla uczestników
polowań organizowanych w majątku Reitzensteinów. W latach trzydziestych mieszkańcy
mogli korzystać z połączeń telefonicznych w klasztorze i u Czesława Górka we dworze.

[madohora]

1 września 1939 roku do Pielgrzymowic wkroczyły wojska niemieckie, wieś została
zajęta bez walki. Źródła archiwalne dotyczące okresu wojennego są bardzo
ubogie. Zachowały się jedynie wspomnienia Marii Gatnar-Guzy, Franciszka Ciołczyka,
Czesława Pukowca, a także zapisy w kronice szkolnej. Niemieckie władze wydały
szereg zarządzeń ograniczających życie i swobodę mieszkańców. Utworzono
gminę Pielgrzymowice (Gemeinde Pilgramsdorf), do której należały: Golasowice,
Jarząbkowice, Pielgrzymowice i Bzie Dolne. W 1942 roku gmina ta liczyła 3850 mieszkańców.
Siedzibą władz okupacyjnych był pałac w Golasowicach. Urząd wójta kolejno
sprawowali Niemcy: Max Posner, Erwin Rupp i Wiktor Slodczyk. Ustanowiono
nakazy pracy, młodzież wywożono w głąb Niemiec na roboty przymusowe (tzw.
landówy), mężczyźni obowiązkowo służyli w wojsku niemieckim. Mieszkańcy, żyjąc
w ciągłym strachu, często mijali się bez słowa. Okres okupacji w pielgrzymowickiej
kronice szkolnej nazwano „niemymi latami”.

[madohora]

W marcu i kwietniu 1945 roku Pielgrzymowice znalazły się bezpośrednio w strefie
walk frontowych. W pierwszej fazie operacji morawsko-ostrawskiej żołnierze
4. Frontu Ukraińskiego pod dowództwem gen. Iwana Pietrowa zajęli przysiółek Podlesie
12 marca, następnego dnia Brzeziny, a 15 marca pałac w Pielgrzymowicach.
W drugiej fazie ofensywy Armii Czerwonej mieszkańcy wsi zostali ewakuowani
w okolice Pszczyny, bądź w kierunku zachodnim (Brzezówka, Darków, a nawet
rejon Austrii). Zacięte walki toczyły się na Wielkiej Stronie od gospody i piekarni
Franciszka Stani, poprzez Małą Stronę, aż po granice Zebrzydowic. W budynku
szkoły na Wielkiej Stronie oraz w gospodzie Franciszka Stani mieścił się prowizoryczny
szpital dla ciężko rannych żołnierzy niemieckich. Jeszcze do końca kwietnia
1945 roku na rejon Pielgrzymowic spadały niemieckie pociski wystrzeliwane z Zaolzia.
Wieś poniosła znaczne straty materialne. Uszkodzone zostały ściany i wieża
kościoła, ołtarze, ambona, ławki, organy, dach budynku plebanii. W 80% zniszczony
był klasztor. Pałac ucierpiał w niewielkim stopniu, ocalała organistówka, ale
w gruzach legła większość domów mieszkalnych i budynków gospodarczych. Całkowitemu
zniszczeniu uległa szkoła na Wielkiej Stronie i remiza strażacka.

[madohora]

Pielgrzymowice są rodzinną wsią Karola Miarki, który urodził się 22 października
1825 roku w drewnianej organistówce. Był synem pielgrzymowickiego nauczyciela
i organisty, Antoniego Miarki. W połowie XIX wieku zapoczątkował pisanie pierwszej
kroniki szkoły w Pielgrzymowicach. Dokument przetrwał do czasów
współczesnych i stanowi cenne źródło wiedzy o dziejach wsi.

[madohora]

W Pielgrzymowicach kultywowana jest pamięć o Karolu Miarce. W uznaniu jego
zasług, w miejscu, gdzie mieszkał i pracował, umieszczano tablice pamiątkowe.
Pierwsza została wmurowana 7 listopada 1925 roku z okazji setnej rocznicy jego
urodzin. Na czarnej, murowanej tablicy znajdował się napis: „Karolowi Miarce, który
tu od roku 1850 do 1869 jako nauczyciel i organista mieszkał, pracował i stąd lud
śląski budzić rozpoczął w 100. rocznicę jego urodzin umieściło tę tablicę Nauczycielstwo
Okręgu Pszczyna III”. W ścianie budynku umieszczona została również szklana,
zalakowana butelka z opisem ówczesnej rzeczywistości. Ta swoista „kapsuła
czasu” i pamiątkowa tablica zostały zniszczone w pierwszych dniach września
1939 roku. W 1952 roku, z okazji 70. rocznicy śmierci Karola Miarki, staraniem
Wojewódzkiego Wydziału Kultury i Sztuki w Katowicach, została ufundowana tablica
z podobizną Karola Miarki i napisem: „W TYM DOMU URODZIŁ SIĘ 22 X 1825
KAROL MIARKA SYN ZIEMI ŚLĄSKIEJ”. Tablica jest przechowywana w pielgrzymowickiej
szkole. Trzecia z kolei tablica pamiątkowa, wykonana w 1982 roku
przez pszczyńskiego artystę Aleksandra Spyrę, znajduje się do dziś na ścianie budynku przedszkola.

[madohora]

5 listopada 1961 roku szkole podstawowej nadano imię Karola Miarki. W roku
1982 w Pielgrzymowicach uroczyście obchodzono setną rocznicę jego śmierci. Zorganizowana
została m.in. sesja popularnonaukowa, a jej pokłosiem było ustanowienie
prestiżowej Nagrody im. Karola Miarki. Od 1983 roku nagroda ta wręczana jest
corocznie wyjątkowym ludziom, którzy upowszechniają naukę o Śląsku, wnoszą
humanistyczne wartości do dziedzictwa regionu. W roku 2010 Kapituła przyznała
Nagrodę Wójtowi Gminy Pawłowice Damianowi Galuskowi, Radzie Gminy Pawłowice
i społeczności Pielgrzymowic. Kilkudziesięciu mieszkańców wsi od 2003 roku
zrzeszonych jest w Stowarzyszeniu Kulturalno-Społecznym Karola Miarki, które aktywnie
działa w Pielgrzymowicach.

[madohora]

Karol von Gusnar (1750–1790), właściciel dóbr w Pielgrzymowicach w latach
1776–1790, w ramach kolonizacji fryderycjańskiej założył osadę Mała Strona,
pierwszy królewski nadkomisarz (kwatermistrz) powiatu pszczyńskiego

[madohora]

Karol Miarka (1825–1882), urodzony w Pielgrzymowicach budziciel ducha
narodowego na Śląsku, publicysta, pisarz, wydawca, w latach 1850–1869 pracował
w Pielgrzymowicach jako nauczyciel, organista, pisarz gminny, sędzia polubowny,
założył Komitet Pomocy Powstańcom Styczniowym, był organizatorem spółdzielni
spożywców (konsumów) w wielu wsiach powiatu pszczyńskiego

[madohora]

Karol Adolf Walenty baron von Reitzenstein (1873–1924), właściciel dóbr
ziemskich i pałacu w Pielgrzymowicach, oficer rezerwy armii pruskiej, poseł do
Sejmu Pruskiego (Landtagu) w Berlinie (1908–1914), poseł do Sejmu Śląskiego z ramienia
Deutsche Partei, działacz Niemieckiego Związku Ludowego dla Polskiego Śląska (Volksbundu)

[madohora]

Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej, drewniany budowany w latach
1674–1675, przebudowany w latach 1908–1911 (nowe prezbiterium, prostokątna
kaplica i zakrystia), usytuowany na wzniesieniu, otoczony cmentarzem, orientowany
(ołtarz umieszczony we wschodniej części, wejście w przeciwległej, zachodniej). Wieża z 1746 roku konstrukcji słupowej o ścianach pochyłych, pokrytych
gontem z nadwieszoną izbicą szalowaną deskami, zwieńczona hełmem z wysokim
dachem namiotowym krytym gontem (przed 1945 rokiem miała hełm baniasty
z przeźroczystą latarnią). Od strony południowej kruchta z 1794 roku (zwana
potocznie przez mieszkańców babiornią) oraz niewielka przybudówka przy prezbiterium,
mieszcząca niegdyś lożę kolatorską. Bogate wyposażenie wnętrza kościoła
pochodzi głównie z okresu baroku. W ołtarzu głównym obraz patronki parafii
św. Katarzyny, która adorując Matkę Boską i Dziecię Jezus, odbiera z rąk anioła
wieniec dziewictwa i palmę męczeństwa. Na kartach księgi, położonej przed św. Katarzyną,
zapisano po łacinie jej cnoty: „VIRGINTOS DOCTOS FORTES SUPEROSQUE
PLACENTES EFFICIT” („Dziewictwem mądra, siłą obfita, odwagą skuteczna”). Obok
obrazu dwie figury: z prawej Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny, z lewej
Najświętszego Serca Pana Jezusa. W zwieńczeniu ołtarza dwaj aniołowie adorują
Trójcę Przenajświętszą wyobrażoną za pomocą symbolu Oka Opatrzności. W ołtarzu
bocznym umieszczono obraz Świętej Trójcy: Bóg Ojciec i Duch Święty zjednoczeni
są z konającym na krzyżu Jezusem, Stwórca kieruje strumień krwi z przebitego
boku Syna Bożego na grzeszników, cierpiących w ogniu piekielnym. W zwieńczeniu
ołtarza – obraz Matki Boskiej Bolesnej i rzeźba nieznanego świętego biskupa. W kaplicy
bocznej – ołtarz z obrazem Matki Bożej Różańcowej, w zwieńczeniu ołtarza
„Hołd Trzech Króli” – obraz z XVII wieku, malowany na desce. W kościele znajduje
się barokowa ambona (kazalnica) zawieszona na ścianie, nad nią płaskorzeźba Boga
Ojca i Ducha Świętego. Barokowe wyposażenie uzupełnia drewniana chrzcielnica
na kręconej kolumnie, baldachim, rzeźba św. Józefa z Dzieciątkiem, późnobarokowe
organy wykonane przez głubczycką firmę Haas. Przy wejściu na cmentarz od
strony zachodniej i wschodniej dwie analogiczne figury Męki Pańskiej, wykonane
z piaskowca przez nieznanego ludowego artystę, jedna z figur fundowana w 1842
roku. Kościół w Pielgrzymowicach leży na liczącej 133 kilometry trasie tzw. pętli
pszczyńskiej Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Śląskiego

[madohora]

Pałac Reitzensteinów zbudowany w latach 1902–1903, w pobliżu pozostałości
parku dworskiego z resztkami starodrzewu (ul. Powstańców 4)

[madohora]

Budynek probostwa z 1820 roku (ul. Miarki 6)

[madohora]

Krzyż kamienny z 1842 roku ufundowany przez Franciszkę Bargiel (cmentarz parafialny – część wschodnia)

[madohora]

Nagrobek żony Karola Miarki, Karoliny (1830–1863), ufundowany przez jej
dzieci, odnaleziony na cmentarzu i odrestaurowany w 2010 roku staraniem Stowarzyszenia
Kulturalno-Społecznego Karola Miarki w Pielgrzymowicach (cmentarz parafialny
– część północna)

[madohora]

Tablica pamiątkowa poświęcona Karolowi Miarce (budynek Publicznego Przedszkola, ul. Miarki 8)

[madohora]

Obelisk ufundowany w Jubileuszowym Roku 2000 upamiętniający księży,
zakonnice i zakonników, którzy pochodzą z pielgrzymowickiej parafii (cmentarz – część północna)

[madohora]

Klasztor i Dom Pomocy Społecznej prowadzony przez Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi (ul. Golasowicka 15)

[madohora]

Stajnia i wozownia z przełomu XIX i XX wieku zwana koczarnią – od określeń gwarowych „kocz” – powóz, „koczary” – konie (obecnie mieszkalny budynek wielorodzinny, ul. Powstańców 8)

[madohora]

Figura św. Jadwigi Śląskiej (ul. Golasowicka 15)

[madohora]

KOŚCIÓŁ W PIELGRZYMOWICACH

[madohora]

Pielgrzymowice (niem. Pilgramsdorf) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie pszczyńskim, w gminie Pawłowice. Powierzchnia sołectwa wynosi 13,17 km², a liczba ludności 2688, co daje gęstość zaludnienia równą 197,5 os./km².
Większość mieszkańców utrzymuje się pracując w okolicznych zakładach przemysłowych i punktach usługowych, ale prowadzona jest tu także działalność rolnicza, hodowlana, usługowa i agroturystyczna.
W Pielgrzymowicach znajduje się zabytkowy drewniany kościół z 1675 r. pod wezwaniem św. Katarzyny. Kościół ten znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego. We wsi znajduje się także zabytkowy zamek właścicieli Pielgrzymowic, który w latach powojennych do 1996 r. pełnił rolę szkoły. Krajobraz Pielgrzymowic ma charakter wiejski - zabudowania to domy jednorodzinne i budynki gospodarskie. Ukształtowanie terenu pagórkowate z licznymi lasami i karpiowymi stawami hodowlanymi.

[madohora]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna pomiędzy 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w szeregu wsi położonych w okolicy Żor i Wodzisławia (ville circa Zary et Wladislaviam), w zlatynizownej formie Peregrini villa

[madohora]

Pierwsze wzmianki na temat Pielgrzymowic pochodzą z ok. 1305 roku, choć na podstawie czasu powstania księgi biskupstwa wrocławskiego, gdzie wieś odprowadzała dziesięcinę, można przyjąć, że jej początki sięgają XIII wieku. W księdze tej Pielgrzymowice wymienione są w szeregu wsi położonych w okolicy Żor i Wodzisławia (ville circa Zary et Wladislaviam) jako Peregrini villa. Przebiegał tędy stary szlak handlowy przez Bramę Morawską, a w średniowieczu znajdowała się tu twierdza warowna, będąca przedmiotem sporów między książętami śląskimi a której pochodzenie historycy datują na okres wcześniejszy od daty powstania państwa polskiego. Twierdza warowna umiejscowiona była podobno na terenie istniejącej po dziś dzień rezydencji Reizensteinów (właściciele tych ziem na przełomie XIX i XX wieku), a obecnie sąsiadującej ze Szkołą Podstawową im. Karola Miarki. Pierwsze informacje o pielgrzymowickim szkolnictwie pochodzą z roku 1679. W czasach panowania pruskiego postawiono budynek szkolny, w którym od połowy XIX w. nauczał urodzony w Pielgrzymowicach znany polski działacz narodowy Karol Miarka. Z początkiem dwudziestego stulecia "Miarkówka" okazała się zbyt ciasna i zbudowano nowy obiekt w miejscu obecnej strażnicy OSP, który został zniszczony podczas drugiej wojny światowej. Na początku lat 70. doszło do przebudowy dawnej "Miarkówki", natomiast w roku 1994 oddano do użytku nowy gmach, w którym mieści się obecnie szkoła podstawowa oraz gimnazjum. Pamięć o Karolu Miarce, wybitnym krzewicielu polskości na Śląsku jest w Pielgrzymowicach stale kultywowana. Corocznie wręczana jest tutaj Nagroda im. Karola Miarki przyznawana najwybitniejszym działaczom kultury Górnego Śląska, której laureatami są m.in. Wojciech Kilar oraz Henryk Mikołaj Górecki, a w roku 2010 została uhonorowana nią społeczność Pielgrzymowic[9]. Dodatkową atrakcją turystyczną, jaką oferują uczestnikom organizatorzy zimowych ferii z kontrabasem w roli głównej jest zwiedzenie drewnianego kościoła z XVII wieku z organami w oryginale zachowanymi od czasów, kiedy grali na nich Miarkowie - ojciec i syn Karol.
W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie katowickim.

[madohora]

W miejscowości urodził się Karol Miarka zwany starszym - polski działacz społeczny na Górnym Śląsku, nauczyciel, publicysta oraz wydawca.

[madohora]

PIELGRZYMOWICE

[madohora]

[madohora]

Miarka Karol, ur. 11 VI 1856, Pielgrzymowice k. Pszczyny, zm. 12 V 1919, Racibórz,
syn Karola, drukarz i wydawca;
Miarka Karol, ur. 22 X 1825, Pielgrzymowice k. Pszczyny, zm. 15 VIII 1882, Cieszyn,
ojciec Karola, działacz narodowy, społ. i oświat. na Górnym Śląsku, publicysta, pisarz, księgarz i wydawca;

[madohora]

W Pielgrzymowicach urodził się Karol Miarka (1825-1882). W miejscowości znajduje się drewniany kościół pw. Świętej Katarzyny, postawiony w 1675 roku.

[madohora]

[madohora]

Jest tyle ciekawych miejscowości, tylko te dojazdy...

[madohora]

ROZKŁAD JAZDY CIESZYN

[madohora]

ROZKŁAD JAZDY PKP

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

We wsi znajduje się także zabytkowy zamek właścicieli Pielgrzymowic, który w
latach powojennych do 1996 r. pełnił rolę szkoły. Krajobraz Pielgrzymowic ma
charakter wiejski - zabudowania to domy jednorodzinne i budynki gospodarskie.
ukształtowanie terenu pagórkowate z licznymi lasami i stawami hodowlanymi.
Przebiegają tu szlaki rowerowe w kierunku granicy z Czechami. Ochotnicza Straż
Pożarna z Pielgrzymowic w 2007 r. obchodziła 110-lecie istnienia.

[madohora]

[madohora]

Pierwsze wzmianki na temat Pielgrzymowic pochodzą z 1305 roku, choć na podstawie
dokumentów biskupstwa wrocławskiego, któremu wieś podlegała do roku 1925 sądzi
się, iż jej początki sięgają XIII wieku. Przebiegał tędy stary szlak handlowy
przez Bramę Morawską, a w średniowieczu znajdowała się tu twierdza warowna,
będąca przedmiotem sporów między książętami śląskimi, a której pochodzenie
historycy datują na okres wcześniejszy od daty powstania państwa polskiego!
Twierdza warowna umiejscowiona była podobno na terenie istniejącej po dziś dzień
rezydencji Reizensteinów (właściciele tych ziem na przełomie XIX i XX wieku), a
obecnie sąsiadującej ze Szkołą Podstawową im. Karola Miarki. Pierwsze informacje
o pielgrzymowickim szkolnictwie pochodzą z roku 1679. W czasach panowania
pruskiego postawiono budynek szkolny, w którym od połowy XIX w. nauczał urodzony
w Pielgrzymowicach zasłużony patriota Karol Miarka. Z początkiem dwudziestego
stulecia "Miarkówka" okazała się zbyt ciasna i zbudowano nowy obiekt w miejscu
obecnej strażnicy OSP, który został zniszczony podczas drugiej wojny światowej.
Na początku lat 70. doszło do przebudowy dawnej "Miarkówki", natomiast w roku
1994 oddano do użytku nowy gmach, w którym mieści się obecnie szkoła podstawowa
oraz gimnazjum. Pamięć o Karolu Miarce, wybitnym krzewicielu polskości na Śląsku
jest w Pielgrzymowicach stale kultywowana. Corocznie wręczana jest tutaj Nagroda
im. Karola Miarki przyznawana najwybitniejszym działaczom kultury Górnego
Śląska, której laureatami są m. in. Wojciech Kilar oraz Henryk Mikołaj Górecki.
Dodatkową atrakcją turystyczną, jaką oferują uczestnikom organizatorzy zimowych
ferii z kontrabasem w roli głównej jest zwiedzenie drewnianego kościoła z XVII
wieku z organami w oryginale zachowanymi od czasów, kiedy grali na nich
Miarkowie - ojciec i syn Karol.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pielgrzymowice [pjɛlgʐɨmɔˈvit​͡sɛ] is a village in the administrative district of
Gmina Pawłowice, within Pszczyna County, Silesian Voivodeship, in southern
Poland.[1] It lies approximately 23 kilometres (14 mi) south-west of Pszczyna
and 46 km (29 mi) south-west of the regional capital Katowice.

The village has a population of 2,395.

[madohora]

Ludność (2008)
• liczba ludności
2 407
Strefa numeracyjna
32
Kod pocztowy 43-250
Tablice rejestracyjne SPS
Położenie na m

[madohora2]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Myślę cały czas
Czy ja tam byłam tylko raz

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

No cóż
Bez samochodu
Ani rusz

[madohora]

O rany
Kościół drewniany

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pieczęć Pielgrzymowic z 1723 roku nawiązuje do nazwy wsi i znajduje się w re-
jestrach katastralnych. Na polu pieczętnym widać postać w długich szatach, z laską
w ręce i kapeluszem na plecach. Na pieczęci z 1848 roku umieszczono postać z laską
i naczyniem na wodę (można też założyć, że jest to tykwa, sakiewka bądź tobołek).
Pieczęć ma niemiecki napis: PILGRAMSDORF: GEM[EINDE]: S[IEGEL]/PLESSSNER/
CREYS. Współczesny herb nawiązuje do dawnych pieczęci. Według propozycji
M. Gumowskiego przedstawia wiejską kobietę, która w rękach trzyma atrybuty piel-
grzyma: wiechę i odpustowy piernik.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pielgrzymowice - to tutaj Karol Miarka przyszedł na świat
Tak jak każdy z nas miał pewno wiele wad
Lecz rzućmy na jego życiorys okiem
Bo wszyscy wiemy co było potem

[madohora]

[madohora]